โจวซือกง คือพระภิกษุชาวฮกเกี้ยนสมัยซ่งเหนือ ฉายา 普足 (แต้จิ๋ว โผ้วจก / จีนกลาง ผู่จู๋ — ฉายาทางสงฆ์) ที่คนรุ่นหลังบูชาเป็นเทพในนาม 清水祖师 (แต้จิ๋ว เช็งจุ้ยโจ้วซือ / จีนกลาง ชิงสุ่ยจู่ซือ — ปรมาจารย์แห่งผาน้ำใส) ท่านขอฝนให้ชาวบ้านในอำเภออันซีได้ในปี 1083 แล้วจำพรรษาอยู่ที่ผาน้ำใสจนมรณภาพในปี 1101 [1][2] รูปเคารพของท่านจำง่ายเพราะใบหน้าสีดำ [3] ในกรุงเทพฯ ท่านคือเทพประธานของศาลเจ้าโจวซือกง ตลาดน้อย ศาลเก่าของชุมชนฮกเกี้ยน [4][5] ส่วนคำว่า “โจวซือกง” เป็นคำเรียกแบบฮกเกี้ยน แปลได้ว่า “ปู่อาจารย์” ไม่ใช่ชื่อตัวของท่าน [3]
เรื่องของโจวซือกงจึงมีสองชั้นซ้อนกัน ชั้นแรกคือชีวิตพระรูปหนึ่งที่มีพระประวัติเขียนไว้เพียงสิบสองปีหลังมรณภาพ [2] และมีหนังสือแต่งตั้งจากราชสำนักซ่งใต้ถึงสี่ฉบับ [1] ชั้นที่สองคือตำนานที่ชาวบ้านเล่าเพิ่มในหลายร้อยปีต่อมา ทั้งเรื่องหน้าดำ จมูกหลุดเตือนภัย และการช่วยรบกับฝรั่งเศสที่ไต้หวัน [2][6]
บทความนี้เรียบเรียงจากเอกสารมรดกภูมิปัญญาของจีน พระประวัติฉบับท้องถิ่น เอกสารขึ้นทะเบียนวัฒนธรรมของไต้หวัน งานวิชาการไทย และข้อมูลของพิพิธภัณฑ์ตลาดน้อย โดยบอกไว้ทุกจุดว่าเรื่องไหนมีหลักฐาน เรื่องไหนเป็นตำนาน ในแหล่งไทยชื่อของท่านหรือเขียนว่า เช็งจุ้ยโจวซือกง [7] เฉ่งจุ้ยจ้อซู [5] หรือพระโจวซูกง [8] บทความนี้ใช้ “โจวซือกง” ตามที่คนไทยค้นหามากที่สุด
ห้าข้อที่ควรรู้ก่อนอ่านต่อ
- ตัวจริงคือพระภิกษุ 普足 แซ่ 陈 (แต้จิ๋ว ตั้ง / จีนกลาง เฉิน) เกิดที่อำเภอ 永春 (แต้จิ๋ว ย้งชุง / จีนกลาง หย่งชุน) มณฑลฮกเกี้ยน [1][2][9]
- ปี 1083 อำเภอ 安溪 (แต้จิ๋ว อังโคย / จีนกลาง อันซี) แล้งหนัก ชาวบ้านเชิญท่านมาขอฝน ฝนตกตามนัด จึงสร้างอาศรมถวายที่ 清水岩 (แต้จิ๋ว เช็งจุ้ยง้าง / จีนกลาง ชิงสุ่ยเหยียน — ผาน้ำใส) [1][2]
- ราชสำนักซ่งใต้แต่งตั้งสมัญญาให้ท่านสี่ครั้งระหว่างปี 1164–1210 [1] และรัฐบาลจีนขึ้นทะเบียนความเชื่อนี้เป็นมรดกภูมิปัญญาระดับชาติในปี 2011 [10]
- หน้าดำ จมูกหลุด และการช่วยรบกับฝรั่งเศส เป็นตำนานชั้นหลัง ไม่อยู่ในพระประวัติปี 1113 [2][6]
- ศาลเจ้าโจวซือกง ตลาดน้อย เป็นศาลฮกเกี้ยน ไม่ใช่ศาลแต้จิ๋ว และเทพประธานคือองค์นี้จริง ยืนยันได้จากสามแหล่งที่ไม่เกี่ยวข้องกัน [4][5][3]
ข้อมูลด่วน: โจวซือกง (清水祖师)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 简体 清水祖师 · 繁體 清水祖師 · คำเรียกทั่วไป 祖师公 [2][3] |
| แต้จิ๋ว (Peng'im + ไทย) | cêng1 zui2 zou2 se1 · เช็งจุ้ยโจ้วซือ · คำเรียก 祖师公 zou2 se1 gong1 · โจ้วซือกง [11] |
| จีนกลาง (พินอิน + ไทย) | Qīngshuǐ Zǔshī · ชิงสุ่ยจู่ซือ [2] |
| ฮกเกี้ยน (POJ) | Chheng-chúi Chó͘-su · คำเรียก Chó͘-su-kong ซึ่งเป็นที่มาของ “โจวซือกง” [3] |
| สันสกฤต/บาลี | ไม่มี ท่านเป็นพระภิกษุจีน ไม่มีชื่อในพระสูตร [1][12] |
| ชื่อไทยที่พบ | โจวซือกง และพระหมอโจวซือกง [13] · หลวงปู่โจวซือกง [14] · เช็งจุ้ยโจวซือกง [7] · เฉ่งจุ้ยจ้อซู [5] · พระโจวซูกง [8] |
| ฐานะ | พระภิกษุสายเซนสมัยซ่งเหนือ มรณภาพปี 1101 ภายหลังเป็นเทพคุ้มครองอำเภออันซีและชาวฮกเกี้ยนโพ้นทะเล [1][2][12] |
| รูปลักษณ์/ของถือ | ใบหน้าดำหรือน้ำตาลเข้ม ห่มจีวร นั่งขัดสมาธิ ไม่พบแหล่งที่กำหนดของถือ [2][3][15] |
| วันสำคัญ | วันเกิดเดือน 1 วันที่ 6 ตามจันทรคติ · วันมรณภาพเดือน 5 วันที่ 13 [1][2][16] |
| ศาสนสถานสำคัญ | ผาน้ำใส อำเภออันซี (วัดต้นทาง) · วัดหลักสามแห่งในไต้หวัน · ศาลเจ้าโจวซือกง ตลาดน้อย กรุงเทพฯ [17][18][19][6][4] |
| มรดกภูมิปัญญา | “ความเชื่อพื้นบ้านเรื่องชิงสุ่ยจู่ซือ” ขึ้นทะเบียนระดับชาติของจีน ปี 2011 ชุดที่ 3 [10] |
1. ชื่อ “โจวซือกง” มาจากไหน: ฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว และจีนกลาง
ชื่อทางการ 清水祖师 แยกได้สองส่วน 清水 หมายถึง “น้ำใส” มาจากชื่ออาศรมผาน้ำใสที่ชาวบ้านสร้างถวายในปี 1083 [1][2] ส่วน 祖师 ใช้เรียกพระอาจารย์ผู้เป็นต้นสายหรือผู้ก่อตั้งสำนัก ชื่อเต็มจึงแปลได้ว่า “ปรมาจารย์แห่งผาน้ำใส”
คนทั่วไปไม่ได้เรียกชื่อเต็ม แต่เรียกว่า 祖师公 (แต้จิ๋ว โจ้วซือกง / จีนกลาง จู่ซือกง — ปู่อาจารย์) คำว่า 公 ต่อท้ายเป็นคำยกย่องผู้อาวุโส ใกล้เคียงกับที่คนไทยเรียกพระผู้ใหญ่ว่า “หลวงปู่” [2][3] คำนี้อ่านในสำเนียงฮกเกี้ยนว่า Chó͘-su-kong [3] แล้วกลายเป็น “โจวซือกง” ในภาษาไทย
ทำไมโจวซือกงเป็นเสียงฮกเกี้ยน ไม่ใช่แต้จิ๋ว
ถ้าอ่านแบบแต้จิ๋วสำเนียงเท่งไฮ้ 祖师公 จะได้ “โจ้วซือกง” [11] ซึ่งฟังใกล้กันมาก จึงชวนให้เข้าใจว่าเป็นคำแต้จิ๋ว แต่ศาลที่ทำให้คนไทยรู้จักชื่อนี้เป็นศาลฮกเกี้ยนทั้งหมด ทั้งที่ตลาดน้อยและที่ปัตตานี [5][8] คำถอดเสียงชื่อศาลในข่าวเดลินิวส์ก็เป็นเสียงฮกเกี้ยนชัดเจน [13] ผู้เขียนจึงสรุปว่าคำว่า “โจวซือกง” ในภาษาไทยมาจากฮกเกี้ยน
มีข้อสังเกตเล็ก ๆ หนึ่งข้อ พจนานุกรมภาษาฮกเกี้ยนไต้หวันของกระทรวงศึกษาธิการไต้หวันไม่มีคำตั้ง 祖師公 หรือ 清水祖師 มีเพียงคำว่า 祖師廟 ซึ่งอ่านว่า Tsóo-su-biō แปลว่าศาลปู่อาจารย์ [20] คำอ่านชื่อเต็มของท่านในบทความนี้จึงมาจากวิกิพีเดียจีนและอังกฤษ [2][3]
“โจวซือกง” เป็นคำเรียก ไม่ใช่ชื่อตัว
เพราะ 祖师公 แปลแค่ “ปู่อาจารย์” คำนี้จึงใช้กับพระอาจารย์องค์อื่นได้ด้วย ตัวอย่างที่ชัดคือ 三平祖师 (แต้จิ๋ว ซังแพ้งโจ้วซือ / จีนกลาง ซานผิงจู่ซือ — พระอาจารย์แห่งเขาซานผิง) พระเซนที่สร้างวัดซานผิงในปี 845 ซึ่งชาวบ้านก็เรียกว่า 祖师公 เช่นกัน [21] ใครอ่านเจอคำว่าโจวซือกงในศาลอื่นจึงควรดูป้ายชื่อเต็มก่อน รายละเอียดขององค์นั้นอยู่ในบทความ ซานผิงจู่ซือ พระเซนผู้สร้างวัดซานผิง
ชื่อที่ลงท้ายด้วย 祖师 ยังมีอีกหลายองค์ เช่น 大峰祖师 (แต้จิ๋ว ไต้ฮงโจ้วซือ / จีนกลาง ต้าเฟิงจู่ซือ) ซึ่งเล่าไว้ในบทความ ไต้ฮงกง หลวงปู่ไต้ฮงโจ้วซือ ทุกองค์เป็นพระที่ชาวบ้านยกย่องเหมือนกัน แต่คนละยุค คนละถิ่น
ชื่อเรียกอื่นของโจวซือกง
| ชื่อ | แต้จิ๋ว | จีนกลาง | ความหมายและที่มา |
|---|---|---|---|
| 普足 | โผ้วจก | ผู่จู๋ | ฉายาทางสงฆ์ [1][2] |
| 陈荣祖 | ตั้งย้งโจ้ว | เฉินหรงจู่ | ชื่อเดิมตามหนังสือประวัติวัดฉบับปี 1926 [22] |
| 陈昭应 | ตั้งเชียวเอ่ง | เฉินเจาอิ้ง | ชื่อเดิมอีกสาย อาจมาจากสมัญญาภายหลัง [2][3] |
| 麻章上人 | มั้วเจียเสียงยิ้ง | หมาจางซั่งเหริน | พระผู้ทรงศีลแห่งหมาจาง ชื่อสมัยอยู่ที่หมาจาง [1][2] |
| 乌面祖师 | โอวมี่โจ้วซือ | อูเมี่ยนจู่ซือ | ปรมาจารย์หน้าดำ [2][3] |
| 落鼻祖师 | ลักผี่โจ้วซือ | ลั่วปี๋จู่ซือ | ปรมาจารย์จมูกหลุด จากตำนานเตือนภัย [2][3] |
| 蓬莱祖师 | พ้งไล้โจ้วซือ | เผิงไหลจู่ซือ | ตามชื่อเขาและตำบลเผิงไหลที่ตั้งวัด [2] |
| 清水真人 | เช็งจุ้ยจิงยิ้ง | ชิงสุ่ยเจินเหริน | ชื่อที่ฝั่งเต๋าใช้ [2] |
| 昭应广惠慈济善利大师 | เชียวเอ่งก้วงฮุ๋ยเช้อจี่เสียงลี๋ไต๋ซือ | เจาอิ้งกว่างฮุ่ยฉือจี้ซั่นลี่ต้าซือ | สมัญญาสุดท้ายจากราชสำนักซ่ง [1] |
คำอ่านแต้จิ๋วในตารางนี้ยึดคอลัมน์สำเนียงเท่งไฮ้ของพจนานุกรม Mogher [11] เรื่องชื่อเดิมยังไม่มีหลักฐานชั้นต้นตัดสิน วิกิพีเดียจีนเห็นว่าคำว่า 昭应 ในชื่อเดิมอาจมาจากสมัญญาที่ได้ภายหลัง [2]
2. ประวัติโจวซือกง: จากเด็กหย่งชุนถึงพระขอฝนแห่งอันซี
พระประวัติที่เก่าที่สุดซึ่งยังมีตัวบทให้อ่านคือ《清水祖师本传》(พระประวัติฉบับหลักของชิงสุ่ยจู่ซือ) ที่นายอำเภอชื่อ 陈浩然 (แต้จิ๋ว ตั้งเฮาเยี้ยง / จีนกลาง เฉินเฮ่าหราน) เขียนในปี 1113 หรือเพียงสิบสองปีหลังท่านมรณภาพ [2][23][22] ข้อความเต็มยกไว้ในเชิงอรรถของวิกิพีเดียจีน [2] เรื่องราวในหัวข้อนี้ส่วนใหญ่จึงมาจากเอกสารใกล้สมัย ไม่ใช่นิทานที่แต่งขึ้นทีหลัง
วัยเยาว์และการบวช
ท่านเกิดที่หมู่บ้านเสี่ยวกู อำเภอหย่งชุน ปัจจุบันคือตำบลหูซาน [1][2][9] ปีเกิดยังไม่ลงตัว แหล่งหนึ่งว่า 1037 อีกแหล่งว่า 1045 และเอกสารมรดกภูมิปัญญาของรัฐบาลจีนใช้ 1047 [10][2][22] ส่วนวันเกิดคือเดือน 1 วันที่ 6 ตามจันทรคติ ซึ่งทุกแหล่งตรงกัน [2][3]
เมื่อยังเยาว์ท่านบวชที่วัดต้าหยวินย่วน สร้างอาศรมบนเขาเกาไท่ แล้วไปศึกษากับพระอาจารย์หมิงที่เขาต้าจิ้ง จนได้รับมอบจีวรเป็นเครื่องหมายการสืบทอดธรรม [1][2] วิกิพีเดียจีนระบุว่าท่านอยู่ในสายหลินจี้ของนิกายเซน [2] แต่ข้อนี้พบในแหล่งเดียว
พระหมอและพระสร้างสะพานแห่งหมาจาง
ก่อนมาอันซี ท่านย้ายไปอยู่ที่หมาจาง รักษาคนเจ็บ ขอฝน และสร้างสะพาน จนชาวบ้านเรียกว่า 麻章上人 [1][2] งานที่พระประวัติบันทึกไว้ตลอดชีวิตของท่านเป็นงานที่จับต้องได้ ได้แก่ สะพานหลายแห่ง ศาลาพักริมทาง การปลูกไผ่ การรักษาโรค และการขอฝน [1][2] นี่คือรากของภาพ “พระหมอ” ที่คนไทยใช้เรียกท่านในวันนี้
ปี 1083: ฝนที่อันซี
ปี 1083 อำเภออันซีซึ่งตอนนั้นยังชื่อชิงซีแล้งหนัก ชาวบ้านตระกูลหลิวจึงไปเชิญท่านมาขอฝน [1][2] พระประวัติบันทึกคำพูดของชาวบ้านไว้ว่า
麻章上人,道行精严,能感动天地。
พระผู้ทรงศีลแห่งหมาจางมีวัตรปฏิบัติเคร่งครัด อาจทำให้ฟ้าดินหวั่นไหวได้
ฝนตกตามนัด ชาวบ้านจึงขอให้ท่านอยู่ต่อ และสร้างอาศรมถวายที่เขาจางเหยียน เรียกว่าผาน้ำใส [2][23] ช่วงปีต่อ ๆ มาท่านยังสร้างสะพานและศาลาในอันซีอีกหลายแห่ง [2] เอกสารของเมืองฉวนโจวบอกว่าชื่อผาน้ำใสเพิ่งตั้งในปี 1093 ขณะที่พระประวัติว่าตั้งตั้งแต่สร้างอาศรมปี 1083 [2][22]
ปี 1101: มรณภาพในท่านั่ง
เดือน 5 วันที่ 13 ปี 1101 ท่านสั่งเสียกับชาวบ้านที่อุปัฏฐากว่า
形骸外物,漆身无益。
ร่างกายเป็นเพียงสิ่งภายนอก จะลงรักรักษาร่างไว้ก็ไม่มีประโยชน์
แล้วนั่งมรณภาพ [1][2] คำสั่งเสียนี้บอกชัดว่าท่านไม่ต้องการให้ลงรักเคลือบร่างไว้บูชา ชาวบ้านจึงฝังท่านไว้หลังผา ก่อสถูป 真空塔 (แต้จิ๋ว จิงคงถะ / จีนกลาง เจินคงถ่า — สถูปแห่งความว่าง) และแกะรูปท่านจากไม้กฤษณาประดิษฐานในวิหาร [1][17]
จากพระสู่เทพ
หลังมรณภาพ เวลาแล้งหรือเกิดโรคระบาด ชาวบ้านไปจนถึงขุนนางเมืองจะแห่รูปท่านออกไปขอฝนและไล่โรค [23][22] ท่านจึงค่อย ๆ กลายเป็นเทพคุ้มครองของอันซี ฝั่งเต๋าเรียกท่านว่า 清水真人 [2] และคนในวงการชายกท่านเป็นผู้คุ้มครองไร่ชา 铁观音 (แต้จิ๋ว ทิกวงอิม / จีนกลาง เถี่ยกวนอิน — ชื่อชา แปลตรงว่ากวนอิมเหล็ก) [10]
นักวิชาการญี่ปุ่น Nagai Masashi ศึกษาหนังสือประวัติวัดผาน้ำใสและลงพื้นที่ในปี 1999 แล้วสรุปในบทความปี 2001 ว่าเดิมท่านเป็นพระในพระพุทธศาสนา ค้านงานรุ่นก่อนที่จัดท่านเป็นเทพเต๋า [12] ภาพที่ถูกต้องจึงเป็น “พระภิกษุที่ชาวบ้านยกเป็นเทพ” ไม่ใช่เทพที่มีมาแต่สวรรค์
| ปี | เหตุการณ์ | หลักฐาน |
|---|---|---|
| 1037 / 1045 / 1047 | เกิดที่หย่งชุน เดือน 1 วันที่ 6 | สถานที่ตรงกัน ปีขัดกัน [10][2][22] |
| ก่อน 1083 | บวช เรียนกับพระอาจารย์หมิง แล้วไปอยู่หมาจาง | พระประวัติ [1][2] |
| 1083 (พ.ศ. 1626) | ขอฝนที่อันซี ได้อาศรมผาน้ำใส | พระประวัติ [1][2] |
| 1101 (พ.ศ. 1644) | มรณภาพในท่านั่ง ก่อสถูปเก็บอัฐิ | พระประวัติ [1][17] |
| 1113 (พ.ศ. 1656) | 陈浩然 เขียนพระประวัติ | [2][23][22] |
| 1164–1210 | ราชสำนักซ่งใต้แต่งตั้งสมัญญาสี่ครั้ง | [1][2] |
| 1564 / 1761 | ซ่อมใหญ่ และสร้างอาคารที่เห็นปัจจุบัน | [17][22] |
| 2011 (พ.ศ. 2554) | ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาระดับชาติ | [10] |
สมัญญาสี่ครั้งจากราชสำนักซ่ง
จุดที่ทำให้โจวซือกงต่างจากเทพพื้นบ้านทั่วไป คือราชสำนักรับรองท่านเป็นลายลักษณ์อักษรถึงสี่ครั้งในเวลาไม่ถึงห้าสิบปี ทุกครั้งเริ่มจากคนในท้องถิ่นหรือหน่วยราชการยื่นขอ [1][2] ครั้งที่ระบุเหตุผลชัดคือปี 1201 ซึ่งยื่นขอเพราะการขอฝนได้ผล [1]
| ปี | สมัญญาที่ได้ | ผู้ยื่นขอ |
|---|---|---|
| 1164 | 昭应大师 | ผู้อาวุโสในท้องถิ่น [1][2] |
| 1184 | 昭应慈济大师 | คณะชาวบ้าน [1][2] |
| 1201 | 昭应广惠慈济大师 | หน่วยราชการขนส่งของมณฑลฮกเกี้ยน เพราะขอฝนได้ผล [1][2] |
| 1210 | 昭应广惠慈济善利大师 | กองทหารเมืองฉวนโจว [1][2] |
คำที่เพิ่มเข้ามาทีละคู่มีความหมายดังนี้ 昭应 (แต้จิ๋ว เชียวเอ่ง / จีนกลาง เจาอิ้ง — ตอบรับคำขออย่างชัดแจ้ง) 慈济 (แต้จิ๋ว เช้อจี่ / จีนกลาง ฉือจี้ — เมตตาช่วยเหลือ) 广惠 (แต้จิ๋ว ก้วงฮุ๋ย / จีนกลาง กว่างฮุ่ย — เผื่อแผ่ความดีไปกว้างไกล) และ 善利 (แต้จิ๋ว เสียงลี๋ / จีนกลาง ซั่นลี่ — ให้ประโยชน์อันดี) [11] ลำดับที่ถูกต้องตามแหล่งคือ 昭应 แล้ว 慈济 แล้ว 广惠 แล้ว 善利 [1][2]
3. ตำนานโจวซือกง และที่มาของแต่ละเรื่อง
ตำนานของท่านแบ่งได้ชัดเจนเป็นสองกลุ่ม เรื่องขอฝน สร้างสะพาน และรักษาคน อยู่ในพระประวัติปี 1113 ส่วนอิทธิฤทธิ์ที่เล่ากันหลังท่านมรณภาพเป็นตำนานท้องถิ่นที่เกิดทีหลัง [2][23]
หินที่มีข้าวไหลออกมา
หนังสือ《福建通志》(แต้จิ๋ว ฮกเกี่ยงทงจี่ / จีนกลาง ฝูเจี้ยนทงจื้อ — บันทึกมณฑลฮกเกี้ยน) ฉบับสมัยเฉียนหลงแห่งราชวงศ์ชิงเขียนไว้ว่า [10]
宋僧普足建道场,岩中石隙出米,工竣而米绝。乡人祀之,祷雨辄应。
พระผู่จู๋สมัยซ่งสร้างอาราม มีข้าวสารไหลออกจากรอยแยกของหิน เมื่อสร้างเสร็จข้าวก็หยุด ชาวบ้านบูชาท่าน ขอฝนก็ได้ผลทุกครั้ง
นี่เป็นตำนานที่บันทึกไว้ในหนังสือราชการชั้นหลัง ไม่ใช่เหตุการณ์ที่พิสูจน์ได้ ทุกวันนี้ในเขตวัดยังมีจุดที่เรียกว่า 出米石 (แต้จิ๋ว ชุกบี้จี๊ยะ / จีนกลาง ชูหมี่สือ — หินข้าวไหล) [22]
ทำไมโจวซือกงหน้าดำ
คำถามนี้มีคำตอบแบบตำนานสองฉบับ ฉบับแรกเล่าว่าผีร้ายขังท่านไว้ในถ้ำแล้วรมควันเจ็ดวัน ท่านไม่ตายแต่หน้าดำ ฉบับที่สองเล่าว่าท่านชิมสมุนไพรเพื่อทำยาจนพิษขึ้นหน้า [2] ทั้งสองเรื่องไม่มีในพระประวัติปี 1113 จึงเป็นคติชาวบ้านที่เล่าต่อกันมา
สิ่งที่ควรเข้าใจคือ หน้าดำไม่ได้แปลว่าท่านเป็นเทพดุ [2] ตำนานทั้งสองฉบับเล่าถึงความอดทนและการทำยาเพื่อคนป่วย ไม่ใช่ความโกรธ คนฮกเกี้ยนยังมีเทพหน้าดำอีกองค์ที่ตำนานคล้ายกันอย่างน่าแปลกใจ คือ 法主公 (แต้จิ๋ว ฮวกจู้กง / จีนกลาง ฝ่าจู่กง) ซึ่งเว็บนี้เล่าไว้ในบทความ ฟาจู่กง เทพหน้าดำแห่งสำนักเต๋าหลู่ซาน องค์นั้นหน้าดำเพราะควันพิษขณะปราบงูยักษ์ แต่เป็นนักพรตเต๋าที่ถือกระบี่ ส่วนโจวซือกงเป็นพระภิกษุนั่งสมาธิในจีวร
ผีภูเขาสี่ตนที่กลายเป็นผู้พิทักษ์
วิกิพีเดียจีนเล่าว่าแถบผาน้ำใสเคยมีผีภูเขาสี่ตน แซ่ 张 王 苏 李 (แต้จิ๋ว เตีย เฮ้ง โซว ลี้ / จีนกลาง จาง หวาง ซู หลี่) ท่านปราบได้แล้วรับไว้เป็นผู้พิทักษ์ธรรมทั้งสี่ [2] เรื่องนี้พบในแหล่งเดียว และยังไม่พบหนังสือของวัดที่ยืนยันชุดแซ่นี้
ศิษย์ที่มีตัวตนในพระประวัติมีสองรูป คือ 杨道 (แต้จิ๋ว เอี้ยเต๋า / จีนกลาง หยางเต้า) และ 周明 (แต้จิ๋ว จิวเม้ง / จีนกลาง โจวหมิง) [1][2]
จมูกหลุดเตือนภัย
ชื่อ 落鼻祖师 มาจากความเชื่อว่าก่อนเกิดภัย จมูกของรูปเคารพจะหลุดออกมาเป็นสัญญาณเตือน [2][6][24] เอกสารการสอนของโรงเรียนรัฐในนิวไทเปเล่าว่า ครั้งหนึ่งโจรภูเขาตัดจมูกรูปไป ชาวบ้านนำกลับมาซ่อม ต่อมาจมูกก็หลุดเองทุกครั้งที่มีภัย เมื่อหลุดแล้วจะเสี่ยงถามท่านก่อน แล้วติดกลับด้วยผงไม้จันทน์ผสมน้ำ [24]
วิกิพีเดียภาษาอังกฤษอธิบายต่างออกไปว่าชื่อนี้มาจากจมูกที่โดดเด่นของรูป [3] ทั้งสองคำอธิบายจึงยังอยู่คู่กัน และรูปแบบจมูกถอดได้มีเฉพาะรูปบางองค์ ไม่ใช่ทุกองค์ [24][25]
หลวงปู่จมูกหลุดแห่งต้านสุ่ยกับศึกฝรั่งเศส
เรื่องนี้เกิดที่ 淡水 (แต้จิ๋ว ตั๋งจุ้ย / จีนกลาง ต้านสุ่ย) เขตหนึ่งของนิวไทเป ไต้หวัน ในรัชสมัยเสียนเฟิง (1851–1861) พระรูปหนึ่งนำรูปท่านจากอันซีมาเรี่ยไรที่นั่น แต่เงินถูกขโมย ชาวเมืองสองคนแซ่เวิงช่วยออกเงิน 400 เหรียญ พระจึงทิ้งรูปไว้ให้ชาวเมืองบูชา [24] ส่วนนี้พบในแหล่งเดียว
ปี 1884 ระหว่างสงครามจีนกับฝรั่งเศส ชาวบ้านเชิญรูปท่านไปช่วยรบที่ต้านสุ่ย แล้วฝรั่งเศสถอยไป [18][6][25] สงครามเป็นประวัติศาสตร์จริง แต่การที่ท่านช่วยให้ชนะเป็นความเชื่อของชาวบ้าน สิ่งที่มีหลักฐานจับต้องได้คือป้าย “功资拯济” ที่จักรพรรดิกวางสูพระราชทาน ซึ่งเอกสารขึ้นทะเบียนของไต้หวันระบุไว้ [6][24] และปัจจุบันแขวนอยู่เหนือแท่นกลางในวิหารใหญ่ของวัดที่ไทเป [25]
สำนักการศึกษาไทเปเรียกรูปเก่าองค์นี้ว่า “หลวงปู่จมูกหลุดผู้เดินทางได้” เพราะเคยถูกเชิญไปหลายที่ แต่เนื่องจากอายุกว่าร้อยปีและมีค่ามาก ปัจจุบันจึงไม่ออกนอกวัดแล้ว เพียงผลัดกันประทับระหว่างวัดที่ไทเปกับต้านสุ่ย [25] อีกเรื่องหนึ่งคือสมัยญี่ปุ่นปกครอง ต้านสุ่ยเกิดโรคระบาด ชาวบ้านแห่ท่านไล่โรคหลังเทศกาลบ๊ะจ่าง จึงเกิดงานแห่ประจำปีในเดือน 5 [6][24]
สามขุนนางภักดีกับต้นการบูรที่หันไปทางเหนือ
ก่อนขบวนแห่รับปีใหม่ที่อันซีจะออก ชาวบ้านต้องไปรับไฟธูปที่ศาล 三忠 (แต้จิ๋ว ซังตง / จีนกลาง ซานจง — สามขุนนางภักดี) ซึ่งบูชา 张巡 (แต้จิ๋ว เตียซุ้ง / จีนกลาง จางสวิน) 许远 (แต้จิ๋ว โค้วเอี้ยง / จีนกลาง สวี่หยวน) และ 岳飞 (แต้จิ๋ว งักฮุย / จีนกลาง เยว่เฟย) [10] งักฮุยคือขุนพลที่คนไทยรู้จักดี และยังเป็นหนึ่งในเทพสายฟ้าของฝั่งเต๋า อ่านต่อได้ที่ งักฮุย ขุนพลผู้ภักดีแห่งกรมสายฟ้า
ในเขตวัดยังมีต้นการบูรที่กิ่งหันไปทางเหนือทุกกิ่ง ชาวบ้านเล่าว่าเพราะอาลัยงักฮุย [17] เรื่องนี้เป็นคติชาวบ้าน แต่ช่วยให้เห็นว่าวัดของพระสายเซนองค์นี้ผูกกับเรื่องความภักดีด้วย
4. รูปลักษณ์: สังเกตโจวซือกงในศาลเจ้าอย่างไร
จุดจำที่สำคัญที่สุดคือใบหน้าดำหรือน้ำตาลเข้ม ซึ่งแหล่งทั้งจีน ไต้หวัน อังกฤษ และไทยตรงกัน [2][3][13][15] รูปท่านแต่งกายเป็นพระ ห่มจีวร นั่งขัดสมาธิ รูปไม้ไผ่ในคลังพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมพื้นบ้านไต้หวันยังมีรองเท้าคู่หนึ่งวางไว้หน้าแท่น [15] แต่รายละเอียดรองเท้านี้พบในแหล่งเดียว

สิ่งที่แหล่งตรวจสอบได้ยังไม่ระบุคือหมวก ท่ามือ และของถือของรูปหลักที่วัดผาน้ำใส รูปในศาลเจ้าหลายแห่งในไทเปสวมหมวกทรงกลีบปักอักษร 佛 ที่แปลว่าพุทธะ และคลุมผ้าสีส้มแดง ดังเห็นในภาพด้านบน แต่นั่นเป็นเครื่องทรงที่ศาลถวาย ไม่ใช่แบบแผนที่มีเอกสารกำหนด บางวัดมีพระผู้ติดตามสองรูปขนาบข้างท่าน ซึ่งอาจหมายถึงศิษย์ 杨道 กับ 周明 [2]
แยกโจวซือกงจากเทพหน้าดำองค์อื่น
| ลักษณะ | โจวซือกง 清水祖师 | ฟาจู่กง 法主公 |
|---|---|---|
| เป็นใคร | พระภิกษุสายเซน สมัยซ่งเหนือ [1][2] | นักพรตสำนักเต๋าหลู่ซาน สมัยซ่ง |
| ใบหน้า | ดำหรือน้ำตาลเข้ม สีหน้าสงบ [2][15] | ดำ ตาโปน |
| ที่มาของหน้าดำในตำนาน | ถูกผีรมควันในถ้ำ หรือพิษสมุนไพร [2] | ควันพิษขณะปราบงูยักษ์ |
| ท่าทางและของถือ | นั่งขัดสมาธิ ห่มจีวร ไม่มีของถือที่กำหนด [15] | ถือกระบี่ที่มีงูพัน |
ข้อมูลของฟาจู่กงมาจากบทความในเว็บนี้ที่ลิงก์ไว้ข้างต้น เทพหน้าดำสององค์นี้จึงแยกกันได้ง่ายจากเครื่องแต่งกาย องค์หนึ่งเป็นพระในจีวร อีกองค์เป็นนักพรตถือกระบี่
อีกองค์ที่คนไทยอาจนึกถึงเมื่อได้ยินคำว่า “พระจีนสมัยซ่ง” คือ 济公 (แต้จิ๋ว จี่กง / จีนกลาง จี้กง) ซึ่งเป็นพระอีกรูปหนึ่ง ฉายาว่าเต้าจี้ อยู่ในสมัยซ่งใต้ บวชที่วัดหลิงอิ่นในหังโจว และมรณภาพในปี 1209 [26] คนละยุค คนละถิ่นกับโจวซือกง อ่านประวัติเต็มได้ใน จี้กง พระเซนสมัยซ่งใต้
ตำแหน่งในวัด
ที่วัดผาน้ำใสในอันซี อาคารเป็นสามชั้นเกาะหน้าผา ชั้นกลางคือวิหารปรมาจารย์ที่ท่านประทับ ชั้นบนเป็นหอพระศากยมุนี ปีกข้างมีห้องกวนอิม ห้องผู้อุปถัมภ์ และห้องรายนามผู้บริจาค ผังรวมของวัดคล้ายอักษร 帝 [17][22] หลังวิหารคือสถูปเก็บอัฐิ [17]
ที่ศาลเจ้าโจวซือกง ตลาดน้อย ท่านอยู่ห้องกลาง ห้องพระพุทธอยู่ทางขวา ห้องกวนอิมอยู่ทางซ้าย [4] ผังนี้สะท้อนว่าศาลมองท่านเป็นพระในพระพุทธศาสนา เพราะจัดให้อยู่ร่วมกับพระพุทธรูปและพระโพธิสัตว์
5. โจวซือกงช่วยเรื่องอะไร: ความเชื่อของคนฮกเกี้ยนและคนไทย
แกนกลางของผู้ศรัทธาคือคนฮกเกี้ยนสายอันซี แล้วกระจายไปทั่วเมืองฉวนโจว จางโจว เซี่ยเหมิน หลงเหยียน หนานผิง ไปจนถึงไต้หวัน ฮ่องกง มาเก๊า ญี่ปุ่น และอาเซียน [10][23] สื่อทางการจีนบทความหนึ่งนับความเชื่อนี้เป็นหนึ่งในสี่ความเชื่อใหญ่ของฮกเกี้ยนตอนใต้ [27] แต่การจัดอันดับนี้พบในแหล่งเดียว
เรื่องที่ขอในจีนและไต้หวัน
เรื่องที่ชาวบ้านในจีนขอจากท่านตามบันทึกท้องถิ่น คือ ฝน การพ้นโรคระบาด สุขภาพ และความสงบของชุมชน [23][22] ชาวไร่ชาขอให้คุ้มครองไร่ [10] สังเกตว่าทุกเรื่องเป็นความทุกข์ร่วมของทั้งหมู่บ้าน ตรงกับงานที่ท่านทำในชีวิตจริง ทั้งขอฝน รักษาคน และสร้างสะพาน
ในไต้หวัน ข้อมูลปี 1994 นับวัดที่มีท่านเป็นเทพประธานได้ 98 แห่ง อยู่ในเขตไทเปใหญ่ถึง 63 แห่ง [2] สมาคมคนอันซีในอาเซียนที่มีอาคารถาวรมักตั้งแท่นบูชาท่าน และในวันเดือน 1 วันที่ 6 จะเสี่ยงทายเลือกผู้ดูแลกระถางธูปประจำปีแล้วจัดไหว้ [16]
เรื่องที่คนไทยขอ
คนไทยที่ศาลเจ้าโจวซือกงไปขอพรเรื่องสุขภาพ [14] ความอยู่เย็นเป็นสุข และโชคลาภ [28] และเรียกท่านว่า “พระหมอ” ทั้งที่กรุงเทพฯ และปัตตานี [13][8] ชื่อพระหมอนี้สอดคล้องกับพระประวัติที่ท่านรักษาคนเจ็บจริง
ไม่พบคติที่จับคู่ท่านกับปีนักษัตรเหมือนพระโพธิสัตว์บางองค์ จึงไม่มีหลักว่าคนเกิดปีใดควรไหว้ท่านเป็นพิเศษ
ศรัทธาเป็นกำลังใจ ไม่ใช่ทางลัดแทนความรับผิดชอบ การไหว้พระหมอไม่ได้แทนการไปพบแพทย์ และเซียมซียาที่บางวัดมีไว้ก็เป็นความเชื่อ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
6. วันเกิดโจวซือกงและวันสำคัญ 2569–2571
วันเกิดของท่านคือเดือน 1 วันที่ 6 ตามจันทรคติ ซึ่งแหล่งจีน ไต้หวัน และสมาคมในอาเซียนตรงกัน [2][3][16][19][22] คือวันที่หกของปีใหม่จีน ส่วนวันมรณภาพคือเดือน 5 วันที่ 13 ตามพระประวัติ [1][2] วันที่ในตารางคำนวณจากปฏิทินจันทรคติจีน
| วัน | วันจันทรคติ | 2569 (2026) | 2570 (2027) | 2571 (2028) | ใครถือ |
|---|---|---|---|---|---|
| วันเกิด | เดือน 1 วันที่ 6 | 22 ก.พ. | 11 ก.พ. | 31 ม.ค. | ทุกสาย [2][16] |
| ประกวดหมูเทพที่ซานเสีย | เดือน 1 วันที่ 6 | 22 ก.พ. | 11 ก.พ. | 31 ม.ค. | วัดฉางฝูเหยียน ไต้หวัน [19] |
| แห่เกี้ยวพระหมอ ปัตตานี | เดือน 1 วันที่ 15 (ยังไม่ยืนยัน) | 3 มี.ค. | 20 ก.พ. | 9 ก.พ. | ศาลเจ้าเล่งจูเกียง [8] |
| ขบวนแห่กลางคืนที่ต้านสุ่ย | เดือน 5 วันที่ 5 | 19 มิ.ย. | 9 มิ.ย. | 28 พ.ค. | ต้านสุ่ย [6][24] |
| ขบวนแห่กลางวันที่ต้านสุ่ย และ “วันบรรลุธรรม” | เดือน 5 วันที่ 6 | 20 มิ.ย. | 10 มิ.ย. | 29 พ.ค. | ไต้หวัน [2][6] |
| วันมรณภาพ | เดือน 5 วันที่ 13 | 27 มิ.ย. | 17 มิ.ย. | 5 มิ.ย. | พระประวัติ [1][2] |
| วันเริ่มกินเจ (ถึงวันที่ 9) | เดือน 9 วันที่ 1 | 10 ต.ค. | 30 ก.ย. | 18 ต.ค. | ศาลเจ้าโจวซือกง [5][14] |
มีสามจุดที่ต้องระวัง จุดแรก ไต้หวันเรียกเดือน 5 วันที่ 6 ว่า “วันบรรลุธรรม” [2] ซึ่งไม่ตรงกับวันมรณภาพเดือน 5 วันที่ 13 ในพระประวัติ [1] จุดที่สอง บทความเรื่องปัตตานีเขียนวันแห่ไว้ทั้ง “เดือน 1” และ “เดือน 3” ในตอนต่างกัน [8] ควรถามศาลก่อนเดินทาง จุดที่สาม ปี 2569 ศาลเจ้าโจวซือกงเริ่มงานกินเจด้วยพิธีรับเสด็จในวันที่ 9 ต.ค. ก่อนวันเดือน 9 วันที่ 1 หนึ่งวัน และจบในวันที่ 19 ต.ค. [7] จึงควรดูกำหนดการของศาลแต่ละปี
ที่อันซียังมีขบวนแห่รับปีใหม่ซึ่งออกหลังตรุษจีน วันที่แน่นอนได้จากการเสี่ยงทายทุกปี จึงคำนวณล่วงหน้าไม่ได้ [10][22]
7. ไหว้โจวซือกงอย่างไร และมีบทสวดหรือไม่
ส่วนนี้แยกเป็นสามระดับ คือสิ่งที่วัดและสถาบันทำจริง ประเพณีชาวบ้าน และคำอ้างเชิงพาณิชย์ ผู้อ่านจะได้รู้ว่าแต่ละคำแนะนำมีน้ำหนักแค่ไหน
สิ่งที่วัดทำจริง
วัดผาน้ำใสมีพิธีวันเกิด พิธีส่งท้ายปี การขอแบ่งไฟธูปไปตั้งศาลใหม่ และพิธีที่ศาลสาขากลับมาไหว้วัดต้นทาง [22] ขบวนแห่รับปีใหม่มีการถวายดอกไม้และถวายชา และการเชิญท่านลงจากเขาก็ทำด้วยการถวายชา [10] วัดยังมีเซียมซีถามเรื่องห้าสิบใบเป็นกลอนห้าคำ และเซียมซียา [22]
ของไหว้และธูป
ไม่พบเอกสารของวัดที่กำหนดของไหว้ตายตัว วิกิพีเดียจีนบันทึกความเห็นว่าควรไหว้ด้วยผลไม้ ขนม และอาหารเจ เพราะท่านเป็นพระที่ไม่ฉันเนื้อ [2] ที่ปัตตานีมีบันทึกว่าชาวบ้านตั้งโต๊ะหน้าบ้านรับขบวน จุดเทียนและธูป 9 ดอก ถวายดอกไม้ ผลไม้ และอาหารเจ [8] แต่นี่เป็นธรรมเนียมของงานแห่ที่เดียว ไม่พบแหล่งใดกำหนดจำนวนธูปสำหรับท่านโดยเฉพาะ หลักทั่วไปเรื่องจำนวนธูปอ่านได้ใน ไหว้พระไหว้เจ้าใช้ธูปกี่ดอก
บทสวดและคำขานพระนาม
ท่านเป็นพระภิกษุจีนท้องถิ่น ไม่มีชื่อในพระสูตร [1][12] จึงไม่มีบทสวดจากพระสูตร และผู้เขียนไม่พบบทสวดเฉพาะของท่านในแหล่งของวัดที่ตรวจได้ สิ่งที่ใช้แทนได้คือการขานพระนามตามชื่อและสมัญญาที่ราชสำนักซ่งแต่งตั้ง [1]
| อักษรจีน | พินอิน | อ่านแบบจีนกลาง | ความหมาย |
|---|---|---|---|
| 清水祖师 | Qīngshuǐ Zǔshī | ชิงสุ่ยจู่ซือ | ปรมาจารย์แห่งผาน้ำใส |
| 昭应广惠慈济善利大师 | Zhāoyìng Guǎnghuì Cíjì Shànlì Dàshī | เจาอิ้งกว่างฮุ่ยฉือจี้ซั่นลี่ต้าซือ | มหาอาจารย์ผู้ตอบรับชัดแจ้ง เผื่อแผ่กว้าง เมตตาช่วยเหลือ และให้ประโยชน์อันดี |
ผู้เขียนไม่ใส่บทสวดอื่นที่หาที่มาไม่ได้ หากเห็นบทสวดที่อ้างว่าเป็น “คาถาโจวซือกง” ควรถามศาลที่เผยแพร่ว่ามาจากคัมภีร์หรือเอกสารใด ส่วนการตั้งบูชาที่บ้าน ยังไม่พบแนวทางจากวัดหรือสถาบันใด
ประเพณีชาวบ้านในไต้หวัน
วัดหลายแห่งในไต้หวันไหว้ท่านด้วยหมูเทพและเครื่องเซ่นสามอย่าง [2] ที่ซานเสียมีการประกวดหมูเทพ ชั่งน้ำหนัก และแห่รอบเมืองในเช้าวันเดือน 1 วันที่ 6 แล้วนักพรตเต๋าทำพิธีก่อนเชือด [19] ที่ต้านสุ่ยทุกบ้านตั้งโต๊ะธูปรับขบวนและเชิญญาติมากินเลี้ยง [24] ความต่างระหว่างหมูเทพในไต้หวันกับความเห็นว่าควรไหว้ด้วยของเจ สะท้อนว่าการบูชาพระองค์นี้ปนกับธรรมเนียมเทพพื้นบ้านมานาน
คำอ้างเชิงพาณิชย์
เว็บท่องเที่ยวบางแห่งจัดศาลเจ้าโจวซือกงไว้ในรายการ “ไหว้ขอพรเสริมดวง” และเรียกว่า “ต้นกำเนิดกินเจ” [28] ผู้เขียนไม่พบเอกสารประวัติที่รองรับคำว่าต้นกำเนิด ส่วนที่มีแหล่งราชการคือพิพิธภัณฑ์ตลาดน้อยของกรมธนารักษ์ที่เขียนว่าชาวฮกเกี้ยนเป็นผู้ริเริ่มการถือศีลกินเจในไทย [14] ซึ่งเป็นคำกล่าวถึงกลุ่มคน ไม่ได้ระบุว่าศาลนี้เป็นแห่งแรก
8. ศาลเจ้าโจวซือกง ตลาดน้อย ไหว้องค์ไหน
ศาลเจ้าโจวซือกงตั้งอยู่ที่ซอยภาณุรังษี แขวงตลาดน้อย เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพฯ [5] ชื่อจีนคือ 顺兴宫 (แต้จิ๋ว สุงเฮงเกง / จีนกลาง ซุ่นซิงกง — วังรุ่งเรืองราบรื่น) ชื่อเต็มตามวิกิพีเดียไทยคือ 順興宮清水祖師公廟噠叻仔 [5] ตรงกับคำถอดเสียงสำเนียงฮกเกี้ยนของเดลินิวส์ว่า “ซูนเฮงเกียงเฉ่งจุ้ยจ้อซูกงเบี้ยวตั๊ดลัดอา” [13] ส่วนท้ายของชื่อใช้เรียกย่านตลาดน้อย
เทพประธานคือโจวซือกงจริงหรือไม่
ใช่ และยืนยันได้จากสามแหล่งที่ไม่เกี่ยวข้องกัน ได้แก่ งานสำรวจวัดจีนในกรุงเทพฯ ของนักวิชาการ Marcus Bingenheimer [4] วิกิพีเดียไทย [5] และวิกิพีเดียภาษาอังกฤษ [3] Bingenheimer ยังระบุว่าศาลนี้เป็นหนึ่งในศาลจีนที่เก่าที่สุดของกรุงเทพฯ และเป็นศาลของชุมชนฮกเกี้ยน [4] ปัจจุบันอยู่ในความดูแลของสมาคมฮกเกี้ยนแห่งประเทศไทย [5][13] คนในย่านเรียกท่านด้วยความเคารพว่า “หลวงปู่โจวซือกง” [14][28]
ศาลสร้างปีไหน
คำตอบยังไม่ยุติ มีสองค่าที่ห่างกันเกือบเจ็ดสิบปี
| ปีที่อ้าง | รายละเอียด | แหล่ง |
|---|---|---|
| พ.ศ. 2347 (ค.ศ. 1804) สมัยรัชกาลที่ 1 | เศรษฐีชาวฮกเกี้ยนแซ่โซวจากเมืองฉวนโจวเป็นผู้สร้าง อ้างศิลาของศาล | [5][29] |
| ค.ศ. 1872 (พ.ศ. 2415) | บทความในหนังสือพิมพ์ของอันซีว่าสร้างปีนี้ และในปี 1911 สมาคมฮกเกี้ยนรับดูแลและสร้างใหม่ | [16] |
เดลินิวส์เขียนว่าศาลมีอายุกว่า 200 ปี [13] ซึ่งเข้ากับค่าแรก แต่แหล่งไทยที่อ้างศิลาไม่ได้ยกข้อความบนศิลามาให้ตรวจ และหน้าวิกิพีเดียไทยเองติดป้ายว่ายังไม่มีแหล่งอ้างอิง [5] ข้อมูลผู้สร้างแซ่โซวก็ยังไม่มีแหล่งที่สองยืนยัน งานสำรวจของ Bingenheimer บันทึกว่าจารึกที่ Franke เคยบันทึกไว้ยังอยู่ครบ และมีจารึกใหม่เพิ่มเข้ามา [4] หลักฐานชี้ขาดน่าจะอยู่ในจารึกเหล่านี้
ชุมชนฮกเกี้ยนในตลาดน้อย
งานวิจัยของมหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติปี 2019 แบ่งศาลเจ้าในตลาดน้อยตามกลุ่มภาษา คือ ฮกเกี้ยน แคะ และไหหลำ [30] วารสารเมืองโบราณเล่าว่าคนฮกเกี้ยนที่เคยอยู่ริมคลองบางหลวงเป็นผู้มาตั้งศาลนี้ [31] ข้อนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมย่านตลาดน้อยจึงมีศาลใหญ่ที่บูชาเทพของคนฮกเกี้ยน แม้คนไทยเชื้อสายจีนส่วนใหญ่ที่รู้จักศาลนี้จะเป็นแต้จิ๋ว
งานประจำปีที่ศาลเจ้าโจวซือกง
ศาลจัดงานใหญ่สามช่วง คือ ตรุษจีน สารทจีนกับพิธีพ้อต่อ และเทศกาลกินเจ [5] ความหมายของสารทจีนและพิธีโปรดวิญญาณอ่านต่อได้ใน วันสารทจีน เทศกาลไหว้ผีหรือโปรดดวงวิญญาณ
งานกินเจคืองานที่ทำให้ศาลนี้เป็นที่รู้จัก ผู้ร่วมงานสวมชุดขาวและกินเจติดต่อกันเก้าวัน มีพิธีอัญเชิญ “ฮุกโจ้ว” หรือเทพเจ้าแห่งดวงดาวทั้งเก้า มีพิธีลอยกระทงในแม่น้ำเจ้าพระยาโดยมีเรือมังกรนำขบวน ช่วงเช้าถึงบ่ายของวันหนึ่งเป็นพิธีทิ้งกระจาด ช่วงค่ำมีขบวนมังกรเดินเข้าประตูสวรรค์ และวันสุดท้ายส่งเสด็จเทพกลับที่ริมแม่น้ำ [14] ที่มาของเทศกาลกินเจในไทยเล่าไว้ใน ประวัติกินเจ จากศรัทธาดาวเหนือจีนสู่ภูเก็ต-ตรัง
กำหนดการปี 2569 ที่พิพิธภัณฑ์ตลาดน้อยประกาศไว้ เริ่มด้วยพิธีรับเสด็จ “กิ่วอ๊วงฮุกโจ้ว” วันที่ 9 ต.ค. พิธีปล่อยสัตว์วันที่ 15 ลอยกระทงวันที่ 16 ทิ้งกระจาดและแห่มังกรวันที่ 17 พิธีถวายเพ้าวันที่ 18 และส่งเสด็จวันที่ 19 ต.ค. [7] ส่วนงานทิ้งกระจาดเมื่อ 30 ส.ค. 2568 สมาคมฮกเกี้ยนแห่งประเทศไทยระบุว่างานนี้ช่วยผู้ยากไร้และผู้สูงอายุเกือบ 3,000 คนในแต่ละปี [13] เรื่องราวเบื้องหลังพิธีทิ้งกระจาดอยู่ในบทความ ไต่ซือเอี๊ยกับพิธีทิ้งกระจาด
9. โจวซือกงในไทยที่อื่น และในสังคมแต้จิ๋ว
ศาลเจ้าเล่งจูเกียง ปัตตานี
ศาลเจ้าเล่งจูเกียงที่ปัตตานี ชื่อจีน 灵慈宫 (แต้จิ๋ว เล้งเช้อเกง / จีนกลาง หลิงฉือกง) บทความวิชาการปี 2565 ระบุว่าเทพประธานคือ “พระหมอ หรือพระโจวซูกง” ของชาวฮกเกี้ยนปัตตานี และในงานแห่ เกี้ยวพระหมอออกเป็นเกี้ยวแรก ก่อนเกี้ยวเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว [8]
ที่มาของรูปท่านที่นั่นมีสองเรื่องที่ขัดกัน บทความวิชาการเล่าตำนานว่าสมัยรัชกาลที่ 5 เรือสำเภาล่ม รูปพระหมอลอยมาติดแหของชายมุสลิมที่คลองอาเนาะซูงา ชาวฮกเกี้ยนจึงเชิญไปประทับ [8] ส่วนบทความในหนังสือพิมพ์ของอันซีอ้างว่าในปี 1574 คนอันซีสร้างศาลบูชาท่านที่ปัตตานี ต่อมาจึงเพิ่มเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวและเปลี่ยนชื่อศาล [16] ทั้งสองเรื่องยังไม่มีหลักฐานชั้นต้นรองรับ
ภาคใต้และเพื่อนบ้าน
หนังสือพิมพ์ของอันซีฉบับเดียวกันระบุว่าสมาคมฮกเกี้ยนแห่งประเทศไทยมี 34 สาขา ส่วนใหญ่อยู่ภาคใต้ และหลายแห่งตั้งแท่นบูชาท่าน [16] วิกิพีเดียระบุศาลในภูเก็ต คือ 福元宫 (แต้จิ๋ว ฮกง้วนเกง / จีนกลาง ฝูหยวนกง) และศาลในกระบี่ [2][3] ข้อมูลเหล่านี้พบในแหล่งเดียว ข้ามไปที่ปีนัง ศาลที่เรียกกันว่า 蛇庙 (แต้จิ๋ว จั้วเบี่ย / จีนกลาง เสอเมี่ยว — ศาลงู) ก็คือศาลปู่อาจารย์องค์นี้ [3][16]
ในสังคมแต้จิ๋ว
โจวซือกงเป็นเทพของคนฮกเกี้ยนสายฉวนโจวและอันซี ไม่ใช่เทพแต้จิ๋วโดยกำเนิด [10][1] เอกสารมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่นเขียนว่าความเชื่อแผ่ไปถึงเขตแต้จิ๋ว-ซัวเถาของมณฑลกวางตุ้ง [23] แต่ผู้เขียนยังไม่พบชื่อวัดในเขตแต้จิ๋วที่ตรวจสอบได้ คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วส่วนใหญ่จึงน่าจะรู้จักท่านผ่านศาลฮกเกี้ยนอย่างตลาดน้อย และรับชื่อ “โจวซือกง” มาจากฮกเกี้ยน
ไทยกับจีน: เหมือนและต่างกันอย่างไร
| ประเด็น | ต้นทางในจีนและไต้หวัน | ในไทย |
|---|---|---|
| ชื่อที่ใช้ | 清水祖师 · 祖师公 · 乌面祖师 [2][3] | โจวซือกง · หลวงปู่โจวซือกง · พระหมอ [13][14][8] |
| เรื่องที่ขอ | ฝน พ้นโรคระบาด ความสงบของชุมชน ไร่ชา [10][23] | สุขภาพ อยู่เย็นเป็นสุข โชคลาภ [14][28] |
| งานใหญ่ | วันเกิดเดือน 1 วันที่ 6 แห่รับปีใหม่ ขบวนแห่เดือน 5 [10][6] | กินเจเดือน 9 สารทจีนกับพ้อต่อ ตรุษจีน แห่เกี้ยวที่ปัตตานี [5][8] |
| ของไหว้ | ไต้หวันมีหมูเทพ อีกฝ่ายเห็นว่าควรใช้ของเจ [2][19] | ของเจ ผลไม้ ดอกไม้ [8] |
| ผู้ดูแล | บริษัทจัดการเขตท่องเที่ยวผาน้ำใส และวัดในไต้หวัน [10][18] | สมาคมฮกเกี้ยนแห่งประเทศไทย [5] |
| ที่ประทับในศาล | วิหารกลางบนหน้าผา ใต้หอพระศากยมุนี [17] | ห้องกลาง มีห้องพระพุทธและห้องกวนอิมขนาบ [4] |
ความต่างที่เด่นที่สุดคือ ในจีนท่านคือ “พระขอฝน” ของชาวบ้านที่รอฝน แต่ในไทยท่านกลายเป็น “พระหมอ” และศูนย์กลางงานกินเจของชุมชนเมือง ทั้งสองภาพไม่ได้ขัดกัน เพราะพระประวัติบันทึกทั้งการขอฝนและการรักษาคน [1][2]
10. ไต้หวัน: สามวัดหลักกับขบวนแห่ที่รัฐขึ้นทะเบียน
ไต้หวันคือที่ที่ความเชื่อนี้เติบโตที่สุดนอกฮกเกี้ยน และรัฐบาลท้องถิ่นได้ขึ้นทะเบียนพิธีของท่านเป็นวัฒนธรรมพื้นบ้านอย่างเป็นทางการ [19][6]
| วัด | ที่ตั้ง | ข้อมูลสำคัญ | แหล่ง |
|---|---|---|---|
| 艋舺清水岩 (จีนกลาง เหมิงเจี๋ยชิงสุ่ยเหยียน) | เลขที่ 81 ถนนคังติ้ง เขตว่านหัว ไทเป | สร้าง 1787 เสียหายในศึกวิวาทระหว่างกลุ่มชาวบ้านปี 1853 สร้างใหม่ 1867 เป็นโบราณสถานระดับนครปี 1985 และเป็นวัดแม่ของวัดเครือในไทเปใหญ่ | [18] |
| 三峡长福岩 (แต้จิ๋ว ซังเกียกเชี้ยงฮกง้าง / จีนกลาง ซานเสียฉางฝูเหยียน) | เลขที่ 1 ถนนฉางฝู เขตซานเสีย นิวไทเป | สร้าง 1769 เริ่มสร้างใหม่ตั้งแต่ 1947 พิธีวันเกิดขึ้นทะเบียนวัฒนธรรมพื้นบ้านของนิวไทเป 9 มิ.ย. 2011 | [19][32] |
| 淡水清水岩 (แต้จิ๋ว ตั๋งจุ้ยเช็งจุ้ยง้าง / จีนกลาง ต้านสุ่ยชิงสุ่ยเหยียน) | เขตต้านสุ่ย นิวไทเป | ประดิษฐานหลวงปู่จมูกหลุด ขบวนแห่ขึ้นทะเบียน 30 ม.ค. 2013 แก้ไข 6 พ.ย. 2018 | [6][24] |
วัดที่ซานเสียเป็นที่รู้จักจากงานประกวดหมูเทพในวันเกิดของท่าน [19] ส่วนเอกสารขึ้นทะเบียนขบวนแห่ที่ต้านสุ่ยอ้างเหตุผลไว้สี่ข้อ ได้แก่ ตำนานจมูกหลุด ศึกกับฝรั่งเศส การแห่ไล่โรคระบาด และป้ายพระราชทาน [6][24]
ในปี 2024 สำนักการศึกษาไทเปจัดนิทรรศการเรื่องหลวงปู่จมูกหลุด โดยใช้รูปสาขามาจัดแสดงแทนรูปเก่า เพราะรูปเก่าไม่ออกนอกวัดแล้ว [25] และเมื่อ 9 พ.ย. 2025 มีงานแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมชิงสุ่ยจู่ซือสองฝั่งช่องแคบครั้งที่ 3 ที่อันซี ผู้ร่วมงานกว่า 600 คนจากจีน ไต้หวัน ฮ่องกง มาเก๊า และอาเซียน [27]
11. ศาสนสถานสำคัญในจีน: วัดผาน้ำใสที่อันซี
วัดผาน้ำใสคือวัดต้นทางของความเชื่อนี้ทั้งหมด ตั้งอยู่ที่ตำบลเผิงไหล อำเภออันซี เมืองฉวนโจว [10][17] ตั้งแต่ปี 1277 วัดสร้างใหม่และซ่อมมากกว่า 20 ครั้ง ซ่อมใหญ่ในปี 1564 และอาคารที่เห็นปัจจุบันสร้างในปี 1761 [17][22] รัฐบาลอันซีนับโบราณวัตถุรอบวัดที่เป็นของสมัยซ่งได้ 29 ชิ้น แต่ไม่ได้ยกตัวบทจารึกให้อ่าน [17] วัดติดป้ายโบราณสถานสำคัญระดับชาติ แต่แหล่งที่ตรวจไม่ได้ระบุปีที่ประกาศ [22]

| วัด | เมือง | ทำไมสำคัญ | แผนที่ |
|---|---|---|---|
| 清水岩寺 วัดผาน้ำใส | อำเภออันซี เมืองฉวนโจว ฮกเกี้ยน | ที่ประทับของท่านปี 1083–1101 และต้นทางพิธีที่ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญา [10][17] | เปิดแผนที่ AMAP |
| 真空塔 สถูปเก็บอัฐิ | หลังวิหารวัดผาน้ำใส | สถูปที่ชาวบ้านก่อหลังท่านมรณภาพปี 1101 [1][17] | ไม่พบหมุดใน AMAP |
| ศาลสามขุนนางภักดี ในเขตวัด | มุมตะวันตกเฉียงเหนือของวัดผาน้ำใส | จุดรับไฟธูปก่อนขบวนแห่รับปีใหม่ [10] | เปิดแผนที่ AMAP |
| 仙硿岩 (แต้จิ๋ว เซียงคงง้าง / จีนกลาง เซียนคงเหยียน) | ตำบลหูซาน อำเภอหย่งชุน | ถิ่นเกิดตามประเพณี มีห้องหินที่เล่าว่าท่านเคยเรียนหนังสือ [9] | เปิดแผนที่ AMAP |
แผนที่ทุกจุดใช้พิกัดระบบ GCJ-02 ของ AMAP ซึ่งเป็นระบบพิกัดที่จีนใช้ จึงเลื่อนจากพิกัด GPS สากลเล็กน้อย ควรเปิดในแอป AMAP เพื่อให้ตำแหน่งตรง ข่าวจีนบางฉบับสะกดชื่อวัดที่หย่งชุนเป็น 仙崆岩 [9]
มรดกภูมิปัญญาระดับชาติ
ปี 2011 รัฐบาลจีนประกาศรายการ “ความเชื่อพื้นบ้านเรื่องชิงสุ่ยจู่ซือ” เป็นมรดกภูมิปัญญาระดับชาติชุดที่ 3 ในหมวดขนบธรรมเนียม ผู้ยื่นคืออำเภออันซี [10] รหัส Ⅹ-85 ลำดับ 992 เป็นเลขของกลุ่ม “ความเชื่อพื้นบ้าน” ซึ่งใช้ร่วมกับรายการอื่น เช่น ความเชื่อเรื่องซานผิงจู่ซือที่ขึ้นทะเบียนปี 2014 ก็ใช้เลขเดียวกัน [10][21] จึงไม่ควรเข้าใจว่าเป็นเลขเฉพาะของท่าน
หัวใจของรายการนี้คือขบวนแห่รับปีใหม่ 迎春绕境 (แต้จิ๋ว เง้งชุงเยี่ยวเก้ง / จีนกลาง อิ๋งชุนเย่าจิ้ง — แห่รับวสันต์รอบเขต) จัดหลังตรุษจีนและแห่สามวัน ขั้นตอนมีการเสี่ยงทายหาวัน เลือกผู้รับหน้าที่ประจำขบวน เปิดกระถางธูป รับไฟจากศาลสามขุนนางภักดี ถวายชาและดอกไม้ เปลี่ยนเสื้อและเกี้ยวของท่าน จัดขบวนเกียรติยศ และถวายอาหารเจ [10][22] ระดับเมืองฉวนโจวยังรับรองเจ้าอาวาสวัดผาน้ำใสเป็นผู้สืบทอดพิธีนี้ [22]
12. ความเชื่อกับหลักฐาน: เรื่องที่คนไทยมักเข้าใจผิด
| เรื่องที่ได้ยิน | หลักฐานว่าอย่างไร |
|---|---|
| โจวซือกงเป็นชื่อของเทพองค์หนึ่ง | เป็นคำเรียก “ปู่อาจารย์” แบบฮกเกี้ยน ใช้กับพระอาจารย์องค์อื่นได้ เช่น ซานผิงจู่ซือ [3][21] |
| โจวซือกงคือจี้กง | คนละองค์ จี้กงเป็นพระสมัยซ่งใต้ที่หังโจว ส่วนองค์นี้คือพระผู่จู๋แห่งอันซี [1][26] |
| ท่านเป็นเทพเต๋าที่มาจากสวรรค์ | หลักฐานชั้นต้นยืนยันว่าเป็นพระภิกษุที่มีตัวตน และงานวิชาการสรุปว่าเดิมเป็นพระพุทธ [1][12] |
| หน้าดำแปลว่าเป็นเทพดุ | ไม่ใช่ ตำนานหน้าดำเล่าถึงความอดทนหรือการชิมยาเพื่อคนป่วย และเป็นตำนานชั้นหลัง [2] |
| ท่านช่วยรบชนะฝรั่งเศสที่ไต้หวัน | สงครามเกิดจริงในปี 1884 การช่วยรบเป็นความเชื่อ ป้ายพระราชทานมีจริง [6][25] |
| ผีสี่ตนแซ่ 张 黄 苏 李 เป็นผู้พิทักษ์ | แหล่งที่พบเขียนเป็น 张 王 苏 李 และพบในแหล่งเดียว [2] |
| ท่านเกิดปีเดียวที่แน่นอน | มีสามค่า 1037 1045 และ 1047 ค่าที่รัฐจีนใช้คือ 1047 [10][2][22] |
| ศาลเจ้าโจวซือกงเป็นศาลแต้จิ๋ว | เป็นศาลฮกเกี้ยน ดูแลโดยสมาคมฮกเกี้ยน [4][5][13] |
| ศาลตลาดน้อยสร้าง พ.ศ. 2347 แน่นอน | ยังไม่ยุติ อีกแหล่งว่า ค.ศ. 1872 [16][5] |
| ศาลนี้คือต้นกำเนิดกินเจในไทย | เป็นคำของสื่อท่องเที่ยว ไม่พบเอกสารประวัติรองรับ [28][14] |
สองเรื่องสุดท้ายในตารางเป็นเรื่องที่คนไทยพบบ่อยที่สุด เพราะอยู่ในบทความท่องเที่ยวและสื่อออนไลน์ ข้อเท็จจริงที่มั่นคงคือ ศาลนี้เป็นหนึ่งในศาลจีนที่เก่าที่สุดของกรุงเทพฯ และเป็นศูนย์กลางกินเจของย่าน [4][14] ส่วนปีสร้างและคำว่า “แห่งแรก” ยังต้องรอหลักฐานจากจารึก
อีกเรื่องที่ควรรู้คือ งานรวบรวมบางชิ้นนับพระที่ชื่อลงท้ายด้วย 祖师 องค์อื่นเป็นปางของท่าน แต่แหล่งที่แยกบุคคลเหล่านี้ยังเปิดตรวจไม่ได้ ผู้เขียนจึงไม่นำมารวม ใครอยากรู้จักเทพจีนองค์อื่นอย่างเป็นระบบ ดูหน้ารวม เทพเจ้าจีนและตำนาน
คำถามที่พบบ่อย
โจวซือกงคือใคร
โจวซือกงคือพระภิกษุชาวฮกเกี้ยนสมัยซ่งเหนือ ฉายาผู่จู๋ ที่ขอฝนให้ชาวอันซีในปี 1083 และมรณภาพในปี 1101 [1][2] ชาวบ้านบูชาท่านเป็นเทพในนามชิงสุ่ยจู่ซือ ส่วนคำว่าโจวซือกงเป็นคำเรียกแบบฮกเกี้ยน แปลว่าปู่อาจารย์
ศาลเจ้าโจวซือกงอยู่ที่ไหน และไหว้องค์ไหน
ศาลเจ้าโจวซือกงอยู่ที่ซอยภาณุรังษี ย่านตลาดน้อย เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพฯ [5] เทพประธานคือชิงสุ่ยจู่ซือหรือโจวซือกง ห้องข้างเป็นห้องพระพุทธและห้องกวนอิม [4]
โจวซือกงช่วยเรื่องอะไร
ในจีนชาวบ้านขอฝน ขอให้พ้นโรคระบาด และขอความสงบของชุมชน [23] คนไทยขอพรเรื่องสุขภาพ ความอยู่เย็นเป็นสุข และโชคลาภ และเรียกท่านว่าพระหมอ [14][8] ศรัทธาเป็นกำลังใจ แต่ไม่ได้แทนการรักษากับแพทย์
วันเกิดโจวซือกงตรงกับวันไหน
วันเกิดคือเดือน 1 วันที่ 6 ตามจันทรคติ ตรงกับ 11 ก.พ. 2570 และ 31 ม.ค. 2571 [2][16] ส่วนวันมรณภาพคือเดือน 5 วันที่ 13 [1]
ไหว้โจวซือกงอย่างไร ใช้ธูปกี่ดอก
ไม่พบแหล่งที่กำหนดจำนวนธูปสำหรับท่านโดยเฉพาะ งานแห่ที่ปัตตานีใช้ธูป 9 ดอกกับเทียน ดอกไม้ ผลไม้ และอาหารเจ [8] มีผู้เห็นว่าควรไหว้ด้วยของเจ เพราะท่านเป็นพระที่ไม่ฉันเนื้อ [2]
มีบทสวดโจวซือกงหรือไม่
ไม่พบบทสวดเฉพาะของท่านในพระสูตรหรือเอกสารของวัด ใช้การขานพระนาม “ชิงสุ่ยจู่ซือ” หรือสมัญญาเต็มที่ราชสำนักซ่งแต่งตั้งได้ [1]
ทำไมโจวซือกงหน้าดำ
มีตำนานสองฉบับ ฉบับหนึ่งว่าผีร้ายรมควันท่านในถ้ำเจ็ดวัน อีกฉบับว่าท่านชิมสมุนไพรทำยาจนพิษขึ้นหน้า [2] ทั้งสองเรื่องไม่อยู่ในพระประวัติปี 1113 และหน้าดำไม่ได้แปลว่าเป็นเทพดุ
โจวซือกงกับจี้กงเป็นองค์เดียวกันไหม
ไม่ใช่ โจวซือกงคือพระผู่จู๋แห่งอันซี ฮกเกี้ยน สมัยซ่งเหนือ ส่วนจี้กงเป็นพระอีกรูปหนึ่งสมัยซ่งใต้ที่หังโจว [1][26] และคำว่าโจวซือกงยังใช้เรียกซานผิงจู่ซือได้ด้วย [21]
แหล่งอ้างอิง
- 清水祖师传略(泉州文史资料全文库)— 闽南文化生态保护区
- 清水祖師 — 维基百科 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
- Qingshui (monk) — Wikipedia
- A 1.2 Shunxing gong 順興宮 (Chow Sue Kong shrine) — Temple3D, Marcus Bingenheimer
- ศาลเจ้าโจวซือกง — วิกิพีเดียภาษาไทย
- 淡水清水巖清水祖師遶境 — 國家文化記憶庫
- เทศกาลถือศีลกินเจ ณ ศาลเจ้าโจวซือกง ตลาดน้อย 2569 — พิพิธภัณฑ์ตลาดน้อย กรมธนารักษ์
- ความเชื่อและพิธีกรรมแห่เกี้ยวพระหมอ ศาลเจ้าเล่งจูเกียง เมืองปัตตานี (บัญชา เตส่วน 2565) — วารสารอินทนิลทักษิณสาร (ThaiJO)
- 清水祖师石书房现永春(海峡都市报 2005-11-10)— 新浪新闻
- 民间信俗(清水祖师信俗)国家级非物质文化遗产名录 — 中国非物质文化遗产网
- Mogher 潮州话在线字典 (คำอ่านแต้จิ๋วคอลัมน์สำเนียงเท่งไฮ้ 澄海) — mogher.com
- 永井政之〈中國の佛教と民眾-清水祖師信仰研究メモ〉2001 — 臺大佛學數位圖書館
- ข่าวงานทิ้งกระจาด ศาลเจ้าโจวซือกง (30 ส.ค. 2568) — เดลินิวส์
- เทศกาลกินเจที่ตลาดน้อย (Learning Corner) — พิพิธภัณฑ์ตลาดน้อย กรมธนารักษ์
- 清水祖師像(台灣民俗文物館藏)— 臺灣數位典藏聯合目錄
- 会馆与崇拜:家邦之光(五)(安溪报 谢文哲)— 搜狐
- 国家A级景区:清水岩 — 安溪县人民政府
- 艋舺清水巖 — 國家文化記憶庫
- 三峽長福巖清水祖師聖誕祭典 — 國家文化記憶庫
- 祖師廟 Tsóo-su-biō — 教育部臺灣台語常用詞辭典
- 民间信俗(三平祖师信俗)— 中国非物质文化遗产网
- 泉州市非物质文化遗产系列展示:民间信俗(清水祖师信俗)(泉州市文化遗产保护促进会)— 搜狐
- 民间信俗(清水祖师信俗)— chinaquhua
- 淡水百年遶境逗陣走 教案 (PDF) — โรงเรียนรัฐ นิวไทเป (tshs.ntpc.gov.tw)
- 「會旅行的落鼻老祖」特展開展囉(2024-04-12)— 臺北市政府教育局
- Ji Gong — Wikipedia
- 逾600名海内外信众福建安溪共话“祖师缘 两岸情”(2025-11-09)— 中国新闻网
- กินเจ 2568 ไหว้ขอพร เทพเจ้า 9 ศาลเจ้าดัง — TrueID Travel
- Talat Noi — Wikipedia
- ความเชื่อและพิธีกรรมของศาลเจ้า: กรณีศึกษาตลาดน้อย (2019) — คลังข้อมูลมหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ
- “ฮ้อนหว่องกุง” ศาลเจ้าจีนแคะในหมู่บ้านฮกเกี้ยน (สุดารา สุจฉายา 2019) — วารสารเมืองโบราณ
- 三峽清水祖師廟 — 新北市觀光旅遊網
