ท้าวเวสสุวรรณ คือท้าวจตุโลกบาลผู้รักษาทิศเหนือ ชื่อสันสกฤตว่า Vaiśravaṇa บาลีว่าเวสสวัณ ชาวจีนเรียกว่า 多闻天王 (แต้จิ๋ว โตบุ๋งเทียงอ๊วง / จีนกลาง ตัวเหวินเทียนหวัง — ราชาสวรรค์ผู้ได้ยินมาก) พระสูตรจีนฉบับเก่าที่สุดที่ตรวจได้ซึ่งแปลในช่วง ค.ศ. 399–416 ระบุว่าท่านเป็นราชาทิศเหนือผู้ปกครองหมู่ยักษ์ [1] คัมภีร์สมัยถังเพิ่มบทบาทผู้คุ้มครองบ้านเมืองและผู้ให้ทรัพย์ [2] ในวัดจีนท่านไม่ใช่ยักษ์ถือกระบองแบบไทย แต่เป็นแม่ทัพสวมเกราะ ถือเจดีย์ หรือถือร่มกับพังพอน ประดิษฐานคู่กับอีกสามท้าวในตำหนักแรกของวัด [3][4]
บทความนี้เรียบเรียงจากพระสูตรภาษาจีนในพระไตรปิฎกฉบับไทโช บันทึกสมัยถังและซ่ง หน้าเว็บของสถาบันวิจัยตุนหวงและวัดในจีน และงานวิจัยไทย โดยแยกให้เห็นว่าเรื่องใดพระสูตรระบุไว้ เรื่องใดเป็นตำนาน และเรื่องใดยังไม่พบหลักฐาน
หน้าภาษาไทยส่วนใหญ่เล่าถึงท้าวเวสสุวรรณแบบไทย หน้านี้เล่าอีกฝั่งหนึ่ง คือท่านในพระสูตรจีน ในตำหนักสี่ท้าวของวัดจีน ในตำนานกองทัพหนูทอง และในนิยายที่ทำให้ท่านกลายเป็นพ่อของนาจา ช่วงท้ายมีตารางเทียบแบบไทยกับแบบจีน โดยไม่ตัดสินว่าแบบใดถูกกว่า
ห้าข้อที่ควรรู้ก่อนอ่านต่อ
- 多闻天王 กับท้าวเวสสุวรรณคือองค์เดียวกัน พระสูตรจีนรุ่นแรกถอดเสียงชื่อว่า 毗沙门 (แต้จิ๋ว ปี้ซามึ้ง / จีนกลาง ผีซาเหมิน — เสียงอ่านของ Vaiśravaṇa) [1][5]
- พระสูตรให้ท่านคุ้มครองบ้านเมืองและให้ทรัพย์ แต่กำชับว่าทรัพย์ต้องแบ่งปัน ห้ามสะสมด้วยความตระหนี่ [2]
- ตำนานกองทัพเทพกับหนูทองช่วยเมืองชายแดนเมื่อ ค.ศ. 742 มีหลายฉบับที่ขัดกัน แต่ธรรมเนียมตั้งรูปท้าวบนกำแพงเมืองสมัยถังมีบันทึกจริง [6][7][8]
- 托塔李天王 (แต้จิ๋ว โถะถะลี้เทียงอ๊วง / จีนกลาง ทัวถ่าหลี่เทียนหวัง — ท้าวลี้ผู้ถือเจดีย์) ในนิยายไซอิ๋ว รับเจดีย์และบุตรชายนาจามาจากท้าวเวสสุวรรณ แต่ไม่ใช่องค์เดียวกัน [9][10][11]
- ยังไม่พบวันประสูติของท้าวเวสสุวรรณ มีแต่วันประจำเดือนที่สี่ท้าวลงตรวจโลก [12][6]
ข้อมูลด่วน: ท้าวเวสสุวรรณ (多闻天王)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 多闻天王 (ตัวเต็ม 多聞天王) · ชื่อถอดเสียง 毗沙门天王 (ตัวเต็ม 毘沙門天王) [5][13] |
| แต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้) | do1 bhung6 tiang1 uang5 · โตบุ๋งเทียงอ๊วง (คำอ่านจากฐานข้อมูล Mogher คอลัมน์ 澄海) |
| จีนกลาง | Duōwén Tiānwáng · ตัวเหวินเทียนหวัง [5] |
| สันสกฤต / บาลี | Vaiśravaṇa / Vessavaṇa (เวสสวัณ) ต้นเค้าคือ Kubera เทพแห่งทรัพย์ของอินเดีย [5][14] |
| ชื่อไทยที่พบ | ท้าวเวสสุวรรณ · ท้าวเวสวัณ (รูปตามคัมภีร์) · ท้าวกุเวร [14][5] |
| ชื่ออังกฤษและญี่ปุ่น | Vaishravana, Heavenly King of the North · ญี่ปุ่นเรียก Bishamonten [5] |
| ฐานะ | ท้าวจตุโลกบาลทิศเหนือ ผู้ปกครองหมู่ยักษ์ ธรรมบาลผู้คุ้มครองบ้านเมืองและผู้ให้ทรัพย์ [1][15][2] |
| รูปลักษณ์และของถือ | สมัยถัง: เกราะทอง ถือเจดีย์กับทวน เหยียบยักษ์ · วัดจีนปัจจุบัน: ถือร่มกับพังพอน (ป้ายจีนเรียกว่าหนูเงิน) · ทิเบต: พังพอนพ่นแก้ว [8][3][16][36] |
| วันสำคัญ | ไม่มีวันประสูติในพระสูตร · วันที่ 8, 14, 15, 23, 29, 30 ทุกเดือนจีนที่สี่ท้าวลงตรวจโลก · พิธีถวายภัตตาหารเหล่าเทพ วันที่ 9 เดือน 1 จีน [12][17] |
| ศาสนสถานสำคัญ | วัดต้าซิงซ่าน ซีอาน · ถ้ำโม่เกาและถ้ำยวี๋หลิน ตุนหวง · ตำหนักสี่ท้าว วัดไคหยวน เมืองแต้จิ๋ว [2][16][18] |
1. ชื่อท้าวเวสสุวรรณ: เวสสวัณ 多闻 毗沙门 และชื่อภาษาอังกฤษ
ท้าวเวสสุวรรณ หรือเขียนว่า ท้าวเวสวัณ และท้าวเวสสุวัณ มาจากชื่อสันสกฤต Vaiśravaṇa และบาลี Vessavaṇa งานวิจัยในวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์ ใช้รูป "ท้าวเวสวัณ" ตามคัมภีร์ และอธิบายว่าเวสวัณเป็นชื่อตำแหน่งที่ท้าวสักกเทวราชแต่งตั้ง ผู้ดำรงตำแหน่งคือท้าวกุเวร [14] บทความนี้ใช้รูป "ท้าวเวสสุวรรณ" ซึ่งคนไทยค้นหามากที่สุด
ต้นเค้าในอินเดียคือ Kubera (กุเวร) เทพแห่งทรัพย์ ภาษาอังกฤษเรียกท่านว่า Vaishravana หรือ Heavenly King of the North ส่วนญี่ปุ่นเรียก Bishamonten และนับเป็นหนึ่งในเจ็ดเทพแห่งโชคลาภ [5]
ชื่อจีนมีสองสาย สายแรกถอดเสียงคือ 毗沙门 พบตั้งแต่คัมภีร์ทีรฆาคมฉบับแปลจีน 《长阿含经》 สายที่สองแปลความหมายคือ 多闻 "ได้ยินมาก" พจนานุกรม 《佛学大辞典》 ยกคำอธิบายเก่าว่า "此天恒护如来道场而闻法，故名多闻天" คือท่านเฝ้าคุ้มครองที่แสดงธรรมของพระพุทธเจ้าอยู่เสมอ จึงได้ฟังธรรมมาก [19] ส่วนหน้าเว็บของไต้หวันอธิบายว่า "以福德之名闻四方" ชื่อเสียงด้านบุญบารมีขจรไปทั่วสี่ทิศ [3] สองคำอธิบายมองคำว่า 闻 คนละด้าน คือ "ได้ยิน" กับ "เป็นที่ได้ยิน"
ในทิเบต ท่านมีชื่อว่า 财宝天王 (แต้จิ๋ว ไฉ่โป้เทียงอ๊วง / จีนกลาง ไฉเป่าเทียนหวัง — ราชาสวรรค์แห่งทรัพย์สมบัติ) และเป็นธรรมบาลที่ท่านซงคาปาแห่งสำนักเกลุกบูชา [20] ชื่อนี้เป็นของสายทิเบต ไม่ใช่ชื่อในตำหนักสี่ท้าวของวัดจีนทั่วไป
คำอ่าน "โตบุ๋งเทียงอ๊วง" ในบทความนี้ถอดจากฐานข้อมูลคำอ่านแต้จิ๋วสำเนียงเท่งไฮ้ ส่วนรูปเขียนไทยที่ชุมชนไทยเชื้อสายจีนใช้จริงยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจ วัดมังกรกมลาวาสเองใช้คำไทยว่า "ท้าวจตุโลกบาล" [21]
2. ท้าวเวสสุวรรณในพระสูตรจีน: ท้าวจตุโลกบาลทิศเหนือ นายแห่งยักษ์ ผู้คุ้มครองและผู้ให้ทรัพย์
ท้าวจตุโลกบาลคือราชาสี่องค์ประจำสี่ทิศของเขาพระสุเมรุ ภาษาจีนเรียกรวมว่า 四大天王 (แต้จิ๋ว ซี่ไต๋เทียงอ๊วง / จีนกลาง ซื่อต้าเทียนหวัง — ราชาสวรรค์ทั้งสี่) พระสูตรจีนแต่ละรุ่นเพิ่มบทบาทให้ท้าวทิศเหนือ ดังนี้
ราชาทิศเหนือผู้มีนครสามแห่ง
คัมภีร์ทีรฆาคมฉบับแปลจีน ผูกที่ 20 กล่าวถึงทิศเหนือว่า
须弥山北千由旬有毗沙门天王，王有三城：一名可畏，二名天敬，三名众归。
ห่างจากเขาพระสุเมรุไปทางทิศเหนือพันโยชน์ เป็นที่ประทับของท้าวเวสสุวรรณ ท้าวมีนครสามแห่ง แห่งแรกชื่อน่าเกรงขาม แห่งที่สองชื่อเทวดาเคารพ แห่งที่สามชื่อหมู่ชนมาพึ่ง [13]
นายแห่งหมู่ยักษ์
ผูกที่ 12 ในพระสูตรว่าด้วยมหาสมาคม แจกแจงว่าท้าวแต่ละทิศปกครองอมนุษย์กลุ่มใด และว่า
北方天王名毗沙门，领诸悦叉鬼，有大威德，有九十一子。
ราชาทิศเหนือนามว่าเวสสวัณ ปกครองหมู่ยักษ์ มีอานุภาพมาก มีโอรสเก้าสิบเอ็ดองค์ [1]
คำว่า 悦叉 คือคำเดียวกับ 夜叉 (แต้จิ๋ว เอี่ยเช / จีนกลาง เย่ชา — ยักษ์) ที่ใช้ภายหลัง ยักษ์ในคติจีนจึงเป็นบริวารของท่าน ไม่ใช่ตัวท่านเอง อ่านต่อได้ที่ ยักษ์จีน 夜叉 กับยักษ์ไทยจักร ๆ วงศ์ ๆ
บริวารยักษ์ไม่ได้ดีทุกตน คัมภีร์ T1245 ให้ท้าวเวสสุวรรณทูลพระพุทธเจ้าว่ายักษ์จำนวนมาก "不信佛言，恼乱有情" คือไม่เชื่อคำสอนและก่อกวนสรรพสัตว์ ท่านจึงถวายบทคุ้มครองชื่อ 阿吒曩胝经 ให้ภิกษุที่อยู่ป่า [22] โครงเรื่องนี้ตรงกับอาฏานาฏิยสูตรในพระไตรปิฎกบาลี ซึ่งท้าวเวสวัณทูลว่ายักษ์มีทั้งที่เลื่อมใสและไม่เลื่อมใส [14] นี่คือจุดเชื่อมสำคัญระหว่างพุทธไทยกับพุทธจีนในเรื่องของท่าน
ผู้คุ้มครองบ้านเมืองและผู้ให้ทรัพย์
ในพระสูตรสุวรรณประภาสะฉบับแปลของพระอี้จิงสมัยถัง 《金光明最胜王经》 ท้าวทั้งสี่ปฏิญาณว่า หากกษัตริย์องค์ใดเคารพพระสูตรนี้ ตนจะ "拥护是王，除其衰患" คือคุ้มครองกษัตริย์องค์นั้นและขจัดเคราะห์ร้าย [15] พระสูตรเล่มเดียวกันให้ 多闻天王 ถวายธารณีแก้วมณีสมปรารถนา และกล่าวถึงพระนามของท่านว่า "能施财物" คือให้ทรัพย์ได้ [15]
คัมภีร์ T1244 ซึ่งระบุว่าพระอโมฆวัชระแปลที่วัดต้าซิงซ่าน ขึ้นต้นด้วยถ้อยคำของท้าวเองว่า
我为未来诸有情等利益安乐、丰饶财宝、护持国界故，说自真言。
เพื่อประโยชน์สุขของสรรพสัตว์ในอนาคต เพื่อความมั่งคั่งด้วยทรัพย์ และเพื่อคุ้มครองแผ่นดิน ข้าพเจ้าจึงกล่าวมนตร์ของตน [2]
คัมภีร์เดียวกันเล่าว่าผู้ที่สวดไม่ขาดจะมีโอรสของท้าวมาส่งเหรียญทองวันละร้อยเหรียญ แต่กำกับทันทีว่า
除自受用外，应行舍施，不应贮积而怀悭吝。
นอกจากที่ใช้เองแล้ว พึงให้ทาน ไม่พึงเก็บสะสมไว้ด้วยใจตระหนี่ [2]
พระสูตรจึงผูกทรัพย์ไว้กับการแบ่งปัน ไม่ได้มองท้าวเวสสุวรรณเป็นตู้เงินส่วนตัว
ผู้ตรวจความดีความชั่ว
พระสูตรว่าด้วยท้าวจตุโลกบาล 《佛说四天王经》 อธิบายว่าสี่ท้าวผลัดกันลงมาตรวจโลกทุกเดือน ตามวันที่กำหนด
常以月八日遣使者下……十四日遣太子下；十五日四天王自下；二十三日使者复下；二十九日太子复下；三十日四王复自下。
วันที่ 8 ของเดือนส่งทูตลงมา วันที่ 14 ส่งโอรสลงมา วันที่ 15 ท้าวทั้งสี่ลงมาเอง วันที่ 23 ทูตลงมาอีก วันที่ 29 โอรสลงมาอีก วันที่ 30 ท้าวทั้งสี่ลงมาเองอีกครั้ง [12]
ท้าวทั้งสี่ตรวจดูความคิด คำพูด และการกระทำของผู้คน แล้วนำไปกราบทูลท้าวสักกะ [12] ปฏิทินพุทธจีนปัจจุบันยังพิมพ์คำว่า "四天王巡行" (สี่ท้าวออกตรวจ) ไว้ในวันเหล่านี้ [23] ฝั่งไทยก็เข้าใจใกล้กัน งานวิจัยไทยสรุปว่าท้าวเวสวัณคอยสอดส่องบุญและบาปของมนุษย์เพื่อรายงานต่อเทพชั้นดาวดึงส์ [14]
ในมนตรยานจีน พจนานุกรม 《佛学大辞典》 บันทึกว่าท่านเป็น "夜叉主" นายแห่งยักษ์ และในมณฑลครรภธาตุเป็นรูปสวมเกราะ ฝ่ามือซ้ายมีเจดีย์ มือขวาถือคทา [19]
3. ประวัติท้าวเวสสุวรรณ จากเทพทรัพย์อินเดีย ผ่านโขตาน สู่ราชสำนักถัง
ประวัติของท้าวเวสสุวรรณในจีนสะสมเป็นชั้น ๆ ตามคัมภีร์แต่ละยุค ชั้นแรกคือพระสูตรยุคแรกที่ให้ท่านเป็นราชาทิศเหนือ [1] ชั้นต่อมาคือโขตานและราชสำนักถัง ซึ่งทำให้ท่านกลายเป็นเทพของกองทัพ
โขตาน เมืองที่ท้าวเคยประทับ
ก่อนจะเป็นเทพของราชสำนักถัง ท่านเป็นเทพสำคัญของ 于阗 (แต้จิ๋ว อีเที้ยง / จีนกลาง อวี๋เถียน — อาณาจักรโขตาน ปัจจุบันอยู่เขตเหอเถียน ซินเจียง) [24] พระถังซัมจั๋งบันทึกใน 《大唐西域记》 ว่ากษัตริย์โขตาน "自云毗沙门天之祚胤也" คืออ้างว่าสืบเชื้อสายจากท้าวเวสสุวรรณ และเล่าว่าแต่ก่อนแผ่นดินนี้รกร้าง ท้าวเคยมาประทับที่นี่ [25] บันทึกนี้เป็นหลักฐานชั้นต้น แต่ตัวเรื่องต้นวงศ์กษัตริย์เป็นตำนานของชาวโขตานเอง
สถาบันวิจัยตุนหวงสรุปว่าท้าวองค์นี้เป็นเทพที่ได้รับการบูชามากที่สุดในตุนหวง โขตาน และเอเชียกลางสมัยโบราณ [16] ตำราพิชัยสงครามสมัยถังก็เขียนว่า "毗沙门神，本西胡法" คือเดิมเป็นเทพของชาวตะวันตก และ "于阗城有庙" ในเมืองโขตานมีศาลของท่าน [8]
ราชสำนักและกองทัพถัง
ตำรา 《太白阴经》 ของ 李筌 (แต้จิ๋ว ลี้ช้วง / จีนกลาง หลี่เฉวียน — ขุนนางนักการทหารสมัยถัง) มีบทบวงสรวงท้าวเวสสุวรรณให้แม่ทัพใช้ก่อนออกศึก บรรยายท่านว่า "宝塔在手，金甲被身" คือเจดีย์อยู่ในมือ เกราะทองหุ้มกาย และอธิบายที่มาของพิธีว่า [8]
国家知其神，乃诏于边方立庙，元帅亦图其形于旗上，号曰神旗……至今府州县多立天王庙焉。
ราชสำนักรู้ถึงความศักดิ์สิทธิ์ของท่าน จึงมีพระราชโองการให้ตั้งศาลตามชายแดน แม่ทัพก็วาดรูปท่านไว้บนธง เรียกว่าธงเทพ……จนถึงทุกวันนี้หัวเมืองต่าง ๆ ก็ตั้งศาลท้าวไว้มาก [8]
บันทึกยุคหลังสอดคล้องกัน เว็บพจนานุกรม hao86 สรุปว่าสมัยถังและซ่งมีพระราชโองการให้หัวเมืองสร้าง "天王堂" ศาลท้าวขึ้นบูชา [26] และ 《宋高僧传》 ซึ่งรวบรวมเสร็จเมื่อ ค.ศ. 988 เล่าว่ามีพระบัญชา "敕诸道城楼置天王像" ให้ตั้งรูปท้าวบนหอประตูเมืองทุกภาค [7] ธรรมเนียมนี้จึงมีบันทึกหลายแหล่ง แม้เรื่องที่อธิบายต้นกำเนิดจะขัดกันเอง
คัมภีร์มนตรยานกับวัดต้าซิงซ่าน
คัมภีร์บูชาท้าวหลายเล่มจารึกผู้แปลว่าพระอโมฆวัชระแห่ง 大兴善寺 (แต้จิ๋ว ไต๋เฮงเสี๋ยงยี่ / จีนกลาง ต้าซิงซ่านซื่อ — วัดต้าซิงซ่าน นครฉางอาน ปัจจุบันคือซีอาน) [2] ชื่อจีนของท่านคือ 不空 (แต้จิ๋ว ปุกคง / จีนกลาง ปู้คง — ผู้ไม่ว่างเปล่า) เป็นพราหมณ์จากอินเดียเหนือที่ติดตามอามาจีนตั้งแต่เยาว์วัย [7]
แต่ผู้แปลจริงของบางเล่มยังเป็นที่สงสัย T1248 จารึกเองว่า "不空别行翻译不入正经" คือแปลแยกต่างหาก ไม่ได้บรรจุในพระคัมภีร์หลัก [9] ส่วน T1249 มีบันทึกท้ายเล่มว่าคัดลอกจากพระรูปหนึ่งในวังเมื่อปีที่ 14 ศักราช 天宝 (แต้จิ๋ว เทียงโป้ / จีนกลาง เทียนเป่า) ตรงกับ ค.ศ. 755 แล้วสอบทานกับอีกฉบับในปี ค.ศ. 770 [6] เนื้อหาของ T1249 รวมทั้งตำนานเมืองอันซี จึงถูกจดในรูปที่เราเห็นหลัง ค.ศ. 755
4. ตำนานท้าวเวสสุวรรณช่วยเมืองอันซี: กองทัพเทพ หนูทอง และหลักฐานที่ขัดกัน
ตำนานที่ดังที่สุดของท้าวเวสสุวรรณจีนคือเรื่องกองทัพเทพกับหนูทองช่วยเมืองชายแดนตะวันตก เมืองในตำนานคือ 安西 (จีนกลาง อันซี — ที่ตั้งกองบัญชาการฝั่งตะวันตกของถัง อยู่ในเขตคูเชอ ซินเจียงปัจจุบัน) [24] ฉบับที่ละเอียดที่สุดอยู่ในคัมภีร์ T1249 ซึ่งเล่าได้ดังนี้
เรื่องตามคัมภีร์ T1249
ปี ค.ศ. 742 ห้าชาติ ซึ่งตัวบทระบุชื่อ "大石" และ "康" ยกทัพล้อมอันซี วันที่ 11 เดือน 2 มีฎีกาขอกำลังเสริม จักรพรรดิตรัสกับพระ 一行 (แต้จิ๋ว อิกเฮ้ง / จีนกลาง อีสิง — พระนักดาราศาสตร์สมัยถัง) ว่าส่งทัพไปต้องใช้แปดเดือน ไม่ทันแล้ว พระอีสิงทูลแนะให้อัญเชิญกองทัพเทพของท้าวเวสสุวรรณ โดยเรียก "胡僧大广智" ซึ่งเป็นสมัญญาของพระอโมฆวัชระ [6]
พระอโมฆวัชระสวดมนตร์ไม่ทันครบสองเจ็ดจบ จักรพรรดิก็เห็นทหารเทพสวมเกราะยืนหน้ามณฑลพิธี พระทูลว่านี่คือ 独健 (แต้จิ๋ว ต็อกเกี๋ยง / จีนกลาง ตู๋เจี้ยน — โอรสองค์ที่สองของท้าว) นำทัพไปช่วยอันซี เดือน 4 ฎีกาจากอันซีเล่าว่า วันที่ 11 เดือน 2 มีทหารเกราะทองปรากฏในหมอก มีเสียงกลองแตรดังสนั่น ข้าศึกถอยทัพ ในค่ายพบว่า "金鼠" หนูทองกัดสายธนูขาด และท้าวเวสสุวรรณปรากฏกายบนหอประตูทิศเหนือ ราชสำนักจึงให้กองทัพทุกภาคตั้งรูปท้าวบูชา [6]
สามฉบับ สามเรื่อง
เมื่อเทียบกับแหล่งชั้นต้นอีกสองแหล่ง รายละเอียดเกือบทุกข้อไม่ตรงกัน
| ประเด็น | 《太白阴经》 ถังตอนกลาง | คัมภีร์ T1249 | 《宋高僧传》 ค.ศ. 988 |
|---|---|---|---|
| เมืองที่ถูกล้อม | โขตาน | อันซี | ตัวบทว่า "围西凉府" แต่ให้ไป "救安西" |
| ปี | "往年" ไม่ระบุปี | ค.ศ. 742 วันที่ 11 เดือน 2 | "天宝中" ช่วงศักราชเทียนเป่า |
| ข้าศึก | ทิเบต (吐蕃) | ห้าชาติ มี "大石" และ "康" | สามชาติ "西蕃、大石、康" |
| ผู้ทำพิธี | ไม่มีพระ | พระอีสิงทูลแนะ พระอโมฆวัชระสวด | พระอโมฆวัชระสวดมนตร์จากพระสูตรกษัตริย์ผู้ทรงธรรม |
| หนู | หนูดำ | หนูทอง | "鼠金色" หนูสีทอง |
| ผลที่ตามมา | ตั้งศาลตามชายแดน วาดรูปบนธงทัพ | ให้กองทัพทุกภาคตั้งรูปบูชา | "敕诸道城楼置天王像，此其始也" |
หน้า 《太白阴经》 บนวิกิซอร์ซยังมีย่อหน้าต่อท้ายที่ขึ้นต้นว่า "一本云" แปลว่า "อีกฉบับหนึ่งว่า" เล่าฉบับอันซีที่มีพระอโมฆวัชระและหนูทอง โดยไม่ระบุปีและไม่มีพระอีสิง [8] เรื่องสองฉบับจึงเดินคู่กันมาในตำราเดียว แต่เนื้อเรื่องหลักยังเป็นฉบับโขตาน
ห้าข้อที่ทำให้ฉบับอันซีเป็นไปไม่ได้ตามที่เล่า
- พระอโมฆวัชระไม่อยู่ในจีนต้นปี 742 《宋高僧传》 บันทึกว่าท่านลงเรือไปลังกาในเดือน 12 ปีที่ 29 ศักราช 开元 (แต้จิ๋ว ไคง้วง / จีนกลาง ไคหยวน) ตรงกับรอยต่อปลาย ค.ศ. 741 กับต้น 742 และกลับถึงเมืองหลวงใน ค.ศ. 746 [7]
- พระอีสิงมรณภาพไปก่อน 15 ปี 《宋高僧传》 ผูกที่ 5 บันทึกว่าท่านอาพาธหนักในเดือน 9 ปีที่ 15 ศักราชไคหยวน คือ ค.ศ. 727 และมรณภาพในเดือนถัดมา [27]
- ฉบับหลักที่เก่าที่สุดไม่มีพระ เนื้อเรื่องหลักใน 《太白阴经》 ตั้งเรื่องที่โขตาน ข้าศึกคือทิเบต และไม่มีพระทำพิธี [8]
- หนูกัดสายธนูเป็นตำนานโขตานที่มีมาก่อน 《大唐西域记》 เล่าว่าเมื่อทัพซงหนูบุกโขตาน หนูศักดิ์สิทธิ์ขนสีทองและเงินช่วยกษัตริย์ โดย "诸马鞍、人服、弓弦、甲链，凡厥带系，鼠皆啮断" อานม้า เสื้อผ้า สายธนู และสายเกราะของข้าศึกถูกหนูกัดขาดหมด [25] หนังสือพิมพ์เหวินฮุ่ยก็ชี้ว่าเรื่องนี้คือต้นเค้าของหนูในตำนานท้าว [24]
- เมืองไม่ตรงกันแม้ในฉบับเดียว 《宋高僧传》 ว่าข้าศึกล้อมเมืองซีเหลียง แต่ให้ทัพเทพไปช่วยอันซี [7] และในแหล่งที่ตรวจยังไม่พบพงศาวดารที่บันทึกการล้อมครั้งนี้
สรุปได้สองชั้น เรื่องกองทัพเทพกับหนูทองควรเล่าในฐานะตำนาน ส่วนธรรมเนียมตั้งรูปท้าวบนหอประตูเมืองและวาดรูปบนธงทัพสมัยถังมีบันทึกหลายแหล่งที่สอดคล้องกัน [7][8] ผู้เขียนเห็นว่าตำนานน่าจะเกิดขึ้นเพื่ออธิบายธรรมเนียมที่มีอยู่แล้ว ข้อนี้เป็นข้อสังเกตจากลำดับเวลาของเอกสาร ไม่ใช่ข้อความที่แหล่งใดเขียนไว้
5. นาจา เจดีย์ และ托塔李天王: ท้าวเวสสุวรรณจีนกลายเป็น "พ่อของนาจา" ได้อย่างไร
คนไทยรู้จักนาจาจากนิยายและภาพยนตร์ ในฐานะเด็กที่มีพ่อชื่อหลี่จิ้งถือเจดีย์ แต่ในพระสูตร เจดีย์นั้นเป็นของท้าวเวสสุวรรณ และนาจาเป็นโอรสของท้าวมาก่อน
นาจาในพระสูตร: โอรสองค์ที่สามผู้ถือเจดีย์ให้พ่อ
ชื่อ 哪吒 (แต้จิ๋ว ล้าจา / จีนกลาง เหน่อจา — คนไทยนิยมเขียนว่า นาจา) ในพระสูตรรุ่นถังเขียนว่า 那吒 คัมภีร์ T1247 เปิดเรื่องด้วยนาจาถือทวนมาเฝ้าพระพุทธเจ้า แล้วแนะนำตัวว่า "我是北方天王吠室罗摩那罗阇第三王子" คือข้าคือโอรสองค์ที่สามของราชาทิศเหนือเวสสวัณ [28]
คัมภีร์ T1248 อธิบายว่าเจดีย์ในมือท้าวเป็นเจดีย์บูชาพระศากยมุนี และพระพุทธเจ้ามอบหมายให้นาจาประคองเจดีย์ติดตามบิดา
即拥遣第三子那吒捧行，莫离其侧。
จึงให้โอรสองค์ที่สามนามนาจาประคองเจดีย์ติดตามไป อย่าได้ห่างจากข้างกาย [9]
คัมภีร์ T1249 ย้ำว่า "令第三子那吒捧塔随天王" และกำหนดวันที่ 21 ของเดือนเป็น "那吒与父王交塔日" วันที่นาจาส่งเจดีย์คืนแก่บิดา ส่วนโอรสองค์ที่สองคือตู๋เจี้ยน "常领天兵护其国界" คือนำทัพเทพคุ้มครองแผ่นดินอยู่เสมอ [6] ในพระสูตร เจดีย์จึงเป็นของท้าว นาจาเป็นเพียงผู้ถือให้
นาจาในนิยาย: ลูกที่จะฆ่าพ่อ กับเจดีย์ที่พระพุทธเจ้าประทาน
นิยาย 《西游记》 (ไซอิ๋ว) สมัยหมิง ตอนที่ 83 ให้ 李靖 (แต้จิ๋ว ลี้เจ๋ง / จีนกลาง หลี่จิ้ง — แม่ทัพสวรรค์ผู้เป็นพ่อของนาจาในนิยาย) เล่าเองว่านาจาเคยแค้นพ่อถึงขั้นจะฆ่า พระพุทธเจ้าจึงประทานเจดีย์ทองคำที่มีพระพุทธรูปอยู่ทุกชั้น ให้นาจานับถือพระพุทธเจ้าเป็นพ่อแทนเพื่อระงับความแค้น และสรุปว่า
所以称为托塔李天王者，此也。
ที่เรียกกันว่าท้าวลี้ผู้ถือเจดีย์ ก็ด้วยเหตุนี้ [10]
ในตอนเดียวกัน หลี่จิ้งบอกว่าตนมีบุตรชายสามคน นาจาเป็นคนที่สาม [10] นิยายจึงยังเก็บเค้า "โอรสองค์ที่สาม" กับ "เจดีย์" ไว้ครบ แต่เปลี่ยนตัวพ่อเป็นหลี่จิ้ง และเปลี่ยนเหตุผลของเจดีย์เป็นเครื่องระงับความแค้นของลูก
นักวิชาการอธิบายว่าอย่างไร
บทคัดย่อของบทความวิชาการจีนเรื่องความเป็นพ่อลูกระหว่างหลี่จิ้งกับนาจาสรุปว่า ในเอกสารยุคแรกสองตัวละครนี้อยู่คนละตำรา และจุดเชื่อมคือท้าวเวสสุวรรณ [11] วิกิพีเดียอ้างงานของ Meir Shahar ว่าชื่อนาจามาจาก Nalakūbara บุตรของ Kubera และท้าวเวสสุวรรณถูกโยงกับแม่ทัพหลี่จิ้งที่มีตัวตนจริงสมัยถัง [29] ทั้งยังสรุปว่าในความเชื่อสายเต๋า ท้าวถูกรวมเข้ากับหลี่จิ้ง ซึ่งรับลักษณะเช่นการถือเจดีย์ไป [5] ข้อสรุปเหล่านี้มาจากบทคัดย่อและสารานุกรม ผู้เขียนยังไม่ได้อ่านงานฉบับเต็ม
สรุปคือ 托塔李天王 ไม่ใช่ชื่อของท้าวเวสสุวรรณในคัมภีร์ แต่เป็นตัวละครที่ยืมของถือและลูกชายมาจากท่าน ในตำหนักสี่ท้าวของวัดพุทธ ท้าวทิศเหนือยังคือ 多闻天王 เสมอ
6. รูปลักษณ์ท้าวเวสสุวรรณจีน: เจดีย์ ทวน ร่ม พังพอน และท้าวเวสสุวรรณมีกี่ปาง
ภาพท้าวเวสสุวรรณในจีนเปลี่ยนไปตามยุคและสายคติ ไม่มีแบบเดียวที่ถูกต้อง วิธีที่ง่ายที่สุดในการจำคือดูของในมือ
แบบตามคัมภีร์และสมัยถัง: เจดีย์ ทวน และยักษ์ใต้เท้า
คัมภีร์ T1246 ซึ่งเป็นคู่มือวาดรูปบูชา กำหนดว่า
身着七宝金刚庄严甲胄，其左手执三叉戟、右手托腰（又一本左手捧塔），其脚下踏三夜叉鬼。
กายสวมเกราะประดับรัตนะเจ็ดประการ มือซ้ายถือทวนสามง่าม มือขวาเท้าเอว (อีกฉบับหนึ่งว่ามือซ้ายประคองเจดีย์) ใต้เท้าเหยียบยักษ์สามตน [30]
คัมภีร์เดียวกันให้หน้าท้าว "面作可畏猛形" ดุน่าเกรงขาม [30] ส่วน 《太白阴经》 ว่า "身被金甲，右手持戟，左手擎塔" สวมเกราะทอง มือขวาถือทวน มือซ้ายชูเจดีย์ [8] ภาพผนังถ้ำโม่เกา (莫高窟) ถ้ำที่ 154 สมัยถังตอนกลางก็เป็นท้าว "手托宝塔，持戟挺立" มือประคองเจดีย์ ถือทวนยืนตรง สวมเกราะยาวแบบนักรบทิเบต [31]
แบบทิเบตและตุนหวงยุคหลัง: พังพอนพ่นแก้ว
ภาพที่แปลกที่สุดอยู่ในถ้ำยวี๋หลิน (榆林窟) ถ้ำที่ 15 สมัยถังตอนกลาง สถาบันวิจัยตุนหวงบรรยายว่าเป็นท้าวไม่สวมเกราะ "右手持棒，左手握着一只口含宝珠的貂鼠" มือขวาถือกระบอง มือซ้ายกำสัตว์ตระกูลพังพอนที่คาบแก้ว และระบุว่าคือ 多闻天王 แบบพุทธทิเบต [16] สถาบันเดียวกันอธิบายว่าของในมือเปลี่ยนจากเจดีย์เป็นสัตว์ตัวนี้ เพราะอิทธิพลของสัตว์พ่นแก้วที่ชาวทิเบตนำเข้ามา และตำนานหนูศักดิ์สิทธิ์ของโขตาน [16]
ภาษาจีนเรียกสัตว์ตัวนี้ว่า 吐宝鼠 (แต้จิ๋ว โท่วโป้ชื้อ / จีนกลาง ถู่เป่าสู่ — ชื่อแปลตรงตัวว่าหนูพ่นแก้ว) หนังสือพิมพ์เหวินฮุ่ยชี้ว่าต้นแบบจริงคือพังพอนของอินเดียที่กินงู [24] วิกิพีเดียอธิบายว่าพังพอนเป็นศัตรูของงูซึ่งแทนความโลภหรือความโกรธ ส่วนแก้วที่พ่นออกมาหมายถึงความเอื้อเฟื้อ [5] ในทิเบต เครื่องหมายของ 财宝天王 คือสิงโต เกราะ ร่ม และพังพอนพ่นแก้ว [20] ส่วนคัมภีร์สมัยหยวนให้ภาพว่า "其身绿色执宝叉" กายสีเขียว ถือตรีศูล [32]
แบบวัดจีนปัจจุบัน: ร่มกับพังพอน
ในวัดจีนและไต้หวันปัจจุบัน ท้าวเวสสุวรรณมักถือร่ม หน้าเว็บของหอจดหมายเหตุประวัติศาสตร์ไต้หวันบรรยายว่า
北方天王，又名多闻天王，右手执宝伞，左手执银鼠，以福德之名闻四方。
ท้าวทิศเหนือ อีกนามหนึ่งคือ 多闻天王 มือขวาถือร่มวิเศษ มือซ้ายถือ "หนูเงิน" (ต้นแบบคือพังพอน ดูหัวข้อถัดไป) ชื่อเสียงด้านบุญบารมีขจรไปทั่วสี่ทิศ [3]
ร่มในที่นี้เรียกว่า 宝伞 (แต้จิ๋ว โป้ซั่ว / จีนกลาง เป่าส่าน — ร่มหรือฉัตรวิเศษ) หน้าเดียวกันอธิบายว่าของถือของสี่ท้าวตามคติชาวบ้านหมายถึง 风调雨顺 (แต้จิ๋ว ฮงเที้ยวอู้ซุ๋ง / จีนกลาง เฟิงเถียวอวี่ซุ่น — ลมฝนตามฤดูกาล) และยกบทจากนิยาย 《封神演义》 (ห้องสิน) ว่า "多文天王魔礼海，掌管混元珍珠伞，职雨" คือท้าวทิศเหนือถือร่มไข่มุก ทำหน้าที่ดูแลฝน [3] ร่มจึงแทนคำว่า 雨 ฝน ในวลี "ลมฝนตามฤดูกาล"
ป้ายหน้ารูปท้าวในวัดซงไป๋ มณฑลหูหนาน (ภาพด้านล่าง) เขียนสอดคล้องกันว่า "身为绿色，穿甲胄，右手持宝伞" คือกายสีเขียว สวมเกราะ มือขวาถือร่ม แล้วต่อว่า "左手握神鼠—银鼠。用以制服魔众，护持人民财富" คือมือซ้ายกำ "หนูศักดิ์สิทธิ์" หรือ "หนูเงิน" ใช้ปราบหมู่มารและคุ้มครองทรัพย์สินของผู้คน สัตว์สีขาวตัวเล็กหางยาวในมือท่านคือสัตว์พ่นแก้วตัวเดียวกับในภาพแบบทิเบต ซึ่งต้นแบบคือพังพอน แม้จีนจะเรียกด้วยคำว่าหนู
ทำไมท้าวเวสสุวรรณถือพังพอน ไม่ใช่หนู
ต้นแบบของสัตว์ในมือซ้ายท้าวเวสสุวรรณคือพังพอน แม้ชื่อจีนจะใช้อักษร 鼠 (แต้จิ๋ว ชื้อ / จีนกลาง สู่ — หนู) ก็ตาม บทความเรื่องเทพแห่งทรัพย์บนเว็บข่าวเผิงไพ่ (The Paper) ปี 2025 ระบุว่า 吐宝鼠 "原形并非鼠类，而是獴" คือต้นแบบไม่ใช่สัตว์จำพวกหนู แต่เป็นพังพอน ชนิดที่พบมากในอินเดียคือพังพอนเทาที่กินงู [36] หนังสือพิมพ์เหวินฮุ่ยก็สรุปตรงกัน [24] ส่วนคำว่า 银鼠 (แต้จิ๋ว เง้งชื้อ / จีนกลาง อิ๋นสู่ — หนูเงิน) ที่ป้ายวัดจีนใช้ พจนานุกรมฮั่นเตี่ยนอธิบายว่าคือ "鼬科中體型最小的哺乳動物" สัตว์ที่ตัวเล็กที่สุดในตระกูลเพียงพอน ขนขาวทั้งตัวในฤดูหนาว ไม่ใช่หนู [38] ชื่อจีนจึงหมายถึงสัตว์ตัวยาวหางยาวที่หน้าตาคล้ายพังพอน
เหตุผลที่พังพอนกลายเป็นสัตว์แห่งทรัพย์ ไล่ได้เป็นสามขั้น
- พังพอนเป็นศัตรูของงู สู้กับงูและกินงูได้ [36]
- งูอยู่ใต้ดินและเฝ้าทรัพย์ บทความเดียวกันว่า "蛇在印度被视为财富守护者" ในอินเดียงูถือเป็นผู้เฝ้าทรัพย์ [36] คัมภีร์พุทธยุคแรกก็เล่าถึงนาคที่เฝ้าของมีค่าไว้ในวังใต้ดินของตน และคัมภีร์มหาวงศ์ของลังกาในศตวรรษที่ 5 ยิ่งวาดภาพนาคให้เป็นผู้สะสมและหวงแหนทรัพย์ [37] ผืนดินใต้เท้าจึงเป็นที่เก็บเงินทอง
- ปราบงูได้ก็ได้ทรัพย์ บทความของเผิงไพ่สรุปว่า "降伏蛇也就获得了财富，因此獴也成为了获取财富的象征" ปราบงูได้ก็ได้ทรัพย์ พังพอนจึงกลายเป็นสัญลักษณ์ของการได้ทรัพย์มา [36]
พังพอนพ่นแก้วในมือท้าวจึงหมายถึงทรัพย์ที่ถูกนำออกมาจากที่ซ่อนใต้ดิน วิกิพีเดียอธิบายว่าแก้วที่พ่นออกมาแทนความเอื้อเฟื้อ [5] ตรงกับที่พระสูตรกำชับให้แบ่งปันทรัพย์ [2] บทความของเผิงไพ่ยังเล่าว่าชาวอินเดียและเอเชียกลางโบราณใช้หนังพังพอนทั้งตัวทำถุงเงิน เวลาใช้ก็เทเหรียญ เปลือกหอย และอัญมณีออกทางปากพังพอน และมองว่าพังพอนในมือท้าวเวสสุวรรณสืบมาจากธรรมเนียมนี้ [36]
ส่วนเหตุที่บางรูปในจีนดูเหมือนหนู บทความเดียวกันอธิบายว่ารูปปั้นในอินเดียและทิเบตยังคงลักษณะพังพอนไว้ คือหัวแหลม คอเล็ก ตัวยาว หางใหญ่ แต่เมื่อเข้ามาในจีน ตัวที่เล็กกับชื่อที่มีคำว่าหนู ทำให้รูปเทพแห่งทรัพย์บางองค์ที่ทำในจีนกลายเป็นถือหนูไปเลย [36] ถ้าไปวัดจีนแล้วเห็นท้าวเวสสุวรรณถือสัตว์คล้ายหนู ก็คือสัตว์พ่นแก้วตัวเดียวกันที่ต้นแบบเป็นพังพอน แต่ฝั่งจีนก็มีหนูจริงปนอยู่ในเรื่องนี้ด้วย คือตำนานหนูศักดิ์สิทธิ์ของโขตาน ซึ่งสถาบันวิจัยตุนหวงนับเป็นที่มาส่วนหนึ่งของสัตว์ในมือท้าว [16]
ท้าวเวสสุวรรณมีกี่ปาง
ฝั่งไทย งานวิจัยใน ThaiJO พบว่าวัดจุฬามณี จังหวัดสมุทรสงคราม สร้างรูปท้าวไว้ 4 ปาง มี 3 ปางที่ตรงกับคำสอน คือปางพรหมาสูติเทพ พระพักตร์แบบพรหม ถือดอกบัวและแว่นสุริยกานต์ ปางเทพบุตรถือกระบองเหลี่ยม และปางมนุษย์ถือกระบองเกลียว [14] งานเดียวกันยังกล่าวถึงอีกชุดหนึ่งเป็น 3 ปาง [14] จำนวนปางจึงขึ้นกับวัดที่สร้าง ไม่ได้มาจากพระไตรปิฎก
ฝั่งจีนไม่ได้แบ่งเป็น "ปาง" แบบไทย แต่แยกเป็นแบบตามยุค คือแม่ทัพถือเจดีย์กับทวนสมัยถัง ท้าวแบบทิเบตถือพังพอนพ่นแก้ว ท้าวกายเขียวถือตรีศูลสมัยหยวน และแม่ทัพถือร่มกับพังพอนในวัดปัจจุบัน [8][16][32][3] ส่วนท้าวลี้ผู้ถือเจดีย์เป็นแบบของนิยาย ไม่ใช่รูปในตำหนักสี่ท้าว [10]
แหล่งยังขัดกันเรื่องมือที่ถือเจดีย์ คัมภีร์ T1246 กับ 《太白阴经》 ให้มือซ้าย [30][8] แต่วิกิพีเดียภาษาอังกฤษว่ามือขวา [5] ถ้าไปวัดจีนแล้วเห็นรูปที่ไม่ตรงกับบทความนี้ทุกจุด ก็ไม่ได้แปลว่าวัดทำผิด
7. ตำหนักสี่ท้าว 天王殿 ในวัดจีน และวัดไคหยวนเมืองแต้จิ๋ว
ในวัดจีนฝ่ายมหายาน ท้าวเวสสุวรรณไม่ได้ประทับเดี่ยว แต่อยู่ใน 天王殿 (แต้จิ๋ว เทียงอ๊วงโต่ย / จีนกลาง เทียนหวังเตี้ยน — ตำหนักสี่ท้าว) ตำหนักสำคัญหลังแรกถัดจากประตูวัด [4][5] ผังที่พบทั่วไปคือด้านหน้าประดิษฐานพระหมีเล่อในรูปพระอ้วนถือถุง ด้านหลังเป็นพระเวทโพธิสัตว์หันหน้าเข้าหาวัด และสี่ท้าวอยู่ตามมุมทั้งสี่ [4]
พระหมีเล่อคือ 弥勒 (แต้จิ๋ว นี้เล็ก / จีนกลาง หมีเล่อ — พระศรีอริยเมตไตรย) และพระเวทโพธิสัตว์คือ 韦驮 (แต้จิ๋ว อุ๊ยท้อ / จีนกลาง เหวยถัว — เทพผู้พิทักษ์พระธรรม) ทั้งสององค์มีบทความในชุดนี้ คือ พระศรีอริยเมตไตรย 弥勒菩萨 และ พระเวทโพธิสัตว์ เหวยถัว 韦驮菩萨 ผู้มาวัดจึงต้องผ่านผู้พิทักษ์ก่อนถึงพระประธาน คล้ายเทพเฝ้าประตูอารามเต๋าอย่าง หวังหลิงกวน 王灵官 เทพธรรมบาลเฝ้าประตูวัด
สี่ท้าวในตำหนักเดียวกัน
| ทิศ | ชื่อไทย | ชื่อจีน | ของถือแบบวัดปัจจุบัน | ในบทห้องสิน |
|---|---|---|---|---|
| ตะวันออก | ท้าวธตรฐ | 持国天王 (แต้จิ๋ว ที้ก๊กเทียงอ๊วง / จีนกลาง ฉือกั๋วเทียนหวัง) | พิณผีผา | สัตว์วิเศษ ดูแล 顺 ความราบรื่น |
| ใต้ | ท้าววิรุฬหก | 增长天王 (แต้จิ๋ว เจงเจี้ยงเทียงอ๊วง / จีนกลาง เจิงจ่างเทียนหวัง) | ดาบ | ดาบ ดูแล 风 ลม |
| ตะวันตก | ท้าววิรูปักษ์ | 广目天王 (แต้จิ๋ว ก้วงมักเทียงอ๊วง / จีนกลาง กว่างมู่เทียนหวัง) | มังกรพันมือ | พิณ ดูแล 调 ความพอดี |
| เหนือ | ท้าวเวสสุวรรณ | 多闻天王 | ร่มกับพังพอน | ร่ม ดูแล 雨 ฝน |
ที่มาของตาราง: [3]
หน้าเว็บไต้หวันหน้าเดียวกันให้ชุดของถือสองแบบที่ไม่ตรงกัน แต่ตรงกันข้อเดียวคือท้าวทิศเหนือถือร่มและดูแลฝน [3] แหล่งที่ตรวจไม่ได้ระบุว่าท้าวทิศเหนืออยู่มุมใดของตำหนัก วิธีที่แน่นอนที่สุดคือดูของในมือ อ่านเรื่องอีกสามท้าวได้ใน ท้าวธตรฐ 持国天王 ท้าววิรุฬหก 增长天王 และ ท้าววิรูปักษ์ 广目天王
วัดไคหยวน เมืองแต้จิ๋ว
สำหรับลูกหลานแต้จิ๋ว ตำหนักสี่ท้าวที่ใกล้รากเหง้าที่สุดคือของ 开元寺 (แต้จิ๋ว ไคง้วงยี่ / จีนกลาง ไคหยวนซื่อ — วัดศักราชไคหยวน) กลางเมืองแต้จิ๋ว วัดนี้สร้างตามพระราชโองการในปีที่ 26 ศักราชไคหยวน ตรงกับ ค.ศ. 738 สมัยราชวงศ์ถัง และได้รับการบูรณะใหญ่มาแล้วนับสิบครั้งตั้งแต่ซ่งถึงปัจจุบัน [18]
แกนกลางของวัดเรียงจากกำแพงบังตา ประตูวัด ตำหนักสี่ท้าว อุโบสถใหญ่ ไปจนถึงหอพระไตรปิฎก [18] ตรงตามผังวัดจีนทั่วไป เว็บท่องเที่ยวท้องถิ่นยังอ้างผู้เชี่ยวชาญว่าตัวตำหนักสี่ท้าวปัจจุบันเป็นงานแบบสมัยซ่ง และหน้าตำหนักมีเสาหินจารึกพระสูตรที่สร้างตั้งแต่สมัยก่อตั้งวัด [18] ข้ออ้างเรื่องอายุอาคารนี้มาจากแหล่งท่องเที่ยว ไม่ใช่รายงานสำรวจทางวิชาการ
วัดจีนในกรุงเทพฯ
ผู้ที่ไม่ได้ไปเมืองแต้จิ๋วก็เห็นผังแบบเดียวกันได้ในเยาวราช วัดมังกรกมลาวาส หรือ 龙莲寺 (แต้จิ๋ว เล่งเน่ยยี่ / จีนกลาง หลงเหลียนซื่อ — วัดมังกรดอกบัว) สร้างเมื่อ พ.ศ. 2414 ในรัชกาลที่ 5 ด้วยศิลปะจีนตอนใต้สกุลช่างแต้จิ๋ว วางผังตามแบบวัดหลวง โดยมีวิหารท้าวจตุโลกบาลเป็นวิหารแรก [21] คนไทยเชื้อสายจีนที่ไปไหว้วัดนี้จึงเดินผ่านสี่ท้าวแบบจีนก่อนถึงพระอุโบสถทุกครั้ง
8. ท้าวเวสสุวรรณช่วยเรื่องอะไร ในความเชื่อของคนจีน
คำถาม "ท้าวเวสสุวรรณช่วยเรื่องอะไร" ฝั่งจีนตอบได้หลายชั้น ขึ้นกับว่าถามคนกลุ่มไหนและยุคไหน
คุ้มครองบ้านเมืองและชายแดน พระสูตรให้สี่ท้าวคุ้มครองแผ่นดินที่เคารพพระธรรม [15] สมัยถังทหารบวงสรวงท่านก่อนออกรบ วาดรูปท่านบนธงทัพ และตั้งรูปไว้บนหอประตูเมือง [8][7]
ฝนฟ้าตามฤดูกาล หน้าเว็บของไต้หวันเล่าว่าสังคมเกษตรสมัยก่อนขอให้ "风调雨顺，五谷丰收，国泰民安" ลมฝนตามฤดู ข้าวปลาอุดม บ้านเมืองสงบ สี่ท้าวในศาลเจ้าจึงเป็นที่พึ่งทางใจ [3]
ทรัพย์ที่ต้องให้ต่อ พระสูตรรองรับบทบาทผู้ให้ทรัพย์โดยตรง [15][2] และในทิเบตบทบาทนี้เด่นที่สุด [20] แต่ในแหล่งของวัดจีนฝ่ายมหายานที่ตรวจ ยังไม่พบว่าคนไหว้ท่านเป็นเทพทรัพย์เด่นเท่าทิเบต เทพโชคลาภที่คนจีนทั่วไปคุ้นเคยเป็นอีกกลุ่มหนึ่ง อ่านได้ที่ ไฉ่ซิงเอี๊ย เทพเจ้าโชคลาภของจีน 9 พระองค์
ผู้ปฏิบัติธรรมและคดีความ บทคุ้มครองใน T1245 มีไว้ให้นักบวชและฆราวาสที่อยู่ป่า [22] ส่วน T1249 กำกับมนตร์บทหนึ่งไว้ใช้เมื่อ "有恶难及官府言语口舌事" คือมีภัยร้าย มีเรื่องความกับทางราชการ หรือการปากเสียง [6]
การทำความดีในวันถือศีล สี่ท้าวคือผู้มาตรวจดูความดีความชั่วในวันถือศีลหกวันต่อเดือน [12]
ทุกบทบาทมีเงื่อนไข พระสูตรที่ให้ทรัพย์ก็กำกับว่าต้องให้ทาน ห้ามเก็บด้วยความตระหนี่ [2] เว็บนี้ถือหลักว่าศรัทธาเป็นกำลังใจ ไม่ใช่ทางลัดแทนความรับผิดชอบ ใครที่ชั่งใจเรื่องสายมูกับการเงิน อ่านประกอบได้ที่ อยากรวยต้องมูจริงไหม ซินแสดูดวงช่วยได้แค่ไหน
9. วันสำคัญของท้าวเวสสุวรรณ: มีวันเกิดหรือไม่
ไม่พบวันประสูติของท้าวเวสสุวรรณในพระสูตรที่ตรวจ และไม่พบวันเกิดเฉพาะองค์จากแหล่งของวัดจีนหรือแหล่งทั่วไปที่ตรวจ สิ่งที่มีคือวันประจำเดือนจากพระสูตร และพิธีประจำปีที่ท่านร่วมรับการบูชากับเหล่าเทพ
| ชื่อวัน | วันตามปฏิทินจีน | 2026 | 2027 | 2028 | ที่มา |
|---|---|---|---|---|---|
| สี่ท้าว ทูต และโอรสลงตรวจโลก | วันที่ 8, 14, 15, 23, 29, 30 | ทุกเดือน | ทุกเดือน | ทุกเดือน | [12][23] |
| ท้าวประชุมเทพ โอรสออกตรวจแดน นาจาส่งเจดีย์คืนบิดา | วันที่ 1, 11, 21 | ทุกเดือน | ทุกเดือน | ทุกเดือน | [6] |
| พิธีถวายภัตตาหารแด่เหล่าเทพ | วันที่ 9 เดือน 1 (正月初九) | 25 ก.พ. 2026 (ผ่านไปแล้ว) | 14 ก.พ. 2027 | 3 ก.พ. 2028 | [17][33] |
แถวแรกมาจากพระสูตรยุคแรก และปฏิทินพุทธจีนปัจจุบันยังพิมพ์ไว้ [12][23] เดือนจีนที่มีเพียง 29 วันไม่มีวันที่ 30 ควรถามวัดว่าถือวันใดแทน แถวที่สองมาจากคัมภีร์มนตรยาน T1249 เล่มเดียว และไม่พบว่าวัดจีนทั่วไปถือปฏิบัติ [6]
พิธีในแถวสุดท้ายเรียกว่า 斋天 แปลว่าถวายภัตตาหารเจแด่เหล่าเทพ วัดหลิงอิ่นที่หางโจวจัดในวันที่ 9 เดือน 1 ปี 2026 และอธิบายว่าวันนั้นคือวันประสูติของท้าวสักกะ (พระอินทร์) วัดพุทธจีนจึงถวายพระรัตนตรัยและเหล่าเทพผู้พิทักษ์ในวันนี้ทุกปี [17] ท้าวเวสสุวรรณรับการบูชาในฐานะหนึ่งในเหล่าเทพ วันนี้จึงไม่ใช่วันเกิดของท่าน
10. คาถาและบทสวดท้าวเวสสุวรรณจากพระสูตรจีน วิธีไหว้ และของไหว้
คาถาบูชาท้าวเวสสุวรรณที่คนไทยสวดกันเป็นบทแบบไทย สืบมาจากธรรมเนียมวัดไทย บทความนี้ไม่ยกบทเหล่านั้นมา เพราะยังไม่ได้ตรวจกับต้นฉบับของวัด ผู้ที่ต้องการสวดควรใช้ฉบับที่วัดซึ่งตนไปไหว้พิมพ์แจก
บทในพระไตรปิฎกบาลีที่ผูกกับท่านโดยตรงคืออาฏานาฏิยปริตร ซึ่งท้าวเวสวัณทูลถวายพระพุทธเจ้า [14] พระไตรปิฎกจีนมีคัมภีร์คู่ขนานคือ T1245 [22] และมีมนตร์สั้นของท้าวในคัมภีร์มนตรยาน ด้านล่างคือมนตร์ที่ตัวบทระบุไว้ชัด
บทที่ 1 มนตร์หัวใจ (心真言)
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| อักษรจีน | 唵 薜室啰末拏耶 娑婆诃 |
| พินอิน | ǎn bìshìluō mònáyē suōpóhē |
| อ่านแบบจีนกลาง | อั่น ปี้ซื่อหลัว ม่อหนาเหยีย ซัวผัวเฮอ |
| ความหมาย | 唵 คือ "โอม" คำขึ้นต้นมนตร์ · 薜室啰末拏 คือเสียงถอดชื่อเวสสวัณ · 娑婆诃 คือ "สวาหา" คำลงท้ายมนตร์ |
| ข้อกำกับในคัมภีร์ | "有恶难及官府言语口舌事诵千遍" เมื่อมีภัยร้าย หรือมีเรื่องความกับทางราชการและการปากเสียง ให้สวดพันจบ |
ที่มา: คัมภีร์ T1249 [6]
บทที่ 2 มนตร์หัวใจชั้นใน (心中心真言)
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| อักษรจีน | 唵 弹那驮罗野 娑婆诃 |
| พินอิน | ǎn tánnàtuóluóyě suōpóhē |
| อ่านแบบจีนกลาง | อั่น ถานน่าถัวหลัวเหย่ ซัวผัวเฮอ |
| ความหมาย | ขึ้นต้นด้วยโอม ลงท้ายด้วยสวาหา คัมภีร์ไม่ได้แปลคำกลาง และเรียกอีกชื่อว่า 诸佛同契陀罗尼 |
| ข้อกำกับในคัมภีร์ | "求财诵一万遍" ขอทรัพย์ให้สวดหมื่นจบ |
ที่มา: คัมภีร์ T1249 [6]
บทที่ 3 คำนอบน้อมจากพระสูตรสุวรรณประภาสะฉบับพระอี้จิง
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| อักษรจีน | 南谟薜室啰末拏也 莫诃曷啰阇也 |
| พินอิน | nánmó bìshìluōmònáyě mòhē héluōshéyě |
| อ่านแบบจีนกลาง | หนานโม ปี้ซื่อหลัวม่อหนาเหย่ ม่อเฮอ เหอหลัวเสอเหย่ |
| ความหมาย | ขอนอบน้อมแด่มหาราชเวสสวัณ |
| ข้อกำกับในคัมภีร์ | เป็นวรรคแรกของธารณีคุ้มครองตัวที่ยาวกว่านี้ พระสูตรให้สวดเสกด้ายขาวเจ็ดจบ ผูกปมทุกจบ แล้วผูกไว้ที่ข้อศอก |
ที่มา: 《金光明最胜王经》 ผูกที่ 6 [15]
ข้อควรรู้ก่อนสวด
มนตร์บทที่ 1 และ 2 มาจากคู่มือพิธีมนตรยาน ไม่ใช่บทสวดประจำวันของวัดจีนทั่วไป คัมภีร์กลุ่มนี้กำหนดพิธีละเอียด เช่นวาดรูปท้าวโดยไม่ผสมกาวลงในสี และให้ช่างรักษาศีล [9][30] พิธีเต็มรูปแบบจึงเป็นเรื่องของสายครูอาจารย์ ส่วนตัวเลขพันจบหรือหมื่นจบเป็นข้อกำหนดของคัมภีร์ ไม่ใช่คำรับประกันผล
วิธีไหว้และของไหว้ท้าวเวสสุวรรณแบบจีน
ในวัดจีนฝ่ายมหายาน ท้าวเวสสุวรรณประดิษฐานรวมกับอีกสามท้าวในตำหนักสี่ท้าว ผู้มาวัดจึงพบท่านพร้อมกันทั้งสี่ [4] พิธีที่วัดจัดคือการถวายภัตตาหารแด่เหล่าเทพในวันที่ 9 เดือน 1 ที่วัดหลิงอิ่นตั้งเครื่องบูชาสิบอย่าง "香、花、灯、涂、果、茶、食、宝、珠、衣" คือธูป ดอกไม้ ประทีป เครื่องหอมทา ผลไม้ ชา อาหาร ของมีค่า ลูกปัด และผ้า [17] อาหารที่ถวายเป็นอาหารเจ [33]
คัมภีร์ T1249 ให้ถวาย "乳粥" ข้าวต้มนมในวันที่ 21 ถ้าไม่มีนมให้ใช้ข้าวต้มเนยกับน้ำผึ้ง [6] บทบวงสรวงของแม่ทัพสมัยถังระบุ "明香净水，杨枝油灯，乳粥酥蜜粽" ธูปหอม น้ำสะอาด กิ่งหลิว ตะเกียงน้ำมัน ข้าวต้มนม และขนมเนยน้ำผึ้ง [8] ไม่มีเนื้อสัตว์ในรายการใดเลย ผู้ที่อยากไหว้ตามแบบจีนจึงควรเลือกของเจ
ไหว้ท้าวเวสสุวรรณใช้ธูปกี่ดอก
แหล่งของวัดจีนที่ตรวจไม่ได้กำหนดจำนวนธูปสำหรับท้าวเวสสุวรรณ ฝั่งไทย ไทยรัฐออนไลน์แนะนำการขอพรที่วัดจุฬามณีว่าใช้ธูป 9 ดอก เทียน 1 เล่ม ดอกกุหลาบหรือดอกไม้อื่น 9 ดอก และผลไม้มงคล 5 อย่าง [34] ตัวเลขนี้เป็นธรรมเนียมไทย ไม่ได้มาจากคัมภีร์จีน อ่านเรื่องจำนวนธูปเพิ่มได้ที่ ไหว้พระไหว้เจ้าใช้ธูปกี่ดอก แหล่งจีนที่ตรวจไม่พบข้อห้ามเฉพาะองค์ สิ่งที่พระสูตรเน้นคือทรัพย์ที่ได้ต้องให้ทาน [2]
11. ท้าวเวสสุวรรณแบบไทยกับแบบจีน ต่างกันอย่างไร
งานวิจัยในวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์ ปี 2568 ศึกษาการบูชาท้าวเวสวัณที่วัดสุทัศนเทพวราราม วัดจุฬามณี และวัดบ้านทึง จังหวัดสุพรรณบุรี และสรุปว่าท่านได้รับความเคารพบูชาอย่างกว้างขวางในสังคมไทย "ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่ไม่เคยมีมาก่อนในอดีต" [14] งานเดียวกันพบว่าสังคมไทยมองท่านหลายแบบ ทั้งเป็นยักษ์รูปร่างน่ากลัว เป็นพญายม เป็นพระเจ้าพิมพิสาร เป็นเทพแห่งความมั่งคั่ง และเป็นหัวหน้าท้าวจตุโลกบาล [14]
งานวิจัยชิ้นนี้ชี้ว่าตามพระไตรปิฎก ท้าวเวสวัณเป็นเทวดารูปงาม ไม่ใช่ยักษ์ดุร้าย เป็นพระโสดาบัน และพระไตรปิฎกไม่ได้กำหนดวิธีปฏิบัติต่อท่านโดยตรง [14] ขณะที่คัมภีร์มนตรยานจีนกลับให้วาดหน้าท่านดุน่าเกรงขาม [30] ภาพ "ท้าวดุ" กับ "ท้าวงาม" จึงขึ้นกับว่ายึดคัมภีร์สายใด
รูปท้าวแบบไทยที่คุ้นตามีสองแบบ คือยักษ์ยืนถือกระบองยาว กายสีเขียว มงกุฎทรงน้ำเต้า ยืนสองข้างทางเข้าพุทธสถาน และรูปนั่งลักษณะเทพ หน้างาม [14] ไทยรัฐออนไลน์บันทึกว่าคนไทยสมัยก่อนแขวนรูปท้าวไว้เหนือเปลเด็กเพื่อกันผี [34]
| ประเด็น | แบบไทย | แบบจีน |
|---|---|---|
| รูปกาย | ยักษ์กายเขียวถือกระบองยาว มงกุฎน้ำเต้า หรือรูปเทพนั่งหน้างาม [14] | แม่ทัพสวมเกราะ ถือเจดีย์กับทวน หรือถือร่มกับพังพอน [31][3] |
| ตำแหน่งในวัด | ยืนสองข้างทางเข้า หรือประดิษฐานให้บูชาเดี่ยว [14] | หนึ่งในสี่ท้าวในตำหนักแรกหลังประตูวัด [4] |
| เรื่องที่ขอ | การงาน การเงิน ค้าขาย โชคลาภ ความปลอดภัยเวลาเดินทาง และกันผีให้เด็ก [34] | บ้านเมืองสงบ ลมฝนตามฤดู และทรัพย์ที่ต้องแบ่งปัน [3][2] |
| วิธีบูชา | ไหว้เดี่ยว บนบาน และขอพร [14] | ไหว้รวมสี่ท้าว และพิธีถวายภัตตาหารแด่เหล่าเทพวันที่ 9 เดือน 1 จีน [17] |
| ความเชื่อเพิ่มเติม | เป็นพญายม เป็นพระเจ้าพิมพิสาร [14] | เป็นพ่อของนาจา [6] |
| บทสวดที่ผูกกับท่าน | อาฏานาฏิยปริตรในพระไตรปิฎกบาลี [14] | คัมภีร์คู่ขนาน T1245 และมนตร์ในคัมภีร์มนตรยาน [22][6] |
ความต่างเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าฝั่งใดผิด ความเชื่อแบบไทยเป็นพัฒนาการของสังคมไทย เช่นเดียวกับที่ร่มกับพังพอนเป็นพัฒนาการของวัดจีนยุคหลัง สิ่งที่มีร่วมกันคือภาพท้าวผู้เป็นนายของยักษ์และผู้คุ้มครองผู้ทำความดี จากพระสูตรรากเดียวกัน [1][14]
12. ศาสนสถานสำคัญของท้าวเวสสุวรรณในจีน
ห้าแห่งนี้คัดเฉพาะที่มีแหล่งเปิดตรวจได้ระบุว่าเกี่ยวกับท้าวเวสสุวรรณโดยตรง ลิงก์แผนที่ใช้พิกัดระบบ GCJ-02 ของ AMAP ซึ่งเป็นระบบที่แผนที่ในจีนใช้ ตำแหน่งอาจคลาดเคลื่อนเล็กน้อยหากนำพิกัดไปใช้กับแผนที่ระบบอื่น
| สถานที่ | เมือง | ทำไมสำคัญ | แผนที่ |
|---|---|---|---|
| วัดต้าซิงซ่าน (大兴善寺) | ซีอาน มณฑลส่านซี | คัมภีร์บูชาท้าวหลายเล่มจารึกนามผู้แปลว่าพระอโมฆวัชระแห่งวัดนี้ เป็นศูนย์พิธีมนตรยานของท้าวสมัยถัง [2] | เปิดแผนที่ AMAP |
| ถ้ำโม่เกา ถ้ำที่ 154 | ตุนหวง มณฑลกานซู่ | ภาพท้าวถือเจดีย์และทวน สวมเกราะแบบนักรบทิเบต สมัยถังตอนกลาง [31] | เปิดแผนที่ AMAP |
| ถ้ำยวี๋หลิน ถ้ำที่ 15 | กว่าโจว มณฑลกานซู่ | ภาพท้าวแบบทิเบตถือพังพอนคาบแก้ว สมัยถังตอนกลาง [16] | เปิดแผนที่ AMAP |
| ภาพสลักหน้าผาหนานข่าน (南龛摩崖造像) | ปาจง มณฑลเสฉวน | มีซุ้มท้าวถือเจดีย์แยกเป็นซุ้มเดี่ยวสองซุ้ม ชาวบ้านไหว้เป็นศิษย์ของช่างหลู่ปาน [35] | เปิดแผนที่ AMAP |
| ตำหนักสี่ท้าว วัดไคหยวน | เมืองแต้จิ๋ว มณฑลกวางตุ้ง | วัดหลวงสมัยถังของเมืองแต้จิ๋ว สร้าง ค.ศ. 738 ตำหนักสี่ท้าวอยู่บนแกนกลางต่อจากประตูวัด [18] | เปิดแผนที่ AMAP |
หมุดของถ้ำโม่เกาและถ้ำยวี๋หลินชี้ระดับกลุ่มถ้ำ ไม่ใช่ถ้ำเฉพาะ และถ้ำแต่ละถ้ำอาจไม่เปิดให้ชมทุกช่วง ข้อมูลเรื่องซุ้มที่หนานข่านมาจากบทคัดย่อเพียงแหล่งเดียว [35] เรื่ององค์อื่นที่ประดิษฐานในวัดเหล่านี้ อ่านต่อได้ในหมวด เทพเจ้าจีนและตำนาน
13. ความเชื่อกับหลักฐาน: เรื่องท้าวเวสสุวรรณที่คนไทยมักเข้าใจผิด
หัวข้อนี้รวบรวมความเข้าใจที่พบบ่อย เทียบกับสิ่งที่หลักฐานบอก เพื่อให้ผู้อ่านแยกได้ว่าเรื่องใดเล่าได้ในฐานะข้อเท็จจริง และเรื่องใดเล่าได้ในฐานะความเชื่อ
| ความเชื่อที่พบบ่อย | สิ่งที่หลักฐานบอก | สถานะ |
|---|---|---|
| คนจีนไหว้ท้าวเวสสุวรรณเดี่ยว ๆ แบบไทย | ในวัดจีนฝ่ายมหายาน ท่านคือหนึ่งในสี่ท้าวในตำหนักหน้าวัด [4][5] | สารานุกรมระบุตรงกัน |
| 托塔李天王 คือองค์เดียวกับท้าวเวสสุวรรณ | ตัวละครนิยายที่รับเจดีย์และลูกชายนาจามาจากท้าว [10][11] | ต่างองค์ แต่โยงกันทางประวัติ |
| ท้าวเวสสุวรรณจีนเป็นยักษ์ | พระสูตรให้ท่านเป็นนายของยักษ์ ภาพจีนเป็นแม่ทัพสวมเกราะ [1][31] | พระสูตรระบุชัด |
| ท้าวเวสสุวรรณคือพญายมหรือพระเจ้าพิมพิสาร | เป็นความเชื่อในสังคมไทยที่งานวิจัยไทยพบว่าไม่ตรงกับคำสอนในพระไตรปิฎก [14] | ความเชื่อเฉพาะไทย |
| มีวันเกิดตามประเพณีจีน | ไม่พบในพระสูตรและแหล่งของวัดที่ตรวจ มีแต่วันประจำเดือน [12] | ยังไม่พบหลักฐาน |
| ตำนานกองทัพเทพช่วยอันซีเป็นประวัติศาสตร์ | แหล่งชั้นต้นขัดกันทั้งเมือง ปี และตัวบุคคล ผู้ทำพิธีไม่อยู่ในจีน และอีกรูปมรณภาพไปแล้ว [7][27][8] | ตำนานที่เล่าต่อกันมา |
| ไหว้แล้วรวย | พระสูตรผูกทรัพย์ไว้กับการให้ทาน ห้ามสะสมด้วยความตระหนี่ [2] | พระสูตรระบุเงื่อนไขไว้ |
| ท้าวทิศเหนือถือเจดีย์มือขวาเสมอ | คัมภีร์จีนให้มือซ้าย สารานุกรมให้มือขวา [30][5] | หลักฐานขัดกัน |
ข้อที่ควรระวังที่สุดคือการเล่าตำนานอันซีเหมือนเหตุการณ์จริง ตัวเลข ค.ศ. 742 มาจากคัมภีร์ที่จดหลังเหตุการณ์สิบกว่าปี และขัดกับชีวประวัติพระสองรูป [6][7][27] ส่วนความเชื่อแบบไทยในตารางไม่ได้นำมาวางเพื่อตัดสินว่าผิด แต่เพื่อให้เห็นว่ามาจากคนละต้นทางกับคัมภีร์
คำถามที่พบบ่อย
ท้าวเวสสุวรรณคือใคร
ท้าวเวสสุวรรณคือท้าวจตุโลกบาลผู้รักษาทิศเหนือและเป็นนายของหมู่ยักษ์ พระสูตรจีนยุคแรกระบุว่าท่านปกครองยักษ์และมีนครสามแห่งทางเหนือของเขาพระสุเมรุ [1][13]
ท้าวเวสสุวรรณภาษาจีนและภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร
ภาษาจีนเรียกว่า 多闻天王 แต้จิ๋วอ่านโตบุ๋งเทียงอ๊วง จีนกลางอ่านตัวเหวินเทียนหวัง หรือเรียกตามเสียงสันสกฤตว่า 毗沙门天王 ภาษาอังกฤษเรียก Vaishravana หรือ Heavenly King of the North [5]
ท้าวเวสสุวรรณช่วยเรื่องอะไร
พระสูตรจีนให้ท่านคุ้มครองบ้านเมือง ให้ทรัพย์โดยมีเงื่อนไขว่าต้องให้ทานต่อ และตรวจความดีความชั่วในวันถือศีล [15][2][12] คนไทยนิยมขอเรื่องการงาน การเงิน และความปลอดภัย [34]
คาถาหรือบทสวดท้าวเวสสุวรรณแบบจีนมีไหม
มี คัมภีร์ T1249 ให้มนตร์หัวใจ "唵 薜室啰末拏耶 娑婆诃" อ่านแบบจีนกลางว่า อั่น ปี้ซื่อหลัว ม่อหนาเหยีย ซัวผัวเฮอ [6] ส่วนคาถาแบบไทยเป็นอีกธรรมเนียมหนึ่ง ควรใช้ฉบับที่วัดเผยแพร่
ไหว้ท้าวเวสสุวรรณใช้ธูปกี่ดอก และของไหว้มีอะไรบ้าง
แหล่งของวัดจีนที่ตรวจไม่ได้กำหนดจำนวนธูป สื่อไทยแนะนำธูป 9 ดอก เทียน 1 เล่ม ดอกไม้ 9 ดอก และผลไม้มงคล 5 อย่าง [34] คัมภีร์จีนให้ถวายข้าวต้มนม ธูปหอม น้ำสะอาด และตะเกียง ไม่มีเนื้อสัตว์ [6][8]
ท้าวเวสสุวรรณมีวันเกิดไหม
ไม่พบวันประสูติในพระสูตรและแหล่งของวัดจีนที่ตรวจ มีแต่วันที่ 8, 14, 15, 23, 29 และ 30 ของเดือนจีนที่สี่ท้าวลงตรวจโลก [12] วันที่ 9 เดือน 1 จีนเป็นวันของท้าวสักกะ ไม่ใช่วันเกิดของท่าน [17]
ท้าวเวสสุวรรณมีกี่ปาง
พระไตรปิฎกไม่ได้กำหนดจำนวนปาง วัดจุฬามณีสร้างไว้ 4 ปาง [14] ฝั่งจีนแยกตามยุค เช่นแบบถังถือเจดีย์กับทวน แบบทิเบตถือพังพอนพ่นแก้ว และแบบวัดปัจจุบันถือร่มกับพังพอน [8][16][3]
ทำไมท้าวเวสสุวรรณจีนถือพังพอน ไม่ใช่หนู
ต้นแบบของสัตว์ในมือซ้ายคือพังพอน แม้จีนจะเรียกว่า 吐宝鼠 หรือหนูเงิน และรูปบางแห่งในจีนปั้นเป็นหนู พังพอนเป็นศัตรูที่สู้กับงูได้ ส่วนงูหรือนาคในคติอินเดียอยู่ใต้ดินและเฝ้าทรัพย์ ปราบงูได้ก็ได้ทรัพย์ พังพอนพ่นแก้วจึงเป็นสัญลักษณ์ของทรัพย์ที่ถูกนำออกมาให้ผู้คน [36][37]
ท้าวเวสสุวรรณกับ托塔李天王 พ่อของนาจา เป็นองค์เดียวกันไหม
ไม่ใช่ ในพระสูตร นาจาเป็นโอรสองค์ที่สามของท้าวเวสสุวรรณและถือเจดีย์ให้บิดา [9][6] นิยายไซอิ๋วย้ายเจดีย์และนาจาไปให้แม่ทัพหลี่จิ้ง [10]
แหล่งอ้างอิง
- 长阿含经 卷12 大会经 (T0001 佛陀耶舍共竺佛念译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 毗沙门天王经 (T1244 不空译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 台湾民间守护神－四大天王 (民俗文物小常识) — 国史馆台湾文献馆
- Hall of Four Heavenly Kings — Wikipedia
- Vaiśravaṇa — Wikipedia
- 毗沙门仪轨 (T1249 不空译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 宋高僧传 卷1 不空传 (T2061 赞宁等撰 ค.ศ. 988) — CBETA ผ่าน zensoul
- 太白阴经 卷七 祭毗沙门天王文篇第七十八 (李筌) — 维基文库
- 北方毗沙门天王随军护法真言 (T1248 不空别行翻译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 西游记 第八十三回 — 维基文库
- 赵春燕 李靖与哪吒父子关系成因考 (摘要, 文教资料) — 发表之家
- 佛说四天王经 (T0590 智严共宝云译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 长阿含经 卷20 世记经 四天王品 (T0001) — CBETA ผ่าน zensoul
- ประยูร ป้อมสุวรรณ์ และคณะ, การวิเคราะห์ความเชื่อและวิธีปฏิบัติต่อท้าวเวสวัณในสังคมไทยตามคำสอนทางพระพุทธศาสนา, วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์ 9(2) 2568 — ThaiJO
- 金光明最胜王经 卷6 四天王护国品 (T0665 义净译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 榆林窟第15窟 — 敦煌研究院
- 杭州灵隐寺丙午新春供佛斋天法会 (25 ก.พ. 2026) — 灵隐寺
- 潮州市区中心开元寺 — 本地宝
- 毗沙门天 (佛学大辞典) — 诗词吾爱 sou-yun
- 藏财神造像种类和特点 — 凤凰网
- แจกพิกัด "วัดแก้ชง" ไหว้พระสะเดาะเคราะห์ — PPTV Online
- 佛说毗沙门天王经 (T1245 法天译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 佛历 2022年12月 (四天王巡行) — 万年历
- 师若予 神话传说中的吐宝鼠 (2020) — 文汇
- 大唐西域记 卷12 瞿萨旦那国 (T2087) — CBETA ผ่าน zensoul
- 毗沙门天王 词条解释 — 好工具 hao86
- 宋高僧传 卷5 一行传 (T2061) — CBETA ผ่าน zensoul
- 北方毗沙门天王随军护法仪轨 (T1247 不空译) — CBETA ผ่าน zensoul
- Nezha — Wikipedia
- 摩诃吠室啰末那野提婆喝啰阇陀罗尼仪轨 (T1246 般若斫羯啰译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 敦煌壁画 中唐时期·毗沙门天王 (莫高窟第154窟) — 新浪
- 药师琉璃光王七佛本愿功德经念诵仪轨供养法 (T0926 沙啰巴译) — CBETA ผ่าน zensoul
- 佛教初九为何要斋天 — 中华网佛学
- ขอพรท้าวเวสสุวรรณ วัดจุฬามณี เสริมดวงการงาน การเงิน โชคลาภ (21 มี.ค. 2568) — ไทยรัฐออนไลน์
- 巴中南龛毗沙门天王龛浅谈 (摘要) — 期刊网
- 宇宙最忙碌的神（二） (2025) — 澎湃新闻 澎湃号·湃客
- Kristin Scheible — Nāgas and relic treasures in the Mahāvaṃsa (Oxford Treasure Seminar Series) — University of Oxford Podcasts
- 银鼠 詞語解釋 — 漢典 zdic.net
