โรงเรียนกุหลาบวิทยา บราเดอร์เดช - ครูใหญ่ชัช - ครูสุมิตร ที่รักของศิษย์

ทุกครั้งที่ผมเดินผ่านย่านตลาดน้อย กลิ่นอายของโบสถ์เก่าและเสียงระฆังยามเย็นจะพาผมย้อนกลับไปสมัยที่พี่สาวผมสี่คนนั่งรอพี่ชายอยู่หน้าบ้านพักของบราเดอร์ในบริเวณโรงเรียน โรงเรียนกุหลาบวิทยา ไม่ใช่แค่ชื่อสถานศึกษาแห่งหนึ่งสำหรับครอบครัวผม แต่เป็นสถานที่ที่พี่น้องทั้งหกคนของบ้านรังษีรัตนาเดิมได้ใช้ชีวิตวัยเรียนร่วมกัน และเป็นที่ที่ผมได้พบครูใหญ่ที่ผมเคารพนับถือมาจนทุกวันนี้

ประเด็นสำคัญ

• โรงเรียนกุหลาบวิทยา ก่อตั้งอย่างเป็นทางการวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2491 โดยนายชัช นาคะทัตร่วมยื่นขอจัดตั้ง
• ครูใหญ่ชัช นาคะทัต บริหารโรงเรียนต่อเนื่อง 37 ปี (พ.ศ. 2491-2528) และริเริ่มก่อตั้งสมาคมศิษย์เก่าใน พ.ศ. 2522
• บราเดอร์เดช หรือภราดาเดชต์ เกิดสว่าง มีบทบาทชักชวนเด็กในชุมชนให้เข้าเรียนที่โรงเรียนกุหลาบวิทยาและกุหลาบวัฒนา
• ครูสุมิตร บุญมา และครูประสาน มะกรครรภ์ เป็นตัวอย่างครูที่ศิษย์จดจำด้วยความเมตตาและความเป็นครูแท้
• กองทุนครูชัช นาคะทัต มอบทุนการศึกษา 11 ทุนและเครื่องฉายโปรเจคเตอร์มูลค่า 50,000 บาทใน พ.ศ. 2552

จุดเริ่มต้นที่ผูกกับครอบครัวผมและชุมชนตลาดน้อย

ผมมักเล่าให้ลูกหลานฟังว่าคำว่า กลว ซึ่งเป็นชื่อย่อที่ศิษย์เก่าโรงเรียนกุหลาบวิทยาเรียกกันติดปาก ไม่ได้มีความหมายแค่ตัวอักษรย่อของสถาบันการศึกษาแห่งหนึ่ง แต่มันคือสัญลักษณ์ของความผูกพันที่ครอบครัวผมมีต่อสถานที่แห่งนี้มายาวนานกว่าสามรุ่น ตามบันทึกประวัติโรงเรียน ภายหลังสงครามโลกครั้งที่สองยุติลง คหบดีและพ่อค้าชาวไทยเชื้อสายจีนที่ศรัทธาในคริสตจักรโรมันคาทอลิก ณ วัดกาลหว่าร์ ได้ร่วมมือกันจัดตั้งสถานศึกษาขึ้นในบริเวณวัดแม่พระลูกประคำ เพื่อรองรับการศึกษาของบุตรหลานในย่านตลาดน้อย ช่วงแรกใช้ชื่อภาษาจีนว่า 天主教玫瑰学校 (เทียนจู่เจี้ยวเหมยกุ้ยเสฺวียเซี่ยว - โรงเรียนดอกกุหลาบคาทอลิก) ก่อนที่คณะผู้บริหารนำโดยนายโก เซี่ยงอัน นายเซ่งยิ้น แซ่ก้วย และนายชัช นาคะทัต จะยื่นคำขอจัดตั้งอย่างเป็นทางการในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2491

สิ่งที่ผมอยากเน้นย้ำในฐานะคนในครอบครัวที่ผ่านประสบการณ์นี้มาโดยตรงคือ การที่เด็กในย่านบรรทัดทองอย่างพี่น้องผมได้เข้าเรียนที่นี่ ไม่ใช่เพราะการโฆษณาหรือระบบรับสมัครแบบปัจจุบัน แต่เป็นเพราะน้ำใจของนักบวชคริสต์ที่เดินเยี่ยมเยียนชุมชนด้วยตัวเอง คุณพ่อคุณแม่ผมเล่าว่าท่านคือภราดาเดชต์ เกิดสว่าง หรือที่บ้านผมเรียกกันติดปากว่า บราเดอร์เดช สมาชิกคณะภราดาเซนต์คาเบรียลแห่งประเทศไทย ท่านเดินผ่านมาแถวบ้านเราแล้วชักชวนให้ลูกหลานไปเรียนที่โรงเรียนกุหลาบวิทยาและกุหลาบวัฒนา ซึ่งต่อมาทั้งสองโรงเรียนได้รวมเป็นสถาบันเดียวกัน นี่คือภาพสะท้อนของยุคสมัยที่การศึกษายังผูกพันกับความเมตตาของคุณพ่อหรือบาทหลวงในชุมชนอย่างแท้จริง ไม่ใช่เพียงธุรกิจการศึกษาแบบที่บางคนอาจคุ้นเคยในปัจจุบัน

ครูใหญ่ชัช นาคะทัต 37 ปีแห่งความทุ่มเทที่ผมได้สัมผัส

ข้อมูลจากประวัติโรงเรียนและบันทึกสมาคมศิษย์เก่าระบุตรงกันว่า นายชัช นาคะทัต ดำรงตำแหน่งครูใหญ่ต่อเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ. 2491 จนเกษียณอายุราชการในปี พ.ศ. 2528 รวมระยะเวลาบริหารงานถึง 37 ปี ซึ่งถือเป็นช่วงเวลายาวนานมากสำหรับผู้บริหารสถานศึกษาแห่งหนึ่ง และที่สำคัญกว่านั้นคือท่านเป็นหนึ่งในผู้ร่วมยื่นขอจัดตั้งโรงเรียนตั้งแต่วันแรก พร้อมกับนายโก เซี่ยงอัน และนายเซ่งยิ้น แซ่ก้วย สิ่งที่น่าสนใจคือแม้เอกสารสาธารณะจะไม่ปรากฏข้อมูลวุฒิการศึกษาหรือประวัติส่วนตัวของท่านอย่างละเอียด แต่บทบาทของท่านในฐานะผู้บุกเบิกกลับชัดเจนมากผ่านการกระทำ ไม่ใช่คำพูด

ในความทรงจำของผมเอง ครูใหญ่ชัช นาคะทัตเป็นครูใหญ่รุ่นที่ผมได้เรียนด้วยโดยตรง ท่านเป็นคนใจดี ไม่พูดเยอะ แต่สิ่งที่ผมประทับใจและเล่าให้ลูกหลานฟังซ้ำแล้วซ้ำเล่าคือ ทุกวันสารทจีน หรือที่คนจีนแต้จิ๋วเรียกว่า 七月半 (ชิกหง่วยปั่ว - วันสารทจีนกลางเดือนเจ็ด) รวมถึงวันตรุษจีน ท่านจะประกาศหน้าเสาธงว่านักเรียนคนไหนต้องกลับไปไหว้บรรพบุรุษ ให้มาแจ้งที่ห้องครูใหญ่ และท่านจะอนุญาตให้ถือว่าไม่ขาดเรียน นี่คือสิ่งที่สะท้อนว่าท่านเข้าใจความเป็นชุมชนไทยเชื้อสายจีนในตลาดน้อย-สัมพันธวงศ์อย่างลึกซึ้ง ท่านเน้นเรื่องความกตัญญูเป็นหลัก ขณะเดียวกันก็เดินตรวจตราห้องเรียนด้วยความจริงจังว่าคุณครูสอนตั้งใจหรือไม่ นี่คือภาวะผู้นำที่ผสมผสานเมตตาธรรมกับวินัยไว้ด้วยกันอย่างน่าเคารพ ซึ่งสอดคล้องกับข้อเท็จจริงที่ว่าภายหลังเกษียณ ท่านยังได้ริเริ่มก่อตั้งสมาคมศิษย์เก่าและครูโรงเรียนกุหลาบวิทยาในปี พ.ศ. 2522 ตามเอกสารของสมาคมที่ระบุว่า "สมาคมฯ เริ่มก่อตั้งขึ้นตามประสงค์ของอดีตครูใหญ่ ชัช นาคะทัต"

ครูสุมิตรและครูประสาน ครูที่หาไม่ได้ง่ายในยุคนี้

หากจะพูดถึงครูที่ศิษย์โรงเรียนกุหลาบวิทยาทุกรุ่นจดจำได้ไม่มีใครไม่รู้จัก คือ ครูสุมิตร บุญมา ครูประจำชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ของผมเอง ท่านเป็นคุณครูที่ใจดีและมีจิตวิญญาณความเป็นครูอย่างแท้จริง แม้งานวิจัยหรือเอกสารสาธารณะจะไม่ได้บันทึกชื่อท่านไว้อย่างเป็นทางการ แต่ในความทรงจำของศิษย์เก่าทุกคนที่ผมเคยพูดคุยด้วย ท่านคือภาพแทนของคุณครูที่สอนด้วยใจ ไม่ใช่สอนกั๊กความรู้ไว้เพื่อหวังให้นักเรียนไปเรียนพิเศษเพิ่มแบบที่พบเห็นได้ทั่วไปในปัจจุบัน แม้เกษียณแล้วท่านยังกลับมาช่วยเหลือโรงเรียน และใช้เวลาว่างถีบจักรยานออกกำลังกาย เป็นแบบอย่างของการใช้ชีวิตที่เรียบง่ายแต่มีคุณค่าให้ศิษย์ทุกคนได้เห็น

อีกท่านหนึ่งที่ผมไม่เคยลืมคือ ครูประสาน มะกรครรภ์ ครูสอนศิลปะผู้ดูแลกิจกรรมลูกเสือและดนตรีของโรงเรียน ท่านเป็นคนผอมแต่แข็งแรงมาก และไม้เรียวของท่านเป็นสิ่งที่ผมจำได้ไม่ลืมจนถึงทุกวันนี้ สิ่งที่ทำให้ผมรู้สึกทึ่งคือ เมื่อไม่ถึงสิบปีที่แล้ว ตอนที่ผมได้ทำงานในสมาคมศิษย์เก่าโรงเรียนกุหลาบวิทยาสองวาระ ท่านยังมาร่วมประชุมทั้งที่อายุถึง 92 ปีแล้ว และยังคงแข็งแรง พร้อมอวยพรให้ลูกศิษย์ทุกคนแข็งแรงเหมือนท่าน นี่คือหลักฐานที่เป็นรูปธรรมของคำว่า "ครูคือคุณครูจริง ๆ" ที่ผมอยากบอกคนรุ่นใหม่ว่า ครูในยุคนั้นมีความเป็นพ่อเป็นแม่ของศิษย์มากกว่าความเป็นวิชาชีพเพียงอย่างเดียว

จากบราเดอร์เดชถึงอัสสัมชัญศรีราชา เส้นทางที่เกือบเปลี่ยนไป

มีเรื่องหนึ่งที่ผมอยากเล่าเพื่อแสดงให้เห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัวผมกับบราเดอร์เดชนั้นลึกซึ้งเพียงใด ตอนผมเรียนจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ที่โรงเรียนประเสริฐธรรมวิทยา คุณพ่อคุณแม่ผมถึงกับคิดจะส่งผมไปเรียนกับบราเดอร์เดชที่โรงเรียนอัสสัมชัญศรีราชาโดยตรง ตอนนั้นท่านอายุมากแล้วแต่ยังจำคุณพ่อคุณแม่ผมได้ดี ผมจำได้ว่าท่านปลูกสมุนไพรไว้จำนวนมากรอบที่พัก และยินดีต้อนรับให้ผมไปเรียน ถึงขนาดบอกว่าจะให้ผมนอนในห้องใกล้ท่านเอง

แต่สุดท้ายบราเดอร์เดชกลับแนะนำว่าด้วยอุปนิสัยของผมที่เป็นเด็กเรียบร้อยไม่ค่อยดื้อไม่พูดมาก ไม่จำเป็นต้องไปเรียนไกลถึงศรีราชา ท่านแนะนำให้เรียนที่โรงเรียนกุหลาบวิทยาแทน เพราะสมัยก่อนนั้นเด็กที่ค่อนข้างดื้อหรือรั้นมักถูกส่งไปเรียนโรงเรียนประจำเพื่อปรับนิสัยและความประพฤติ ผมถือว่าโชคดีที่ได้กลับมาเรียนที่กุหลาบวิทยาตามคำแนะนำของท่าน เพราะนั่นทำให้ผมได้พบกับครูใหญ่ชัช นาคะทัต ครูสุมิตร และครูประสานที่ผมเล่าไปข้างต้น เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่าบราเดอร์แต่ละท่านในยุคนั้นไม่ได้มองแค่ภาพรวมของการศึกษา แต่สังเกตลักษณะนิสัยเด็กเป็นรายคนเพื่อแนะแนวทางที่เหมาะสมที่สุด ซึ่งเป็นความใส่ใจที่หาได้ยากในระบบการศึกษาปัจจุบัน

จากวัดกาลหว่าร์ถึงอัครสังฆมณฑล วิวัฒนาการองค์กรที่ผมเฝ้ามองมาตลอด

ภายหลังการยื่นขอจัดตั้งในวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2491 เพียงสามเดือนต่อมา คือวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2491 คณะกรรมการสมาคมได้ส่งมอบการดำเนินงานให้แก่วัดกาลหว่าร์ โดยมีบาทหลวงโอลลี่เอร์ เจ้าอาวาสวัดในขณะนั้นเป็นผู้รับมอบ และแต่งตั้งบาทหลวงบุญไทย สิงห์เสน่ห์ เป็นเจ้าของและผู้จัดการ พร้อมกับเปลี่ยนชื่อเป็น "โรงเรียนซินเหมยกุ้ย" และต่อมาเป็น "โรงเรียนกุหลาบวิทยา" ให้สอดคล้องกับนามของวัดแม่พระลูกประคำ ผมเล่าเรื่องนี้ให้ลูกหลานฟังเสมอว่า คำว่าคุณพ่อหรือบาทหลวงในยุคนั้นไม่ได้เป็นเพียงตำแหน่งทางศาสนา แต่คือผู้บริหารสถานศึกษาโดยตรง ท่านดูแลทั้งเรื่องจิตวิญญาณและเรื่องการศึกษาควบคู่กันไปอย่างไม่แยกจากกัน นี่คือรากฐานที่ทำให้โรงเรียนกุหลาบวิทยามีความมั่นคงทางจิตใจมาตั้งแต่วันแรก

ต่อมาการยกระดับมาตรฐานวิชาการของโรงเรียนได้รับแรงหนุนจากหลายฝ่าย โดยเฉพาะการเชิญคณะภราดาเซนต์คาเบรียลเข้ามาร่วมจัดวางระบบหลักสูตรและระเบียบวินัย ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่บราเดอร์เดชเดินเข้ามาในชีวิตครอบครัวผม ทำให้โรงเรียนสามารถขยายการสอนถึงระดับมัธยมศึกษาตอนต้นและรองรับนักเรียนได้มากขึ้นเรื่อย ๆ จนกระทั่งวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2516 การบริหารจัดการได้เปลี่ยนผ่านเข้าสู่ความดูแลของบาทหลวงสังกัดอัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ อย่างสมบูรณ์ ปัจจุบันโรงเรียนกุหลาบวิทยาบริหารงานภายใต้ฝ่ายการศึกษา อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ มีบาทหลวงพงศ์เทพ ประมวลพร้อม ดำรงตำแหน่งผู้ลงนามแทนผู้รับใบอนุญาตและเจ้าอาวาส และมีบาทหลวง ดร.ฉลองรัฐ สังขรัตน์ ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการ สถาบันยังคงยึดคำขวัญประจำโรงเรียนว่า "เวลา และ วารี ไม่คอยใคร" ซึ่งผมคิดว่าสะท้อนจิตวิญญาณของครูใหญ่ชัชและครูทุกท่านที่ผมเคารพได้เป็นอย่างดี เพราะท่านเหล่านั้นล้วนใช้เวลาของชีวิตอย่างคุ้มค่าเพื่อศิษย์จริง ๆ

เมื่อมองย้อนกลับไปตลอดเส้นทางตั้งแต่ชื่อ 天主教玫瑰学校 จนมาเป็นโรงเรียนกุหลาบวิทยาในวันนี้ ผมรู้สึกขอบคุณทุกท่านที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นคหบดีผู้ก่อตั้ง บาทหลวงผู้ดูแล หรือครูทุกท่านที่ทุ่มเทให้กับศิษย์อย่างไม่เห็นแก่เหน็ดเหนื่อย กลว ในใจผมจึงไม่ใช่แค่ชื่อย่อ แต่คือภาพแทนของความกตัญญูที่ผมมีต่อสถาบันแห่งนี้

คำถามที่พบบ่อย

โรงเรียนกุหลาบวิทยาก่อตั้งเมื่อไหร่ และอยู่ที่ไหน

โรงเรียนกุหลาบวิทยายื่นขอจัดตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2491 ตั้งอยู่ในย่านตลาดน้อย เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร ใกล้กับวัดแม่พระลูกประคำ (วัดกาลหว่าร์) ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของโรงเรียนตั้งแต่แรกเริ่ม ผู้ที่ต้องการเดินทางไปเยี่ยมชมสามารถเข้าถึงได้สะดวกจากถนนเจริญกรุงหรือทางรถไฟฟ้า MRT สถานีหัวลำโพง

ครูใหญ่ชัช นาคะทัต คือใคร และดำรงตำแหน่งกี่ปี

นายชัช นาคะทัต เป็นหนึ่งในผู้ร่วมยื่นขอจัดตั้งโรงเรียนกุหลาบวิทยาตั้งแต่ พ.ศ. 2491 และดำรงตำแหน่งครูใหญ่ต่อเนื่องยาวนานถึง 37 ปี จนเกษียณอายุราชการใน พ.ศ. 2528 ท่านยังเป็นผู้ริเริ่มก่อตั้งสมาคมศิษย์เก่าและครูโรงเรียนกุหลาบวิทยาในปี พ.ศ. 2522 อีกด้วย

สมาคมศิษย์เก่ากุหลาบวิทยาก่อตั้งโดยใคร

สมาคมศิษย์เก่าและครูโรงเรียนกุหลาบวิทยาก่อตั้งขึ้นตามความประสงค์ของอดีตครูใหญ่ชัช นาคะทัต ในปี พ.ศ. 2522 เพื่อสร้างเครือข่ายศิษย์เก่าและระดมทุนสนับสนุนกิจกรรมของโรงเรียน ซึ่งผมเองก็เคยมีโอกาสได้ทำงานในสมาคมนี้ถึงสองวาระ

กองทุนครูชัช นาคะทัต คืออะไร

เป็นกองทุนที่ตั้งขึ้นในนามของอดีตครูใหญ่เพื่อสนับสนุนการศึกษาของนักเรียนรุ่นหลัง โดยในปี พ.ศ. 2552 กองทุนนี้ได้มอบทุนการศึกษา 11 ทุน และจัดซื้อเครื่องฉายโปรเจคเตอร์มูลค่า 50,000 บาทให้แก่โรงเรียนกุหลาบวิทยา

บราเดอร์เดช มีบทบาทอย่างไรกับโรงเรียนกุหลาบวิทยา

ภราดาเดชต์ เกิดสว่าง หรือบราเดอร์เดช เป็นสมาชิกคณะภราดาเซนต์คาเบรียลแห่งประเทศไทย ท่านมีบทบาทในการเดินเยี่ยมเยียนชุมชนและชักชวนเด็กในย่านตลาดน้อย-บรรทัดทองให้เข้าเรียนที่โรงเรียนกุหลาบวิทยาและกุหลาบวัฒนา รวมถึงให้คำแนะนำเรื่องการศึกษาแก่ครอบครัวในชุมชนอย่างใกล้ชิด

บทสรุป

เมื่อผมมองย้อนกลับไปตลอดเส้นทางของโรงเรียนกุหลาบวิทยา ตั้งแต่วันที่คหบดีชาวไทยเชื้อสายจีนร่วมใจกันก่อตั้งสถานศึกษาขึ้นในบริเวณวัดกาลหว่าร์ จนถึงวันที่ครูใหญ่ชัช นาคะทัตทุ่มเททำงานต่อเนื่องถึง 37 ปี และครูอย่างครูสุมิตรกับครูประสานที่หล่อหลอมศิษย์ด้วยความเมตตาอย่างแท้จริง ผมเชื่อว่าเรื่องราวเหล่านี้ไม่ได้มีคุณค่าแค่ในฐานะประวัติศาสตร์ของสถานศึกษาแห่งหนึ่ง แต่เป็นบทเรียนสำคัญที่สะท้อนให้เห็นว่าการศึกษาที่ดีที่สุดเกิดจากความผูกพันระหว่างคน ไม่ว่าจะเป็นบาทหลวง บราเดอร์ ครูใหญ่ หรือครูประจำชั้น ที่ทุกคนล้วนมีส่วนในการสร้างศิษย์ให้เติบโตเป็นคนดีของสังคม สำหรับครอบครัวผมแล้ว กลว ไม่ใช่เพียงอักษรย่อของโรงเรียนกุหลาบวิทยา แต่คือรากเหง้าของความทรงจำที่ผูกพันกันมาตั้งแต่รุ่นพี่ชายพี่สาวผมทั้งสี่คน จนถึงรุ่นผมเองที่ได้เดินตามรอยพวกเขาเข้าไปเรียนในรั้วเดียวกัน ทุกครั้งที่ผมเล่าเรื่องนี้ให้ลูกหลานฟัง ผมไม่ได้ต้องการเพียงเล่าประวัติศาสตร์ แต่อยากส่งต่อความรู้สึกกตัญญูที่มีต่อคุณพ่อ บาทหลวง และบราเดอร์ทุกท่านที่เคยดูแลครอบครัวผมด้วยความจริงใจ โดยไม่หวังสิ่งตอบแทนใด ๆ นอกจากอยากเห็นเด็กในชุมชนได้มีโอกาสทางการศึกษาที่ดี

ผมหวังว่าบทความนี้จะเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยบันทึกเรื่องราวของโรงเรียนกุหลาบวิทยาไว้ให้คนรุ่นหลังได้รับรู้ ไม่ใช่เพียงในฐานะข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่แห้งแล้ง แต่เป็นเรื่องเล่าที่มีชีวิต มีความรู้สึก และมีบทเรียนที่ยังคงใช้ได้จริงในยุคปัจจุบัน ไม่ว่าเวลาจะผ่านไปนานเท่าไหร่ ผมเชื่อว่าจิตวิญญาณของครูใหญ่ชัช นาคะทัต ครูสุมิตร ครูประสาน และบราเดอร์เดช จะยังคงอยู่ในใจของศิษย์ทุกคนที่เคยผ่านรั้วกุหลาบวิทยาแห่งนี้ เช่นเดียวกับที่ยังคงอยู่ในใจผมมาจนถึงวันนี้ และผมเชื่อว่าคำขวัญ "เวลา และ วารี ไม่คอยใคร" จะยังคงเตือนใจศิษย์ทุกรุ่นให้ใช้เวลาของชีวิตอย่างมีคุณค่า เช่นเดียวกับที่ครูทุกท่านของโรงเรียนกุหลาบวิทยาได้ทำเป็นแบบอย่างไว้ให้เราเห็นมาตลอด

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดีย: โรงเรียนกุหลาบวิทยา