↑
HOME ครอบครัว ธุรกิจ แถวนี้ 101
สมุดร้านลงร้านฟรี
แซ่อึ้ง บทความ ติดต่อครอบครัว
ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) · เรื่องที่ 52

อาเต๊าโง่จริงหรือ? "สุขจนไม่คิดถึงจ๊กก๊ก" มีจริง แต่ครองราชย์ 41 ปี นานที่สุดในสามก๊ก

กษัตริย์ที่ครองราชย์นานที่สุดในสามก๊ก 41 ปี เทียบฉากงานเลี้ยงของสุมาเจียวในนิยายกับ《三国志》《汉晋春秋》และคำประเมินของเฉินโซ่ว

โดย · · อ่าน ~12 นาที
ภาพปกสามก๊ก ชายร่างท้วมในชุดแดงปักทองยิ้มยกจอกเหล้าในงานเลี้ยง มีหญิงดีดพิณและขุนนางนั่งอยู่รอบ ชายสวมเกราะมองอยู่ข้าง ๆ พร้อมอักษร 乐不思蜀 และข้อความ สามก๊ก อาเต๊าโง่จริงหรือ? กษัตริย์ที่ครองราชย์นานที่สุดในสามก๊ก 41 ปี
ภาพปกชุดถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) ภาพวาดตามจินตนาการ ไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริง
คำตอบสั้น ๆ

ในนิยาย: อาเต๊าหรือพระเจ้าเล่าเสี้ยน (刘禅 หลิวซ่าน) ยอมแพ้วุยก๊กแล้วไปอยู่เมืองลกเอี๋ยง เมื่อสุมาเจียว (司马昭 ซือหม่าเจา) ถามว่าคิดถึงเมืองเสฉวนหรือไม่ ก็ตอบว่าอยู่ที่นี่เป็นสุขไม่คิดถึง ครั้งที่สองแกล้งร้องไห้แต่น้ำตาไม่ออก คนทั้งงานหัวเราะ นิยายสรุปว่าเป็นคนโฉดเขลา

ในพงศาวดาร: คำว่า 「此间乐,不思蜀」 มีจริงใน《汉晋春秋》ที่เผยซงจือคัดไว้ใต้《三国志·后主传》 แต่เล่าเสี้ยนครองราชย์ตั้งแต่ ค.ศ. 223 ถึง 263 นับแบบจีนได้ 41 ปี นานที่สุดในบรรดาจักรพรรดิยุคสามก๊ก ตันซิ่ว (陈寿 เฉินโซ่ว)ประเมินว่าเป็นกษัตริย์ที่ดีเมื่อใช้คนดี และเสื่อมเมื่อหลงขันที ส่วนคำตอบที่งานเลี้ยงจะโง่จริงหรือแกล้งโง่ นักประวัติศาสตร์ยังประเมินต่างกัน

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

  • คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
  • คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น เล่าปี่ (刘备 หลิวเป้ย) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากงานเลี้ยงของสุมาเจียวอยู่ในตอนที่ ๘๗ ของฉบับไทย

อักษรจีน (ตัวย่อ) พินอิน อ่านแบบจีนกลาง ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
刘禅 Liú Shàn หลิวซ่าน อาเต๊า / พระเจ้าเล่าเสี้ยน
阿斗 Ā Dǒu อาโต่ว อาเต๊า (ชื่อเล่นในวัยเด็ก)
安乐公 Ānlè gōng อันเล่อกง อ่านลกก๋ง (ตำแหน่งที่วุยก๊กตั้งให้)
司马昭 Sīmǎ Zhāo ซือหม่าเจา สุมาเจียว
郤正 Xì Zhèng ซี่เจิ้ง ขับเจ้ง
贾充 Jiǎ Chōng เจี่ยชง กาอุ้น
诸葛亮 Zhūgě Liàng จูเก่อเลี่ยง ขงเบ้ง
蒋琬 Jiǎng Wǎn เจี่ยงหว่าน เจียวอ้วน
董允 Dǒng Yǔn ต่งอวิ่น ตังอุ๋น
黄皓 Huáng Hào หวงเฮ่า ฮุยโฮ (ขันที)
姜维 Jiāng Wéi เจียงเหวย เกียงอุย
谯周 Qiáo Zhōu เฉียวโจว เจียวจิ๋ว
刘谌 Liú Chén หลิวเฉิน เล่าขำ (อ๋องแห่งเป่ยตี้)
邓艾 Dèng Ài เติ้งอ้าย เตงงาย
习凿齿 Xí Záochǐ สีจั้วฉื่อ ผู้แต่ง《汉晋春秋》 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
薛珝 Xuē Xǔ เซวียสวี่ ทูตง่อก๊ก (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
李密 Lǐ Mì หลี่มี่ อดีตขุนนางจ๊กก๊ก (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
洛阳 Luòyáng ลั่วหยาง ลกเอี๋ยง

1. ฉากในนิยาย: งานเลี้ยงที่ลกเอี๋ยงและน้ำตาที่ไม่ไหล

หลังเตงงาย (邓艾 เติ้งอ้าย) ตีถึงเมืองเสฉวน พระเจ้าเล่าเสี้ยนยอมแพ้ตามคำแนะนำของเจียวจิ๋ว (谯周 เฉียวโจว) ฉบับไทยเล่าว่าเล่าขำ (刘谌 หลิวเฉิน) ลูกชายคนที่ห้าคัดค้านว่ายังมีทหารอยู่หลายหมื่น แต่ถูกพ่อตวาดว่า "มึงนี้เปนเด็กมิได้รู้ลักษณดีแลร้าย" ภรรยาของเล่าขำตายก่อน เล่าขำจึงฆ่าลูกทั้งสามแล้วตายตาม ส่วนเล่าเสี้ยนถูกพาไปลกเอี๋ยง

ตอนที่ ๘๗ ของสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลังเล่าว่าสุมาเจียว (司马昭 ซือหม่าเจา) ตั้งเล่าเสี้ยนเป็น "อ่านลกก๋ง" แล้ววันหนึ่งเชิญมากินเลี้ยง มีการเต้นรำ ขุนนางที่ตามมาจากเสฉวนนั่งก้มหน้าเศร้า แต่เล่าเสี้ยน "เพ่งพระเนตรดูการเล่นยิ้มพรายรื่นเริงเปนปรกติ" สุมาเจียวจึงถามว่าระลึกถึงเมืองเสฉวนหรือไม่

"ข้าพเจ้าได้มาพึ่งวาสนาของท่านก็เปนสุขอยู่หาได้คิดระลึกถึงบ้านเมืองไม่"

ขับเจ้ง (郤正 ซี่เจิ้ง) ตามออกมาตำหนิ และสอนว่าคราวหน้าให้ "แกล้งทำร้องไห้บอกว่าระลึกถึงเมืองเสฉวน" สุมาเจียวจะได้สงสารและปล่อยกลับ อีกสามสี่วันสุมาเจียวถามอีก เล่าเสี้ยนเอามือปิดหน้าร้องไห้ "แต่ว่านํ้าตาหาออกไม่" สุมาเจียวดึงมือออกก็เห็นหน้าแห้ง ทุกคนกลั้นหัวเราะไม่อยู่ ฉบับไทยปิดฉากว่า

"สุมาเจียวจึงคิดว่าพระเจ้าเล่าเสี้ยนนี้เปนคนโฉดเขลาหาปัญญามิได้ ตั้งแต่นั้นมาสุมาเจียวก็มิได้มีความรังเกียจเลย"

นิยายฉบับจีนตอนที่ 119 เล่าเหมือนกันแทบทุกจุด และให้เล่าเสี้ยนตอบว่า 「此间乐,不思蜀也」 "ที่นี่สุขสบาย ไม่คิดถึงจ๊กก๊ก" นิยายจีนจบฉากด้วยกลอนที่ตัดสินเล่าเสี้ยนตรง ๆ ว่า 「快乐异乡忘故国,方知后主是庸才」 "สุขอยู่ต่างแดนลืมบ้านเมืองเดิม จึงรู้ว่ากษัตริย์องค์หลังเป็นคนไร้ความสามารถ"

ภาพอาเต๊าในนิยายถูกวางมาตั้งแต่ต้น ตั้งแต่ทารกที่จูล่งอุ้มฝ่าทัพที่เตียงปัน จนถึงกษัตริย์ที่ฟังขันทีและยอมแพ้ง่าย ๆ ฉากงานเลี้ยงนี้คือจุดปิดของภาพนั้น

ภาพลายเส้นของเหม เวชกร ขุนพลสวมเกราะเดินเข้ามาในลานบ้านที่ผนังพังทลาย หญิงคนหนึ่งนั่งกอดทารกอยู่ข้างบ่อน้ำ มีม้าโผล่หัวอยู่หลังกำแพง
จูล่งพบนางบิฮูหยินกอดอาเต๊าข้างบ่อน้ำ ฉากตามนิยาย ภาพประกอบโดยเหม เวชกร จากสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ฉบับพิมพ์ พ.ศ. 2487 เป็นคนละฉากกับงานเลี้ยงที่ลกเอี๋ยง · ภาพ: เหม เวชกร / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)

2. "สุขจนไม่คิดถึงจ๊กก๊ก" มีจริง แต่อยู่ในอรรถาธิบาย

ประโยคนี้ไม่ได้อยู่ในเนื้อความหลักของชีวประวัติเล่าเสี้ยนใน《三国志·蜀书·后主传》 ตันซิ่วเขียนเพียงว่าเล่าเสี้ยนย้ายทั้งครอบครัวไปลกเอี๋ยง ได้รับแต่งตั้งเป็นอันเล่อเซี่ยนกง (安乐县公) และสิ้นชีวิตที่ลกเอี๋ยงในปีไท่สื่อที่ 7 (ค.ศ. 271)

เรื่องงานเลี้ยงมาจากอรรถาธิบายของเผยซงจือ (裴松之) ที่คัด《汉晋春秋》ของสีจั้วฉื่อ (习凿齿) นักประวัติศาสตร์สมัยราชวงศ์จิ้นตะวันออก

「司马文王与禅宴,为之作故蜀技,旁人皆为之感怆,而禅喜笑自若。」

"สุมาเจียวจัดเลี้ยงเล่าเสี้ยน ให้เล่นการแสดงแบบจ๊กก๊กเดิม คนรอบข้างล้วนสะเทือนใจ แต่เล่าเสี้ยนหัวเราะเป็นปกติ"

สุมาเจียวหันไปพูดกับกาอุ้น (贾充 เจี่ยชง) ว่า 「人之无情,乃可至于是乎!虽使诸葛亮在,不能辅之久全,而况姜维邪?」 "คนเราไร้ความรู้สึกได้ถึงเพียงนี้หรือ ถึงขงเบ้งยังอยู่ก็ประคองเขาให้รอดนานไม่ได้ ประสาอะไรกับเกียงอุย" กาอุ้นตอบว่า 「不如是,殿下何由并之」 "ถ้าเขาไม่เป็นอย่างนี้ ท่านจะผนวกจ๊กก๊กได้อย่างไร"

「他日,王问禅曰:『颇思蜀否?』禅曰:『此间乐,不思蜀。』」

"วันหนึ่ง สุมาเจียวถามเล่าเสี้ยนว่า 'คิดถึงจ๊กก๊กบ้างไหม' เล่าเสี้ยนตอบว่า 'ที่นี่สุขสบาย ไม่คิดถึงจ๊กก๊ก'"

จากนั้นขับเจ้งสอนให้ตอบทั้งน้ำตาว่า 「先人坟墓远在陇、蜀,乃心西悲,无日不思」 "สุสานบรรพบุรุษอยู่ไกลถึงหลงและสู่ ใจโศกถึงทิศตะวันตก ไม่มีวันไหนที่ไม่คิดถึง" แล้วให้หลับตา พอสุมาเจียวถามอีกเล่าเสี้ยนก็ตอบตามนั้น สุมาเจียวว่า 「何乃似郤正语邪!」 "ทำไมเหมือนคำพูดของขับเจ้งนัก" เล่าเสี้ยนตกใจลืมตามองแล้วตอบว่า 「诚如尊命」 "เป็นอย่างที่ท่านว่าจริง ๆ" 「左右皆笑」 คนรอบข้างหัวเราะกันหมด

สรุปคือวลี 乐不思蜀 มีที่มาจริงในบันทึกสมัยจิ้น นิยายเติมเพียงรายละเอียดอย่างการร้องไห้แต่น้ำตาไม่ออก และความคิดของสุมาเจียวในตอนท้าย ทั้งนี้ต้องจำไว้ว่า《汉晋春秋》เขียนขึ้นในสมัยราชวงศ์จิ้นตะวันออก ไม่ใช่บันทึกของคนที่อยู่ในงานเลี้ยง ที่น่าสนใจคือหนังสือเล่มนี้ยกจ๊กก๊กเป็นราชวงศ์ชอบธรรม แต่ก็ยังเก็บเรื่องที่ไม่น่าฟังของเล่าเสี้ยนไว้

3. ครองราชย์ 41 ปี นานที่สุดในบรรดาจักรพรรดิยุคสามก๊ก

ชีวประวัติเล่าเสี้ยนบันทึกว่าเล่าปี่สิ้นพระชนม์ในเดือนสี่ ปีจางอู่ที่ 3 (ค.ศ. 223) และ 「五月,后主袭位于成都,时年十七」 "เดือนห้า เล่าเสี้ยนขึ้นครองราชย์ที่เซงโต๋ อายุสิบเจ็ดปี" จากนั้นใช้ชื่อรัชศกเจี้ยนซิง 15 ปี เหยียนซี 20 ปี และจิ่งเย่า 6 ปี ซึ่งในปีสุดท้ายเปลี่ยนเป็นเหยียนซิง (炎兴) ก่อนยอมแพ้ในฤดูหนาว ค.ศ. 263 นับแบบจีนที่นับทั้งปีแรกและปีสุดท้ายได้ 41 ปี ถ้านับเต็มคือราวสี่สิบปีครึ่ง

เทียบกับจักรพรรดิองค์อื่นในยุคเดียวกันจากพงศาวดารเอง โจผีใน《文帝纪》ครองราชย์ตั้งแต่ปีหวงชูที่ 1 (ค.ศ. 220) ถึงปีหวงชูที่ 7 (ค.ศ. 226) โจยอย (曹叡 เฉาญุ่ย) ใน《明帝纪》สิ้นพระชนม์เมื่ออายุ 36 ในปี ค.ศ. 239 ส่วนซุนกวนใน《吴主传》ขึ้นเป็นจักรพรรดิในปีหวงหลงที่ 1 (ค.ศ. 229) และสิ้นพระชนม์ในเดือนสี่ ค.ศ. 252 วิกิพีเดียภาษาจีนหน้าหลิวซ่านก็สรุปตรงกันว่าเล่าเสี้ยน 「是整个三国时期在位时间最长的君主」 คือเป็นกษัตริย์ที่ครองราชย์นานที่สุดของยุคสามก๊ก

ข้อควรรู้คือ ถ้านับปีที่ซุนกวนกุมอำนาจกังตั๋งตั้งแต่ซุนเซ็กตายในปีเจี้ยนอันที่ 5 (ค.ศ. 200) จะยาวกว่า 50 ปี แต่ช่วงแรกซุนกวนยังเป็นขุนนางในราชวงศ์ฮั่น ไม่ใช่กษัตริย์ ส่วนเล่าเสี้ยนนั่งบัลลังก์จักรพรรดิตลอดสี่สิบปีนั้น

การครองราชย์ยาวไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นกษัตริย์เก่ง แต่ก็ทำให้คำว่า "โง่" ต้องมีขอบเขต คนที่โง่จนแยกแยะอะไรไม่ได้ ยากจะนั่งบัลลังก์ของรัฐที่รบกับวุยก๊กอยู่เกือบตลอดได้นานถึงสี่สิบปี

4. ช่วงที่ดี: ยกอำนาจให้คนเก่ง

ตอนขึ้นครองราชย์ เล่าเสี้ยนทำตามคำสั่งของพ่อที่ให้ปฏิบัติต่อขงเบ้งเหมือนพ่อ ซึ่งเล่าไว้ในบทความเรื่องฝากลูกที่เป๊กเต้ ชีวประวัติขงเบ้งบันทึกว่า 「政事无巨细,咸决于亮」 ราชการทุกเรื่องตัดสินโดยขงเบ้ง อรรถาธิบายใต้ชีวประวัติเล่าเสี้ยนยังคัด《魏略》ว่าเล่าเสี้ยนบอกขงเบ้งว่า 「政由葛氏,祭则寡人」 "การปกครองเป็นของตระกูลจูเก่อ การเซ่นไหว้เป็นของเรา" แต่ควรระวัง เพราะเผยซงจือวิจารณ์ว่า《魏略》เล่าเรื่องวัยเด็กของเล่าเสี้ยนผิดจากความจริงหลายจุด

แม้แต่ก่อนขึ้นครองราชย์ พระราชโองการของเล่าปี่ในอรรถาธิบายใต้ชีวประวัติเล่าปี่ยังเล่าว่าขงเบ้งชมลูกชาย 「说丞相叹卿智量,甚大增修,过于所望」 "ได้ข่าวว่ามหาอุปราชชมว่าสติปัญญาของเจ้าก้าวหน้ามาก เกินกว่าที่หวัง"

หลังขงเบ้งตายในปี ค.ศ. 234 เล่าเสี้ยนไม่ได้ตั้งใครเป็นมหาอุปราชอีก ชีวประวัติเล่าเสี้ยนบันทึกว่าตั้งเจียวอ้วน (蒋琬 เจี่ยงหว่าน) เป็นเสนาบดี 「总统国事」 คุมราชการทั้งหมด และเมื่อเจียวอ้วนตายในปี ค.ศ. 246《魏略》บันทึกว่า 「琬卒,禅乃自摄国事」 "เจียวอ้วนตาย เล่าเสี้ยนจึงว่าราชการเอง"

ตันซิ่วชมช่วงที่ขงเบ้งยังอยู่ไว้ในบทวิจารณ์ว่า 「经载十二而年名不易,军旅屡兴而赦不妄下,不亦卓乎!」 "สิบสองปีไม่เปลี่ยนชื่อรัชศก ยกทัพหลายครั้งแต่ไม่พระราชทานอภัยโทษพร่ำเพรื่อ นับว่าดีเด่นมิใช่หรือ" แล้วต่อว่า 「自亮没后,兹制渐亏,优劣著矣」 "ตั้งแต่ขงเบ้งตาย ระเบียบนี้ก็ค่อย ๆ เสื่อม ความดีความด้อยจึงปรากฏชัด"

5. ช่วงที่เสื่อม: ขันทีฮุยโฮ

ปัญหาของเล่าเสี้ยนในพงศาวดารไม่ใช่ความโง่ แต่คือการเลือกฟังคนผิด ชีวประวัติตังอุ๋น (董允 ต่งอวิ่น) ใน《三国志》เล่มที่ 39เล่าว่าเมื่อเล่าเสี้ยนโตขึ้นก็ 「爱宦人黄皓」 โปรดขันทีฮุยโฮ (黄皓 หวงเฮ่า) แต่ตังอุ๋นคอยห้ามเจ้านายและตำหนิฮุยโฮเสมอ 「终允之世,皓位不过黄门丞」 "ตลอดชีวิตตังอุ๋น ฮุยโฮได้ตำแหน่งไม่เกินผู้ช่วยหัวหน้าขันที"

หลังตังอุ๋นตาย ฮุยโฮร่วมมือกับเฉินจือ (陈祗) ขึ้นมามีอำนาจ ชีวประวัติเล่าเสี้ยนระบุว่าในปีจิ่งเย่าที่ 1 (ค.ศ. 258) 「宦人黄皓始专政」 "ขันทีฮุยโฮเริ่มกุมราชการ" และชีวประวัติตังอุ๋นสรุปว่าฮุยโฮ 「操弄威柄,终至覆国」 "เล่นอำนาจจนถึงขั้นทำให้บ้านเมืองล่ม"

คนนอกก็เห็นตรงกัน อรรถาธิบายใต้《三国志》เล่มที่ 53คัด《汉晋春秋》ว่าทูตง่อก๊กชื่อเซวียสวี่ (薛珝) กลับจากจ๊กก๊กแล้วรายงานว่า 「主闇而不知其过,臣下容身以求免罪,入其朝不闻正言,经其野民皆菜色」 "เจ้าเมืองมืดบอดไม่รู้ความผิดของตน ขุนนางเอาตัวรอด เข้าราชสำนักไม่ได้ยินคำตรง ผ่านท้องนาเห็นราษฎรหน้าซีดอดอยาก"

ส่วนในนิยาย สุมาเจียวสั่งประหารฮุยโฮอย่างทรมานเพราะทำลายบ้านเมือง ฉบับจีนว่าเชือดเป็นชิ้น ฉบับไทยว่า "ตัดตีนมือตะเวนรอบเมืองแล้วก็ฆ่าเสีย" แต่ชีวประวัติตังอุ๋นเล่าว่าเมื่อเตงงายเข้าเสฉวนจับฮุยโฮขังจะฆ่า 「而皓厚赂艾左右,得免」 "แต่ฮุยโฮติดสินบนคนใกล้ชิดเตงงายจนรอด" นิยายลงโทษฮุยโฮแทนพงศาวดาร

บทวิจารณ์ของตันซิ่วท้ายชีวประวัติเล่าเสี้ยนรวมสองช่วงนี้ไว้ในประโยคเดียว

「后主任贤相则为循理之君,惑阉竖则为昏暗之后,传曰『素丝无常,唯所染之』,信矣哉!」

"เมื่อกษัตริย์องค์หลังใช้มหาอุปราชที่ดี ก็เป็นกษัตริย์ที่ปกครองตามครรลอง เมื่อหลงขันที ก็เป็นกษัตริย์ที่มืดบอด ตำราว่า 'ไหมขาวไม่มีสีของตัว ย้อมด้วยอะไรก็เป็นสีนั้น' จริงแท้"

หลี่มี่ (李密) อดีตขุนนางจ๊กก๊ก ซึ่ง《晋书》เล่มที่ 88บันทึกว่าถูกจางหัวถามเรื่องเล่าเสี้ยน ตอบไปในทางเดียวกันว่า 「安乐公得诸葛亮而抗魏,任黄皓而丧国,是知成败一也」 "อันเล่อกงได้ขงเบ้งจึงต้านวุยก๊กได้ ใช้ฮุยโฮจึงเสียบ้านเมือง จึงรู้ว่าแพ้หรือชนะมาจากต้นเหตุเดียวกัน"

ภาพลายเส้นชายสวมมงกุฎและเสื้อคลุมยาวยืนเต็มตัว มือประสานกัน มุมขวาบนมีอักษรจีนเขียนแนวตั้งสามแถว
ภาพเล่าเสี้ยนแบบภาพบุคคลในนิยายสามก๊กฉบับพิมพ์สมัยราชวงศ์ชิง วาดตามจินตนาการ · ภาพ: ไม่ปรากฏนามผู้วาด / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)

6. โง่จริงหรือแกล้งโง่: สิ่งที่บอกได้และบอกไม่ได้

คำตอบที่งานเลี้ยงถูกอ่านได้สองทางมานาน

ทางแรก อ่านตามตัวอักษร คือเล่าเสี้ยนไม่รู้สึกอะไรจริง อย่างที่สุมาเจียวพูดกับกาอุ้น และอย่างที่กลอนท้ายตอนในนิยายจีนตัดสินว่าเป็น "庸才" คนไร้ความสามารถ ทางนี้เข้ากับภาพกษัตริย์ที่ปล่อยให้ขันทีกุมอำนาจในช่วงท้าย

ทางที่สอง อ่านว่าเป็นการเอาตัวรอด อดีตกษัตริย์ที่อยู่ในมือศัตรู ถ้าตอบว่าคิดถึงบ้านเมือง ก็เท่ากับบอกว่ายังมีใจจะกลับไปตั้งตัว ซึ่งอันตรายต่อตัวเองและคนจ๊กก๊กที่ตามมา บทความภาษาจีนในเว็บเน็ตอีส (网易)ปี 2018 สรุปการถกเถียงนี้ว่าคนรุ่นหลังตั้งคำถามว่าเล่าเสี้ยน "大智若愚" ฉลาดมากจนดูเหมือนโง่ หรือ "傻瓜" โง่จริง และผู้เขียนเห็นว่าเล่าเสี้ยนไม่ใช่คนโง่ เพราะครองราชย์สี่สิบเอ็ดปีโดยไม่มีความผิดแบบกษัตริย์เลวที่เด่นชัด

ผลลัพธ์ที่บันทึกไว้เอียงไปทางที่สองอยู่บ้าง ฉบับไทยเองเขียนว่าหลังงานเลี้ยงครั้งที่สอง สุมาเจียว "มิได้มีความรังเกียจเลย" ฉบับจีนว่า 「昭因此深喜后主诚实,并不疑虑」 "สุมาเจียวจึงพอใจที่เล่าเสี้ยนซื่อ ไม่ระแวงอีก" และพงศาวดารบันทึกว่าเล่าเสี้ยนอยู่ที่ลกเอี๋ยงอย่างปลอดภัยจนสิ้นชีวิตในปี ค.ศ. 271 ราวแปดปีหลังยอมแพ้

แต่ผลลัพธ์ไม่ได้พิสูจน์เจตนา พงศาวดารไม่มีบรรทัดไหนบอกว่าเล่าเสี้ยนแกล้ง และรายละเอียดที่ว่าเขาท่องคำของขับเจ้งแล้วถูกจับได้ทันที ก็ไม่ใช่ภาพของคนที่วางแผนแนบเนียน คำตอบที่ซื่อสัตย์ที่สุดคือ เล่าเสี้ยนไม่ได้โง่จนบริหารบ้านเมืองไม่ได้ เพราะเขารู้จักมอบอำนาจให้ขงเบ้ง เจียวอ้วน และตังอุ๋น จนบ้านเมืองอยู่ได้หลายสิบปี แต่เขาก็ไม่ใช่กษัตริย์ที่เข้มแข็งพอจะต้านขันทีคนเดียวได้ในช่วงท้าย ส่วนประโยคที่งานเลี้ยง จะโง่หรือแกล้ง ยังไม่มีหลักฐานชี้ขาด

คำถามที่พบบ่อย

"สุขจนไม่คิดถึงจ๊กก๊ก" (乐不思蜀) มีจริงในประวัติศาสตร์ไหม?

มีจริงในบันทึก แต่ไม่ได้อยู่ในเนื้อความหลักของ《三国志》 มาจาก《汉晋春秋》ของสีจั้วฉื่อที่เผยซงจือคัดไว้ใต้ชีวประวัติเล่าเสี้ยน เล่าว่าสุมาเจียวถามว่า 「颇思蜀否?」 และเล่าเสี้ยนตอบว่า 「此间乐,不思蜀」

อาเต๊าครองราชย์กี่ปี?

ขึ้นครองราชย์เดือนห้า ค.ศ. 223 เมื่ออายุ 17 ปี และยอมแพ้วุยก๊กในฤดูหนาว ค.ศ. 263 นับแบบจีนได้ 41 ปี ถ้านับเต็มคือราวสี่สิบปีครึ่ง นานที่สุดในบรรดาจักรพรรดิยุคสามก๊ก

ตันซิ่วประเมินพระเจ้าเล่าเสี้ยนว่าอย่างไร?

ตันซิ่วเขียนว่า 「后主任贤相则为循理之君,惑阉竖则为昏暗之后」 คือเมื่อใช้มหาอุปราชที่ดีก็เป็นกษัตริย์ที่ปกครองตามครรลอง เมื่อหลงขันทีก็กลายเป็นกษัตริย์ที่มืดบอด เปรียบเหมือนไหมขาวที่ย้อมด้วยอะไรก็เป็นสีนั้น

เล่าเสี้ยนแกล้งโง่เพื่อเอาตัวรอดหรือไม่?

ยังไม่มีหลักฐานชี้ขาด พงศาวดารไม่ได้บอกว่าแกล้ง แต่บันทึกว่าหลังงานเลี้ยง เล่าเสี้ยนอยู่ที่ลกเอี๋ยงอย่างปลอดภัยจนสิ้นชีวิตใน ค.ศ. 271 และนิยายก็เล่าว่าสุมาเจียวเลิกระแวงเขา คนรุ่นหลังจึงถกเถียงกันว่าเป็นความโง่จริงหรือความฉลาดที่ดูเหมือนโง่

ใครทำให้จ๊กก๊กเสื่อมในยุคเล่าเสี้ยน?

พงศาวดารชี้ไปที่ขันทีฮุยโฮ ชีวประวัติเล่าเสี้ยนบันทึกว่าตั้งแต่ ค.ศ. 258 ฮุยโฮเริ่มกุมราชการ และชีวประวัติตังอุ๋นสรุปว่าฮุยโฮเล่นอำนาจจนบ้านเมืองล่ม ในขณะที่ตังอุ๋นยังมีชีวิต ฮุยโฮไม่เคยได้ตำแหน่งสูง

สรุป

"สุขจนไม่คิดถึงจ๊กก๊ก" เป็นประโยคที่มีอยู่จริงในบันทึกสมัยจิ้น และนิยายเก็บไว้แทบครบ แต่ประโยคเดียวไม่ควรเป็นคำตัดสินทั้งชีวิต เล่าเสี้ยนครองราชย์ 41 ปี นานที่สุดในบรรดาจักรพรรดิยุคสามก๊ก ช่วงที่ใช้ขงเบ้ง เจียวอ้วน และตังอุ๋น บ้านเมืองมั่นคง ช่วงที่ฟังขันทีฮุยโฮ บ้านเมืองเสื่อมจนล่ม ตันซิ่วจึงเปรียบเขาเป็นไหมขาวที่เปลี่ยนสีตามสิ่งที่ย้อม ส่วนคำตอบที่งานเลี้ยงของสุมาเจียว จะโง่จริงหรือแกล้ง ยังเป็นคำถามที่หลักฐานตอบไม่ได้

แหล่งข้อมูล

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง)

เรื่องที่ 52 จาก 53 เรื่อง

ชุดบทความที่วางฉากดังในนิยายสามก๊กเทียบกับพงศาวดาร《三国志》ทีละฉาก เขียนโดยMingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明

ดูทั้งหมวด →
ดูรายชื่อเรื่องทั้งชุด

เกี่ยวกับผู้เขียน

ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa)
黄柄明 - MingPaPa

เขียนโดย

ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明

นักธุรกิจโรงพิมพ์ ครูศิลปะการต่อสู้ และผู้ถ่ายทอดวัฒนธรรมจีน ศาสนา และความเชื่อ

ประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับบทความนี้: ก่อนอายุ 18 ปี ผู้เขียนอ่านสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) และสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบรวม 10 รอบ ไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และอรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม บทนี้วางฉากงานเลี้ยงของสุมาเจียวในนิยายเทียบกับ《三国志·后主传》และ《汉晋春秋》 แล้วดูทั้งรัชกาล 41 ปีของเล่าเสี้ยนว่าพงศาวดารประเมินไว้อย่างไร

ประวัติการแก้ไข

  • — เผยแพร่ครั้งแรก

พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งได้ที่หน้าติดต่อ และอ่านวิธีตรวจสอบกับแก้ไขข้อผิดพลาดได้ที่นโยบายบรรณาธิการ

อ้างอิงบทความนี้

นำไปอ้างอิงในรายงาน บทความ หรือเว็บไซต์ได้ กรุณาใส่ลิงก์กลับมาที่หน้านี้

รูปแบบอ้างอิง

ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa). (2569). อาเต๊าโง่จริงหรือ? "สุขจนไม่คิดถึงจ๊กก๊ก" มีจริง แต่ครองราชย์ 41 ปี นานที่สุดในสามก๊ก. ครอบครัวศุภพิทักษ์พงษ์. https://www.supapitakpong.com/articles/liu-shan-happy-here-myth

ลิงก์สำหรับเว็บไซต์ (HTML)

<a href="https://www.supapitakpong.com/articles/liu-shan-happy-here-myth">อาเต๊าโง่จริงหรือ? "สุขจนไม่คิดถึงจ๊กก๊ก" มีจริง แต่ครองราชย์ 41 ปี นานที่สุดในสามก๊ก</a> — MingPaPa, supapitakpong.com

บทความที่เกี่ยวข้อง

ดูบทความทั้งหมดในหมวดถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง)