เปาบุ้นจิ้นประหารราชครูผังจริงไหม? ในละครจบที่จำคุก ตัวจริงคืออัครเสนาบดีผังจี๋ ไม่ใช่ตัวร้าย

กล่องข้อมูลด่วน

คำตัดสิน	[แต่ง] ราชครูผัง (庞太师 ผาง ไท่ซือ) เป็นตัวละครนิยาย — ตัวจริงที่ถูกยืมชื่อคือผังจี๋ (庞籍 ผาง จี๋, 988–1063) ไม่มีบันทึกว่าขัดแย้งกับเปาบุ้นจิ้น
ตอน "ประหารราชครู"	ละคร 1993 คดี 庞妃有喜 (ตอน 220–225) (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย) — ตอนจบฮ่องเต้กับพระพันปีมาขอชีวิต ราชครู ถูกจำคุกตลอดชีวิต ไม่ได้ถูกประหาร (ละคร)
ผังจี๋ตัวจริง	อัครเสนาบดี (同平章事、昭文馆大学士) ปี 1051–1053 รู้กฎหมาย เก่งงานชายแดน เคยเป็น判官 (ผู้พิพากษาผู้ช่วย) ศาลไคฟง
กับตี๋ชิงและซือหม่ากวง	ยืนยันให้ตี๋ชิงคุมทัพคนเดียวปี 1052 · รับโทษแทนซือหม่ากวงปี 1057 จนซือหม่ากวงกราบภรรยาเขาเหมือนแม่
ชื่อในนิยาย	庞集《说呼全传》1779 → 庞洪《万花楼》《五虎平西》→ 庞吉《三侠五义》1879 (ออกเสียงจีนกลาง "ผาง จี๋" เหมือนชื่อจริง)
ด่างพร้อยจริง	ญาติทางบ้านพี่สาวรับสินบน (1053) ตรวจแล้วไม่พบว่าเขาสั่งปิดปาก แต่พ้นตำแหน่ง · ลงโทษทหารเข้มงวดมาก

---

บทนำ

ในละครเปาบุ้นจิ้นฉบับปี 1993 ตัวร้ายประจำท้องพระโรงคือ "ราชครูผัง" ชายชราที่คอยขัดขาเปาบุ้นจิ้นในหลายคดี และจนถึงวันนี้คนไทยก็ยังพิมพ์ค้นคำว่า "เปาบุ้นจิ้น ประหารราชครู" กันอยู่

คำถามจึงมีสองชั้น ชั้นแรก เปาบุ้นจิ้น (包拯 เปาเจิ่ง) ประหารราชครูผังจริงไหม แม้แต่ในละครเอง ชั้นที่สอง ราชครูผังมีตัวจริงไหม ถ้ามี เขาเป็นคนแบบไหน

ผมจะแยกเรื่องนี้เป็นสามชั้น คือ ละคร นิยาย และเอกสารสมัยซ่ง แล้ววางต้นฉบับภาษาจีนให้ดูทีละชิ้น ตอนนี้อยู่ในภาค 2 "คนรอบตัวในละคร ใครมีจริง" ของชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) ต่อจากตอนจั่นเจามีตัวตนจริงไหม และหวังเฉา หม่าฮั่น จางหลง เจ้าหู่ และกงซุนเช่อ ซึ่งเป็นลูกน้องในนิยายทั้งหมด ตอนนี้ต่างออกไป เพราะตัวร้ายคนนี้ยืมชื่อของคนที่มีตัวตนจริง

เปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับเปาบุ้นจิ้น

ตอนดูหนัง ผมเชื่อว่าราชครูผังมีตัวจริง เพราะคิดว่าละครสร้างจากเรื่องจริง และในหนังผมรู้สึกว่าราชครูผังขี้โกงมาก

ตัวจริงที่ชื่อนี้ยืมมาคือผังจี๋ (庞籍) ซึ่งไม่ได้ร้ายแบบในละคร ในตอนนี้ ราชครูผังในละครและนิยาย《三侠五义》《说呼全传》《万花楼》《五虎平西》จะถูกวางข้างชีวประวัติผังจี๋ใน《宋史》และ《续资治通鉴长编》ทีละประโยค

ชื่อบุคคลและคัมภีร์ในบทความนี้

ชื่อในบทความนี้ใช้ชื่อที่คนไทยรู้จักจากละครและหนังสือแปล กำกับอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก ส่วนคำอ่านแต้จิ๋วในตารางเป็นสำเนียงเท่งไฮ้ (澄海) เลข "ตอนที่" ของนิยายคือเลขตอน (回) ของฉบับภาษาจีน

เรื่องชื่อในตอนนี้มีจุดที่ต้องระวังจุดเดียวแต่สำคัญมาก ราชครูผังใน《三侠五义》ชื่อ 庞吉 ส่วนอัครเสนาบดีตัวจริงชื่อ 庞籍 สองชื่อนี้ออกเสียงจีนกลางเหมือนกันทุกเสียงว่า "ผาง จี๋" (Páng Jí) แต่ถ้าอ่านสำเนียงแต้จิ๋วจะต่างกัน คือ พั้ง กิก กับ พั้ง เจี๋ย ในบทความนี้ผมจึงเรียกคนจริงว่า "ผังจี๋" และเรียกตัวละครว่า "ราชครูผัง" เพื่อไม่ให้ปนกัน ส่วนแซ่ 庞 เองมาจากไหน ผมเล่าไว้ในหน้าแซ่ผาง (庞) มาจากไหน

简体	พินอิน	อ่านจีนกลาง	แต้จิ๋ว (澄海)	หมายเหตุ
包拯	Bāo Zhěng	เปา เจิ่ง	เปา จิ๋ง	เปาบุ้นจิ้น ตัวจริง
庞太师	Páng tàishī	ผาง ไท่ซือ	พั้ง ไท่ ไซ	ราชครูผัง (นิยาย/ละคร)
庞籍	Páng Jí	ผาง จี๋	พั้ง เจี๋ย	ผังจี๋ ตัวจริง อัครเสนาบดี 988–1063
庞吉	Páng Jí	ผาง จี๋	พั้ง กิก	ชื่อราชครูผังใน《三侠五义》
庞集	Páng Jí	ผาง จี๋	พั้ง จั๊ก	ตัวร้ายใน《说呼全传》1779
庞洪	Páng Hóng	ผาง หง	พั้ง ฮ้ง	ราชครูใน《万花楼》《五虎平西》
庞昱	Páng Yù	ผาง อวี้	พั้ง เหียก	ผังอวี้ ลูกราชครูในนิยาย ("ก๊กกู๋จอมโหด")
庞妃	Páng fēi	ผางเฟย	พั้ง ฮุย	พระสนมผัง (เจ้าจอมผัง / ผัง ลี่เอ๋อ) ไม่มีในประวัติศาสตร์
孙荣 · 孙秀	Sūn Róng · Sūn Xiù	ซุน หรง · ซุน ซิ่ว	ซึง เอี๊ยง · ซึง สิ่ว	ลูกเขยราชครูในนิยายสองสาย
庞元英	Páng Yuányīng	ผาง หยวนอิง	พั้ง ง้วง เอง	ลูกชายผังจี๋ตัวจริง
醇之	Chúnzhī	ฉุนจือ	ซุ้ง จือ	ชื่อรองของผังจี๋
赵清贶	Zhào Qīngkuàng	จ้าว ชิงค่วง	เตี่ย เช ข่วง	ญาติที่รับสินบนปี 1053
韩绛	Hán Jiàng	หาน เจี้ยง	ฮั้ง กั่ง	ขุนนางผู้ทักเรื่องตี๋ชิงและกล่าวโทษผังจี๋
狄青	Dí Qīng	ตี๋ ชิง	เต๊ก เช	ตี๋ชิง (เต็กเช็ง) ขุนพล 1008–1057
司马光	Sīmǎ Guāng	ซือหม่า กวง	ซี เบ๊ กวง	ผู้ได้รับการอุปถัมภ์
张尧佐	Zhāng Yáozuǒ	จาง เหยาจั่ว	เตีย เงี้ยว จ๋อ	ลุงพระสนมจาง ได้ยศ太师หลังตาย
宋庠	Sòng Xiáng	ซ่ง เสียง	ซ่ง เซี้ยง	อัครเสนาบดีที่พ้นไปปี 1051
宋仁宗	Sòng Rénzōng	ซ่ง เหรินจง	ซ่ง ยิ้ง จง	ฮ่องเต้
侬智高	Nóng Zhìgāo	หนง จื้อเกา	ล้ง ตี่ เกา	ผู้ก่อกบฏที่กวางสี 1052
李雨堂	Lǐ Yǔtáng	หลี่ อวี่ถัง	ลี้ อู๋ ทั้ง	ผู้แต่ง《万花楼》《五虎平西》
宰相	zǎixiàng	ไจ่เซี่ยง	ไจ๋ เสี่ยง	อัครมหาเสนาบดี
判官	pànguān	พั่นกวน	พ่วง กัว	ผู้พิพากษาผู้ช่วย
免死金牌	miǎnsǐ jīnpái	เหมี่ยนสื่อ จินผาย	เมี้ยง สี้ กิง ไป๊	ป้ายทองยกเว้นโทษตาย (ละคร)
尚方宝剑	Shàngfāng bǎojiàn	ซ่างฟาง เป่าเจี้ยน	เสียง ฮวง โป๋ เกี่ยง	กระบี่อาญาสิทธิ์ (ละคร)
龙头铡	lóngtóu zhá	หลงโถวจ๋า	เล้ง เท้า จัก	เครื่องประหารหัวมังกร (นิยาย)
宋史	Sòng shǐ	ซ่งสื่อ	ซ่ง สื้อ	ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ซ่ง
续资治通鉴长编	Xù Zīzhì tōngjiàn chángbiān	ซฺวี่จือจื้อทงเจี้ยน ฉางเปียน	ซก จือ ตี่ ทง กั่ง เชี้ยง เพียง	พงศาวดารรายปี
说呼全传	Shuō Hū quánzhuàn	ซัวฮู เฉวียนจ้วน	เสฺวะ ฮู ช้วง ท้วง	นิยายชิง 1779
万花楼	Wànhuā lóu	ว่านฮวาโหลว	บ่วง ฮวย เล้า	นิยายชิง (ไทยเก่า "บ้วนฮ่วยเหลา")
五虎平西	Wǔhǔ píng xī	อู่หู่ ผิงซี	โหงว โห้ว เพ้ง ไซ	นิยายชิง (ไทยเก่า "โหงวโฮ้วเพงไซ")
百家公案	Bǎijiā gōng'àn	ไป่เจีย กงอั้น	เปะ กา กง อั่ง	นิยายคดีสมัยหมิง
三侠五义	Sān xiá wǔ yì	ซานเสียอู่อี้	ซัง เฮียก อู๋ หงี	นิยาย 1879

1. ฉากที่ทุกคนจำได้: ราชครูผังกับตอน "ประหารราชครู"

ในละคร《包青天》ปี 1993 ราชครูผัง (ภาษาจีน 庞吉 นักแสดงคือตู้หม่านเซิง 杜满生) เป็นคู่ปรับประจำในท้องพระโรง มีสองคดีที่ผูกกับครอบครัวเขาโดยตรง และทั้งสองคดีเป็นชื่อตอนที่คนไทยจำได้ ชื่อตอนทั้งหมดนี้ตามตารางคดีในวิกิพีเดียภาษาไทยหน้าละคร พ.ศ. 2536 (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย) ส่วนละครภาคนี้มาจากไหนและคดีอื่นมีอะไรบ้าง อยู่ในตอนเปาบุ้นจิ้น 1993 มาจากไหน

"ประหารราชครู" — ชื่อตอนว่าประหาร แต่ราชครูไม่ได้ถูกประหาร

ตอบคำถามที่คนค้นมากที่สุดก่อนเลยครับ ในละคร 1993 เปาบุ้นจิ้นไม่ได้ประหารราชครูผัง ตอน "ประหารราชครู" คือคดีที่ 39 ภาษาจีนชื่อ 庞妃有喜 ("พระสนมผังทรงครรภ์") ตอน 220–225 ฉายครั้งแรกที่ไต้หวันระหว่าง 27 ธ.ค. 1993 ถึง 3 ม.ค. 1994

เรื่องย่อของละครเล่าว่า พระสนมผังแท้งเพราะตกใจแมวดำ ราชครูผังจึงวางแผนปิดเรื่อง วางยาหมอหลวง แล้วรับหญิงมีครรภ์ชื่อตู้อวี้เหมย (杜玉梅) มาเป็นลูกบุญธรรม เพื่อเอาเด็กในท้องมาแทน "พระโอรส" ระหว่างทางเปาบุ้นจิ้นถึงขั้นถูกปลด ก่อนอ๋องแปดกับอัครเสนาบดีหวังจะช่วยกันทูลจนเรื่องถึงพระกรรณ (ละคร)

ฉากจบคือฉากที่ทำให้ชื่อตอนนี้หลอกตา เรื่องย่อตอนที่ 225 เขียนไว้ว่า

「仁宗和皇太后赶来替庞太师求情，包公免去了庞太师的死罪，改判终身监禁，庞妃也被打入了冷宫。」

"ซ่งเหรินจงกับพระพันปีรีบมาขอชีวิตให้ราชครูผัง เปาบุ้นจิ้นยกโทษตายให้ราชครูผัง เปลี่ยนเป็นจำคุกตลอดชีวิต ส่วนพระสนมผังถูกส่งไปตำหนักเย็น" — เรื่องย่อละคร《包青天》(1993) ตอนที่ 225 (เว็บ电视猫)

เครื่องประหารถูกยกขึ้นมาจริง แต่ไม่ได้ลง ชื่อไทย "ประหารราชครู" จึงบอกแค่ครึ่งเรื่อง (ละคร) ถ้าจะหาราชครูผังที่ถูกประหารจริง ๆ ต้องไปดูนิยายอีกเล่มหนึ่ง ซึ่งผมจะเล่าในหัวข้อ 5

"ก๊กกู๋จอมโหด" — ลูกชายราชครูกับเครื่องประหารหัวมังกร

คดีที่ 7 ของละคร (铡庞昱 ตอน 30–34) ชื่อไทยว่า "ก๊กกู๋จอมโหด" (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย) คำว่า "ก๊กกู๋" มาจาก 国舅 แปลว่าญาติฝ่ายพระสนม ตัวเอกของคดีคือผังอวี้ (庞昱 ผาง อวี้) ลูกชายราชครูผัง ที่ฉุดภรรยาของเถียนฉี่หยวน (田起元) แล้วใส่ร้ายสามี (ละคร)

ละครเติมฉากที่นิยายไม่มี เรื่องย่อตอนที่ 34 เล่าว่าราชครูผังยก "ป้ายทองยกเว้นโทษตาย" (免死金牌) ขึ้นสู้ "กระบี่อาญาสิทธิ์" (尚方宝剑) ของเปาบุ้นจิ้น พระสนมผังบุกไปถึงห้องทรงพระอักษร แต่ซ่งเหรินจงกลับเตือนเปาบุ้นจิ้นว่า「尚方宝剑，如朕亲临」— กระบี่อาญาสิทธิ์อยู่ที่ไหน ก็เหมือนเราเสด็จไปเอง สุดท้ายผังอวี้สำนึกผิดในคุก ยอมรับโทษใต้เครื่องประหาร (ละคร) ส่วนเครื่องประหารหัวมังกรมาจากไหน และมีในศาลซ่งจริงไหม อยู่ในตอนเครื่องประหารหัวสุนัข หัวเสือ หัวมังกรมีจริงไหม

ละครภาคนี้ยังมีคดีที่ใช้เครื่องประหารกับคนใหญ่คนโตอีกหลายคดี เช่นคดีราชบุตรเขยที่ผมเล่าไว้ในตอนประหารราชบุตรเขยเฉินซื่อเหม่ย และเปาบุ้นจิ้นตัวจริงทำคดีอะไรบ้าง อยู่ในตอนคดีจริงของเปาบุ้นจิ้น

ในนิยาย《三侠五义》: ตัวร้ายที่ไม่เคยถูกประหาร

ราชครูผังกับลูกชายในละครยกโครงมาจากนิยาย《三侠五义》(ซานเสียอู่อี้) ฉบับพิมพ์ปี 1879 ในนิยาย ผังอวี้เป็น "ท่านโหวอันเล่อ" ลูกราชครูผัง ถูกส่งไปแจกข้าวช่วยผู้ประสบภัยที่เฉินโจว (陈州) แต่ไม่แจก กลับสร้างสวนและฉุดลูกสาวชาวบ้าน (นิยาย) ตอนที่ 15 ชื่อตอน「斩庞昱初试龙头铡」— ประหารผังอวี้ ลองเครื่องประหารหัวมังกรครั้งแรก และในตอนเดียวกันนี้เองที่ชื่อของราชครูโผล่ขึ้นมาครั้งแรก เมื่อเปาบุ้นจิ้นคิดในใจว่า

「现有老贼庞吉在京，见我铡了他的爱子，他焉有轻轻放过之理」

"ตอนนี้เจ้าเฒ่าโจรผังจี๋ (庞吉) อยู่ในเมืองหลวง เห็นเราประหารลูกรักของมัน มันจะปล่อยไปง่าย ๆ ได้อย่างไร" —《三侠五义》第十五回

จากนั้นราชครูผังก็แค้นเปาบุ้นจิ้นทั้งเรื่อง ตอนที่ 20 ชื่อตอน「受魇魔忠良遭大难」บอกว่าขุนนางตงฉินโดนคุณไสย ในตอนนั้นนักพรตตั้งพิธีอยู่ในสวนของราชครูผังเพื่อทำร้ายเปาบุ้นจิ้น และจั่นเจาเป็นคนลอบเข้าไปถึงแท่นพิธี (นิยาย)

แต่เมื่อเรื่องแดง ฮ่องเต้ในนิยายลงโทษเบามาก ตอนที่ 22 ชื่อตอน「金銮殿包相参太师」(เปาบุ้นจิ้นกล่าวโทษราชครูในท้องพระโรง) เขียนว่า

「圣上痛加申饬，念他是椒房之戚，着从宽罚俸三年。」

"ฮ่องเต้ทรงตำหนิอย่างหนัก แต่ทรงคำนึงว่าเขาเป็นญาติฝ่ายพระสนม จึงลดโทษเหลือตัดเบี้ยหวัดสามปี" —《三侠五义》第二十二回

และให้ราชครูผังขอโทษเปาบุ้นจิ้นต่อหน้า「立时叫庞吉当面与包公陪罪」 ราชครูผังในนิยายจึงเป็นตัวร้ายที่ไม่เคยถูกประหาร เขามีเครือข่ายครบ ทั้งลูกเขยซุนหรง (孙荣 ซุน หรง) ที่คุมกรมทหารรักษาเมือง และหลานตาที่เป็นเจ้าเมือง ตอนที่ 40 เขียนว่า「太守孙珍乃兵马司孙荣之子，却是太师庞吉之外孙」 เรื่องแซ่ซุนเองมาจากไหน ผมเล่าไว้ในแซ่ซุน (孙) มาจากไหน

ตอนที่ 47 ราชครูผังกับซุนหรงและลูกศิษย์เลี่ยวเทียนเฉิง (廖天成) ยังเอาคำร้องเรื่อง "หลานเปาบุ้นจิ้นรีดไถหัวเมือง" มาเล่นงานเปาบุ้นจิ้น สุดท้ายพิสูจน์ได้ว่ามีคนปลอมตัว หลานตัวจริงบริสุทธิ์ (นิยาย) หลานในนิยายเล่มนี้จึงเป็นผู้ถูกใส่ร้าย ต่างจากหลานในงิ้วที่ผมเล่าไว้ในตอนประหารเปาเหมี่ยนไม่มีจริง

อีกเรื่องที่คนมักจำผิดคือพระสนมผัง ใน《三侠五义》ไม่มีฉากพระสนมผังเด่น ๆ มีแค่คำว่า "椒房之戚" (ญาติฝ่ายพระสนม) พระสนมผังที่มีบทชัดในละครมาจากนิยายสายตี๋ชิงที่เก่ากว่า

2. เอกสารสมัยซ่งบันทึกไว้ว่าอะไร: ผังจี๋ตัวจริง

ทีนี้มาดูตัวจริงกันครับ ชีวประวัติของผังจี๋ (庞籍 ผาง จี๋) อยู่ใน《宋史》(ซ่งสื่อ ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ซ่ง) เล่มที่ 311 เปิดเรื่องไว้แบบนี้

「庞籍，字醇之，单州成武人。及进士第，为黄州司理参军，知州夏竦以为有宰相器。调开封府兵曹参军，知府薛奎荐为法曹。」

"ผังจี๋ ชื่อรองฉุนจือ ชาวเฉิงอู่ แคว้นซ่าน สอบได้จิ้นซื่อ เป็นเจ้าหน้าที่คดีอาญาที่หวงโจว เจ้าเมืองเซี่ยซ่ง (夏竦) เห็นว่ามีแววเป็นอัครเสนาบดี ต่อมาย้ายเป็นเจ้าหน้าที่ฝ่ายทหารของไคฟง เจ้าเมืองเซวียขุย (薛奎) เสนอให้ไปอยู่ฝ่ายกฎหมาย" —《宋史》卷311

ผังจี๋เกิดปี 988 ตายปี 1063 เขาเริ่มชีวิตราชการจากงานคดี และงานแรก ๆ ในเมืองหลวงก็อยู่ที่ไคฟง เมืองเดียวกับที่เปาบุ้นจิ้นจะมาคุมในอีกหลายสิบปีต่อมา

จากเจ้าหน้าที่คดีสู่ผู้พิพากษาศาลไคฟง: "ต้องโบยขันที"

ฉากที่ทำให้ภาพ "ราชครูผังเจ้าเล่ห์" พังทันทีอยู่ในชีวประวัติช่วงนี้ ตอนผังจี๋เป็นผู้พิพากษาผู้ช่วย (判官 พั่นกวน) ของศาลไคฟง พระสนมยศ "เหม่ยเหริน" แซ่ซ่าง (尚美人) ส่งขันทีมาสั่งศาลให้ยกเว้นภาษีตลาดให้ช่าง

「为开封府判官，尚美人遣内侍称教旨免工人市租。籍言：『祖宗以来，未有美人称教旨下府者，当杖内侍。』诏有司：『自今宫中传命，毋得辄受。』」

"ตอนเป็นผู้พิพากษาผู้ช่วยศาลไคฟง พระสนมซ่างส่งขันทีมาอ้างคำสั่งของพระนาง ให้ยกเว้นภาษีตลาดแก่ช่าง ผังจี๋ทูลว่า 'ตั้งแต่บรรพกษัตริย์มา ไม่เคยมีพระสนมชั้นเหม่ยเหรินออกคำสั่งมาถึงศาล ควรโบยขันทีผู้นั้น' จึงมีพระราชโองการถึงหน่วยราชการว่า 'ต่อไปคำสั่งที่ส่งออกจากวังใน ห้ามรับโดยพลการ'" —《宋史》卷311

เรื่องนี้เกิดราวทศวรรษ 1030 ก่อนเปาบุ้นจิ้นมารักษาการเจ้าเมืองไคฟงราว 20 ปี ลองนึกภาพดูนะครับ คนที่นิยายให้เป็น "ญาติพระสนมผู้ใช้อำนาจวังใน" ตัวจริงคือผู้พิพากษาที่ไม่ยอมให้พระสนมสั่งศาล

ทีมงานจริงของศาลไคฟงมีใครบ้าง และศาลที่นักท่องเที่ยวไปดูวันนี้เป็นของเก่าแค่ไหน อยู่ในตอนศาลไคฟงมีจริงไหม ส่วนตำแหน่ง判官 กับ "ทีมศาลไคฟง" ในนิยายต่างกันอย่างไร ผมเล่าไว้ในตอนหวังเฉา หม่าฮั่น จางหลง เจ้าหู่ และกงซุนเช่อ

"天子御史也" — ผู้ตรวจการของฮ่องเต้ ไม่ใช่ของอัครเสนาบดี

หลังพระพันปีหลิว (刘太后 หลิว ไท่โฮ่ว) ผู้เคยว่าราชการแทนซ่งเหรินจงสวรรคตในปี 1033 ผังจี๋ซึ่งตอนนั้นเป็นผู้ตรวจการ เสนอเรื่องที่ตรงไปตรงมามาก「籍请下阁门，取垂帘仪制尽燔之」— ขอให้เอาระเบียบพิธี "ว่าราชการหลังม่าน" ไปเผาให้หมด เพื่อไม่ให้ใครใช้ซ้ำ

ความตรงแบบนี้ทำให้คนร่วมสมัยพูดถึงเขาด้วยประโยคนี้

「孔道辅谓人曰：『言事官多观望宰相意，独庞醇之，天子御史也。』」

"ข่งเต้าฝู่ (孔道辅) พูดกับคนอื่นว่า 'ขุนนางที่มีหน้าที่ทักท้วงส่วนใหญ่คอยดูท่าทีอัครเสนาบดี มีแต่ผังฉุนจือที่เป็นผู้ตรวจการของฮ่องเต้'" —《宋史》卷311

ชีวประวัติเดียวกันยังเล่าว่า ตอนราชสำนักรบกับซีเซี่ย ผังจี๋วิจารณ์ว่าทหารชายแดนรบหนักแต่ไม่ได้บำเหน็จ ขณะที่ "สามขุนนาง" คือขุนนางวังใน หมอหลวง และนักดนตรีหลวง「无功劳，享丰赐」— ไม่มีความชอบ แต่ได้รางวัลมากมาย

อัครเสนาบดีคนเดียวในปี 1051

ผังจี๋ไต่ตำแหน่งผ่านงานชายแดนตะวันตกเฉียงเหนือ และได้ยศ天章阁待制 กับ龙图阁直学士 ระหว่างทาง จนปีหวงโย่วที่ 3 (ค.ศ. 1051) เดือนสิบ เขาก้าวจากผู้บัญชาการสภาการทหาร (枢密使) ขึ้นเป็นอัครเสนาบดี《宋史》บันทึกว่าการแต่งตั้งครั้งนี้พิเศษ

「拜同中书门下平章事、昭文馆大学士、监修国史。籍初入相，且独员，而遽为昭文馆大学士，出殊拜也。」

"ได้รับแต่งตั้งเป็นอัครเสนาบดี (同中书门下平章事) ราชบัณฑิตหอจาวเหวิน และผู้กำกับการเรียบเรียงประวัติศาสตร์ชาติ ผังจี๋เพิ่งเข้าเป็นอัครเสนาบดี และเป็นอยู่คนเดียว แต่ได้ตำแหน่งราชบัณฑิตหอจาวเหวินทันที นับเป็นการแต่งตั้งพิเศษ" —《宋史》卷311

ตำแหน่งจริงของผังจี๋คือ "อัครเสนาบดี" ไม่ใช่ "ราชครู" เรื่องนี้ผมจะกลับมาอีกทีในหัวข้อย่อยสุดท้ายของส่วนนี้

ด่างพร้อย: คดีญาติรับสินบน และ "ใช้กฎหมายเข้มงวดมาก"

ผังจี๋ไม่ใช่นักบุญ และ《宋史》เองก็ไม่ได้เล่าแบบนั้น ปี 1053 เขาพ้นตำแหน่งอัครเสนาบดีเพราะคดีของญาติ

「道士赵清贶与籍姊家亲，绐为渊白籍，乃与堂吏共受渊赂。小吏诉之，下开封府，捕清贶，刺配远州，道死。韩绛言籍阴讽府杖杀清贶以灭口，覆之无状。言不已，乃罢知郓州。」

"นักพรตจ้าวชิงค่วงเป็นญาติทางบ้านพี่สาวของผังจี๋ หลอกว่าจะช่วยนำเรื่องของหวงฝู่ยวน (皇甫渊) ไปเสนอผังจี๋ แล้วร่วมกับเสมียนสำนักอัครเสนาบดีรับสินบนของหวงฝู่ยวน เสมียนชั้นผู้น้อยแจ้งความ เรื่องส่งไปศาลไคฟง จับจ้าวชิงค่วงได้ สักหน้าเนรเทศไปเมืองไกล ตายกลางทาง หานเจี้ยงกล่าวหาว่าผังจี๋แอบบอกศาลให้ตีจนตายเพื่อปิดปาก ตรวจสอบแล้วไม่พบมูล แต่ถูกกล่าวหาไม่หยุด จึงพ้นไปเป็นเจ้าเมืองยฺวิ่นโจว" —《宋史》卷311

ชีวประวัติของหลี่ว์กงชั่ว (吕公绰) ผู้คุมศาลไคฟงตอนนั้นซึ่งอยู่ในเล่มเดียวกันยังเสริมว่า ตอนที่มีการโบยจ้าวชิงค่วง「实非公绰所临」— เขาไม่ได้อยู่ในที่นั้นเอง

ท้ายชีวประวัติ《宋史》สรุปตัวตนของผังจี๋อย่างตรงไปตรงมา

「籍晓律令，长于吏事。持法深峭，军中有犯，或断斩刳磔，或累笞至死，以故士卒畏服。治民颇有惠爱，及为相，声望减于治郡时。」

"ผังจี๋รู้กฎหมาย เก่งงานราชการ ใช้กฎหมายเข้มงวดมาก ทหารทำผิดบางครั้งก็ตัดหัว ผ่าร่าง หรือเฆี่ยนจนตาย ทหารจึงเกรงกลัว แต่ต่อราษฎรค่อนข้างเมตตา และเมื่อเป็นอัครเสนาบดี ชื่อเสียงกลับไม่ดีเท่าตอนปกครองหัวเมือง" —《宋史》卷311

สรุปจากตัวบท ผังจี๋ไม่ใช่นักบุญ เขาโหดกับทหาร และญาติของเขาก็ทำให้ชื่อเสีย แต่ก็ไม่มีบันทึกว่าเขาโกงหรือคิดร้ายต่อขุนนางตงฉินแบบราชครูในนิยาย

ไม่เคยเป็น "ราชครู" ไม่มีลูกชื่อผังอวี้ ไม่มีลูกสาวเป็นพระสนม

ทีนี้มาไล่ทีละข้อที่ละครบอกเรา

• ตำแหน่ง "ราชครู" (太师) — ผังจี๋ไม่เคยได้ยศนี้ ตอนเกษียณเขาได้ยศ太子太保 และได้บรรดาศักดิ์อิ่งกั๋วกง (颍国公) หลังตายได้ยศ司空 และ侍中
• ลูกชาย — ลูกชายที่《宋史》บันทึกคือผังหยวนอิง (庞元英) ขุนนางชั้น朝散大夫「子：元英，朝散大夫」ไม่มีลูกชื่อผังอวี้
• ลูกสาวเป็นพระสนม — รายชื่อพระมเหสีและพระสนมของซ่งเหรินจงใน《宋史》เล่มที่ 242 มีแซ่กัว เฉา จาง เหมียว โจว หยาง เฝิง ไม่มีแซ่ผังเลย

ส่วนคนในรัชกาลนั้นที่ได้ยศ "太师" จริง คือจางเหยาจั่ว (张尧佐 จาง เหยาจั่ว) ลุงของพระสนมจางคนโปรด ซึ่ง《宋史》บันทึกว่า「卒，赠太师」— ได้ยศราชครูหลังตาย จำชื่อนี้ไว้นะครับ จะกลับมาในหัวข้อ 5

ผังจี๋ตายในปีเจียโย่วที่ 8 (ค.ศ. 1063)《宋史》บันทึกรัชกาลเขียนสั้น ๆ ว่า「三月戊申，庞籍薨」และอีกราว 23 วันต่อมา (คำนวณจากวันในปฏิทินจีน) ก็ถึงวัน「三月辛未，帝崩于福宁殿」 ชีวประวัติของเขาเล่าต่อว่า「时仁宗不豫，废朝、临奠皆不果」— ตอนนั้นซ่งเหรินจงประชวร ทั้งการงดว่าราชการไว้ทุกข์และการเสด็จไปเคารพศพจึงทำไม่ได้ หลังตายเขาได้สมัญญา "จวงหมิ่น" (庄敏)

3. ผังจี๋กับตี๋ชิงและซือหม่ากวง: ผู้อุปถัมภ์ ไม่ใช่ศัตรู

ในนิยายสายตี๋ชิง ราชครูผังคือศัตรูอันดับหนึ่งของขุนพลตี๋ชิง แต่ในเอกสารจริง ความสัมพันธ์กลับด้านเกือบทั้งหมด

1052: "ถ้าจะส่งตี๋ชิงไป ต้องให้คุมคนเดียว"

ความสัมพันธ์เริ่มตั้งแต่สมัยชายแดน ตอนผังจี๋คุมเหยียนโจว (延州) เขา「使部将狄青将万余人，筑招安砦于谷旁」— ให้ตี๋ชิง (狄青 ตี๋ ชิง) นายทหารใต้บังคับบัญชานำทหารหมื่นกว่าคนสร้างค่ายจาวอานข้างหุบเขา

ปี 1052 หนงจื้อเกา (侬智高 หนง จื้อเกา) ก่อกบฏที่กวางสี และราชสำนักจะส่งตี๋ชิงไปปราบ พงศาวดารรายปี《续资治通鉴长编》(ซฺวี่จือจื้อทงเจี้ยน ฉางเปียน) เล่มที่ 173 บันทึกว่า หานเจี้ยง (韩绛 หาน เจี้ยง) ทูลว่าตี๋ชิงเป็นทหาร ไม่ควรให้คุมทัพคนเดียว ฮ่องเต้จึงถามผังจี๋

「籍曰：青起行伍，若用文臣副之，必为所制，而号令不专，不如不遣。」「乃诏广南将佐皆禀青节制」

"ผังจี๋ทูลว่า 'ตี๋ชิงขึ้นมาจากพลทหาร ถ้าให้ขุนนางฝ่ายพลเรือนเป็นรอง ตี๋ชิงจะถูกครอบงำ คำสั่งไม่เป็นเอกภาพ สู้ไม่ส่งไปเลยดีกว่า' จึงมีพระราชโองการให้แม่ทัพนายกองในกว่างหนานทั้งหมดขึ้นกับตี๋ชิง" —《续资治通鉴长编》卷173 皇祐四年

คนที่ทำให้ตี๋ชิงได้คุมทัพเต็มมือในศึกที่สร้างชื่อที่สุดของชีวิต คือผังจี๋คนนี้

1053: ค้านเลื่อนยศ "เพื่อรักษาชื่อเสียงตี๋ชิงเอง"

หลังตี๋ชิงชนะ ซ่งเหรินจงตรัสกับผังจี๋ว่า「青破贼，卿执议之力也」— ตี๋ชิงชนะข้าศึกได้ เพราะท่านยืนยันความเห็นไว้ แล้วฮ่องเต้ก็อยากตั้งตี๋ชิงเป็นผู้บัญชาการสภาการทหาร (枢密使) ผังจี๋ค้าน และเหตุผลของเขาน่าสนใจมาก

「且臣不欲使青为枢密使者，非徒为国家惜名器，亦欲保全青之功名尔。青起于行伍，骤擢为枢密副使，中外咸以为国朝未有此」

"ที่ข้าพเจ้าไม่อยากให้ตี๋ชิงเป็นผู้บัญชาการสภาการทหาร ไม่ใช่เพียงหวงยศศักดิ์ของแผ่นดิน แต่อยากรักษาชื่อเสียงความดีของตี๋ชิงไว้ด้วย ตี๋ชิงขึ้นมาจากพลทหาร ถูกเลื่อนเป็นรองผู้บัญชาการสภาการทหารอย่างรวดเร็ว คนทั้งในและนอกราชสำนักก็ว่าไม่เคยมีมาก่อนในราชวงศ์นี้" —《续资治通鉴长编》卷174 皇祐五年

ในการทูลครั้งเดียวกัน ผังจี๋ยกตัวอย่างว่าไท่จู่เคยไม่ให้ยศสูงแก่เฉาปิน (曹彬) แม่ทัพที่ตีเจียงหนานได้ แต่สุดท้ายฮ่องเต้ก็ไม่ฟัง《宋史》สรุปไว้สั้น ๆ ว่า「遂欲以青为枢密使、同平章事，籍力争之，不听」— จะตั้งตี๋ชิงเป็นผู้บัญชาการสภาการทหาร ผังจี๋ค้านเต็มที่ แต่ไม่ทรงฟัง

จุดนี้สำคัญ ในประวัติศาสตร์ ผังจี๋เคย "ค้าน" การเลื่อนยศตี๋ชิงต่อหน้าฮ่องเต้จริง แต่เหตุผลที่เขาบอกคือ "เพื่อรักษาชื่อเสียงตี๋ชิง" ส่วนคนที่บีบตี๋ชิงออกจากตำแหน่งในปี 1056 เป็นขุนนางกลุ่มอื่น เช่น โอวหยางซิว (欧阳修 โอวหยาง ซิว) และเหวินเยี่ยนปั๋ว (文彦博 เหวิน เยี่ยนปั๋ว) ไม่ใช่ผังจี๋ เรื่องตี๋ชิงทั้งชีวิต และตำนาน "สลับหัว" กับเปาบุ้นจิ้น อยู่ในตอนเต็กเช็งแม่ทัพหน้าขาว

ซือหม่ากวงกราบภรรยาของเขา "เหมือนแม่"

เรื่องที่บอกตัวตนของผังจี๋ได้ชัดเรื่องหนึ่งไม่ได้อยู่ในชีวประวัติของเขาเอง แต่อยู่ในชีวประวัติของคนอื่น ซือหม่ากวง (司马光 ซือหม่า กวง) ผู้ที่ต่อมาเป็นผู้เรียบเรียงพงศาวดาร《资治通鉴》เคยทำงานใต้ผังจี๋ที่ปิงโจว (并州) ตอนนั้นมีปัญหาที่ดินริมแม่น้ำของหลินโจว (麟州) ถูกฝ่ายซีเซี่ยรุกกิน ซือหม่ากวงเสนอแผนสร้างป้อม แล้วเรื่องก็พลิก

「籍从其策；而麟将郭恩勇且狂，引兵夜渡河，不设备，没于敌，籍得罪去。光三上书自引咎，不报。籍没，光升堂拜其妻如母，抚其子如昆弟，时人贤之。」

"ผังจี๋ทำตามแผนของเขา แต่กัวเอิน (郭恩) แม่ทัพหลินโจวกล้าแต่บ้าบิ่น ยกทัพข้ามแม่น้ำตอนกลางคืนโดยไม่ระวัง ถูกข้าศึกฆ่าตาย ผังจี๋ถูกลงโทษพ้นตำแหน่ง ซือหม่ากวงยื่นหนังสือสามครั้งขอรับผิดเอง แต่ไม่มีคำตอบ เมื่อผังจี๋ตาย ซือหม่ากวงขึ้นไปกราบภรรยาของเขาเหมือนแม่ ดูแลลูกของเขาเหมือนพี่น้อง คนสมัยนั้นยกย่อง" —《宋史》卷336 司马光传

ทำไมซือหม่ากวงถึงรอด《续资治通鉴长编》เล่มที่ 186 ปีเจียโย่วที่ 2 (ค.ศ. 1057) ให้คำตอบในประโยคเดียว「籍匿光初所陈事，故光得以去官免责」— ผังจี๋ซ่อนเอกสารข้อเสนอเดิมของซือหม่ากวงไว้ ซือหม่ากวงจึงพ้นตำแหน่งโดยไม่ต้องรับโทษ

คนที่รับผิดแทนลูกน้อง แล้วซ่อนหลักฐานเพื่อไม่ให้ลูกน้องโดนไปด้วย คือคนที่ชื่อถูกยืมไปเป็นตัวร้ายประจำท้องพระโรงในนิยายและละครเปาบุ้นจิ้น นี่คือความย้อนแย้งใหญ่ที่สุดของเรื่องราชครูผัง

4. ผังจี๋กับเปาบุ้นจิ้น: ไม่มีบันทึกความขัดแย้ง

คำถามที่ตามมาตรง ๆ คือ ในชีวิตจริงผังจี๋กับเปาบุ้นจิ้นเป็นศัตรูกันไหม

ผู้เขียนค้นคำ "包拯" คู่กับ "庞籍" ในคลังวิกิซอร์ซภาษาจีนทั้งหมด ได้ 96 ผล ส่วนใหญ่เป็นแค่ชื่อสองคนอยู่ใกล้กันในบันทึกราชการ ไม่พบฎีกาที่เปาบุ้นจิ้นกล่าวโทษผังจี๋ และไม่พบบันทึกที่ผังจี๋ขัดขวางเปาบุ้นจิ้น ศัตรูทางการเมืองที่เปาบุ้นจิ้นสู้จริงคือฝ่ายญาติพระสนมจาง เรื่องนั้นอยู่ในตอนเปาบุ้นจิ้นค้านฮ่องเต้

ลำดับเหตุการณ์ปี 1051 ที่บังเอิญต่อกัน

จุดที่ชีวิตสองคนเฉียดกันอยู่ในตารางอัครเสนาบดีของ《宋史》เล่มที่ 211 ปีหวงโย่วที่ 3 (ค.ศ. 1051) มีหมายเหตุว่า

「先是，包拯、吴奎等言宋庠无所建明，三月庚申，庠以行刑部尚书、观文殿大学士出知河南府。」

"ก่อนหน้านั้น เปาเจิ่ง อู๋ขุย และคนอื่นทูลว่าซ่งเสียงไม่มีผลงานอะไร วันเกิงเซินเดือนสาม ซ่งเสียงจึงพ้นไปเป็นเจ้าเมืองเหอหนาน" —《宋史》卷211 宰辅表二

แล้วในเดือนสิบปีเดียวกัน ตารางเดียวกันบันทึกว่า「十月庚子，庞籍自枢密使……加同平章事、昭文馆大学士」

ผมต้องย้ำว่านี่ไม่ได้แปลว่าเปาบุ้นจิ้นตั้งใจช่วยผังจี๋ เอกสารบอกแค่ลำดับเวลา การกล่าวโทษซ่งเสียง (宋庠 ซ่ง เสียง) ทำให้มีที่ว่าง แล้วผังจี๋ก็ขึ้นมาในอีกเจ็ดเดือน

จุดร่วมที่น่าแปลกใจ

ถ้าวางชีวประวัติสองคนเทียบกัน จะเห็นว่าผังจี๋ตัวจริงคล้ายเปาบุ้นจิ้นมากกว่าคล้ายราชครูในละคร

เรื่อง	ผังจี๋	เปาบุ้นจิ้น
ศาลไคฟง	เป็น判官 (ผู้พิพากษาผู้ช่วย) ราวทศวรรษ 1030	รักษาการเจ้าเมือง (权知) ปี 1057–1058
ยศราชบัณฑิต	天章阁待制 · 龙图阁直学士	天章阁待制 · 龙图阁直学士 (จึงถูกเรียก "包待制" "包龙图")
ขัดวังใน	ทูลให้โบยขันทีที่ถือคำสั่งพระสนมมาสั่งศาล	กล่าวโทษญาติพระสนมจาง
รัชทายาท	เคยยื่นฎีกาลับขอให้เลือกเชื้อพระวงศ์ที่ดีเป็นพระโอรส	ทูลเรื่องตั้งรัชทายาทเช่นกัน
ปีตาย	1063	1062

ประโยคเรื่องรัชทายาทของผังจี๋ใน《宋史》เขียนว่า「仁宗不豫，籍尝密疏，请择宗室之贤者为皇子，其言甚切」— เมื่อซ่งเหรินจงประชวร ผังจี๋เคยยื่นฎีกาลับ ขอให้เลือกเชื้อพระวงศ์ที่มีคุณธรรมมาเป็นพระโอรส ถ้อยคำจริงจังมาก ยศ "ไต้จื้อ" กับ "หลงถู" ที่กลายเป็นชื่อเรียกเปาบุ้นจิ้นในงิ้วมาจากไหน อยู่ในตอนตำแหน่งจริงของเปาบุ้นจิ้น และเรื่องรัชทายาทของซ่งเหรินจงอยู่ในตอนซ่งเหรินจงตัวจริง

เปาบุ้นจิ้นตายปี 1062 ผังจี๋ตายปี 1063 (เดือนสามตามปฏิทินจีน) และซ่งเหรินจงตามไปในอีกราว 23 วัน ในเวลาราวหนึ่งปี ทั้งสามคนจากไปครบ

5. ราชครูผังเกิดในนิยายอย่างไร: 庞集 → 庞洪 → 庞吉

ถ้าผังจี๋ตัวจริงเป็นคนแบบนี้ แล้วตัวร้ายสกุลผังมาจากไหน คำตอบไม่ได้อยู่ใน《三侠五义》เล่มเดียว แต่ต้องไล่ย้อนนิยายจีนอย่างน้อยสี่เล่ม

ยุค	งาน	ตัวร้ายฝ่ายใน
หมิง	《百家公案》ตอนที่ 83	พระสนมแซ่จาง (张)
1779	《说呼全传》	อัครเสนาบดีขวา 庞集 + 庞贵妃
ต้นศตวรรษที่ 19	《万花楼》《五虎平西》ของหลี่อวี่ถัง	ราชครู 庞洪 + พระสนมผัง — ถูกประหาร
1879	《三侠五义》	ราชครู 庞吉 + ลูก 庞昱

นิยายหมิง《百家公案》: ตัวร้ายฝ่ายในยังแซ่จาง

ในนิยายคดีสมัยหมิง《百家公案》(ไป่เจีย กงอั้น) ตอนที่ 83 ชื่อตอน「判张妃国法失仪」— ตัดสินพระสนมจางผู้ผิดกฎหมายและพิธี เรื่องมีอยู่ว่าพระสนม "张" ขอยืมขบวนเสด็จของฮองเฮาไปไหว้พระ เปาบุ้นจิ้นทักว่า「偏宫皇后如何敢乘正宫鸾驾，国法何在？」— พระมเหสีรองกล้านั่งขบวนเสด็จของพระมเหสีเอกได้อย่างไร กฎหมายบ้านเมืองอยู่ที่ไหน แล้วให้คนยึดร่มทองของขบวนไป (นิยาย)

โครงเรื่อง "พระสนมใช้ของฮองเฮาเกินฐานะ แล้วเปาบุ้นจิ้นขวาง" นี้ จะไปโผล่อีกครั้งในนิยายปี 1779 แต่เปลี่ยนแซ่จากจางเป็นผัง นิยายหมิงยืมคดีจากที่อื่นมาใส่ชื่อเปาบุ้นจิ้นอีกหลายเรื่อง ผมรวมไว้ในตอนคดีดังที่ยืมมาจากผู้พิพากษาคนอื่น

《说呼全传》1779: ตัวร้ายสกุลผังที่เก่าที่สุดที่พบ

ตัวร้ายสกุลผังที่เก่าที่สุดเท่าที่ผู้เขียนพบ อยู่ในนิยาย《说呼全传》(ซัวฮู เฉวียนจ้วน) ซึ่งฉบับพิมพ์ที่อ้างกันคือปีเฉียนหลงที่ 44 (ค.ศ. 1779) เป็นเรื่องตระกูลขุนพลฮูเหยียน (呼延) ตอนที่ 1 เปิดเรื่องว่า「话说右丞相庞集，字宰翁，止生一子，名唤黑虎」— อัครเสนาบดีฝ่ายขวาผังจี๋ (庞集) ชื่อรองไจ่เวิง มีลูกชายคนเดียวชื่อเฮยหู่

ชื่อตอนในสารบัญเล่าโครงเรื่องให้เห็นครบโดยไม่ต้องอ่านเนื้อ (นิยาย)

• ตอนที่ 4「庞贵妃欺僭正宫」— พระสนมผังรังแกและล่วงเกินพระมเหสีเอก
• ตอนที่ 5「庞丞相父女弄权　呼家将一门受戮」— อัครเสนาบดีผังกับลูกสาวกุมอำนาจ ตระกูลขุนพลฮูถูกฆ่าทั้งตระกูล
• ตอนที่ 7「包文正硬退庞奸」— เปาบุ้นจิ้นขับไล่ขุนนางกังฉินผังอย่างแข็งกร้าว

โครง "พ่อเป็นขุนนางใหญ่ ลูกสาวเป็นพระสนม ทำร้ายตระกูลขุนพล แล้วเปาบุ้นจิ้นช่วย" ครบแล้วตั้งแต่ปี 1779 และที่สำคัญ ชื่อ 庞集 ออกเสียงจีนกลางว่า "ผาง จี๋" เหมือนชื่อจริงทุกเสียง (นิยาย)

《万花楼》และ《五虎平西》: ราชครูผังหง ศัตรูตี๋ชิง และราชครูที่ถูกประหารจริง

นิยายของหลี่อวี่ถัง (李雨堂 หลี่ อวี่ถัง) เล่าเรื่องตี๋ชิงเป็นพระเอก ปีของ《万花楼》ที่พบคือ 1808 ซึ่งพจนานุกรมนิยายจีนแหล่งเดียวบอกว่าเป็นปีแต่งเสร็จ ส่วนปีพิมพ์จริงยังไม่มีหลักฐานยืนยัน นิยายเล่มนี้คนไทยรู้จักมานานในชื่อ "บ้วนฮ่วยเหลา"

ตัวร้ายเปลี่ยนชื่อเป็นผังหง (庞洪 ผาง หง) ราชครูและพ่อตาของฮ่องเต้ มีลูกเขยชื่อซุนซิ่ว (孙秀 ซุน ซิ่ว) และวางแผนฆ่าตี๋ชิง ตอนที่ 41 บรรยายอำนาจของบ้านผังไว้ว่า

「只因庞太师女为庞妃，把持朝纲，赫赫有名，二品上下官员，十有其七在他门下。」

"เพราะลูกสาวราชครูผังเป็นพระสนมผัง กุมอำนาจราชสำนัก ชื่อเสียงเกรียงไกร ข้าราชการขั้นสองลงมา เจ็ดในสิบเป็นคนของเขา" —《万花楼》第四十一回

ภาคต่อ《五虎平西》(ไทยเก่า "โหงวโฮ้วเพงไซ") ปิดเรื่องผังหงในตอนที่ 102 ชื่อตอน「遵国法庞孙回籍」ซึ่งมีประโยคที่ชาวเมืองพูดถึงบ้านผังว่า「岂料今朝女儿死在宫中，父斩法场之上」— ใครจะคิดว่าวันนี้ลูกสาวตายในวัง พ่อถูกประหารที่ลานประหาร และ「庞洪前日靠了女儿，势力凶如狼虎」— เมื่อก่อนผังหงอาศัยลูกสาว อำนาจดุร้ายดั่งหมาป่ากับเสือ (นิยาย)

นี่คือคำตอบของอีกครึ่งหนึ่งของคำค้น "เปาบุ้นจิ้น ประหารราชครู" ราชครูผังที่ถูกประหารจริงในวรรณกรรมคือผังหงใน《五虎平西》 ไม่ใช่ราชครูใน《三侠五义》และไม่ใช่ในละคร 1993

ยังมีร่องรอยที่บอกว่านิยายเหล่านี้ยืมกันต่อเป็นทอด ชื่อลูกชาย "เฮยหู่" (黑虎) ใน《说呼全传》กลับมาเป็นลูกชายคนที่สามของผังหงใน《五虎平西》 และคู่ "พ่อตาผัง + ลูกเขยแซ่ซุน" (庞洪–孙秀) ก็กลายเป็น (庞吉–孙荣) ใน《三侠五义》 ส่วนอ๋องแปดที่อยู่ฝั่งพระเอกในนิยายสายเดียวกันเป็นใคร อยู่ในตอนอ๋องแปดมีจริงไหม

《三侠五义》1879: ชื่อกลับมาตรงกับคนจริงทุกเสียง

ถึงปี 1879 《三侠五义》ของนักเล่านิทานสืออวี้คุน (石玉昆 สือ อวี้คุน) ใช้ชื่อราชครูว่า 庞吉 เพิ่มลูกชายผังอวี้ที่ถูกเครื่องประหารหัวมังกรในตอนที่ 15 และลูกเขยซุนหรง (นิยาย) ชื่อของตัวร้ายเปลี่ยนมาสามรอบ 庞集 → 庞洪 → 庞吉 และรอบสุดท้ายกลับไปออกเสียงจีนกลาง "ผาง จี๋" ตรงกับชื่อจริงทุกเสียง ทำให้คนอ่านเชื่อมราชครูผังเข้ากับผังจี๋ตัวจริงได้ง่ายที่สุด

ข้อสันนิษฐาน: ทำไมต้องเป็นผังจี๋

ตรงนี้ผมต้องบอกให้ชัดก่อนว่า ทุกข้อในหัวข้อย่อยนี้เป็นข้อสันนิษฐาน ยังไม่มีนักวิชาการยืนยัน ผู้เขียนยังไม่พบงานวิชาการจีนที่อธิบายเรื่องนี้โดยตรง พบแต่บทความเว็บ (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน) แต่หลักฐานที่มีพอให้วางเป็นสมมติฐานได้สามข้อ

(ก) นิยายตี๋ชิงต้องการคู่ปรับ — ในประวัติศาสตร์ ผังจี๋คือคนที่ค้านการเลื่อนยศตี๋ชิงต่อหน้าฮ่องเต้ในปี 1053 เมื่อนิยายยกตี๋ชิงเป็นพระเอก คนที่เคย "ค้าน" ก็กลายเป็นตัวร้ายได้ง่าย แม้เหตุผลจริงที่เขาบอกคือ "เพื่อรักษาชื่อเสียงตี๋ชิง" (ข้อสันนิษฐาน)

(ข) บท "ญาติพระสนมผู้ร้าย" ย้ายจากแซ่จางมาเป็นแซ่ผัง — นิยายหมิงยังใช้พระสนมแซ่จาง ซึ่งใกล้กับพระสนมจางคนโปรดตัวจริงของซ่งเหรินจง และลุงของนาง จางเหยาจั่ว ก็คือคนที่เปาบุ้นจิ้นกล่าวโทษจริง และเป็นคนที่ได้ยศ "太师" จริงหลังตาย ราวศตวรรษที่ 18 บทนี้ไปอยู่กับแซ่ผัง (ข้อสันนิษฐาน) ส่วนแซ่จางเองมาจากไหน ผมเล่าไว้ในแซ่จาง (张) มาจากไหน

(ค) คดีญาติรับสินบน — คดีจ้าวชิงค่วงปี 1053 และคำว่า "ใช้กฎหมายเข้มงวดมาก" อาจเหลือภาพขุนนางใหญ่ที่ญาติใช้อำนาจ (ข้อสันนิษฐาน)

บางเว็บจีนไปไกลกว่านั้น บอกว่า "ต้นแบบของราชครูผังคือจางเหยาจั่ว" ข้อนี้ก็เป็นข้อสันนิษฐานเช่นกัน ไม่มีหลักฐานว่าผู้แต่งนิยายตั้งใจ สิ่งที่มีหลักฐานคือบท "พระสนมทำเกินฐานะ" เคยเป็นของแซ่จางในนิยายหมิง

6. ข้อควรระวังสำหรับคนเขียนต่อ

ถ้าคุณจะเขียนหรือเล่าเรื่องราชครูผังต่อ นี่คือจุดที่ผมเห็นพลาดกันบ่อย

1. "ราชครูผังคือผังจี๋ ขุนนางกังฉินตัวจริง" — ผังจี๋ตัวจริงเป็นอัครเสนาบดีที่《宋史》บันทึกว่ารู้กฎหมายและเก่งงานชายแดน
2. "ผังจี๋มีลูกสาวเป็นพระสนมของซ่งเหรินจง" — ไม่มีพระสนมแซ่ผังใน《宋史》เล่มที่ 242
3. "ราชครูผังเป็นคู่ปรับเปาบุ้นจิ้นในชีวิตจริง" — ไม่มีบันทึกความขัดแย้งระหว่างสองคน
4. "ราชครูผังคิดฆ่าตี๋ชิง" — นั่นคือผังหงในนิยาย ตัวจริงเป็นคนยืนยันให้ตี๋ชิงคุมทัพคนเดียว
5. "ต้นแบบราชครูผังคือจางเหยาจั่ว" — เป็นข้อสันนิษฐาน ไม่ใช่ข้อเท็จจริง
6. "ตอนประหารราชครู = ราชครูถูกประหาร" — ละคร 1993 จบที่จำคุกตลอดชีวิต
7. "《三侠五义》เป็นที่แรกที่มีราชครูผัง" — มีตั้งแต่《说呼全传》1779 (庞集) และนิยายสายตี๋ชิง (庞洪)
8. วิกิพีเดียภาษาไทยหน้า "ผัง จี๋ (ราชวงศ์ซ่ง)" เขียนว่าหลานชายรับสินบนแล้วผังจี๋สั่งจับ แต่《宋史》บอกว่าเป็น "ญาติทางบ้านพี่สาว" ผู้แจ้งความคือเสมียนชั้นผู้น้อย และศาลไคฟงเป็นผู้จับ ส่วนที่หน้านั้นบอกว่า "ชราเกินกว่าจะทำงาน" ต้นฉบับเขียนว่า "上章告老" คือยื่นขอเกษียณเอง

คำถามที่พบบ่อย

เปาบุ้นจิ้นประหารราชครูตอนไหน? ในละคร 1993 คดี "庞妃有喜" ตอน 220–225 ที่คนไทยเรียกว่า "ประหารราชครู" แต่ตอนจบราชครูถูกจำคุกตลอดชีวิต ไม่ได้ถูกประหาร เพราะฮ่องเต้กับพระพันปีมาขอชีวิต

ราชครูผังมีจริงไหม? ราชครูผังเป็นตัวละครแต่ง แต่ใช้ชื่อที่ออกเสียงจีนกลางเหมือนผังจี๋ (庞籍) อัครเสนาบดีตัวจริงสมัยซ่งเหรินจง ปี 1051–1053

ผังจี๋ตัวจริงเป็นคนดีหรือคนชั่ว? 《宋史》บันทึกว่าเขารู้กฎหมายและเก่งงานชายแดน เข้มงวดกับทหารมาก และมีด่างพร้อยเรื่องญาติรับสินบน แต่ไม่ใช่ขุนนางกังฉินแบบราชครูในละคร

ราชครูผังกับเปาบุ้นจิ้นเป็นศัตรูกันจริงไหม? ไม่มีบันทึกว่าผังจี๋กับเปาบุ้นจิ้นขัดแย้งกัน ทั้งสองแค่รับราชการในราชสำนักเดียวกัน และมีประวัติคล้ายกันหลายจุด

ผังอวี้ (ก๊กกู๋จอมโหด) ถูกประหารตอนไหน? ในนิยาย《三侠五义》ตอนที่ 15 ด้วยเครื่องประหารหัวมังกร ส่วนในละคร 1993 คือคดีที่ 7 ตอน 30–34 ที่คนไทยเรียกว่า "ก๊กกู๋จอมโหด"

พระสนมผังมีจริงไหม? ไม่มี รายชื่อพระมเหสีและพระสนมของซ่งเหรินจงใน《宋史》ไม่มีแซ่ผัง

ทำไมนิยายทำให้ผังจี๋เป็นตัวร้าย? ยังไม่มีคำตอบทางวิชาการ ข้อสันนิษฐานหลักคือเขาเคยค้านการเลื่อนยศตี๋ชิง และบท "ญาติพระสนม" ถูกย้ายมาจากตระกูลจาง

ราชครูผังที่ถูกประหารจริงในวรรณกรรมมีไหม? มี คือผังหง (庞洪) ในนิยาย《五虎平西》ซึ่งถูกประหารที่ลานประหาร ไม่ใช่ราชครูใน《三侠五义》หรือในละคร 1993

สรุป

ราชครูผัง ตัวร้ายที่คนดูละครคุ้นหน้า ยืมชื่อของคนที่คนร่วมสมัยยกย่องว่าเป็น "ผู้ตรวจการของฮ่องเต้" ผังจี๋ตัวจริงเคยเป็นผู้พิพากษาผู้ช่วยของศาลไคฟงและไม่ยอมให้พระสนมสั่งศาล ยืนยันให้ตี๋ชิงคุมทัพคนเดียว และรับโทษแทนซือหม่ากวงจนซือหม่ากวงกราบภรรยาของเขาเหมือนแม่ เขาไม่ใช่นักบุญ เพราะโหดกับทหารและมีญาติที่ทำให้ชื่อเสีย แต่ก็ไม่ใช่ตัวร้ายแบบในละคร

ส่วนตัวร้ายสกุลผังเติบโตในนิยายชิงทีละเล่ม จาก庞集 ปี 1779 สู่庞洪 ศัตรูตี๋ชิงที่ถูกประหาร จนเป็น庞吉 ใน《三侠五义》ปี 1879 แล้วละคร 1993 ก็พาเขามาถึงจอทีวีไทย ในตอน "ประหารราชครู" ที่ราชครูไม่ได้ถูกประหาร

ตอนต่อไปในภาค 2 คืออ๋องแปดมีจริงไหม ส่วนเรื่องแซ่ของตัวละครในตอนนี้ ผมเล่าที่มาของแซ่เปา (包) แซ่ของเปาบุ้นจิ้นไว้แล้ว อ่านทุกตอนได้ที่หน้าชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa เขียนโดยธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa)

แหล่งข้อมูล

ต้นฉบับชั้นต้น (วิกิซอร์ซภาษาจีน ตรวจข้อความ 30 ต.ค. 2569 ข้อความยกในบทความแปลงเป็นอักษรตัวย่อ)

• 《宋史》卷311 庞籍传 · 吕公绰传
• 《宋史》卷336 司马光传
• 《宋史》卷211 宰辅表二 · 卷12 仁宗本纪四 · 卷242 后妃上
• 《续资治通鉴长编》卷173 · 卷174 · 卷186
• 《三侠五义》第十五回 · 第二十回 · 第二十二回 · 第四十回 · 第四十七回
• 《说呼全传》目录 · 第一回
• 李雨堂《万花楼》第四十一回
• 李雨堂《五虎征西》(五虎平西) 第一〇二回
• 《百家公案》第八十三回「判张妃国法失仪」

ละครและชื่อตอนพากย์ไทย

• เปาบุ้นจิ้น (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2536) — วิกิพีเดียภาษาไทย (ใช้เฉพาะชื่อคดีและเลขตอน)
• 包青天 (1993) 第34集「铡庞昱」— 电视猫 · 第225集「庞妃有喜」— 电视猫

ภาพ

• 狄青 — Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)
• 宋丞相司马温公光 — Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)
• 龐集（說呼全傳）— Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)
• 龐貴妃（說呼全傳）— Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)
• 天聖令 明抄本 — Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)