ผมจำได้ว่าตอนเด็ก ๆ ฟังคุณพ่อเล่าเรื่องงิ้วปักกิ่งให้ฟังตอนกินข้าวเย็นกัน มีชื่อหนึ่งที่ท่านพูดถึงบ่อยจนติดหู นั่นคือ หวงเทียนป้า (黄天霸) หรือที่คนไทยเชื้อสายจีนแต้จิ๋วออกเสียงว่า อึ้งเทียงป้า ตอนนั้นผมยังไม่เข้าใจว่าทำไมพ่อเล่าเรื่องนี้ด้วยน้ำเสียงที่ทั้งชื่นชมและอึดอัดในเวลาเดียวกัน จนโตขึ้นมาศึกษาวรรณกรรมจีนอย่างจริงจัง ผมถึงเข้าใจว่าหวงเทียนป้าไม่ใช่พระเอกกำลังภายในแบบขาวสะอาด แต่เป็นตัวละครที่สะท้อนความขัดแย้งของมนุษย์ได้ลึกที่สุดคนหนึ่งในวรรณกรรมจีนยุคราชวงศ์ชิงเลยครับ
หวงเทียนป้า หรือที่คนไทยเชื้อสายจีนเรียกตามสำเนียงแต้จิ๋วว่าอึ้งเทียงป้า (黃天霸) คือตัวละครเอกจาก 《施公案》 (ซือกงอ้าน — คดีความของขุนนางซือ) วรรณกรรมยุคชิงที่เล่าเรื่องขุนนางซือซื่อหลุนปราบโจร โดยหวงเทียนป้าเดิมเป็นจอมยุทธ์สายโจรจากโลก 绿林 (ลู่หลิน — กลุ่มชาวยุทธ์นอกกฎหมาย) แต่ผันตัวมารับใช้ราชสำนัก และใช้ลูกดอกทอง 金镖 (จินเปียว) เป็นอาวุธซัดประจำตัวจนโด่งดัง เส้นทางราชการของเขาต้องแลกกับการหันอาวุธใส่พี่น้องร่วมสาบาน จนกลายเป็นตัวละครที่ชวนให้ตั้งคำถามเรื่องคุณธรรมยุทธภพกับความภักดีต่อราชการมาจนถึงทุกวันนี้
ประเด็นสำคัญ
- หวงเทียนป้าเป็นตัวละครเอกจากวรรณกรรม 《施公案》 ยุคราชวงศ์ชิง ไม่ใช่บุคคลที่มีการยืนยันแน่ชัดในประวัติศาสตร์ทางการ ต่างจากขุนนางซือซื่อหลุนที่มีตัวตนจริง
- อาวุธประจำตัวคือลูกดอกทอง หรือ 金镖 อาวุธซัดโลหะที่ใช้สังหารศัตรูได้แม่นยำ
- เขาเดิมมาจากโลกจอมยุทธ์สายโจร (绿林) ก่อนหันมาเป็นมือปราบของขุนนางซือซื่อหลุน
- เนื้อเรื่องสำคัญสองตอนคือการหันอาวุธใส่พี่น้องร่วมสาบานที่หมู่บ้านเอ้อหู่ (恶虎庄 — หมู่บ้านเสือร้าย) และการปราบโต้วเอ่อร์ตุน (窦尔敦) ผู้ลักม้าหลวงแล้วไปตั้งมั่นที่เหลียนหวนเท่า
- เรื่องราวนี้ถูกนำไปแสดงเป็นงิ้วปักกิ่งชื่อดังอย่าง 《连环套》 (เหลียนหวนเท่า — บ่วงห่วงคล้องต่อกัน ชื่อรังของโต้วเอ่อร์ตุน) และ 《盗御马》 (เต้าอวี้หม่า — ลักม้าหลวง) ทำให้ตัวละครนี้ฝังลึกในความทรงจำวัฒนธรรมจีน
- ชะตากรรมของหวงเทียนป้าสะท้อนคำถามเรื่อง 侠义 (เสียอี้ — คุณธรรมของจอมยุทธ์) ว่าความภักดีต่อราชการกับความซื่อสัตย์ต่อพี่น้องยุทธภพ อยู่ร่วมกันได้จริงหรือไม่
หวงเทียนป้าคือใคร และมาจากวรรณกรรมเรื่องไหน
ถ้าให้ผมอธิบายแบบง่าย ๆ หวงเทียนป้าคือตัวละครเอกในวรรณกรรมชุด 《施公案》 หรือ ซือกงอ้าน ที่เล่าเรื่องขุนนางซือซื่อหลุน (施世纶) ผู้ออกปราบโจรและสืบคดีต่าง ๆ ในสมัยราชวงศ์ชิง ซือซื่อหลุนเป็นขุนนางตัวจริงในรัชสมัยจักรพรรดิคังซี ช่วงเดียวกับที่เหล่าโอรสแย่งชิงบัลลังก์จนหย่งเจิ้งได้ขึ้นครองราชย์ ถึงแก่กรรมปี ค.ศ. 1722 (วิกิพีเดียภาษาจีนให้ปีเกิด 1659 แต่《清史稿》บันทึกไว้เพียงปีที่ถึงแก่กรรม) ส่วนวรรณกรรมชุดนี้ไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง ฉบับเก่าที่สุดมีคำนำลงปีเจียชิ่งที่ 3 (ค.ศ. 1798) และไม่ได้เกิดจากนักเขียนคนเดียวนั่งแต่งขึ้นมาในคราวเดียว แต่เติบโตมาจากวัฒนธรรมการเล่านิทานและการขับเรื่องในหมู่ชาวบ้าน จนยืดยาวเป็นนิยาย 528 ตอน จึงมีทั้งคดีฆาตกรรม เรื่องเหนือธรรมชาติ และการต่อสู้ของชาวยุทธ์ปะปนกันอย่างสนุกสนาน สิ่งที่ผมสังเกตเวลาอ่านวรรณกรรมแบบนี้คือมันไม่ได้พยายามสร้างพระเอกที่สมบูรณ์แบบ แต่กลับสร้างตัวละครที่ต้องแบกรับความขัดแย้งภายในตัวเองไปตลอดเรื่อง
หวงเทียนป้าในเรื่องเป็นบุตรของหวงซานไท่ (黄三太) ผู้มีเรื่องบาดหมางเก่ากับโต้วเอ่อร์ตุนมาก่อน จากการประลองฝีมือกันที่โรงเตี๊ยมตระกูลหลี่ (李家店) ในฉบับงิ้ว โต้วเอ่อร์ตุนเล่าว่าหวงซานไท่สู้ตะขอคู่ของเขาไม่ได้ จึงแอบซัดอาวุธลับ 甩头一子 (ซ่วยโถวอีจื่อ — ลูกซัดผูกเชือก) จนเขาล้มคว่ำลงกับพื้น ซึ่งถือว่าผิดวิสัยจอมยุทธ์ หนี้บาดหมางนี้ค้างคาอยู่นานกว่าสิบปี และในที่สุดก็ตกทอดมาสู่หวงเทียนป้าผู้เป็นลูก ผมมองว่าจุดนี้แหละคือรากของโศกนาฏกรรมทั้งเรื่อง เพราะหวงเทียนป้าไม่ได้เลือกเริ่มความขัดแย้งนี้ด้วยตัวเอง แต่ต้องแบกภาระที่พ่อทิ้งไว้ให้
ซือซื่อหลุนตัวจริงในพงศาวดาร《清史稿》
ขุนนางผู้เป็นนายของหวงเทียนป้ามีชีวประวัติอยู่ในพงศาวดารราชวงศ์ชิง《清史稿》(ชิงสื่อเกา) เล่ม 277 ซึ่งรวมขุนนางที่ขึ้นชื่อเรื่องความสุจริตในรัชสมัยคังซีไว้ด้วยกัน พงศาวดารบันทึกว่า 施世纶 มีชื่อรองว่า 文贤 (เหวินเสียน) สังกัดกองธงเหลืองขอบฝ่ายทหารฮั่น (汉军镶黄旗) และเป็นบุตรชายคนที่สองของซือหลาง (施琅) ขุนพลที่ได้รับบรรดาศักดิ์จิ้งไห่โหว (靖海侯) (ระดับหลักฐาน: ยืนยันด้วยเอกสาร)
เส้นทางราชการตามพงศาวดาร ไล่ได้ดังนี้
| ปี ค.ศ. | ตำแหน่ง | เรื่องที่พงศาวดารเล่า |
|---|---|---|
| 1685 | เจ้าเมืองไท่โจว (泰州知州) | ได้ตำแหน่งเพราะเป็นบุตรขุนนาง ปกครองจน "州大治" คือเมืองสงบเรียบร้อย |
| ราว 1689–1696 | เจ้าเมืองหยางโจว (扬州知府) แล้วย้ายเป็นเจ้าเมืองเจียงหนิง (江宁知府) ในปี 1693 | เมื่อบิดาถึงแก่กรรมในปี 1696 และเขาต้องออกจากตำแหน่งไปไว้ทุกข์ ชาวเจียงหนิงกว่าหมื่นคนขอให้อยู่ต่อ ไม่สำเร็จจึงออกเงินคนละหนึ่งอีแปะสร้างศาลาสองหลังหน้าที่ว่าการ เรียกว่า "ศาลาหนึ่งอีแปะ" (一文亭) |
| 1701 | เจ้าพนักงานการคลังมณฑลหูหนาน (湖南布政使) | ยกเลิกค่าธรรมเนียมแรงงานและลดค่าส่งข้าวเข้าเมืองหลวงลงหนึ่งในสี่ ชาวบ้านตั้งศิลาจารึกสรรเสริญ |
| 1706–1709 | ผู้ว่าการนครหลวงชุ่นเทียน (顺天府尹) แล้วเป็นรองผู้ตรวจการ | ห้ามหน่วยงานย่อยตัดสินคดีเอง ห้ามคนกลางผูกขาดสินค้า |
| 1715 | ผู้ตรวจการขนส่งข้าวทางน้ำ (漕运总督) | ปราบการทุจริตในการขนส่งข้าวหลวง ส่งเรือข้าวครบตามกำหนดทุกปี |
| 1720 | ไปช่วยบรรเทาทุพภิกขภัยที่ส่านซี | แบ่งพื้นที่ 12 สายสำรวจคนยากจนแล้วแจกข้าวตามจำนวนคน |
| 1722 | ถึงแก่กรรมในเดือนห้า | ขอฝังไว้กับบิดาที่ฝูเจี้ยน จักรพรรดิอนุญาต |
พงศาวดารสรุปว่า "所至有惠政，民号曰「青天」" คือไปที่ใดก็ทำคุณแก่ราษฎร ชาวบ้านเรียกเขาว่า "ชิงเทียน" (青天 — ฟ้าใส หมายถึงขุนนางที่ซื่อตรง) ส่วนจักรพรรดิคังซีมีพระราชดำรัสถึงเขาในปี 1701 ว่า รู้ดีว่าซือซื่อหลุนสุจริต แต่ทำอะไรมักเอียงข้าง เมื่อชาวบ้านพิพาทกับบัณฑิตก็เข้าข้างชาวบ้าน เมื่อบัณฑิตพิพาทกับผู้มีฐานะก็เข้าข้างบัณฑิต จึงเหมาะให้ดูแลเรื่องเงินและเสบียง ภาพขุนนางที่ยืนข้างคนตัวเล็กนี้เองน่าจะเป็นต้นทุนที่นักเล่านิทานรุ่นหลังนำไปแต่งต่อ (ระดับหลักฐาน: พระราชดำรัสและตำแหน่งยืนยันด้วยเอกสาร ส่วนการเชื่อมกับนิทานเป็นข้อสังเกตของผู้เรียบเรียง)
หลู่ซฺวิ่น (鲁迅) เขียนถึงนิยายเรื่องนี้ใน《中国小说史略》(ประวัติย่อนวนิยายจีน) บทที่ 27 ว่า《施公案》ฉบับแปดเล่ม 97 ตอน มีอีกชื่อว่า《百断奇观》เล่าเรื่องซือซื่อหลุนตั้งแต่เป็นเจ้าเมืองไท่โจวจนเป็นผู้ตรวจการขนส่งข้าว ภาษา "拙" คือไม่ประณีต แต่ "นอกจากการตัดสินคดียังมีการเผชิญภัย จึงเป็นผู้นำทางให้นิยายจอมยุทธ์ผู้ทรงคุณธรรม" และหมายเหตุท้ายบทระบุว่าเรื่องราวในนิยาย "多出附会臆造" คือส่วนใหญ่แต่งเติมขึ้น หลู่ซฺวิ่นให้ปีพิมพ์แรกเป็นปีเต้ากวงที่ 18 (ค.ศ. 1838) แต่ภายหลังมีผู้พบฉบับที่คำนำลงปีเจียชิ่งที่ 3 (ค.ศ. 1798) ในหอสมุดอังกฤษ ซึ่งเป็นปีที่บทความนี้ใช้ วิกิพีเดียภาษาจีนเสริมว่า《施公案》ถูกนับเป็นนิยายเรื่องแรกที่รวมแนว "คดีความ" (公案) กับแนว "จอมยุทธ์" (侠义) เข้าด้วยกัน และส่งอิทธิพลต่อ《三侠五义》กับ《彭公案》
ขุนนางเผิงเผิงที่สั่งให้หวงเทียนป้าตามจับโต้วเอ่อร์ตุนในฉบับงิ้วก็มีเค้ามาจากคนจริงเช่นกัน หลู่ซฺวิ่นหมายเหตุว่าชื่อ 彭朋 ในนิยาย《彭公案》"当作鹏" คือที่ถูกต้องเป็น 彭鹏 ซึ่งมีชีวประวัติอยู่ใน《清史稿》เล่มเดียวกับซือซื่อหลุน บันทึกว่าเป็นชาวผูเถียน ฝูเจี้ยน และได้เป็นนายอำเภอซานเหอ (三河) ในปี 1684 (ระดับหลักฐาน: ยืนยันด้วยเอกสาร)
ลูกดอกทอง อาวุธซัดประจำตัวที่สร้างตำนาน
อาวุธที่ทำให้ชื่อหวงเทียนป้าติดหูคนจีนมาหลายชั่วอายุคนคือลูกดอกทอง ในภาษาจีนเรียกว่า 金镖 (จินเปียว) เป็นอาวุธซัดโลหะที่ใช้ขว้างสังหารศัตรูจากระยะไกล คนไทยบางคนเรียกอาวุธนี้ว่าเกาทัณฑ์ แต่คำว่าเกาทัณฑ์ในภาษาไทยหมายถึงธนู จึงไม่ตรงกับอาวุธชนิดนี้เสียทีเดียว ในนิยาย ลูกดอกของเขาแม่นจนเคยพุ่งทะลุหัวใจอู่เทียนฉิว (武天虬) พี่น้องร่วมสาบานของตัวเอง ซึ่งผมจะเล่าต่อในหัวข้อถัดไป
สิ่งที่ผมชอบวิเคราะห์เกี่ยวกับอาวุธชิ้นนี้คือมันไม่ได้เป็นแค่เครื่องมือสังหาร แต่เป็นตัวแทนของตัวตนที่ขัดแย้งในตัวหวงเทียนป้าเอง เพราะอาวุธซัดที่พ่อของเขาเคยใช้เอาชนะโต้วเอ่อร์ตุนอย่างผิดกติกา คือต้นเหตุของความแค้นที่ลูกต้องมารับช่วงต่อ ส่วนอาวุธซัดในมือของลูกก็เป็นสิ่งเดียวกับที่เขาใช้หันกลับไปทำร้ายคนที่เคยสาบานเป็นพี่น้อง เหมือนวงจรบาปที่ไม่มีทางหลุดออกไปได้
เรื่องราวเหลียนหวนเท่ากับโต้วเอ่อร์ตุน จุดเปลี่ยนสำคัญของชีวิต
เหตุการณ์ที่ทำให้ชื่อหวงเทียนป้ากลายเป็นตำนานบนเวทีงิ้วคือศึกปราบ 窦尔敦 (โต้วเอ่อร์ตุน — โจรผู้เกรียงไกรแห่งเหลียนหวนเท่า) ซึ่งในนิยายสะกดว่า 窦耳墩 เขาลักม้าหลวงที่เป็นพาหนะของเหลียงจิ่วกง (梁九公) แล้วหนีไปตั้งมั่นที่เหลียนหวนเท่า (连环套) นอกด่านจางเจียโข่ว ในฉบับงิ้ว เขาจงใจทิ้งชื่อหวงซานไท่ไว้เพื่อใส่ร้ายศัตรูเก่า ขุนนางเผิงเผิง (彭朋 — ตัวจริงคือ 彭鹏 ขุนนางสมัยคังซีจากผูเถียน) ผู้เป็นสหายของหวงซานไท่จึงสั่งให้หวงเทียนป้าตามจับคนร้ายตัวจริงภายในเวลาที่กำหนด การปะทะครั้งแรกหวงเทียนป้าต้องพ่ายถอยกลับมา เพราะโต้วเอ่อร์ตุนใช้ 虎头双钩 (หู่โถวซวงโกว — ตะขอคู่หัวเสือ) ได้อย่างดุดัน
จุดที่ผมคิดว่าน่าสนใจที่สุดคือศึกนี้ไม่ได้ตัดสินด้วยฝีมือของหวงเทียนป้าคนเดียว จูกวงจู่ (朱光祖) สหายชาวยุทธ์ของเขาลอบเข้าไปขโมยตะขอคู่ของโต้วเอ่อร์ตุนมาได้ ในนิยาย หวงเทียนป้าจับตัวโต้วเอ่อร์ตุนได้ทั้งเป็น แล้วส่งตัวเขากับพวกรวมห้าคนให้กรมอาญา (刑部) ตัดสินตามกฎหมาย ผมมองว่าตอนนี้สะท้อนบทบาทของหวงเทียนป้าได้ชัด เขาไม่ใช่ผู้ตัดสิน เป็นเพียงมือปราบที่ต้องส่งทุกอย่างต่อให้กลไกราชการ และชัยชนะครั้งสำคัญก็ยังต้องพึ่งเพื่อนจากโลกยุทธภพที่เขาเคยจากมา
โต้วเอ่อร์ตุนในเอกสารราชสำนักคังซี
โต้วเอ่อร์ตุนในนิยายและงิ้วเป็นตัวละครที่แต่งขึ้น วิกิพีเดียภาษาจีนระบุว่าชื่อของเขาไม่ปรากฏทั้งใน《清史稿》และ《清实录》(บันทึกรายวันของราชสำนักชิง) แต่มีบันทึกที่น่าสนใจในชุดเอกสาร《明清史料》ซึ่งสถาบันประวัติศาสตร์และภาษาศาสตร์ของบัณฑิตยสถานแห่งชาติจีน (中央研究院历史语言研究所) จัดพิมพ์ในปี 1930 วิกิพีเดียยกข้อความไว้สองตอน
- วันที่ 27 เดือนเจ็ด ปีคังซีที่ 56 (ค.ศ. 1717) กระทรวงอาญาเสนอเรื่องว่าผู้บัญชาการทหารราบนครหลวง (步军统领) หลงเคอตัว (隆科多) จับ "โจรใหญ่โต้วเอ่อร์ตุน" กับพวกได้ จักรพรรดิคังซีตรัสว่าโต้วเอ่อร์ตุนกับหวางซื่อปล้นมานาน ฆ่าคนมาก หัวหน้าจึงควรถูกประหารแบบหลิงฉือ (凌迟 — เฉือนทีละส่วน)
- วันที่ 20 เดือนเก้า ปีเดียวกัน จักรพรรดิอนุมัติให้ลงโทษตามนั้น และตรัสถึงคนในคดีชื่อหวางลิ่ว (王六) ว่าเป็น "คนรับใช้ในบ้านของขันทีเหลียงจิ่วกง (梁九功)" ให้ตัดเอ็นเท้าแล้วเนรเทศ
ชื่อเหลียงจิ่วกงในเอกสารนี้ตรงกับ "เหลียงจิ่วกง" (梁九公) เจ้าของม้าหลวงที่โต้วเอ่อร์ตุนลักไปในนิยาย ต่างกันเพียงอักษรตัวสุดท้าย ส่วนชะตากรรมกลับต่างกันมาก ในนิยาย หวงเทียนป้าจับโต้วเอ่อร์ตุนได้แล้วส่งให้กรมอาญาตามกฎหมาย แต่ในเอกสาร คนที่จับคือหลงเคอตัว และโทษคือหลิงฉือ เรื่องนี้ชี้ว่านักเล่าเรื่องรุ่นหลังอาจหยิบชื่อโจรและชื่อขันทีจากข่าวคดีจริงในปลายรัชกาลคังซีมาแต่งต่อ (ระดับหลักฐาน: ข้อความ《明清史料》ยกผ่านวิกิพีเดียภาษาจีน ยังไม่ได้ตรวจกับต้นฉบับ ส่วนการโยงกับนิยายเป็นข้อสังเกตของผู้เรียบเรียง)
ทำไมหวงเทียนป้าถึงทรยศพี่น้องร่วมสาบาน
ประเด็นที่คนอ่านเรื่องนี้แล้วต้องอึ้งที่สุดคือการที่หวงเทียนป้าต้องหันมาสังหารพี่น้องร่วมสาบานของตัวเอง ในอดีตเขาเคยสาบานเป็นพี่น้องกับเฮ่อเทียนเป่า (贺天保) ผูเทียนเตียว (濮天雕) และอู่เทียนฉิว (武天虬) โดยตัวเขาเป็นน้องคนที่สี่ แต่เมื่อเขาเลือกไปรับใช้ขุนนางซือซื่อหลุน แล้ววันหนึ่งขุนนางซือเดินทางไปถึงหมู่บ้านเอ้อหู่ (恶虎庄 ในงิ้วเรียก 恶虎村 เอ้อหู่ชุน) จนถูกผูเทียนเตียวกับอู่เทียนฉิวจับตัวไว้ หวงเทียนป้าก็บุกเข้าไปช่วยนายของตน ในนิยาย ลูกดอกของเขาพุ่งทะลุหัวใจอู่เทียนฉิว ส่วนผูเทียนเตียวที่บาดเจ็บจากลูกดอกของเขาก็เชือดคอตัวเองตาย ภรรยาของทั้งสองผูกคอตาย และหมู่บ้านเอ้อหู่ถูกจุดไฟเผาทั้งสี่ด้าน ส่วนเฮ่อเทียนเป่าไม่ได้อยู่ในเหตุการณ์นี้ ในนิยายเองก็บรรยายว่าหวงเทียนป้าถอนใจกับความใจร้ายของตัวเอง ที่เพราะขุนนางซือเพียงคนเดียว น้ำใจในหมู่ลู่หลินต้องแตกสลายไปทั้งหมด
ผมมองว่าประเด็นนี้คือแกนกลางที่ทำให้ จอมยุทธ์สายโจร อย่างหวงเทียนป้าแตกต่างจากพระเอกวรรณกรรมกำลังภายในทั่วไปอย่างสิ้นเชิง เพราะโดยปกติแล้ว 侠义 หรือคุณธรรมของจอมยุทธ์ในโลกเจียงหูมักถูกเน้นเรื่องความซื่อสัตย์ต่อคำสาบานเป็นอันดับหนึ่ง แต่หวงเทียนป้าเลือกความภักดีต่อนายในระบบราชการ และหนทางนั้นพาเขาไต่ขึ้นไปจนได้เป็นแม่ทัพเมืองหวยหยาง (淮阳总镇) และในตอนท้ายของนิยายได้เป็นเที่ยตู (提督 — แม่ทัพใหญ่ประจำมณฑล) พร้อมเสื้อ 黄马褂 (หวงหม่ากว้า — เสื้อเหลืองพระราชทาน เกียรติยศที่ราชสำนักชิงมอบให้ผู้มีความดีความชอบ) นี่คือรางวัลที่ได้มาด้วยราคาที่แพงมากจนผมคิดว่าไม่มีใครอยากแลกด้วยตัวเอง
ตอนจบของหวงเทียนป้าในนิยาย กับตอนจบที่เล่าต่อกันมา
ตอนจบแบบโศกนาฏกรรมของหวงเทียนป้าที่เล่าต่อกันในบางแหล่ง ทั้งเรื่องที่เขาใช้ชีวิตหวาดระแวงอยู่ที่ด่านหม่าหลานกวน ครอบครัวถูกทายาทพวกลู่หลินล้างแค้นในคืนหิมะตก และตัวเขาหายไปโดยทิ้งลูกดอกทองไว้ในหิมะ ไม่ปรากฏในต้นฉบับ 《施公案》 ฉบับ 528 ตอน ผมจึงขอแยกให้ชัดตรงนี้ว่าส่วนนั้นเป็นเรื่องที่แต่งเสริมขึ้นภายหลัง
ในบทสุดท้ายของนิยาย หวงเทียนป้าไม่ได้ตาย กลับได้รับพระราชทานเสื้อ 黄马褂 และเพิ่มยศกิตติมศักดิ์ 宫保 (กงเป่า) ส่วนภรรยาของเขา นางจางกุ้ยหลาน (张桂兰) ได้รับการยกย่องเป็นฮูหยินขั้นหนึ่ง (正一品夫人) แล้วเรื่องก็ปิดฉากลงด้วยบ้านเมืองที่สงบสุข
ตอนที่ผมอ่านถึงบทสุดท้ายนี้ ผมกลับรู้สึกว่ามันชวนคิดไม่น้อยไปกว่าตอนจบแบบโศกนาฏกรรมเลย เพราะในสายตาของราชสำนัก หวงเทียนป้าคือคนที่ได้ทุกอย่าง ทั้งยศ เสื้อเหลือง และเกียรติของครอบครัว แต่กว่าจะมาถึงจุดนั้น เขาต้องผ่านคืนที่หมู่บ้านเอ้อหู่ลุกเป็นไฟมาแล้ว ผมคิดว่าช่องว่างระหว่างความสำเร็จบนกระดาษกับราคาที่จ่ายไปนี่แหละ ที่ทำให้มีคนแต่งตอนจบให้เขาต้องชดใช้ในภายหลัง
เสื้อเหลือง 黄马褂 และยศ 宫保 ในราชสำนักชิงจริง
รางวัลที่หวงเทียนป้าได้ในตอนจบไม่ใช่สิ่งที่นิยายคิดขึ้นเอง ทั้งสองอย่างมีอยู่จริงในราชสำนักชิง
เสื้อเหลือง (黄马褂) วิกิพีเดียภาษาจีนอธิบายว่ามากว้า (马褂) คือเสื้อตัวนอกแขนสั้นที่ตัดให้ขี่ม้ายิงธนูสะดวก และสีเหลืองเป็นสีของจักรพรรดิ คนที่สวมเสื้อเหลืองได้แบ่งเป็นสามประเภท
| ประเภท | ใครได้สวม | สวมได้เมื่อไร |
|---|---|---|
| 行职褂子 (สิงจื๋อกว้าจือ — เสื้อตามตำแหน่ง) | ขุนนางและองครักษ์ที่ตามเสด็จ | เฉพาะตอนปฏิบัติหน้าที่ตามเสด็จ สวมโดยไม่มีเหตุถือว่ามีความผิด |
| 行围褂子 (สิงเหวยกว้าจือ — เสื้อจากการล่าสัตว์) | ผู้ที่ยิงธนูหรือล่าสัตว์ได้ดีเมื่อตามเสด็จล่าสัตว์ | เฉพาะตอนตามเสด็จล่าสัตว์ |
| 武功褂子 (อู่กงกว้าจือ — เสื้อจากความดีความชอบทางทหาร) | ผู้มีความดีความชอบทางทหารหรือทำงานพิเศษ | สวมได้ในงานพิธีทุกงาน นี่คือ "พระราชทานเสื้อเหลือง" ในความหมายที่คนทั่วไปเข้าใจ |
ข้อน่าสังเกตคือ วิกิพีเดียภาษาจีนระบุว่าการพระราชทานแบบที่สาม "ไม่ปรากฏในพงศาวดารจนถึงรัชกาลเจียชิ่ง" และเริ่มมีบ่อยหลังรัชกาลเต้ากวงหรือเสียนเฟิง โดยเฉพาะช่วงปราบกบฏไท่ผิง ส่วนภาคต่อของ《施公案》ถูกแต่งเพิ่มเรื่อยมาจนครบ 528 ตอนในปีกวางซฺวี่ที่ 29 (ค.ศ. 1903) การที่ขุนนางสมัยคังซีในนิยายได้เสื้อเหลืองแบบนี้จึงน่าจะสะท้อนธรรมเนียมในยุคของผู้แต่งมากกว่ายุคคังซี (ระดับหลักฐาน: ประเภทเสื้อเหลืองยืนยันจากวิกิพีเดียภาษาจีน ซึ่งหน้านั้นติดป้ายขออ้างอิงเพิ่ม ส่วนการเทียบกับยุคผู้แต่งเป็นข้อสังเกตของผู้เรียบเรียง)
งิ้วปักกิ่งเรื่อง《九龙杯》(จิ่วหลงเปย — ถ้วยเก้ามังกร) มีอีกชื่อว่า《庆贺黄马褂》(ฉลองเสื้อเหลือง) บทในคลังบทงิ้วซีเข่า (戏考) เล่าว่าหวงซานไท่ (ในงิ้วเขียน 黄三泰) บิดาของหวงเทียนป้า ใช้ลูกดอกสังหารเสือที่เข้าจู่โจมจักรพรรดิคังซีระหว่างล่าสัตว์ จึงได้พระราชทานเสื้อเหลือง แล้วจัดงานเลี้ยงฉลองเพื่อล่อหาตัวโจรที่ขโมยถ้วยหยกเก้ามังกรของจักรพรรดิ เมื่ออ่านงิ้วเรื่องนี้คู่กับตอนจบของนิยาย พ่อและลูกในตระกูลหวงจึงได้เสื้อเหลืองทั้งสองรุ่น
ยศกงเป่า (宫保) วิกิพีเดียภาษาจีนอธิบายว่าเป็นคำย่อของ 太子少保 (ไท่จื่อเส้าเป่า — ราชครูรองขององค์รัชทายาท) ซึ่งในสมัยชิงเป็นยศกิตติมศักดิ์ ไม่มีงานประจำ ขุนนางที่คนรู้จักจากยศนี้มากที่สุดคนหนึ่งคือติงเป่าเจิน (丁宝桢) ข้าหลวงเสฉวนสมัยกวางซฺวี่ ชาวบ้านเรียกท่านว่า "ติงกงเป่า" และตามเรื่องเล่า อาหาร "กงเป่าจีติง" (宫保鸡丁 — ไก่ผัดพริกแห้งถั่วลิสง) ได้ชื่อมาจากยศของท่าน อาหารจานนี้จึงไม่เกี่ยวกับหวงเทียนป้า แม้ทั้งสองจะได้ยศเดียวกัน (ระดับหลักฐาน: ความหมายของยศยืนยันจากวิกิพีเดีย ที่มาของชื่ออาหารเป็นเรื่องเล่า)
หวงเทียนป้าบนเวทีงิ้วปักกิ่ง: เรื่องที่มีบทเหลืออยู่
คนจีนรุ่นก่อน รวมทั้งคนไทยเชื้อสายจีน รู้จักหวงเทียนป้าจากเวทีงิ้วมากกว่าจากหนังสือ งิ้วปักกิ่งที่ตัดตอนมาจาก《施公案》มีหลายสิบเรื่อง ส่วนใหญ่เป็น "งิ้วบู๊แบบสั้น" ที่หวงเทียนป้าเป็นตัวเอกฝ่ายบู๊ (武生) คลังบทงิ้วซีเข่า (戏考) ซึ่งรวบรวมบทจากหนังสือรวมบทงิ้วยุคสาธารณรัฐ ยังเก็บบทของเรื่องต่อไปนี้ไว้
| ชื่องิ้ว | ชื่ออื่น | เนื้อเรื่องย่อตามคลังบทซีเข่า |
|---|---|---|
| 《连环套》 | 《拜山》 ส่วนต้นเรียก《盗御马》 ส่วนท้ายเรียก《盗钩》 | หวงเทียนป้าปลอมเป็นคนคุ้มกันสินค้าขึ้นไปเยือนรังของโต้วเอ่อร์ตุน คลังบทใช้ภาพเกาเซิ่งหลิน (高盛麟) แสดงเป็นหวงเทียนป้า และฉิวเซิ่งหรง (裘盛戎) แสดงเป็นโต้วเอ่อร์ตุน |
| 《恶虎村》 | 《三义绝交》 (สามคนผู้ตัดน้ำใจ) | ช่วยซือซื่อหลุนจากหมู่บ้านเอ้อหู่ ในงิ้ว พี่น้องร่วมสาบานสองคนตาย คนหนึ่งด้วยลูกดอก อีกคนด้วยลูกกระสุนของหลี่คุน (李堃) ผู้มีฉายาว่ามือกระสุนเทวดา ต่างจากนิยาย และบทระบุว่าหวงเทียนป้า "ใจไม่อยากฆ่า แต่จำต้องทำ" |
| 《八蜡庙》 | 《捉拿费德恭》 หรือ《招贤镇》 | จับเฟ่ยเต๋อกง (费德功) เจ้าถิ่นที่ฉุดหญิงในงานวัด จางกุ้ยหลานภรรยาหวงเทียนป้าปลอมเป็นหญิงชาวบ้านให้ถูกฉุดเข้าไป แล้วซ่อนกระบี่และลูกธนูพิษของเขาไว้ เนื้อเรื่องมาจาก《施公案》ภาคห้า ตอนที่ 17–22 |
| 《落马湖》 | 《望江居》 | ตามหาซือซื่อหลุนที่ถูกโจรน้ำหลี่เพ่ย (李佩) จับไป คลังบทใช้ภาพหยางเสี่ยวโหลว (杨小楼) แสดงเป็นหวงเทียนป้า |
| 《鄚州庙》 | 《拿谢虎》 | จับเซี่ยหู่ (谢虎) ฉายา "ดอกท้อกิ่งเดียว" โจรราคะที่วาดรูปดอกท้อทิ้งไว้ทุกครั้ง ผู้รวบรวมบทหมายเหตุว่าบทงิ้วต่างจากนิยายหลายจุด |
| 《淮安府》 | 《拿蔡天化》 | ชิงตราประจำตำแหน่งที่ถูกขโมยคืน ผู้รวบรวมบทหมายเหตุว่าในนิยายภาคห้า ซือซื่อหลุนดำรงตำแหน่งผู้ตรวจการขนส่งข้าวอยู่ ซึ่งตรงกับตำแหน่งจริงของท่านในปี 1715 |
| 《九龙杯》 | 《庆贺黄马褂》 | เรื่องของหวงซานไท่ผู้เป็นบิดา ดูหัวข้อเสื้อเหลืองข้างบน |
คลังบทซีเข่ายังมีบท《霸王庄》《东昌府》《殷家堡》《独虎营》ด้วย งิ้วกลุ่มนี้มีชื่อเรียกรวมว่า "八大拿" (ปาต้าหนา — แปดเรื่องจับโจรใหญ่) แต่หน้าข้อมูลงิ้ว《八蜡庙》บนโต้วป้านระบุว่า "实则不只八出" คือที่จริงมีมากกว่าแปดเรื่อง และแหล่งต่าง ๆ นับไม่ตรงกัน บัญชีของคณะงิ้วปักกิ่งเซี่ยงไฮ้บนบิลิบิลินับ《恶虎村》อยู่ในกลุ่มนี้ และเขียนว่าก้ายเจี้ยวเทียน (盖叫天) ปรมาจารย์งิ้วบู๊ ทำให้หวงเทียนป้าในเรื่องนี้กลายเป็นคน "ที่ทรยศโลกลู่หลินไปอยู่กับราชการ แต่ในใจเต็มไปด้วยความขัดแย้ง" (ระดับหลักฐาน: บทงิ้วยืนยันจากคลังบท ส่วนรายชื่อแปดเรื่องยังไม่ลงตัว)
ภาพนักแสดงรุ่นแรก ภาพวาด "สิบสามยอดนักแสดงยุคถงจื้อ–กวางซฺวี่" (同光十三绝) ซึ่งเชื่อกันว่าวาดโดยเสิ่นหรงผู่ (沈蓉圃) วาดถานซินเผย (谭鑫培) ในบทหวงเทียนป้าจากเรื่อง《恶虎村》 ถานซินเผยคนเดียวกันนี้คือผู้แสดงเป็นฮองตง (黄忠) ในภาพยนตร์《定军山》ปี 1905 จึงเคยรับบทตัวละครแซ่อึ้งทั้งสองคน อย่างไรก็ตาม นักวิชาการด้านงิ้วเหยียน ฉางเคอ (颜长珂) เห็นว่าภาพ "สิบสามยอด" เป็นภาพที่นิตยสาร《三六九画报》นำภาพจากหลายชิ้นมาประกอบรวมกันภายหลัง (ระดับหลักฐาน: ผู้วาดและความเป็นภาพชุดเดียวยังมีข้อโต้แย้ง)
บนจอภาพยนตร์ หนังกวางตุ้งฮ่องกงปี 1962《横扫江南七霸天》ซึ่งในจีนแผ่นดินใหญ่ใช้ชื่อ《大小黄天霸》ให้อวี่เจีย (羽佳) แสดงเป็นหวงเทียนป้า และมีนักแสดงเด็กกลุ่ม "เจ็ดพี่น้องโชคดี" (七小福) ร่วมแสดง ในจำนวนนี้คือหงจินเป่า (ใช้ชื่อในวงการว่า 元龙) และเฉินหลง (ใช้ชื่อว่า 元楼) แต่ต้องระวังอย่าสับสนกับหนังชอว์บราเดอร์สปี 1974 ชื่อ《恶虎村》ซึ่งชื่อซ้ำกับงิ้ว แต่เป็นเรื่องของจอมยุทธ์ลั่วหงซฺวิน (骆宏勋) ไม่ใช่หวงเทียนป้า
ชื่อไทย "อึ้งเทียงป้า" ยังไม่พบว่า《施公案》เคยแปลเป็นภาษาไทย ชื่อแต้จิ๋ว "อึ้งเทียงป้า" จึงเป็นชื่อที่คนไทยเชื้อสายจีนเรียกจากการดูงิ้ว ไม่ได้มาจากหนังสือแปล ต่างจากอึ้งเอี๊ยะซือที่ชื่อไทยมาจากฉบับแปลมังกรหยก ดูตารางตัวละครแซ่อึ้งทั้งหมดได้ในบทความแซ่อึ้ง หัวข้อตัวละครในนิยายและงิ้ว (ระดับหลักฐาน: ยังไม่ยืนยัน หมายถึงค้นแล้วยังไม่พบฉบับแปล ไม่ได้พิสูจน์ว่าไม่มี)
คำถามที่พบบ่อย
หวงเทียนป้าคือใคร
หวงเทียนป้าคือตัวละครเอกในวรรณกรรมยุคราชวงศ์ชิงเรื่อง 《施公案》 เดิมเป็นหัวหน้าโจรในโลกยุทธภพ ก่อนหันมารับใช้ขุนนางซือซื่อหลุนและไต่เต้าจนเป็นแม่ทัพระดับสูงของราชสำนัก
ลูกดอกทอง อาวุธซัดของหวงเทียนป้าคืออะไร
คืออาวุธซัดโลหะที่ภาษาจีนเรียกว่า 金镖 (จินเปียว) ใช้ขว้างสังหารศัตรูจากระยะไกล เป็นอาวุธประจำตัวของหวงเทียนป้าที่กลายเป็นสัญลักษณ์แทนตัวเขาเองในเรื่อง บางคนเรียกว่าเกาทัณฑ์ แต่เกาทัณฑ์ในภาษาไทยหมายถึงธนู
ทำไมหวงเทียนป้าถึงทรยศพี่น้องร่วมสาบาน
เพราะเขาเลือกความภักดีต่อขุนนางซือซื่อหลุน เมื่อพี่น้องร่วมสาบานจับตัวขุนนางซือไว้ที่หมู่บ้านเอ้อหู่ เขาจึงบุกเข้าไปช่วย สังหารอู่เทียนฉิวด้วยลูกดอก ส่วนผูเทียนเตียวบาดเจ็บแล้วเชือดคอตัวเองตาย (ตามนิยาย ในงิ้วเรื่อง《恶虎村》ตอนจบต่างออกไป) เป็นการเลือกฝั่งราชการเหนือคำสาบานในโลกยุทธภพ
หวงเทียนป้าตายอย่างไร
ในต้นฉบับ 《施公案》 ฉบับ 528 ตอน หวงเทียนป้าไม่ได้ตาย บทสุดท้ายเขาได้เป็นเที่ยตู ได้รับพระราชทานเสื้อ 黄马褂 และภรรยาได้เป็นฮูหยินขั้นหนึ่ง ส่วนตอนจบแบบโศกนาฏกรรมที่เล่ากันในบางแหล่งไม่มีในต้นฉบับ
เรื่องหวงเทียนป้าเป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้น
เป็นตัวละครจากวรรณกรรมและงิ้วปักกิ่งที่พัฒนามาจากการเล่านิทานพื้นบ้าน ไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันตัวบุคคลจริงอย่างแน่ชัด ต่างจากขุนนางซือซื่อหลุนที่เป็นบุคคลจริงในรัชสมัยจักรพรรดิคังซี
บทสรุป
เขียนมาถึงตรงนี้ ผมอดคิดถึงคุณพ่อไม่ได้ครับ ตอนนั้นท่านเล่าเรื่องหวงเทียนป้าด้วยน้ำเสียงชื่นชมในฝีมือ แต่ก็อึดอัดในหัวใจของตัวละคร เพราะลึก ๆ แล้วหวงเทียนป้าไม่ใช่ฮีโร่แบบที่เด็กอยากเลียนแบบ แต่เป็นภาพสะท้อนของมนุษย์ที่ต้องเลือกระหว่างสองโลกที่ไม่มีทางอยู่ร่วมกันได้อย่างสมบูรณ์ ระหว่างคุณธรรมของจอมยุทธ์สายโจรที่เคยสาบานเป็นพี่น้อง กับความภักดีต่อราชการที่ให้ทั้งยศถาบรรดาศักดิ์และเสื้อเหลืองพระราชทาน ผมเชื่อว่าคนเล่าเรื่องในสมัยนั้นตั้งใจสร้างตัวละครนี้ขึ้นมาเพื่อทิ้งคำถามไว้ให้คนรุ่นหลังคิดต่อ ไม่ใช่เพื่อสอนบทเรียนศีลธรรมแบบตรงไปตรงมา เพราะชีวิตจริงของคนที่ต้องอยู่ระหว่างสองระบบคุณค่าที่ขัดแย้งกันมักไม่มีทางเลือกที่ถูกต้องสมบูรณ์แบบให้เลือกเลย หวงเทียนป้าอาจได้ทุกอย่างที่โลกภายนอกมองว่าคือความสำเร็จ แต่สิ่งที่เขาต้องทิ้งไว้ข้างหลังคือพี่น้องที่เคยร่วมสาบานกันมา ผมคิดว่านี่คือเหตุผลที่ตัวละครนี้ยังถูกเล่าซ้ำในงิ้วปักกิ่งมาหลายชั่วอายุคน เพราะมันไม่ใช่แค่เรื่องของจอมยุทธ์คนหนึ่งในอดีต แต่คือคำเตือนที่ยังใช้ได้กับคนทุกยุคว่า การเลือกเส้นทางชีวิตโดยไม่ยอมรับผลของมันอย่างตรงไปตรงมา สุดท้ายแล้วราคาที่ต้องจ่ายมักแพงกว่าที่เราคาดคิดไว้เสมอครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- วิกิพีเดียภาษาจีน: 《施公案》 ตัวละครหลักคือซือซื่อหลุนกับหวงเทียนป้า ตอนลักม้าหลวงของโต้วเอ่อร์ตุน และปีของฉบับพิมพ์เก่า
- วิกิพีเดียภาษาจีน: ซือซื่อหลุน (施世纶) ขุนนางตัวจริง (ถึงแก่กรรม ค.ศ. 1722) ต้นแบบของ 《施公案》
- 《施公案》 ตอนที่ 66: หวงเทียนป้าซัดลูกดอกทะลุหัวใจอู่เทียนฉิว และผูเทียนเตียวเชือดคอตัวเองที่หมู่บ้านเอ้อหู่
- 《施公案》 ตอนที่ 68: ภรรยาทั้งสองผูกคอตาย และหมู่บ้านเอ้อหู่ถูกเผา
- 《施公案》 ตอนที่ 402: ส่งตัวโต้วเอ่อร์ตุนให้กรมอาญา และหวงเทียนป้าได้เป็นแม่ทัพเมืองหวยหยาง
- 《施公案》 ตอนที่ 528 (ตอนจบ): หวงเทียนป้าได้รับเสื้อเหลืองพระราชทาน และจางกุ้ยหลานได้เป็นฮูหยินขั้นหนึ่ง
- บทงิ้ว 《连环套》 จากคลังบทงิ้ว Xikao: การประลองที่โรงเตี๊ยมตระกูลหลี่ ตะขอคู่หัวเสือ และลูกซัดผูกเชือกของหวงซานไท่
- หนังสือพิมพ์ประชาชนรายวัน (人民日报) ฉบับเสริม: เรื่องย่องิ้ว 《盗御马》 และ 《连环套》
- พจนานุกรม zdic: 绿 ในคำว่า 绿林 อ่านว่า lù
- บทความ 163.com ว่าด้วยเรื่องราวหวงเทียนป้าและ 施公案
- วิกิซอร์ซ:《清史稿》เล่ม 277 ชีวประวัติซือซื่อหลุนและเผิงเผิง (彭鹏)
- วิกิซอร์ซ: หลู่ซฺวิ่น《中国小说史略》บทที่ 27 ว่าด้วยนิยายจอมยุทธ์และนิยายคดีความสมัยชิง
- วิกิพีเดียภาษาจีน: ซือหลาง (施琅) บิดาของซือซื่อหลุน
- วิกิพีเดียภาษาจีน: โต้วเอ่อร์ตุน (窦尔墩) และข้อความจาก《明清史料》ปีคังซีที่ 56
- วิกิพีเดียภาษาจีน: เสื้อเหลือง (黄马褂) สามประเภทในราชสำนักชิง
- วิกิพีเดียภาษาจีน: กงเป่าจีติง และยศ "宫保" ของติงเป่าเจิน
- คลังบทงิ้วซีเข่า:《恶虎村》(三义绝交)
- คลังบทงิ้วซีเข่า:《八蜡庙》(捉拿费德恭)
- คลังบทงิ้วซีเข่า:《落马湖》(望江居) ภาพหยางเสี่ยวโหลวในบทหวงเทียนป้า
- คลังบทงิ้วซีเข่า:《淮安府》(拿蔡天化) พร้อมหมายเหตุเรื่องตำแหน่งผู้ตรวจการขนส่งข้าว
- คลังบทงิ้วซีเข่า:《鄚州庙》(拿谢虎)
- คลังบทงิ้วซีเข่า:《九龙杯》(庆贺黄马褂) หวงซานไท่ได้เสื้อเหลืองจากการฆ่าเสือ
- โต้วป้าน: งิ้ว《八蜡庙》 ที่มาจาก《施公案》ภาคห้า และกลุ่มงิ้ว "八大拿"
- คณะงิ้วปักกิ่งเซี่ยงไฮ้ (บิลิบิลิ): ก้ายเจี้ยวเทียนกับงิ้ว《恶虎村》
- วิกิพีเดียภาษาจีน: ภาพ "同光十三绝" ถานซินเผยในบทหวงเทียนป้า
- วิกิพีเดียภาษาจีน: ภาพยนตร์《横扫江南七霸天》(大小黄天霸) ปี 1962
- วิกิพีเดียภาษาจีน: ภาพยนตร์ชอว์บราเดอร์ส《恶虎村》ปี 1974 (คนละเรื่องกับงิ้ว)
