เทพเจ้าสายฟ้า 精忠义勇岳元帅 (จิงจงอี้หย่ง เยว่หยวนซ่วย)

องค์ที่ 14 ในทำเนียบเทพเจ้าสายฟ้าชุดนี้คือ 精忠义勇岳元帅 (แต้จิ๋ว เจงตงหงี่อ้ง งักง้วนโซ่ย / จีนกลาง จิงจงอี้หย่ง เยว่หยวนซ่วย — จอมพลแซ่งักผู้ภักดียิ่ง ชอบธรรมและกล้าหาญ) ที่ทำเนียบเรียกว่าแม่ทัพงักฮุย คือ 岳飞 (แต้จิ๋ว งักฮุย / จีนกลาง เยว่เฟย) ขุนพลผู้ภักดีแห่งราชวงศ์ซ่งที่คนไทยเชื้อสายจีนรู้จักกันดี องค์นี้ต้องเขียนอย่างระวังเป็นพิเศษ เพราะความนิยมในตัวท่านสูงมาก จนเรื่องที่มีหลักฐานกับเรื่องที่เล่าต่อกันมาปนกันง่าย ผมจึงจะแยกให้เห็นว่าคัมภีร์รุ่นไหนพูดถึงท่านจริง และคำว่า 岳 ตรงไหนที่อาจไม่ได้หมายถึงงักฮุยเลยครับ

ข้อมูลสำคัญของจอมพลเยว่

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	精忠义勇岳元帅 (Jīngzhōng Yìyǒng Yuè Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	จิงจงอี้หย่ง เยว่หยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	เจงตงหงี่อ้ง งักง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว zêng1 dong1 ngi6 iong2 ngag8 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ ส่วน 岳飞 อ่าน ngag8 hui1 คืองักฮุย
ชื่ออื่น	岳飞 ชื่อรอง 鹏举 · พระนามหลังสิ้นชีพ 武穆 และ 忠武 · บรรดาศักดิ์ 鄂王 · สมัยหมิง 三界靖魔大帝保劫昌运岳武王 · 雷府忠勇岳元帅 (三天秘法) · 精忠武穆王 และ 义勇大巡察 (บทสรรเสริญ) · ในไต้หวัน 岳府元帅 岳府大元帅 และ 岳武穆王
สังกัด	ขุนพลพิทักษ์ธรรมของศาสนาเต๋า · คัมภีร์ 三天秘法 จัดไว้ในกรมสายฟ้า (雷府) · ในไต้หวันอยู่ในทำเนียบสามสิบหกขุนพลบริวารของเสวียนเทียนซ่างตี้
ตำแหน่ง/หน้าที่	เฝ้าประตูแท่นพิธีและคุมวิญญาณเร่ร่อน (三天秘法) · บัญชาทหารเทพ ปราบโจร จับปีศาจ (บทสรรเสริญ) · บางสายถือว่าเป็นเทพประจำกรมแจ้งผลเร็ว (速报司) ของตงเยว่
ของถือ/พาหนะ	ทวน 沥泉神枪 และเกราะเงินลายเกล็ดหิมะ ตามบทสรรเสริญ · ทำเนียบในไต้หวันว่าขี่กวาง · ตำนานศาลเจ้าแห่งหนึ่งในไถหนานเกี่ยวกับม้าขาว
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	คัมภีร์พิธีไม่ได้บรรยายไว้ บทสรรเสริญว่าหมวกสามยอด เกราะเงิน ถือทวน รูปไม้ในพิพิธภัณฑ์ไต้หวันหน้าแดง สวมหมวก นั่งเก้าอี้หัวมังกร
วันสมโภช	วันที่ 15 เดือน 2 ตามปฏิทินจีน ซึ่งศาลเจ้าในไถหนานถือเป็นวันเกิดของท่าน และตรงกับวันเกิดในประวัติศาสตร์ (1103年3月24日)
ปรากฏในคัมภีร์	三天秘法 บรรพ 7 (诸将祝遣) · 岳元帅宝诰 · ส่วน 雷霆总诰 (วรรค 温康岳孟) และ 东岳大生宝忏 มีจอมพลแซ่ 岳 ที่อาจเป็นไท่เป่าแห่งตงเยว่ · ไม่พบใน 道法会元

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 精忠义勇岳元帅 ทีละคำ

พระนามนี้สั้น แต่แต่ละคำมีที่มาให้สืบได้ ผมอธิบายทีละคำ

精忠 (จิงจง) แปลว่าความภักดีบริสุทธิ์ถึงที่สุด เป็นคำที่ผูกกับเยว่เฟยมาตั้งแต่สมัยหมิง ตำราอธิบายศัพท์เต๋าที่เว็บไซต์ daowiki อ้างระบุว่า ในรัชศกจิ่งไท่ (ค.ศ. 1450–1457) ราชสำนักหมิงพระราชทานป้ายศาลเจ้าของท่านว่า 「精忠」 คำนี้ยังอยู่ในคำขวัญที่คนรู้จักทั่วไป ส่วนป้ายอักษรที่สุสานของท่านในหางโจวใช้คำว่า 「尽忠报国」

义勇 (อี้หย่ง) แปลว่าชอบธรรมและกล้าหาญ บทสรรเสริญ《岳元帅宝诰》มีสมญาสองวรรคต่อกันว่า 「精忠武穆王，义勇大巡察」 ผมจึงเข้าใจว่าพระนามในทำเนียบชุดนี้น่าจะรวมมาจากสองวรรคนั้น แต่ต้องบอกตามตรงว่าผมไม่พบรูปวลี "精忠义勇" ครบทั้งสี่คำในคัมภีร์ที่ตรวจ

岳 (งัก) คือแซ่ของเยว่เฟย และนี่คือจุดที่ต้องระวังที่สุดของบทความนี้ อักษร 岳 ในภาษาจีนตัวย่อยังใช้แทน 嶽 ที่แปลว่าขุนเขาใหญ่ได้ด้วย ในคัมภีร์เต๋า คำว่า 岳府 จึงมักหมายถึงจวนของ 东岳 (แต้จิ๋ว ตังงัก / จีนกลาง ตงเยว่ — ขุนเขาตะวันออก คือเขาไท่ซาน) ไม่ใช่จวนของเยว่เฟย

元帅 (แต้จิ๋ว ง้วนโซ่ย / จีนกลาง หยวนซ่วย — จอมพล) คือยศแม่ทัพใหญ่ ซึ่งบังเอิญตรงกับฐานะแม่ทัพในประวัติศาสตร์ของท่านด้วย ศาลเจ้าในไต้หวันเรียกท่านว่า 岳府元帅 หรือเรียกด้วยความเคารพว่า 元帅爷 (แต้จิ๋ว ง้วนโซ่ยเอี๊ย / จีนกลาง หยวนซ่วยเหย — ท่านจอมพล)

เยว่เฟยในประวัติศาสตร์

ตามวิกิพีเดียภาษาจีน เยว่เฟยเกิดเมื่อวันที่ 15 เดือน 2 ปีฉงหนิงที่ 2 ตรงกับ 24 มีนาคม ค.ศ. 1103 ที่อำเภอทังอิน มณฑลเหอหนาน ชื่อรองว่า 鹏举 เป็นแม่ทัพต้านทัพจินที่มีชื่อเสียงที่สุดของซ่งใต้ แต่ถูกขุนนางฉินฮุ่ยกับพวกใส่ร้าย และถูกประหารเมื่อวันที่ 27 มกราคม ค.ศ. 1142 ขณะอายุ 38 ปี

หลังจากนั้นราชสำนักค่อย ๆ คืนเกียรติให้ท่านเป็นลำดับ ดังนี้

• ค.ศ. 1162: จักรพรรดิซ่งเซี่ยวจงขึ้นครองราชย์ แล้วมีราชโองการล้างมลทินในเดือน 7
• ค.ศ. 1170: ตั้งศาลเจ้าที่เมืองเอ้อโจว พระราชทานป้ายชื่อว่า 「忠烈」
• ค.ศ. 1178: ได้รับพระนามหลังสิ้นชีพว่า 武穆 (แต้จิ๋ว บู้ม๊ก / จีนกลาง อู่มู่ — ผู้กล้าที่ต้านศัตรูและผู้ทรงธรรม)
• ค.ศ. 1204: สถาปนาเป็น 鄂王 (แต้จิ๋ว งักอ๋อง / จีนกลาง เอ้อหวาง — อ๋องแห่งเอ้อ)
• ค.ศ. 1225: เปลี่ยนพระนามเป็น 忠武
• ค.ศ. 1615: จักรพรรดิว่านลี่แห่งราชวงศ์หมิงพระราชทานสมญา 「三界靖魔大帝保劫昌运岳武王」 ซึ่งมีคำว่าปราบมารแห่งสามภพอยู่ในนั้น

ศาลเจ้าที่โด่งดังที่สุดคือ 岳王庙 ริมทะเลสาบซีหูที่หางโจว ซึ่งเป็นที่ฝังศพของท่าน วิกิพีเดียระบุว่าเริ่มสร้างในปี ค.ศ. 1221 และได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำคัญระดับชาติของจีนในปี ค.ศ. 1961 หน้าสุสานยังมีรูปคุกเข่าของฉินฮุ่ยกับภรรยา เป็นภาพที่คนจีนรู้จักกันมาหลายร้อยปี

เรื่องเล่าเกี่ยวกับเยว่เฟยยังแทรกอยู่ในวิชาการต่อสู้ด้วย ในบทความหลักลมปราณพลังคางคก ผมเคยเล่าตำนานท่าไก่ทองกินน้ำที่ว่ากันว่าเยว่เฟยสังเกตแล้วนำมาคิดเป็นท่าฝึก

จากวีรบุรุษสู่เทพของศาสนาเต๋า

ตำราอธิบายศัพท์เต๋าที่ daowiki อ้าง (道教大辞典 และ 大辞海) ให้คำนิยามว่า 岳元帅 คือเยว่เฟย และเป็นหนึ่งในจอมพลพิทักษ์ธรรมสี่องค์ของศาสนาเต๋า ผู้คนเคารพความภักดีต่อชาติของท่านและสงสารที่ท่านตายอย่างไม่เป็นธรรม จึงยกเป็นเทพและสร้างศาลเจ้า ส่วนศาสนาเต๋าก็รับท่านเป็นขุนพลพิทักษ์ธรรม ตำราเดียวกันระบุว่าความเชื่อนี้รุ่งเรืองมากในสมัยหมิง และลดลงบ้างในสมัยชิง วิกิพีเดียภาษาอังกฤษยังมีภาพวาดเชิงเต๋าของ "岳元帅" จากวัดไป๋หยุนกวน (白云观) ในปักกิ่งให้ดูด้วย

อีกสายหนึ่งผูกท่านกับราชสำนักตงเยว่ ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋าอธิบายว่าศาลตงเยว่มีกรมชื่อ 速报司 (แต้จิ๋ว ซกโป่ซือ / จีนกลาง ซู่เป้าซือ — กรมแจ้งผลกรรมเร็ว) ซึ่งเจ้ากรมมีหลายสำนวน หนังสือ《北平风俗类征》ว่าเป็นเยว่เฟย แต่《续夷坚志》ว่าเป็นเปาเจิ่ง จึงยังไม่มีข้อยุติ ใครอยากรู้ว่าเทพผู้ดูแลเมืองส่งคดีขึ้นไปถึงตงเยว่อย่างไร อ่านเพิ่มได้ที่บทความเรื่องเฉิงหวงเหย่

จอมพลเยว่ในคัมภีร์เต๋า

三天秘法: 雷府忠勇岳元帅 ผู้เฝ้าประตูแท่นพิธี

หลักฐานชั้นคัมภีร์ที่ชัดที่สุดที่ผมพบคือคัมภีร์รวมบทเรียกขุนพล《三天秘法》 (ชื่อเต็ม 太上灵宝静明二帝君三天秘法) ฉบับที่ห้องสมุดเซี่ยงไฮ้เก็บไว้ คัมภีร์นี้อ้างว่าเป็นของท่านสวีซวิ่น แต่ตัวฉบับเป็นสมัยชิง ในบทอวยพรส่งขุนพล (诸将祝遣) ของบรรพ 7 มีตอนหนึ่งว่า

「再仰雷府忠勇岳元帅。下驻门阑，钤束孤幽，严戒亡爽」

แปลว่า "ขอให้จอมพลเยว่ผู้ภักดีและกล้าหาญแห่งกรมสายฟ้า ลงมาประจำที่ประตู ควบคุมวิญญาณเร่ร่อน และกำชับดวงวิญญาณให้อยู่ในระเบียบ" ต่อด้วยหน้าที่ว่า หากมีคนกินของคาวแล้วล่วงเข้าเขตพิธี ให้จับดวงวิญญาณมาลงโทษทันที คำว่า 雷府 (แต้จิ๋ว ลุ่ยหู้ / จีนกลาง เหลยฝู่ — กรมสายฟ้า) ในวรรคนี้คือหลักฐานที่ผมพบว่ามีคัมภีร์จัดท่านเป็นขุนพลกรมสายฟ้าจริง และคำว่า 忠勇 ก็ใกล้กับพระนาม 精忠义勇 ในทำเนียบชุดนี้มาก

หน้าที่เฝ้าประตูนี้น่าสนใจ เพราะวิกิพีเดียภาษาอังกฤษก็กล่าวว่าบางครั้งท่านปรากฏเป็นเทพทวารบาลคู่กับเวินไท่เป่า แม้ข้อความนั้นจะยังไม่มีแหล่งอ้างอิง

บทสรรเสริญ 岳元帅宝诰

บทสรรเสริญที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ 道门网 เป็นหลักฐานหลักของรูปลักษณ์และหน้าที่ของท่านในฐานะเทพเต๋า วรรคสำคัญมีดังนี้

• 「三峰挺耸，手执沥泉神枪」 หมวกสามยอดตั้งตระหง่าน มือถือทวนศักดิ์สิทธิ์หลี่เฉวียน
• 「身披雪花银铠」 กายสวมเกราะเงินลายเกล็ดหิมะ
• 「上司九天雄兵神将，下掌五狱罪鬼亡魂」 เบื้องบนบัญชาทหารเทพแห่งเก้าฟ้า เบื้องล่างคุมวิญญาณผู้มีบาป
• 「座下三十二将，破贼除奸，身随五百儿郎，擒妖获怪」 มีขุนพลสามสิบสองนายปราบโจรกำจัดคนชั่ว มีทหารห้าร้อยติดตามจับปีศาจ
• 「治世祖师，伏魔上将」 ปรมาจารย์ผู้จัดระเบียบโลก แม่ทัพเอกผู้ปราบมาร

บทเดียวกันยังเอ่ยถึงเมืองจินหลิงและตำบลจูเซียน ซึ่งเป็นสนามรบสำคัญในชีวิตจริงของท่าน แสดงว่าผู้แต่งผูกประวัติศาสตร์เข้ากับฐานะเทพอย่างตั้งใจ

道法会元: ไม่พบชื่อเยว่เฟย

ต้องบอกตามตรงว่า เมื่อค้นตัวบท《道法会元》ครบทั้ง 268 บรรพ ด้วยคำว่า 岳飞 鄂王 武穆 และ 岳元帅 ไม่พบที่หมายถึงเยว่เฟยเลย คำว่า 精忠 พบเพียงครั้งเดียวในความหมายทั่วไป ในบรรพ 249 แปลว่าคัมภีร์รวมวิชาสายฟ้ายุคซ่ง–หยวนชุดใหญ่ที่สุดไม่มีวิชาเฉพาะของท่าน ฐานะขุนพลสายฟ้าของท่านจึงน่าจะเกิดขึ้นในสมัยหลัง ซึ่งสอดคล้องกับที่ตำราอธิบายศัพท์บอกว่าความเชื่อรุ่งเรืองในสมัยหมิง

วรรค 温康岳孟 หมายถึงงักฮุยจริงหรือ

ในบทสวด《雷霆总诰》มีวรรค 「温康岳孟显威灵」 หลายแหล่งออนไลน์อธิบายว่า 岳 ในวรรคนี้คือเยว่เฟย ผมขอเสนอให้คิดอีกมุมหนึ่ง

ในคัมภีร์ 道法会元 รายนามสิบไท่เป่าแห่งตงเยว่มีขุนพลแซ่ 岳 อยู่จริง บรรพ 155 เรียกว่า 岳胜 และบรรพ 258 เรียกว่า 岳昊 ซึ่งอยู่ในรายนามเดียวกับเวินอวี้ คังอิ้ง และเมิ่งอวิ๋น ส่วนคาถาในบรรพ 257 ก็มีวรรค 「岳昊牢缚元神住」 คือ "เยว่เฮ่ามัดดวงจิตไว้แน่น" คัมภีร์ขอขมา《东岳大生宝忏》ก็มีจอมพลสิบองค์ของตงเยว่ที่มี 「安灵昭应使岳元帅」 อยู่ต่อจากจอมพลคังและก่อนจอมพลเมิ่ง

ผมมองว่า เมื่อวรรค 温康岳孟 เรียงจอมพลเวิน คัง และเมิ่ง ซึ่งล้วนเป็นไท่เป่าแห่งตงเยว่ไว้ด้วยกัน ตัว 岳 ที่อยู่ตรงกลางก็น่าจะเป็นไท่เป่าแซ่ 岳 ผู้นี้ด้วย ไม่ใช่เยว่เฟยโดยตรง แต่ในความเชื่อสมัยหลัง ไท่เป่าแซ่ 岳 กับเยว่เฟยอาจถูกรวมเป็นองค์เดียวกันไปแล้ว ข้อนี้เป็นการวิเคราะห์ของผม ไม่ใช่ข้อสรุปของคัมภีร์ ใครอยากอ่านไท่เป่าองค์อื่นในวรรคนี้ ดูได้ที่จอมพลเวิน องค์ที่ 12 จอมพลคัง องค์ที่ 13 และจอมพลเมิ่ง องค์ที่ 23 ส่วนภาพรวมของกรมสายฟ้าอยู่ในบทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

รูปลักษณ์ของจอมพลเยว่

คัมภีร์พิธีไม่ได้บรรยายรูปลักษณ์ของท่าน สิ่งที่มีมาจากบทสรรเสริญ รูปเคารพ และทำเนียบในไต้หวัน

• แบบขุนพล (บทสรรเสริญ): หมวกสามยอด เกราะเงินลายเกล็ดหิมะ ถือทวน 沥泉神枪 (แต้จิ๋ว เล๊ะจ๊วนซิ้งเชีย / จีนกลาง ลี่เฉวียนเสินเชียง — ทวนศักดิ์สิทธิ์แห่งน้ำพุหลี่)
• แบบเทพผู้ครองศาล: พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์แห่งชาติไต้หวันมีรูปไม้แกะ 岳武穆王 บรรยายว่า 「戴帽红脸双眼有神威武正直貌」 คือสวมหมวก หน้าแดง ตามีพลัง ท่าทีองอาจซื่อตรง นั่งบนเก้าอี้พนักหัวมังกร มือซ้ายจับเข็มขัดเบา ๆ และเท้าเหยียบแท่นสิงห์
• พาหนะ: ทำเนียบสามสิบหกขุนพลในเว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ของไต้หวันระบุว่า 岳元帅 ขี่กวาง ส่วนศาลเจ้าแห่งหนึ่งในไถหนานมีตำนานเกี่ยวกับม้าขาว

ภาพปกของบทความนี้วาดเป็นขุนพลถือทวนตามบทสรรเสริญ ใช้หน้าแดงตามรูปไม้ในพิพิธภัณฑ์ และมีม้าขาวตามตำนานศาลเจ้าในไถหนาน จึงเป็นภาพประกอบเชิงศิลป์ที่รวมหลายแหล่ง ไม่ใช่รูปเคารพของศาลเจ้าใด

การบูชาจอมพลเยว่

ในจีนแผ่นดินใหญ่ ศาลเจ้าหลักคือที่หางโจวกับที่บ้านเกิดในอำเภอทังอิน ในไต้หวันมีศาลเจ้าที่บูชาท่านเป็นองค์ประธานหลายแห่ง ผมยกสองแห่งที่มีข้อมูลตรวจสอบได้

• 台南岳王庙 นครไถหนาน: แพลตฟอร์มศาสนาและวัฒนธรรมพื้นบ้านของไต้หวันระบุว่า หลังเหตุการณ์ต่อต้านภาษีในปี ค.ศ. 1843 กลุ่มชาวบ้านสร้างศาลเจ้าเยว่เฟยในปี ค.ศ. 1848 เพื่อปลุกสำนึกต่อต้านราชวงศ์ชิง แต่ต้องเลี่ยงสายตาทางการด้วยการเรียกว่า 元帅府 ปัจจุบันศาลจัดพิธี 释奠 แบบโบราณทุกวันที่ 15 เดือน 2 ซึ่งถือเป็นวันเกิดของท่าน
• 下茄苳旌忠庙 เขตโฮ่วปี้ ไถหนาน: วิกิพีเดียเล่าว่าเดิมมีม้าขาวลึกลับมากินข้าวในนาตอนกลางคืน ชาวบ้านขอคำแนะนำจากเจ้าแม่ทับทิมที่ศาลเจ้าใกล้เคียง แล้วตั้งป้ายไม้เขียนว่า 「岳府大元帅」 ไว้ในนา ม้าขาวก็หายไป จึงแกะรูปบูชาท่าน ศาลนี้มีพิธีหลักวันที่ 15 เดือน 2 และเพิ่งได้ขึ้นทะเบียนเป็นอาคารประวัติศาสตร์ในปี ค.ศ. 2025

ทำเนียบในไต้หวันยังอ้างชุดสี่จอมพลใหญ่ว่า "เยว่ จ้าว คัง เวิน" ซึ่งต่างจากชุดหม่า จ้าว เวิน กวน ใน 道法会元 บรรพ 36 แสดงว่าแต่ละถิ่นจัดกลุ่มต่างกัน ดูจอมพลจ้าว องค์ที่ 11 และจอมพลกวน องค์ที่ 6 ประกอบได้

ในประเทศไทย ผมยังไม่พบแหล่งที่ตรวจสอบได้ซึ่งระบุศาลเจ้าที่บูชาจอมพลเยว่เป็นองค์ประธานครับ

ชื่อที่มักสับสน

• ไท่เป่าแซ่ 岳 แห่งตงเยว่: 岳胜 หรือ 岳昊 ในรายนามสิบไท่เป่าของ 道法会元 เป็นขุนพลของตงเยว่ ไม่มีหลักฐานในคัมภีร์ว่าเป็นเยว่เฟย
• ราชาสายฟ้าทิศตะวันตก: 道法会元 บรรพ 235 มี 「西方雷王岳胜」 เป็นหนึ่งในห้าราชาสายฟ้าประจำทิศ เป็นคนละบริบทกับเยว่เฟย
• 岳府 ที่หมายถึงจวนตงเยว่: คัมภีร์《法海遗珠》บรรพ 9 มีวลี 「役岳府城隍」 ซึ่งหมายถึงการสั่งเทพเมืองผ่านจวนตงเยว่ ไม่เกี่ยวกับเยว่เฟย
• เจ้ากรม 速报司: บางสายว่าเป็นเยว่เฟย บางสายว่าเป็นเปาเจิ่งหรือจางเฟย จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นองค์ใดองค์หนึ่งแน่นอน

มุมมองของผมต่อจอมพลเยว่

ผมคิดว่าเรื่องของงักฮุยสอนว่า ความภักดีที่แท้ไม่ได้ต้องการให้ใครเห็นในทันที ท่านตายในข้อหาที่ไม่ได้ทำ แต่อีกยี่สิบปีราชสำนักต้องคืนเกียรติให้ อีกหลายร้อยปีคนทั้งแผ่นดินยกท่านเป็นเทพ ความดีที่ถูกกลบไว้ไม่ได้หายไปไหน

ในฐานะคนเรียนยันต์อสุนีบาต ผมสะดุดใจกับหน้าที่ใน 三天秘法 ที่ให้จอมพลเยว่ยืนเฝ้าประตูแท่นพิธี คอยกันคนที่ไม่สำรวมไม่ให้ล่วงเข้ามา ผมมองว่าขุนพลผู้ภักดีเหมาะกับหน้าที่นี้ที่สุด เพราะประตูคือจุดที่ต้องการคนที่ไว้ใจได้ และผมก็เห็นว่าการแยกให้ชัดว่า 岳 ตรงไหนคืองักฮุย ตรงไหนคือไท่เป่าแห่งตงเยว่ เป็นการให้เกียรติทั้งสององค์ไปพร้อมกันครับ

คำถามที่พบบ่อย

精忠义勇岳元帅 คือใคร

คือเยว่เฟยหรืองักฮุย ขุนพลราชวงศ์ซ่งใต้ที่ถูกใส่ร้ายจนเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1142 ภายหลังได้รับการยกย่องเป็นเทพ ศาสนาเต๋านับท่านเป็นขุนพลพิทักษ์ธรรม และคัมภีร์《三天秘法》สมัยชิงเรียกท่านว่า 雷府忠勇岳元帅 แห่งกรมสายฟ้า

งักฮุยเป็นขุนพลสายฟ้าตั้งแต่ยุคซ่งหรือไม่

ไม่พบหลักฐานเช่นนั้น คัมภีร์《道法会元》ซึ่งรวมวิชาสายฟ้ายุคซ่ง–หยวนไม่มีชื่อเยว่เฟยเลย หลักฐานที่จัดท่านเข้ากรมสายฟ้ามาจากคัมภีร์และบทสรรเสริญสมัยหลัง เช่น 三天秘法 และ 岳元帅宝诰

岳 ในวรรค 温康岳孟 ของ 雷霆总诰 คืองักฮุยหรือไม่

หลายแหล่งตีความเช่นนั้น แต่วรรคนี้เรียงไว้กับจอมพลเวิน คัง และเมิ่ง ซึ่งเป็นไท่เป่าแห่งตงเยว่ และในรายนามไท่เป่าก็มีขุนพลแซ่ 岳 ชื่อ 岳胜 หรือ 岳昊 อยู่ด้วย ผมจึงมองว่าอาจหมายถึงไท่เป่าองค์นั้นมากกว่า

จอมพลเยว่ถืออาวุธอะไร

บทสรรเสริญ 岳元帅宝诰 ระบุว่าถือทวนศักดิ์สิทธิ์ 沥泉神枪 และสวมเกราะเงินลายเกล็ดหิมะ ส่วนรูปเคารพแบบนั่งในไต้หวันมักไม่ถืออาวุธ และทำเนียบในไต้หวันระบุว่าท่านขี่กวาง

วันสมโภชจอมพลเยว่คือวันไหน

ศาลเจ้าในไถหนานถือวันที่ 15 เดือน 2 ตามปฏิทินจีนเป็นวันเกิดของท่าน ซึ่งตรงกับวันเกิดในประวัติศาสตร์ตามวิกิพีเดียภาษาจีน คือวันที่ 15 เดือน 2 ปีฉงหนิงที่ 2 (ค.ศ. 1103)

บทสรุป

精忠义勇岳元帅 คือเยว่เฟย ขุนพลผู้ภักดีที่กลายเป็นเทพเพราะผู้คนไม่ยอมลืมความอยุติธรรมที่ท่านได้รับ หลักฐานว่าท่านอยู่ในกรมสายฟ้ามาจากคัมภีร์ 三天秘法 สมัยชิงที่เรียกท่านว่า 雷府忠勇岳元帅 ผู้เฝ้าประตูแท่นพิธี และจากบทสรรเสริญที่บรรยายทวนหลี่เฉวียนกับเกราะเงิน ส่วนคัมภีร์ยุคซ่ง–หยวนไม่มีชื่อท่าน และวรรค 温康岳孟 อาจหมายถึงไท่เป่าแซ่ 岳 แห่งตงเยว่ ผมจึงขอสรุปว่าจะเคารพท่านในฐานะขุนพลสายฟ้าก็ได้ แต่ควรรู้ว่าฐานะนี้มาทีหลังความภักดีที่ทำให้คนรักท่านมาตั้งแต่ต้นครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《三天秘法》บรรพ 7 บทอวยพรส่งขุนพล 诸将祝遣 ที่เรียก 雷府忠勇岳元帅 ให้เฝ้าประตู (识典古籍)
• บทสรรเสริญ 岳元帅宝诰 ทวนหลี่เฉวียน เกราะเงิน และหน้าที่ของท่าน (道门网)
• ตำราอธิบายศัพท์เต๋า 岳元帅 ที่ระบุว่าเป็นขุนพลพิทักษ์ธรรมและป้าย 精忠 สมัยจิ่งไท่ (daowiki)
• บทสวด《雷霆总诰》จาก 龙虎山正一日诵早晚课 ที่มีวรรค 温康岳孟 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• 《东岳大生宝忏》 รายนามจอมพลแห่งตงเยว่ที่มี 安灵昭应使岳元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 《道法会元》บรรพ 155 รายนามสิบไท่เป่าที่มี 岳胜 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 258 รายนามสิบไท่เป่าที่มี 岳昊 (中华典藏)
• 《道法会元》บรรพ 235 ห้าราชาสายฟ้าที่มี 西方雷王岳胜 (中华典藏)
• 《法海遗珠》 วลี 役岳府城隍 ในบรรพ 9 (วิกิซอร์ซ)
• ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า: 速报司 กรมแจ้งผลกรรมเร็วของตงเยว่และเจ้ากรมหลายสำนวน
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 岳飞 ประวัติ วันเกิด และลำดับพระนามหลังสิ้นชีพ
• Wikipedia: Yue Fei ภาพวาดเชิงเต๋าของ 岳元帅 จากวัดไป๋หยุนกวน
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 杭州岳王庙 ปีที่สร้างและการขึ้นทะเบียนโบราณสถาน
• แพลตฟอร์มศาสนาและวัฒนธรรมพื้นบ้านไต้หวัน: ประวัติศาลเจ้า 台南岳王庙
• พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์แห่งชาติไต้หวัน: รูปไม้แกะ 岳武穆王 หน้าแดง
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 下茄苳旌忠庙 ตำนานม้าขาวและวันพิธี
• เว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ ไต้หวัน: ทำเนียบสามสิบหกขุนพลและพาหนะกวางของ 岳元帅