↑
HOME ครอบครัว ธุรกิจ แถวนี้ 101
สมุดร้านลงร้านฟรี
แซ่อึ้ง บทความ ติดต่อครอบครัว
เต๋า · Hidden Master Lineage

เอ้อหลางเสิน 二郎神 คือใคร ? เปิดสายสืบทอดปรมาจารย์จ้าวโหวจู่ซือก่อนถึงหยางเจี่ยน

ไขที่มาเอ้อหลางเสินผ่านสายสืบทอดจ้าวโหวจู่ซือ ผู้ก่อตั้งลัทธิเสวียนหวง เทียบกับหยางเจี่ยนในไซอิ๋ว พร้อมประสบการณ์ตรงจากการเรียนวิชาเขียนยันต์

โดย · · อ่าน ~22 นาที
ภาพประกอบ เทพนักรบมีตาที่สามถือกระบี่ท่ามกลางยันต์และภูตผี พร้อมชื่อบทความเอ้อหลางเสิน 二郎神 คือใคร
ภาพประกอบเทพเอ้อหลางเสิน (ไม่ใช่รูปเคารพจริง)

ผมจำได้แม่นว่าในคาบแรก ๆ ของการเรียนวิชาเขียนยันต์ที่มูลนิธิเต๋าธรรมะสยาม อาจารย์แนะนำชื่อปรมาจารย์ที่ผมไม่เคยได้ยินมาก่อนในชีวิต นั่นคือ "ปรมาจารย์จ้าวโหวจู่ซือ" ตอนนั้นผมยังไม่รู้เลยว่าท่านคือ เอ้อหลางเสิน องค์จริงตามสายสืบทอดของเต๋า ไม่ใช่หยางเจี่ยนที่เราคุ้นหน้าคุ้นตาจากหนังจีนหรือนิยายไซอิ๋ว ผมนั่งฟังแล้วก็อดแปลกใจไม่ได้ว่า ทำไมคนส่วนใหญ่ถึงไม่เคยรู้จักท่านมาก่อนเลย ทั้งที่ท่านคือครูใหญ่ของสายวิชาที่ผมกำลังจะเรียน

คำตอบสั้น ๆ

เอ้อหลางเสินตามสายสืบทอดดั้งเดิมของเต๋าคือ 赵昱 (จ้าวอวี้ — ชื่อเดิมของปรมาจารย์จ้าวโหวจู่ซือ) ผู้ก่อตั้งลัทธิเสวียนหวง ได้รับพระยศ "ชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวิน" ส่วนหยางเจี่ยนที่ถือหอกสามแฉกสู้กับเห้งเจียในไซอิ๋วนั้นเป็นตัวละครที่นักเขียนวรรณกรรมยุคหลังสร้างขึ้นให้สวมบทบาทเดียวกัน แต่ไม่ใช่องค์เดียวกันในระบบคัมภีร์พิธีกรรมของเต๋าในทางความเชื่อของศิษย์ในสายวิชา

ประเด็นสำคัญ

  • 二郎神 (เอ้อหลางเสิน — เทพนักรบผู้มีตาที่สาม) ในสายคัมภีร์เต๋าคือจ้าวโหว ไม่ใช่หยางเจี่ยนจากนิยาย
  • 赵昱 (จ้าวอวี้) เกิดที่เสฉวนสมัยราชวงศ์สุย บำเพ็ญเต๋าที่ภูเขาชิงเฉิงกับพี่ชายจ้าวเมี่ยน
  • ท่านปราบอสรพิษระงับอุทกภัยที่เมืองเหมยซานสมัยราชวงศ์สุย จนได้รับการตั้งศาลบูชาเป็น "กว้านโข่วเอ้อหลาง"
  • ราชวงศ์ซ่งพระราชทานพระยศ "ชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวิน" ซึ่งเป็นตำแหน่งแม่ทัพสวรรค์ในระบบเต๋า
  • ลัทธิเสวียนหวงภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นหยวนหวง และมีหน่วยพิธีกรรมเรียกสำนักห้วยหนาน (淮南)
  • วันประสูติของท่านตรงกับขึ้น 26 ค่ำ เดือน 6 จันทรคติ

ข้อมูลด่วน: จ้าวโหวจู่ซือ (趙侯祖師) และนิกายเสวียนหวง (玄皇派)

หัวข้อ ข้อมูล
พระนามที่ศิษย์เรียก 趙侯祖師 (แต้จิ๋ว เตี่ยโฮ้วโจ้วซือ / จีนกลาง จ้าวโหวจู่ซือ — ปรมาจารย์จ้าวโหว) หรือ 趙侯聖主 (จ้าวโหวเซิ่งจู่)
ชื่อเดิม 趙昱 (แต้จิ๋ว เตี่ยเฮียก / จีนกลาง จ้าวอวี้) ชื่อรอง 仲明 จ้งหมิง
ยุค ปลายราชวงศ์สุย ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 7 ไม่มีบันทึกปีเกิดและปีที่สิ้น
อาจารย์ นักพรตหลี่เจวี๋ย (李玨) แห่งเขาชิงเฉิง (青城山) บำเพ็ญร่วมกับพี่ชายจ้าวเมี่ยน (趙冕)
ตำแหน่ง เจ้าเมืองเจียโจว (嘉州) ซึ่งรัชกาลสุยหยางตี้เรียกเหมยซานจวิ้น (眉山郡) ที่ตั้งคือเมืองเล่อซาน (樂山) ในปัจจุบัน
วีรกรรม ลงน้ำฟันเจียว (蛟) สัตว์น้ำคล้ายมังกรที่ล่มเรือไป 700 ลำ ตอนอายุ 26 ปี
พระยศ 神勇大將軍 และ 赤城王 / 顯應侯 สมัยถัง · 清源妙道真君 (แต้จิ๋ว เช็งหง่วงเหมี่ยวเต๋าจินกุง / จีนกลาง ชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวิน) สมัยซ่ง · 川主 ชวนจู่ เจ้าแห่งแดนเสฉวน
ทำไมเรียก "จ้าวโหว" มาจากพระยศ 顯應侯 (เสี่ยนอิงโหว) อักษร 侯 คือบรรดาศักดิ์ชั้นโหว
นิกาย 玄皇派 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงไผ่ / จีนกลาง เสวียนหวงไพ่ — นิกายเสวียนหวง) ยุคหลังเขียน 元皇派 (แต้จิ๋ว ง้วนอ่วงไผ่ / จีนกลาง หยวนหวงไพ่) และเรียกอีกชื่อว่า 淮南教 (จีนกลาง หวยหนานเจี้ยว) ตรงกับสำนักห้วยหนาน
เอกสารเก่าที่สุดที่พบ 《龍城錄》 ตอน 趙昱斬蛟 (จ้าวอวี้ฟันเจียว) อ้างว่าเป็นงานของหลิ่วจงหยวนสมัยถัง แต่นักปราชญ์สมัยซ่งชี้ว่าแต่งขึ้นในสมัยซ่ง
ศาลเจ้าเก่า ศาลหลงเสินฉือ (龍神祠) หรือจิ่วหลงฉือ (九龍祠) กลางเมืองเล่อซาน มณฑลเสฉวน

จากเด็กหนุ่มชิงเฉิงสู่นายเมืองผู้ปราบมังกร

เรื่องราวของจ้าวอวี้เริ่มต้นที่เสฉวน ในบันทึกสายสำนักระบุว่าท่านเกิดสมัยราชวงศ์สุย ชื่อเดิมคือ 赵昱 มีชื่อรองว่า "จ้งหมิง" ตั้งแต่วัยเยาว์ท่านขึ้นภูเขาชิงเฉิงไปบำเพ็ญเต๋าร่วมกับพี่ชายจ้าวเมี่ยน ภายใต้การสอนของอาจารย์หลี่เจวี๋ย ผมฟังตรงนี้แล้วนึกถึงตอนที่ผมเองต้องไปพักที่อารามไท่เสวียนก้วน จังหวัดนครปฐม รวมเกือบ 8-9 วัน เพื่อฝึกฝนยันต์ให้ครบตามที่อาจารย์กำหนด มันทำให้ผมเข้าใจว่าการบ่มเพาะวิชาแบบนี้ไม่ใช่เรื่องเร่งรีบ ต้องอยู่กับครู อยู่กับสถานที่ และฝึกซ้ำจนกว่าจะซึมซับได้จริง

พอถึงปลายสมัยราชวงศ์สุย บ้านเมืองเสฉวนเดือดร้อนหนักจากอุทกภัยและอสรพิษใหญ่ในลำน้ำกว้านเจียง จ้าวอวี้จึงถูกเรียกตัวลงจากเขาให้มารับราชการเป็นเจ้าเมืองเหมยซาน ท่านลงน้ำฟันอสรพิษท่ามกลางทหารและชาวเมืองนับหมื่นจนสงบราบคาบ ด้วยกระบี่ปราบมังกรเจ็ดดาวและแส้ขับภูเขา ขี่ม้าขาวคู่กาย ผู้คนจึงตั้งศาลบูชาเรียกท่านว่า "กว้านโข่วเอ้อหลาง" นี่คือจุดกำเนิดของชื่อ "เอ้อหลาง" ที่แท้จริง ก่อนที่จะถูกนำไปผูกกับตัวละครอื่นในภายหลัง

พระยศจากราชสำนักและสัญลักษณ์แห่งเทพนักรบ

เกียรติคุณของจ้าวอวี้เลื่องลือไปถึงราชสำนัก ราชวงศ์ถังสถาปนาให้เป็น "เสินหย่งต้าเจียงจวิน" และต่อมายกเป็น "ชื่อเฉิงหวัง เสี่ยนอิงโหว" กระทั่งราชวงศ์ซ่งพระราชทานพระยศสูงสุดคือ 清源妙道真君 (ชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวิน — เทพผู้ทรงธรรมแห่งแหล่งน้ำอันบริสุทธิ์) พระยศนี้สำคัญมากเพราะเป็นตำแหน่งแม่ทัพเสนาบดีสวรรค์ในระบบพิธีกรรมของเต๋า ไม่ใช่เพียงบรรดาศักดิ์อวยเกียรติเฉย ๆ ภายหลังท่านยังได้รับการยกย่องเป็น "ชวนจู่" หรือพระเจ้าผู้คุ้มครองแว่นแคว้นเสฉวนทั้งมณฑล

ภาพลักษณ์ของท่านมีสัญลักษณ์ชัดเจนที่ซ้ำกันในหลายบันทึก คือสวมเกราะทอง หน้าผากมีตาแนวตั้งซึ่งหมายถึงญาณทิพย์หยั่งรู้สิ่งลี้ลับ ถือกระบี่ปราบมังกรเจ็ดดาว ขี่ม้าขาว มีสุนัขเพรียวลมคู่ใจ และมีไท่จื่อหอกทองกับถงจื่อผมแดงเป็นบริวารซ้ายขวา ตรงนี้ผมมองว่าน่าสนใจตรงที่ภาพจำเหล่านี้คล้ายกับหยางเจี่ยนในไซอิ๋วมาก จนไม่แปลกที่คนรุ่นหลังจะสับสนปนกัน แต่ถ้าเราดูให้ลึกจะเห็นว่าพระยศ ตราประทับ และคัมภีร์สวดล้วนผูกกับชื่อจ้าวโหวโดยตรง ไม่ใช่หยางเจี่ยน

ตารางเทียบสองภาพแทนของชื่อ "เอ้อหลาง"

ประเด็น เอ้อหลางเสินในคัมภีร์เต๋า (จ้าวโหว) เอ้อหลางเสินในวรรณกรรม (หยางเจี่ยน)
ที่มา บุคคลประวัติศาสตร์เสฉวน สมัยสุย-ถัง-ซ่ง ตัวละครแต่งขึ้นในนิยายไซอิ๋ว/ห้องสิน
พระยศ/สถานะ ชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวิน แม่ทัพสวรรค์ เทพนักรบในเรื่องเล่า ไม่มีพระยศทางคัมภีร์
อาวุธเด่น กระบี่ปราบมังกรเจ็ดดาว แส้ขับภูเขา หอกสามแฉกสองคม ซานเจียนเหลียงเหรินตาว
บทบาท ผู้ก่อตั้งลัทธิเสวียนหวง คุมกองทัพพิธีกรรม คู่ปรับเห้งเจีย ใช้กระจกส่องอสูร
หลักฐาน คัมภีร์ แท่นพิธี คำสรรเสริญเป่าเก้า บทประพันธ์วรรณกรรมมหากาพย์

ลัทธิเสวียนหวงสู่หยวนหวง ห้วยหนาน กับระบบวิชาที่ผมได้สัมผัส

ชื่อเดิมของลัทธินี้คือ 玄皇教 (เสวียนหวงเจี้ยว — ลัทธิจักรพรรดิแห่งความลึกล้ำ) ภายหลังในรัชสมัยคังซีมีการหลีกเลี่ยงอักษร "玄" (เสวียน — ลึกล้ำ ซึ่งตรงกับอักษรในพระนามจักรพรรดิคังซี) จึงแพร่หลายในชื่อ "หยวนหวง" แทน และเมื่อจัดตั้งหน่วยงานพิธีกรรมในโลกมนุษย์ก็เรียกกันว่าสำนักห้วยหนาน แกนกลางของสำนักคือการเทิดทูนจ้าวโหวเซิ่งจู่เป็นปรมาจารย์ผู้ก่อตั้งและแม่ทัพใหญ่ทางพิธีกรรม มีโครงสร้างแบบ "หกศาลหกกรม" รองรับงานส่งคำร้องและประทานยันต์ในเชิงราชการสวรรค์ ไม่ใช่แค่ความเชื่อพื้นบ้านลอย ๆ แต่มีกติกาและตราราชการเชื่อมโยงกับนิกายเต๋าสำนักเจิ้งอี้ ชิงเวย และเสินเซียวด้วย

ตอนที่ผมเรียนขั้น 2 และขั้น 3 ที่อารามไท่เสวียนก้วน ผมได้เห็นภาพรวมของวิชาที่สำนักนี้สืบทอดมา ซึ่งตรงกับที่บันทึกไว้ว่าสำนักห้วยหนานแบ่งเป็นสองสาย คือสายเต๋าที่เน้นพิธีกรรมคัมภีร์และการบ่มเพาะภายใน กับสายที่เน้นยันต์คาถาและการเดินทัพแบบวิชาบู๊ ก่อนจรดพู่กันเขียนยันต์ทุกครั้งต้องชำระปากชำระกายชำระจิตให้สะอาดก่อน มีการฝึกชุดคำสั่งซ่อนเร้นหลากหลายวิชา ส่วนใหญ่แต่ละวิชาฝึก 49 วัน ผมจำได้ว่าตอนฝึกจริงต้องทำซ้ำตามกำหนดทุกวันตามฤกษ์ยามไม่ให้ขาด อาจารย์ย้ำเสมอว่าความศรัทธาและวินัยสำคัญกว่าการคิดว่าตัวเองจะเก่ง เพราะการสำเร็จคือความสามารถในการหยิบยืมพลังจากปรมาจารย์มาช่วยเหลือผู้คน ไม่ได้ใช้สำหรับหาเงินหรือสร้างตัวตนเป็นผู้วิเศษ

หมวดยันต์ที่สำนักนี้บันทึกไว้ก็กว้างขวางมาก ตั้งแต่ยันต์ขับไล่สิ่งชั่วร้าย ยันต์คุ้มครองบ้านยันต์สร้างสามัคคีสำหรับคู่ครองที่แตกแยก ไปจนถึงยันต์รักษาโรคต่าง ๆ ทั้งหมดนี้ทำในสายวิชาของแม่ทัพผู้บัญชาคือเอ้อหลางจ้าวโหว ผมมองว่าตรงนี้แหละที่ทำให้ผมเข้าใจว่าวิชาเหล่านี้ไม่ได้อยู่ลอย ๆ แต่ผูกกับระบบความเชื่อ ครูบาอาจารย์ และระเบียบวินัยที่ชัดเจนมาก

ทำไมคนทั่วไปถึงเข้าใจว่าเอ้อหลางเสินคือหยางเจี่ยน

ประเด็นนี้ผมคิดว่าเป็นหัวใจของความสับสนทั้งหมด วรรณกรรมอย่างไซอิ๋วและห้องสินสร้างตัวละคร "หยางเจี่ยน—เอ้อหลางเสิน" ให้ทรงพลังและดรามาติกมาก มีหอกสามแฉก กระจกส่องอสูร สุนัขเห่าฟ้า และฉากดวล 72 แปลงกับเห้งเจีย ภาพจำนี้ติดตาคนรุ่นหลังในวัฒนธรรมมวลชนมากกว่าภาพของจ้าวโหวในคัมภีร์เต๋าเสียอีก ประกอบกับการที่คนรุ่นหลังนำตำนานหลายสายมารวมกัน ทั้งจ้าวโหว หลี่ปิงกับบุตรชายในฐานะเทพชวนจู่ และหยางเจี่ยนจากนิยาย จนชื่อ "เอ้อหลาง" กลายเป็นชื่อครอบคลุมที่ใครๆ ก็ใช้แทนกันได้

ในมุมของผมที่เคยเรียนวิชานี้มาโดยตรง ผมมองว่านี่ไม่ใช่เรื่องผิดถูกแบบขาวดำ แต่เป็นเรื่องของ "สองระบอบความรู้" ที่แยกชั้นกันชัดเจน เอ้อหลางในนิยายคือภาพแทนทางวรรณกรรมที่สร้างความบันเทิงและสอนคติธรรมผ่านเรื่องเล่า ส่วนเอ้อหลางในคัมภีร์พิธีกรรมคือจ้าวโหวผู้มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์ มีศาลบูชา มีพระยศจากราชสำนัก และมีคำสรรเสริญเป่าเก้าที่ยังสวดกันอยู่จนทุกวันนี้ ผมเชื่อว่าการแยกสองชั้นนี้ให้ชัดคือกุญแจสำคัญที่ทำให้เราเข้าใจรากเหง้าของความเชื่อได้ถูกต้องขึ้น

คำสรรเสริญเป่าเก้าและร่องรอยในชุมชนปัจจุบัน

ในคำสรรเสริญหรือ "เป่าเก้า" ของชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวินที่สำนักยังสวดกันอยู่ มีเนื้อหากล่าวถึงการคุม 36 แผนก 1,200 ขุนนางสวรรค์ สวมเกราะเงิน ถือพัดดำและหอก ทำหน้าที่กำกับกฎสวรรค์ บัญชาการลงทัณฑ์และอำนวยพรแก่ผู้ศรัทธา ผมอ่านเนื้อหาส่วนนี้แล้วรู้สึกว่ามันต่างจากคำสรรเสริญเทพในวรรณกรรมทั่วไปมาก เพราะไม่ได้เขียนขึ้นเพื่อความบันเทิง แต่เขียนขึ้นเพื่อใช้สวดในพิธีจริง มีโครงสร้างภาษาแบบราชการสวรรค์ ระบุตำแหน่งหน้าที่ชัดเจน ซึ่งสอดคล้องกับที่ท่านได้รับพระยศ "ชวนจู่" หรือเทพผู้คุ้มครองมณฑลเสฉวนทั้งมณฑลในเวลาต่อมา

ร่องรอยของการบูชาจ้าวโหวในฐานะ "เทพหลักของแท่น" ยังพบได้ในพิธี 傩坛 (นั่วถาน — พิธีไล่ผีพื้นบ้านแบบสวมหน้ากาก) ของเสฉวนแถบเหอเจียง ที่เรียกกันว่า "จ้าวโหวถาน" และในขนบการแสดง "ตวนกงซี่" ที่ยังเล่นกันในพิธีกรรมจนถึงทุกวันนี้ สิ่งเหล่านี้ยืนยันว่าท่านไม่ใช่เพียงชื่อในคัมภีร์เก่า แต่เป็นเทพที่มีชีวิตอยู่จริงในสังคมพื้นบ้าน ผ่านศาลเจ้า ผ่านพิธีกรรม และผ่านความทรงจำของชุมชนที่สืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน

สำหรับผมที่เคยผ่านการฝึกในสายนี้มาโดยตรง ผมมองว่าคำสรรเสริญเหล่านี้คือหลักฐานชิ้นสำคัญที่สุดชิ้นหนึ่ง เพราะมันไม่ได้ถูกแต่งขึ้นเพื่อเล่าเรื่อง แต่ถูกใช้งานจริงในพิธีเปิดแท่น เชิญครู และส่งคำร้องขึ้นสู่สวรรค์ ทุกครั้งที่อาจารย์นำสวดคำสรรเสริญเหล่านี้ ผมรู้สึกได้ถึงน้ำหนักของความศรัทธาที่สะสมมานับพันปี มันทำให้ผมเข้าใจลึกซึ้งขึ้นว่าทำไมสายวิชานี้ถึงยึดถือจ้าวโหวเป็นปรมาจารย์อย่างเหนียวแน่น ไม่เปลี่ยนแปลงไปตามกระแสความนิยมของวรรณกรรมสมัยหลัง

ตำนานฟันเจียวตามต้นฉบับจีน: เรือล่ม 700 ลำ แม่น้ำแดงฉาน

ระเบียงไม้ของอารามเต๋าริมน้ำตกท่ามกลางป่าทึบบนเขาชิงเฉิง มณฑลเสฉวน
เขาชิงเฉิง (青城山) มณฑลเสฉวน ที่ตำนานเล่าว่าจ้าวอวี้กับพี่ชายจ้าวเมี่ยนขึ้นมาบำเพ็ญเต๋ากับอาจารย์หลี่เจวี๋ย ก่อนถูกราชสำนักสุยเรียกตัวลงจากเขา — ภาพ: JianEn Yu / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

เรื่องที่ทำให้จ้าวโหวจู่ซือเป็นที่รู้จัก มีบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรเก่าที่สุดเท่าที่ค้นพบในหนังสือ《龍城錄》 (จีนกลาง หลงเฉิงลู่) ตอน "趙昱斬蛟" หนังสือเล่มนี้อ้างว่าหลิ่วจงหยวน (柳宗元) กวีสมัยถังเป็นผู้เขียน แต่ตั้งแต่สมัยซ่ง เหอเวี่ย (何薳) และจูซี (朱熹) ก็ชี้ไว้แล้วว่าหวังจื้อ (王銍) แต่งขึ้นในสมัยซ่ง เรื่องที่เราอ่านกันจึงเก่าราวพันปี แต่ไม่ใช่บันทึกร่วมสมัยของจ้าวอวี้ และชื่อของท่านก็ไม่ปรากฏในพงศาวดารทางการของราชวงศ์สุยและถัง (ต้นฉบับ《龍城錄》ตอนจ้าวอวี้ฟันเจียว บนวิกิซอร์ซ) หนังสือสมัยซ่งอีกสองเล่มเล่าเรื่องเดียวกันซ้ำ คือ《三洞群仙錄》ของเฉินเป่ากวง ปี ค.ศ. 1154 และภูมิศาสตร์《方輿勝覽》ของจู้มู่ ปี ค.ศ. 1239

ตามต้นฉบับ จ้าวอวี้ชื่อรองจ้งหมิง บำเพ็ญอยู่ที่เขาชิงเฉิงกับพี่ชายจ้าวเมี่ยน แล้วฝากตัวเป็นศิษย์นักพรตหลี่เจวี๋ย ปลายสมัยสุย จักรพรรดิสุยหยางตี้ (隋煬帝) ทรงได้ยินกิตติศัพท์ จึงมีราชโองการเรียกตัว แต่ท่านไม่ยอมลงจากเขา ราชสำนักต้องสั่งข้าหลวงอี้โจวให้ไปพาตัวออกมา เมื่อถึงเมืองหลวง จักรพรรดิเสนอยศสูงให้ ท่านไม่รับ ขอเพียงได้เป็นเจ้าเมืองในแดนสู่ (เสฉวน) จึงได้เป็นเจ้าเมืองเจียโจว ซึ่งในรัชกาลนั้นใช้ชื่อเหมยซานจวิ้น และมีที่ทำการอยู่ที่เมืองเล่อซานในปัจจุบัน

ตอนนั้นในบึงเฉียนเหวย (犍為) มีเจียวแก่ตัวหนึ่งล่มเรือมานาน ท่านรับตำแหน่งได้ห้าเดือน เสมียนมารายงานว่าคนที่ถูกส่งไปจัดยาที่เขาชิงเฉิงจมน้ำตายระหว่างข้ามแม่น้ำ เรือจมไปแล้วเจ็ดร้อยลำ ท่านโกรธมาก นำทหารสวมเกราะหนึ่งพันคนกับชายในเมืองอีกหนึ่งหมื่นคนไปตั้งแถวสองฝั่งแม่น้ำ ตีกลองโห่ร้องจนเสียงสะเทือนฟ้าดิน แล้วถือดาบดำลงน้ำไปคนเดียว ครู่หนึ่งน้ำทั้งสายแดงฉาน หน้าผาริมน้ำพังลงครึ่งหนึ่ง เสียงคำรามดังเหมือนฟ้าร้อง จากนั้นท่านก็แหวกคลื่นขึ้นมา มือซ้ายถือหัวเจียว มือขวาถือดาบ ชาวเมืองพากันเทิดทูนท่านเหมือนเทพเจ้า ต้นฉบับบันทึกว่าตอนนั้นท่านอายุ 26 ปี

「昱左手執蛟首,右手持刀,奮波而出」

จ้าวอวี้มือซ้ายถือหัวเจียว มือขวาถือดาบ แหวกคลื่นขึ้นมา — 《龍城錄·趙昱斬蛟》

จดหมายเหตุท้องถิ่นยุคชิงอย่าง《嘉定府志》ฉบับรัชกาลถงจื้อ เล่าเหตุการณ์เดียวกันอีกสำนวนว่า 「昱右手持劍,左手提蛟首,奮波出,三水皆赤,害遂除」 แปลว่า "จ้าวอวี้ถือกระบี่มือขวา หิ้วหัวเจียวมือซ้าย แหวกคลื่นออกมา น้ำทั้งสามสายแดงฉาน ภัยจึงหมดไป" ข้อความนี้ยกมาไว้ในเชิงอรรถของวิกิพีเดียภาษาจีนหัวข้อชวนจู่ น้ำสามสายน่าจะหมายถึงแม่น้ำหมินเจียง (岷江) ต้าตู้เหอ (大渡河) และชิงอีเจียง (青衣江) ที่ไหลมาบรรจบกันหน้าเมืองเล่อซาน สังเกตด้วยว่าอาวุธในหนังสือสมัยซ่งเป็นดาบ (刀) ส่วนเอกสารยุคหลังกับบทงิ้วสมัยหยวนเปลี่ยนเป็นกระบี่ (劍)

แม่น้ำกว้างและสันดอนทรายหน้าเมืองเล่อซาน มองจากพระใหญ่เล่อซาน ปี 1988
เมืองเล่อซาน (樂山) หรือเจียโจวในอดีต มองจากพระใหญ่เล่อซานเมื่อปี 1988 ตรงนี้แม่น้ำหมินเจียง ต้าตู้เหอ และชิงอีเจียงไหลมาบรรจบกัน น่าจะเป็น "น้ำสามสาย" ที่《嘉定府志》ว่าแดงฉานหลังจ้าวอวี้ฟันเจียว — ภาพ: Jan Kranendonk / Wikimedia Commons, CC0

หนังสือรวมประวัติเทพ《三教源流搜神大全》 ช่วงหยวนต่อหมิง เพิ่มรายละเอียดอีกสองอย่าง อย่างแรกคือมีคนเจ็ดคนลงน้ำไปช่วยท่าน 「時有佐昱入水者七人,即七聖是也」 เจ็ดคนนี้คือเจ็ดผู้ศักดิ์สิทธิ์ (七聖) ที่ต่อมากลายเป็นเหมยซานชีเซิ่ง (眉山七聖) บริวารของเอ้อหลางในบทงิ้วและนิยาย อย่างที่สองคือภาพที่ชาวบ้านเห็นท่านกลางน้ำ มีทั้งเหยี่ยว สุนัข และพรานถือหนังสติ๊กติดตาม (鷹犬彈弓獵者) และบอกว่าชาวบ้านสำนึกในคุณจึงตั้งศาลที่ปากน้ำกว้านเจียง เรียกกันว่า "灌口二郎" (《三教源流搜神大全》เล่ม 3 หัวข้อ 清源妙道真君) สุนัขที่ติดตามเอ้อหลางจึงมีเค้ามาตั้งแต่ตำนานจ้าวอวี้ ก่อนที่นิยายจะตั้งชื่อให้ว่าเซี่ยวเทียนเฉวี่ยน (哮天犬)

ภาพพิมพ์แกะไม้ ขุนนางมีเคราสวมหมวกยืนกลางคลื่น ชูกระบี่ หัวเจียวโผล่จากน้ำข้างตัว
ภาพประกอบหัวข้อ 清源妙道真君 ในหนังสือ《三教源流搜神大全》 จ้าวอวี้ในชุดขุนนางยืนกลางคลื่น ชูอาวุธ มือข้างหนึ่งจับหัวเจียวที่โผล่ขึ้นจากน้ำ ภาพแบบนี้คือจ้าวโหวในฐานะเจ้าเมืองผู้ปราบภัยน้ำ ก่อนจะกลายเป็นเทพนักรบในนิยาย — ภาพ: ช่างแกะไม้ไม่ทราบชื่อ ใน《三教源流搜神大全》 / Wikimedia Commons, CC0

เรื่องไม่ได้จบที่การฟันเจียว ต้นฉบับเล่าต่อว่าเมื่อบ้านเมืองปลายสุยวุ่นวาย ท่านละตำแหน่งหายไป ไม่มีใครรู้ว่าไปที่ไหน ภายหลังแม่น้ำเอ่อล้น ชาวเสฉวนคิดถึงท่าน แล้วมีคนเห็นท่านขี่ม้าขาวอยู่ในหมอกสีเขียว มีพรานติดตามหลายคน ควบผ่านเหนือผิวน้ำพร้อมยกแส้ น้ำก็สงบลง《嘉定府志》เขียนว่าทุกครั้งที่น้ำขึ้นจะเห็นท่านขี่ม้าขาวมาในเมฆหมอก และ 「水必縮」 น้ำต้องลดทุกครั้ง ภาพจ้าวโหวขี่ม้าขาวที่เล่าไว้ข้างต้นจึงมีที่มาจากตอนนี้ ส่วนอาจารย์หลี่เจวี๋ยนั้น《龍城錄》บอกว่าสำเร็จเป็นเซียน และได้รับสมัญญา 「佑應保慈先生」

ทำไมเรียก "จ้าวโหว": ลำดับพระยศจากถังถึงซ่ง

ชื่อ "จ้าวโหว" ที่ศิษย์ใช้เรียกท่านมาจากพระยศสมัยถัง《龍城錄》บันทึกว่าเมื่อจักรพรรดิถังเสวียนจง (唐玄宗) เสด็จเข้าแดนเสฉวน ทรงเลื่อนท่านเป็น 赤城王 (ชื่อเฉิงหวาง) แล้วพระราชทาน 顯應侯 (เสี่ยนอิงโหว) อักษร 侯 คือบรรดาศักดิ์ชั้นโหว คนจึงเรียกแซ่ต่อด้วยยศว่าจ้าวโหว และยกย่องเป็นจ้าวโหวเซิ่งจู่ คณะพิธีนั่วที่อำเภอเหอเจียงในเสฉวนก็อธิบายชื่อแท่นของตนแบบเดียวกันว่า 「因趙昱歷史上曾封侯,故尊稱趙侯」 (รายงานนั่วซี่เหอเจียงจากเว็บไซต์中国傩戏网)

ยุค พระยศหรือเหตุการณ์ เอกสาร
ถัง รัชกาลไท่จง (唐太宗) 神勇大將軍 (เสินหย่งต้าเจียงจวิน — มหาขุนพลผู้กล้าศักดิ์สิทธิ์) ตามที่เจ้าเมืองเหมยซานกราบทูล และให้ตั้งศาลรับเครื่องเซ่นที่ปากน้ำกว้านเจียง (灌江口) 《龍城錄》 《方輿勝覽》
ถัง รัชกาลเสวียนจง 赤城王 และ 顯應侯 《龍城錄》
ซ่ง รัชกาลเจินจง (宋真宗) 清源妙道真君 หลังจางหย่ง (張詠) ปราบความวุ่นวายในแดนสู่ได้ด้วยความช่วยเหลือของเทพ ไม่มีเอกสารใดระบุปี 《三教源流搜神大全》 《四川通志》
ซ่งใต้ รัชศกไคสี่ (開禧 ค.ศ. 1205–1207) สถาปนาเป็นอ๋อง หลังแม่ทัพที่ถูกล้อมเมืองเหอโจว (和州) ฝันเห็นเทพชุดขาวบอกว่า 「吾隋人趙昱也」 "ข้าคือจ้าวอวี้ชาวสุย" และจะช่วยอยู่เงียบ ๆ 《古今圖書集成》 ยกจาก《常熟縣志》
ยุคหลัง 川主 (ชวนจู่ — เจ้าแห่งแดนเสฉวน) 《四川通志》 《嘉定府志》

ข้อควรรู้คือพระยศเหล่านี้มาจากหนังสือฝั่งศาสนาและจดหมายเหตุท้องถิ่น ผู้รวบรวม《古今圖書集成》สมัยชิงเองก็หมายเหตุไว้ว่าพงศาวดารราชวงศ์ถังและซ่งไม่ได้บันทึกเรื่องนี้ (《古今圖書集成·神異典》เล่ม 39) ส่วนในสายวิชาเองมีพระนามเต็มยาวว่า 「萬天川主左丞相、崇應惠民大帝、赤城文宣武烈、承積廣惠、義勇顯英王、清源妙道真君」 และว่าท่านดำรงตำแหน่งเสนาบดีฝ่ายซ้ายหน้าพระที่นั่งเป่ยตี้ (北帝) คุมทหารวิญญาณของสามภพเก้าแคว้น และกำกับเทพเมืองกับเทพที่ดิน พระนามนี้พบในข้อมูลที่ผู้ปฏิบัติในจีนเผยแพร่ (คำอธิบาย道教元皇派บนเว็บไซต์起點) ยังไม่พบในเอกสารโบราณ

นิกายเสวียนหวง (玄皇派): ชื่อเรียก สายสืบทอด และแท่นจ้าวโหวในเสฉวน

นิกายเสวียนหวงคือสายวิชาที่ยกจ้าวโหวจู่ซือเป็นปรมาจารย์ ชื่อที่พบมีหลายแบบ ได้แก่ 玄皇派, 正一玄皇派 (เจิ้งอีเสวียนหวงไพ่ ชื่อที่โยงตัวเองกับเต๋าสายเจิ้งอี), 玄皇會, 元皇派 และ 淮南教 (จีนกลาง หวยหนานเจี้ยว) ผู้ปฏิบัติอธิบายว่าที่เปลี่ยน 玄 เป็น 元 เพราะต้องเลี่ยงอักษรในพระนามจักรพรรดิคังซี คือ 玄燁 (ประวัติ正一元皇派 จากเว็บไซต์易奇八字) คำอธิบายนี้มีเหตุผล เพราะสมัยชิงเลี่ยงอักษร 玄 กันทั่วไป แต่ยังไม่พบเอกสารยุคชิงที่บันทึกการเปลี่ยนชื่อนิกายนี้โดยตรง และแท่นพิธีบางแห่งในเสฉวนก็ยังเขียน 玄 อยู่จนทุกวันนี้

สายวิชาเรียกจ้าวโหวว่า 開山祖師 คือปรมาจารย์ผู้เปิดสาย ส่วนตัวสำนักนั้น ตามคำเล่าเดียวกัน วิชาสืบต่อมาถึงหลัวกงหย่วน (羅公遠) ในรัชกาลถังเสวียนจง ท่านหลัวเปิดสำนักที่ 淮南院 ในมณฑลเจียงซี ยกจ้าวโหวเป็นปรมาจารย์ ชื่อ 淮南 นี้เองคือสำนักห้วยหนานที่เล่าไว้ข้างต้น จากนั้นวิชาเสวียนหวงจึงแพร่ไปทั่วยูนนาน กุ้ยโจว เสฉวน ส่านซี และหูหนาน (ข้อมูลเดียวกันบนเว็บไซต์起點) หลัวกงหย่วนเป็นนักพรตที่มีตำนานจริงในจีน หนังสือ《太平廣記》ยกเรื่องของท่านไว้เป็นเรื่องแรกของเล่ม 22 (《太平廣記》เล่ม 22) แต่เอกสารเก่าไม่ได้โยงท่านเข้ากับจ้าวอวี้ และทั้งสองท่านอยู่ห่างกันเกือบร้อยปี สายสืบทอดนี้จึงเป็นความทรงจำของสายวิชา ไม่ใช่หลักฐานว่าทั้งสองพบกัน

แหล่งเดียวกันแบ่งนิกายเป็นสองฝ่าย ฝ่ายเต๋าเรียกว่า "道派文壇" ใช้พระนามปรมาจารย์ว่า 「正一啟教玄皇會上趙侯聖主」 ฝ่ายหมอผีพื้นบ้านเรียกว่า "巫派武壇" ใช้ว่า 「軒轅啟教玄皇會上趙侯聖主」 และบอกว่านิกายนี้อยู่ในสายวิชาเป่ยตี้ หัวใจคือวิชาบัญชาทหารวิญญาณ (兵馬) ที่ผู้ประกอบพิธีอยู่ในฐานะ "แม่ทัพผู้คุมทหาร" ตรงกับที่เล่าไว้ข้างต้นว่าจ้าวโหวคือแม่ทัพใหญ่ทางพิธีกรรม ภาพเขียนจ้าวโหวในแท่นพิธีพื้นบ้านทางตะวันตกเฉียงใต้ของจีนก็มีลักษณะเฉพาะ บทความของ易奇八字บรรยายว่าเป็นชายวัยกลางคนหน้าขาว เคราห้าแฉก สวมชุดขุนนาง แต่ขี่งูเหลือมใหญ่เหาะไปในอากาศ ปลายหางงูชูหมวกไว้ ต่างจากภาพเทพนักรบที่คนไทยคุ้นตาอย่างสิ้นเชิง

หลักฐานที่ยังมีชีวิตชัดที่สุดคือ "แท่นจ้าวโหว" 趙侯壇 ที่อำเภอเหอเจียง (合江) เมืองหลูโจว มณฑลเสฉวน เป็นพิธีนั่ว (儺) ประเภท 慶壇 (จีนกลาง ชิ่งถาน — พิธีฉลองแท่นบูชา) ที่ยกจ้าวอวี้เป็นเทพประจำแท่น กลางลานพิธีตั้งป้าย 「正一玄皇上趙侯聖主」 พิธีมีสามขนาด คือ 半慶 หนึ่งวันหนึ่งคืน 全慶 สองวันหนึ่งคืน และ 上下慶 สามวันสองคืน ไม่ว่าจะย่อแค่ไหน ขั้นตอนนำสัตว์เซ่น เปิดแท่น เซ่นทหารวิญญาณ และส่งเทพต้องมีครบ คณะของตระกูลเฉวียน (權家壇班) ที่ตำบลไป๋ลู่สืบทอดกันมาห้าชั่วคนตั้งแต่กลางราชวงศ์ชิง (รายงานนั่วซี่เหอเจียง) และเดือนธันวาคม 2018 นั่วซี่ของเมืองหลูโจว ซึ่งมีแท่นจ้าวโหวที่ไป๋ลู่เป็นตัวแทนสำคัญ ได้ขึ้นบัญชีมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมณฑลเสฉวน (ข้อมูลนั่วซี่และตวนกงซี่เมืองหลูโจว)

หัวหน้าแท่นวัย 82 ปีชื่อเฉวียนชุนหลิน (權春林) เล่าว่าแท่นนี้เริ่มจากหลังสงครามระหว่างหวงตี้กับชือโหยว (蚩尤) ซึ่งทหารตายไปสามแสนห้าพันนาย วิญญาณไม่ยอมไปไหน มาเข้าฝันกษัตริย์ถัง จึงมีการตั้งแท่นเซ่นไหว้ เรื่องนี้เป็นตำนานกำเนิดของแท่นพิธี ไม่ได้บอกว่าจ้าวโหวเป็นขุนพลของหวงตี้ แท่นพิธีพื้นบ้านในเสฉวนและฉงชิ่งหลายแห่งยังบูชา "สามองค์" คือชวนจู่ ถู่จู่ (土主 — เทพเจ้าที่) และเย่าหวัง (藥王 — เทพแห่งยา) พร้อมกัน ส่วนแท่นที่เรียกว่า 羅公壇 ก็มีอยู่ในจดหมายเหตุท้องถิ่น แต่คนในพื้นที่ยังเถียงกันว่าหลัวกงคือหลัวทง (羅通) หรือหลัวเฉิง (羅成) และแท่น "จ้าวกงถาน" บางแห่งก็ไม่แน่ว่าบูชาจ้าวอวี้หรือจ้าวกงหมิง (บทความนั่วซี่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของเสฉวน) ความเชื่อเรื่องจ้าวโหวจึงผสมกับเทพท้องถิ่นองค์อื่นมาตลอด

เอ้อหลางสามสาย: หลี่เอ้อหลาง จ้าวเอ้อหลาง และหยางเจี่ยน

คำว่า 二郎 แปลตรงตัวว่า "ลูกชายคนที่สอง" ในเอกสารเก่ามีอย่างน้อยสามคนที่ได้ชื่อนี้ สายแรกคือหลี่เอ้อหลาง บุตรชายคนที่สองของหลี่ปิง (李冰) เจ้าเมืองสมัยฉินผู้สร้างระบบชลประทานตูเจียงเยี่ยน (都江堰) จูซี (朱熹) ปราชญ์สมัยซ่งพูดถึงศาลเอ้อหลางที่กว้านโข่วว่า 「蜀中灌口二郎廟,當初是李冰因開離堆有功,立廟。今來現許多靈怪,乃是他第二兒子出來」 แปลว่า ศาลเอ้อหลางที่กว้านโข่วในเสฉวน แต่เดิมตั้งขึ้นเพราะหลี่ปิงขุดเขาหลีตุยได้ผล ที่มีอิทธิฤทธิ์มากมายทุกวันนี้คือบุตรชายคนที่สองของเขา จูซียังเล่าต่อว่าเดิมศาลนี้ได้ยศอ๋อง ต่อมาจักรพรรดิซ่งฮุยจงซึ่งนิยมเต๋าเปลี่ยนเป็นเจินจวิน (《朱子語類》เล่ม 3) บันทึก《獨醒雜志》สมัยซ่งก็บอกว่าศาลฉงเต๋อนอกเมืองหย่งคังจวินบูชาหลี่ปิงสองพ่อลูก ชาวบ้านเรียกว่ากว้านโข่วเอ้อหลาง แต่ละปีใช้แพะเซ่นถึงสี่หมื่นกว่าตัว (《獨醒雜志》เล่ม 5) ศาลเอ้อหวังเมี่ยว (二王廟) ที่ตูเจียงเยี่ยนทุกวันนี้ก็บูชาหลี่ปิงกับบุตร

สายที่สองคือจ้าวเอ้อหลาง หรือจ้าวอวี้ ใน《龍城錄》ท่านเรียกจ้าวเมี่ยนว่าพี่ (兄冕) ท่านจึงเป็นน้อง ตรงกับคำอธิบายในเสฉวนปัจจุบันว่าคนเรียกท่านว่าจ้าวเอ้อหลางเพราะเป็นลูกคนที่สอง หลักฐานสำคัญคือบทงิ้วสมัยหยวนเรื่อง《二郎神醉射鎖魔鏡》 ที่เปิดเรื่องให้เอ้อหลางแนะนำตัวว่า 「吾神姓趙名昱,字從道,幼年曾為嘉州太守」 "ข้าแซ่จ้าว ชื่ออวี้ ชื่อรองฉงเต้า ตอนหนุ่มเคยเป็นเจ้าเมืองเจียโจว" แล้วเล่าว่าลงน้ำฟันเจียว ขึ้นมาพบคนเจ็ดคนคุกเข่ายอมสวามิภักดิ์ คือเหมยซานชีเซิ่ง ชาวกว้านเจียงตั้งศาลให้ และเง็กเซียนฮ่องเต้แต่งตั้งเป็น 「灌江口二郎之位清源妙道真君」 (บทงิ้ว《二郎神醉射鎖魔鏡》บนวิกิซอร์ซ) แปลว่าก่อนนิยายไซอิ๋วจะออกมาในสมัยหมิง คนดูงิ้วสมัยหยวนรู้จักเอ้อหลางในฐานะจ้าวอวี้แล้ว ส่วนชื่อรองในบทงิ้วเป็นฉงเต้า (從道) ไม่ใช่จ้งหมิงแบบใน《龍城錄》 รายละเอียดของตำนานจึงเปลี่ยนไปตามผู้เล่า

ภาพพิมพ์แกะไม้สมัยหมิง เทพสวมหมวกขุนนางนั่งเก้าอี้ มีเด็กรับใช้ถืออาวุธปลายสามแฉก ป้ายเขียนว่า 灌口二郎神
灌口二郎神 กว้านโข่วเอ้อหลางเสิน ในหนังสือ《新刻出像增補搜神記》สมัยหมิง ราว ค.ศ. 1600 วาดเป็นขุนนางนั่งเก้าอี้ มีบริวารถืออาวุธสามแฉกสองคม และยังไม่มีตาที่สาม — ภาพ: ช่างแกะไม้ไม่ทราบชื่อ ใน《新刻出像增補搜神記》 / Wikimedia Commons, Public domain

สายที่สามคือหยางเอ้อหลาง ใน《西遊記》เอ้อหลางคือ 昭惠靈顯王 แซ่หยาง เป็นหลานของเง็กเซียนฮ่องเต้ ส่วน《封神演義》ให้ชื่อหยางเจี่ยน (楊戩) นักวิชาการจีนจางเจิ้งหลั่ง (張政烺) สรุปว่าเอ้อหลางเสินที่เรารู้จักคือการรวมเทพพื้นบ้านหลายองค์เข้าด้วยกัน ได้แก่บุตรคนที่สองของหลี่ปิง จ้าวอวี้ จางเซียน (張仙) และหยางเจี่ยน ยังมีคนอื่นที่ได้ชื่อเอ้อหลางอีก เช่นเติ้งเซีย (鄧遐) เจ้าเมืองเซียงหยางสมัยจิ้น ซึ่งลงน้ำฟันเจียวเหมือนกัน (วิกิพีเดียภาษาจีนหัวข้อเอ้อหลางเสิน)

ภาพลายเส้นสมัยซ่งใต้ เทพในชุดเกราะถือกระบี่นั่งใต้ต้นสน ทหารสวรรค์ไล่จับปีศาจและสัตว์ร้าย
ภาพลายเส้นสมัยซ่งใต้ ราว ค.ศ. 1200 จากอัลบั้มภาพ "ค้นเขา" (搜山) ของพิพิธภัณฑ์ศิลปะคลีฟแลนด์ เทพในชุดเกราะถือกระบี่นั่งใต้ต้นสน สั่งทหารสวรรค์ไล่จับปีศาจ ภาพชุดเอ้อหลางค้นเขาแบบนี้มีมาก่อนนิยายไซอิ๋วหลายร้อยปี — ภาพ: Cleveland Museum of Art / Wikimedia Commons, CC0

ส่วนตาที่สาม วิกิพีเดียภาษาจีนสรุปจากเอกสารว่าก่อนสมัยชิงยังไม่มีการพูดถึงเอ้อหลางสามตา ภาพเอ้อหลางสามตาเพิ่งปรากฏช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 ถึงศตวรรษที่ 18 ถึงขั้นมีจดหมายเหตุท้องถิ่นสมัยเต้ากวงติว่ารูปเทพสามตา 「怪誕不經」 คือประหลาดไม่มีที่มา ภาพพิมพ์สมัยหมิงข้างบนก็วาดกว้านโข่วเอ้อหลางเป็นขุนนางสวมหมวกนั่งเก้าอี้ ไม่ใช่นักรบสามตา ภาพเทพนักรบหน้าผากมีตาแนวตั้งที่เราเห็นในศาลเจ้าและงิ้วทุกวันนี้จึงเป็นภาพยุคหลังที่ทับซ้อนบนตำนานเก่า

ภาพวาดสีบนผ้าไหมสมัยปลายชิง ตัวละครงิ้วปักกิ่ง 二郎神 แต่งหน้าลายงิ้ว สวมมงกุฎและเกราะ ถือทวน
เอ้อหลางเสินบนเวทีงิ้วปักกิ่ง จากอัลบั้มภาพตัวละครงิ้วร้อยภาพ สมัยปลายชิง ของพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทน ภาพเทพนักรบแบบนี้คือเอ้อหลางในวรรณกรรมสายหยางเจี่ยน ซึ่งคนรุ่นหลังคุ้นตามากกว่าภาพเจ้าเมืองจ้าวอวี้ — ภาพ: The Metropolitan Museum of Art / Wikimedia Commons, CC0

ศาลเจ้าที่บูชาจ้าวโหวจู่ซือ: เล่อซาน ก้วนเซี่ยน และฝั่งฮกเกี้ยน

ศาลที่ผูกกับตัวจ้าวอวี้โดยตรงคือศาลหลงเสินฉือ (龍神祠) หรือจิ่วหลงฉือ (九龍祠) ที่ซอยจิ่วหลง เลขที่ 76 กลางเมืองเล่อซาน จดหมายเหตุ《四川通志》ฉบับรัชกาลยงเจิ้งบันทึกว่า 「九龍祠,在城內九龍山,祀隋太守趙昱」 คือศาลจิ่วหลงอยู่บนเขาจิ่วหลงในเมือง บูชาจ้าวอวี้เจ้าเมืองสมัยสุย (《四川通志》เล่ม 28 ตอนบน) สมัยเฉียนหลงมีการสร้างสำนักศึกษาจิ่วหลง (九龍書院) ในบริเวณศาล ช่วงสงครามโลกครั้งที่สองที่มหาวิทยาลัยอู่ฮั่นย้ายมาเล่อซาน หอพักนักศึกษาก็ตั้งอยู่ที่นี่ ตัวศาลเป็นอาคารไม้ช่วงปลายหมิงต้นชิง ปัจจุบันเป็นโบราณสถานคุ้มครองของเมืองเล่อซาน อาคารสำนักศึกษาเคยไฟไหม้ในปี 2014 งานบูรณะที่เริ่มปลายปี 2019 ตรวจรับเสร็จเมื่อ 28 ตุลาคม 2022 (ข่าวการบูรณะศาลหลงเสินฉือ จาก 163.com) ปีที่สร้างยังมีหลายความเห็น บางแหล่งว่าเริ่มสร้างสมัยหมิง บางแหล่งว่าเป็นอาคารที่สร้างใหม่สมัยเฉียนหลง

ทางเหนือขึ้นไปที่อำเภอก้วนเซี่ยน (灌縣 ปัจจุบันคือเมืองตูเจียงเยี่ยน) มีเขาจ้าวกงซาน (趙公山)《四川通志》บันทึกว่า 「隋嘉州太守趙昱居此,有道術,斬蛟治水」 คือจ้าวอวี้เจ้าเมืองเจียโจวเคยอาศัยที่นี่ มีวิชาเต๋า ฟันเจียวและแก้น้ำท่วม และว่าเมื่อใดมีเมฆลอยขึ้นจากยอดเขา ฝนจะตก (《四川通志》เล่ม 23) เขาลูกนี้อยู่ในอำเภอเดียวกับศาลเอ้อหวังเมี่ยวของหลี่ปิง ตำนานเอ้อหลางสองสายจึงซ้อนกันอยู่ในพื้นที่เดียวกัน

ศาลเจ้าหลังคาทรงเสฉวนท่ามกลางหมอกบนเนินเขา ศาลชวนหวางกง เมืองเฉิงตู
ศาลชวนหวางกง (川王宮) ที่ซินฉ่าง เมืองเฉิงตู หนึ่งในศาล "ชวนจู่" เจ้าแห่งแดนเสฉวน ความเชื่อชวนจู่เริ่มจากการบูชาหลี่ปิงกับบุตรชาย ส่วนจดหมายเหตุยุคชิงบันทึกว่าจ้าวอวี้ก็ได้รับพระยศชวนจู่เช่นกัน เทพสององค์นี้จึงซ้อนกันอยู่ในศาลแบบเดียวกัน — ภาพ: 本本一世 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

ความเชื่อยังเดินทางออกนอกเสฉวน เรื่องที่เทพจ้าวอวี้ไปช่วยแม่ทัพที่เมืองเหอโจวในรัชศกไคสี่ ทำให้มีศาลของท่านในแถบเจียงหนาน ฝั่งฮกเกี้ยน จดหมายเหตุ《八閩通志》สมัยหมิงก็มีชีวประวัติจ้าวอวี้ ว่าเป็นคนเขาชิงเฉิง ราชวงศ์ถังสถาปนาเป็นชื่อเฉิงหวาง ซ่งเจินจงเพิ่มเป็นชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวิน ที่เมืองเฉวียนโจวมีอารามชิ่งถงอาน (慶同庵) บูชาชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวิน ชาวบ้านเรียกว่าศาลเอ้อหลาง ส่วนที่ตำบลกว้านโข่ว (灌口鎮) เมืองเซี่ยเหมิน มีศาลเฟิ่งซานจู่เมี่ยว (鳳山祖廟) สร้างช่วงปลายหมิง แต่ป้ายเทพเขียนว่า 「李府清源真君二郎神」 คือเอ้อหลางแซ่หลี่ พระนามชิงหยวนเจินจวินจึงถูกใช้กับเอ้อหลางทั้งสองสาย

ส่วนคำถามว่านิกายเสวียนหวงมีศาลต้นสาย (祖庭) อยู่ที่ไหน เท่าที่ค้นได้ยังไม่พบเอกสารที่ระบุศาลใดเป็นศาลประธานของทั้งนิกาย ศาลที่เล่อซานและเขาจ้าวกงซานเป็นที่บูชาตัวจ้าวอวี้ ส่วนสายวิชาเล่าว่าสำนักแรกเปิดที่ 淮南院 ในเจียงซี ซึ่งยังหาตำแหน่งจริงไม่ได้

เรื่องที่แชร์กันในเน็ต แต่ยังหาต้นทางไม่พบ

ระหว่างค้นข้อมูลรอบนี้ พบบทความภาษาไทยและภาษาจีนหลายชิ้นที่เล่าเรื่องจ้าวโหวจู่ซือ หลายข้อมีหลักฐานรองรับตามที่เล่ามาข้างต้น แต่บางข้อยังหาต้นทางไม่เจอ จึงบันทึกไว้ให้ผู้อ่านใช้วิจารณญาณ

  • ช่วงชีวิต ค.ศ. 573–618 ไม่พบในเอกสารใด น่าจะคำนวณย้อนจากปีที่ราชวงศ์สุยล่มกับอายุ 26 ปีตอนฟันเจียว
  • ชื่อรอง "รุ่ย" (芮) พบแต่ในเว็บไซต์ยุคปัจจุบัน เอกสารเก่าให้ชื่อรองจ้งหมิง ส่วนบทงิ้วสมัยหยวนให้ชื่อรองฉงเต้า
  • ข้อความ 「昱左手執蛟首,右手仍仗劍,奮波而出」 ที่อ้างว่ามาจาก《嘉定州志》 ไม่พบข้อความนี้ หนังสือสมัยซ่งเขียนว่า 「右手持刀」 ส่วนคำว่า 「仗劍」 มาจากบทงิ้วสมัยหยวน
  • คำสอน 「道為本,法是用」 ยังไม่พบในแหล่งที่เข้าถึงได้
  • การเปลี่ยน 玄 เป็น 元 เพื่อเลี่ยงพระนามคังซี มีเหตุผล แต่ยังไม่พบเอกสารยุคชิงยืนยัน
  • บทงิ้ว《二郎神鎖齊天大聖》ว่าเอ้อหลางคือจ้าวอวี้ ยังตรวจตัวบทไม่ได้ ที่ยืนยันได้คือ《二郎神醉射鎖魔鏡》
  • การฟันเจียวที่จิ่วหลงทาน (九龍灘) และเขาอูโหยว (烏尤山) หนังสือสมัยซ่งบอกว่าเกิดที่บึงเฉียนเหวย ส่วนเขาอูโหยวคือเขาหลีตุย (離堆) ที่ผูกกับหลี่ปิง ยังไม่พบเอกสารที่โยงเขานี้เข้ากับจ้าวอวี้
  • 《四川總志》ปี 1581 และการขึ้นทะเบียนโบราณสถานปี 1986 ของศาลหลงเสินฉือ มีอยู่ในข่าวท้องถิ่นของเล่อซาน แต่หน้าเว็บนั้นเปิดไม่ได้ในวันที่ตรวจ จึงยังไม่ยืนยัน ข้อความที่ใกล้เคียงกันใน《四川通志》ฉบับยงเจิ้งยืนยันได้

วิดีโอประกอบ: เอ้อหลางเสิน 二郎神 คือใคร ?

หากวิดีโอไม่เล่น ให้เปิดชมบน YouTube

เรื่องเล่า “เอ้อหลางเสิน องค์จริง” — จ้าวโหวจู่ซือ แห่งสำนักเสวียนหวง

คำถามที่พบบ่อย

เอ้อหลางเสินกับหยางเจี่ยนคือเทพองค์เดียวกันไหม

ในมุมวรรณกรรมอย่างไซอิ๋วและห้องสิน หยางเจี่ยนถูกเขียนให้สวมบทบาทเอ้อหลางเสิน แต่ในระบบคัมภีร์และพิธีกรรมของเต๋า เอ้อหลางเสินคือจ้าวโหวหรือจ้าวอวี้ ซึ่งมีตัวตนทางประวัติศาสตร์ มีพระยศจากราชสำนัก และมีศาลบูชาจริง ทั้งสองจึงเป็นคนละองค์กัน เพียงแต่ใช้ชื่อเรียกเดียวกันในบริบทที่ต่างกัน

ทำไมคนถึงเข้าใจว่าหยางเจี่ยนคือเอ้อหลางเสิน

เพราะวรรณกรรมมหากาพย์แพร่หลายในวงกว้างกว่าคัมภีร์พิธีกรรมของสำนักเต๋ามาก ภาพของหยางเจี่ยนที่ถือหอกสามแฉก มีกระจกส่องอสูร และดวลกับเห้งเจีย ติดตาคนรุ่นหลังผ่านละคร ภาพยนตร์ และนิยายมากกว่าภาพจ้าวโหวในคัมภีร์ที่สืบทอดกันเฉพาะในหมู่ผู้ศึกษาเต๋าอย่างจริงจัง

จ้าวโหวจู่ซือมีความสำคัญอย่างไรในลัทธิเต๋า

ท่านคือผู้ก่อตั้งลัทธิเสวียนหวงซึ่งภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นหยวนหวงและมีหน่วยพิธีกรรมเรียกสำนักห้วยหนาน ท่านดำรงตำแหน่งแม่ทัพใหญ่ทางพิธีกรรม คุมกองทัพสวรรค์ และเป็นศูนย์กลางของระบบยันต์คาถาที่สำนักนี้สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

เอ้อหลางเสินองค์จริงมาจากไหน

ท่านเกิดที่เสฉวนสมัยราชวงศ์สุย ชื่อเดิมคือจ้าวอวี้ บำเพ็ญเต๋าที่ภูเขาชิงเฉิง ก่อนรับราชการเป็นเจ้าเมืองเหมยซานสมัยราชวงศ์สุย และปราบอสรพิษระงับอุทกภัยจนได้รับการบูชาเป็นกว้านโข่วเอ้อหลาง

ทำไมเอ้อหลางเสินถึงเป็นผู้ก่อตั้งลัทธิเสวียนหวง

เพราะหลังจากท่านได้รับพระยศชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวินจากราชวงศ์ซ่ง ท่านถูกยกให้เป็นปรมาจารย์ผู้ก่อตั้งระบบพิธีกรรมและคัมภีร์ของลัทธินี้ ซึ่งมีโครงสร้างแม่ทัพนายกองสวรรค์ชัดเจน ต่างจากความเชื่อพื้นบ้านทั่วไปที่ไม่มีระบบรองรับ

จ้าวโหวจู่ซือ (趙侯祖師) คือใคร

จ้าวโหวจู่ซือคือจ้าวอวี้ (趙昱) เจ้าเมืองเจียโจวสมัยปลายราชวงศ์สุย ผู้บำเพ็ญเต๋าที่เขาชิงเฉิงกับอาจารย์หลี่เจวี๋ย ตำนานเล่าว่าท่านลงน้ำฟันเจียวที่ล่มเรือ 700 ลำตอนอายุ 26 ปี ราชวงศ์ถังสถาปนาเป็นเสี่ยนอิงโหว คนจึงเรียกจ้าวโหว และนิกายเสวียนหวงยกท่านเป็นปรมาจารย์

นิกายเสวียนหวง (玄皇派) คืออะไร

นิกายเสวียนหวงคือสายวิชาเต๋าพื้นบ้านที่ยกจ้าวโหวจู่ซือเป็นปรมาจารย์ เรียกอีกชื่อว่าเจิ้งอีเสวียนหวงไพ่ หยวนหวงไพ่ หรือหวยหนานเจี้ยว เน้นยันต์ คาถา และการบัญชาทหารวิญญาณ แพร่หลายในเสฉวน ยูนนาน กุ้ยโจว ส่านซี และหูหนาน และยังเห็นได้ในพิธีชิ่งถานของแท่นจ้าวโหวที่อำเภอเหอเจียง

ทำไมเรียกท่านว่า "จ้าวโหว"

เพราะในรัชกาลถังเสวียนจง ท่านได้รับพระยศ 顯應侯 (เสี่ยนอิงโหว) อักษร 侯 คือบรรดาศักดิ์ชั้นโหว คนจึงเรียกแซ่ต่อด้วยยศว่าจ้าวโหว และยกย่องเป็นจ้าวโหวเซิ่งจู่หรือจ้าวโหวจู่ซือ

ศาลเจ้าจ้าวโหวจู่ซือที่สำคัญอยู่ที่ไหน

ศาลที่บันทึกชัดว่าบูชาจ้าวอวี้คือศาลหลงเสินฉือหรือจิ่วหลงฉือ ซอยจิ่วหลงเลขที่ 76 เมืองเล่อซาน มณฑลเสฉวน นอกจากนี้มีเขาจ้าวกงซานที่ตูเจียงเยี่ยน ซึ่งจดหมายเหตุสมัยชิงว่าเป็นที่พำนักของท่าน และแท่นจ้าวโหวในพิธีนั่วที่อำเภอเหอเจียง

บทสรุป

เมื่อมองย้อนกลับไปตลอดเรื่องราวที่ผมเล่ามา ตั้งแต่เด็กหนุ่มนามจ้าวอวี้ที่ขึ้นภูเขาชิงเฉิงไปบำเพ็ญเต๋า จนถึงวันที่ท่านได้รับพระยศชิงหยวนเมี่ยวเต้าเจินจวินและกลายเป็นปรมาจารย์ผู้ก่อตั้งลัทธิเสวียนหวง ผมเชื่อว่าสิ่งสำคัญที่สุดที่อยากฝากไว้คือการแยกแยะให้ชัดระหว่าง "เอ้อหลางเสินในคัมภีร์เต๋า" กับ "เอ้อหลางเสินในวรรณกรรม" ทั้งสองมีคุณค่าในแบบของตัวเอง องค์หนึ่งสอนผ่านเรื่องเล่าให้คนทั่วไปสนุกและได้ข้อคิด อีกองค์หนึ่งยืนหยัดอยู่ในระบบพิธีกรรม คัมภีร์ และความศรัทธาที่จับต้องได้จริงผ่านครูบาอาจารย์และการสืบทอดวิชา

สำหรับผมที่ได้มีโอกาสเรียนวิชาเขียนยันต์ในสายนี้มาโดยตรง การได้รู้จักปรมาจารย์จ้าวโหวจู่ซืออย่างลึกซึ้งทำให้ผมเข้าใจรากเหง้าของสิ่งที่ตัวเองฝึกฝนมากขึ้น ไม่ใช่แค่เรื่องความขลังหรือพลังวิเศษ แต่เป็นเรื่องของความเคารพต่อครู ต่อประวัติศาสตร์ และต่อระบบความเชื่อที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้ผู้อ่านเห็นภาพที่ชัดเจนขึ้นว่าเอ้อหลางเสินองค์จริงตามสายสืบทอดของเต๋าคือใคร และเหตุใดชื่อของท่านจึงควรค่าแก่การจดจำไม่น้อยไปกว่าหยางเจี่ยนที่เราคุ้นเคยกันในนิยาย

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

เกี่ยวกับผู้เขียน

ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa)
黄柄明 - MingPaPa

เขียนโดย

ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明

นักธุรกิจโรงพิมพ์ ครูศิลปะการต่อสู้ และผู้ถ่ายทอดวัฒนธรรมจีน ศาสนา และความเชื่อ

ประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับบทความนี้: ผู้เขียนเคยเรียนวิชาเขียนยันต์ในสายสำนักห้วยหนานที่มูลนิธิเต๋าธรรมะสยามและอารามไท่เสวียนก้วน จังหวัดนครปฐม จึงเล่าเรื่องจ้าวโหวจู่ซือจากประสบการณ์ฝึกฝนตรงของตนเอง

ประวัติการแก้ไข

  • — เพิ่มหัวข้อข้อมูลด่วนของจ้าวโหวจู่ซือ (趙侯祖師) ตำนานฟันเจียวตามต้นฉบับ《龍城錄》และ《嘉定府志》 ลำดับพระยศจากถังถึงซ่งและที่มาของชื่อ "จ้าวโหว" จากพระยศ 顯應侯 นิกายเสวียนหวง (玄皇派) ชื่อเรียก สายสืบทอดหลัวกงหย่วน และแท่นจ้าวโหวในพิธีนั่วที่เหอเจียง เอ้อหลางสามสาย ศาลเจ้าที่เล่อซาน เขาจ้าวกงซาน และฝั่งฮกเกี้ยน กับรายการข้อมูลที่แชร์กันในเน็ตแต่ยังหาต้นทางไม่พบ เพิ่มคำถามที่พบบ่อยสี่ข้อ ภาพประกอบจาก Wikimedia Commons เจ็ดภาพ และแหล่งอ้างอิงใหม่ 17 แหล่ง ระบุอักษรจีน 淮南 ของสำนักห้วยหนาน และตัดคำว่าตวนกงซี่ยังสวมหน้ากากเอ้อหลาง เพราะหน้ากากที่เหลืออยู่ที่เหอเจียงไม่มีหน้ากากเอ้อหลาง
  • — เพิ่มแหล่งอ้างอิงจากวิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องจ้าวอวี้ (趙昱) สมัยสุย และเรื่องเอ้อหลางเสิน ซึ่งยืนยันชื่อรองจ้งหมิง การเป็นเจ้าเมืองเหมยซานผู้ฟันอสรพิษ และพระยศจากราชวงศ์ถังถึงซ่ง เพิ่มลิงก์ไปบทความเห้งเจียและคัมภีร์แก่นหยกนิกายเสินเซียว และระบุให้ชัดว่าภาพปกเป็นภาพประกอบ ไม่ใช่รูปเคารพจริง แก้ยุคที่จ้าวอวี้เกิดจากราชวงศ์จิ้นตะวันออกเป็นราชวงศ์สุย ให้ตรงกับช่วงที่ท่านเป็นเจ้าเมืองเหมยซานตามแหล่งอ้างอิง
  • — เผยแพร่ครั้งแรก

พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งได้ที่หน้าติดต่อ และอ่านวิธีตรวจสอบกับแก้ไขข้อผิดพลาดได้ที่นโยบายบรรณาธิการ

อ้างอิงบทความนี้

นำไปอ้างอิงในรายงาน บทความ หรือเว็บไซต์ได้ กรุณาใส่ลิงก์กลับมาที่หน้านี้

รูปแบบอ้างอิง

ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa). (2569). เอ้อหลางเสิน 二郎神 คือใคร ? เปิดสายสืบทอดปรมาจารย์จ้าวโหวจู่ซือก่อนถึงหยางเจี่ยน. ครอบครัวศุภพิทักษ์พงษ์. https://www.supapitakpong.com/articles/er-lang-shen-zhao-hou

ลิงก์สำหรับเว็บไซต์ (HTML)

<a href="https://www.supapitakpong.com/articles/er-lang-shen-zhao-hou">เอ้อหลางเสิน 二郎神 คือใคร ? เปิดสายสืบทอดปรมาจารย์จ้าวโหวจู่ซือก่อนถึงหยางเจี่ยน</a> — MingPaPa, supapitakpong.com

บทความที่เกี่ยวข้อง

ดูบทความทั้งหมดในหมวดเต๋า คัมภีร์และพิธีกรรม