เปาบุ้นจิ้นประหารราชบุตรเขยเฉินซื่อเหม่ยเป็นเรื่องแต่ง! ฉบับแรกสมัยหมิงแค่ถูกเนรเทศ และยังไม่ได้เป็นราชบุตรเขย

กล่องข้อมูลด่วน

คำตัดสิน	[แต่ง] — เฉินซื่อเหม่ยและฉินเซียงเหลียนไม่มีในเอกสารซ่ง; การประหารด้วยหัวมังกรเป็นชั้นของงิ้วปลายราชวงศ์ชิง
ตัวละคร	เฉินซื่อเหม่ย (陈世美 เฉิน ซื่อเหม่ย · แต้จิ๋ว ตั้ง สี่ มุ้ย · งิ้วแต้จิ๋ว "ตั่งซี่มุ่ย") · ฉินเซียงเหลียน (秦香莲 ฉิน เซียงเหลียน · ชิ้ง เฮียง เลี้ยง) · หาน ฉี (韩琪 ฮั้ง คี้)
ฉบับแรกสุด	《百家公案》第26回「秦氏还魂配世美」(ฉบับเหลือ 1594) — เฉินเป็นจอหงวน + 翰林修撰 ไม่ใช่ราชบุตรเขย ฮ่องเต้สั่ง "免死发配充军" (ไว้ชีวิต เนรเทศไปเป็นทหารที่เหลียวตง)
ชั้นต่อมา	งิ้ว《赛琵琶》(บันทึก 1819: ภรรยาเป็นผู้ตัดสินเอง ไม่มีเปาบุ้นจิ้น) → 梆子《明公断》(1862–1908) → 评剧《秦香莲》1953 → 京剧《铡美案》
กฎหมายจริง	《唐律疏议》ที่ซ่งสืบมา: มีเมียแล้วแต่งใหม่ 徒一年 (หลอกว่าโสด 1 ปีครึ่ง) และให้แยกทาง — ไม่มีโทษตาย
ในละคร 1993	คดีที่ 1 ตอน 1–6 (ฉายไต้หวัน 23 ก.พ.–2 มี.ค. 1993) เป็นคดีเปิดเรื่องของละครทั้งชุด

---

บทนำ

ฉากนี้คนไทยหลายรุ่นจำได้ จอหงวนหนุ่มเฉินซื่อเหม่ย (陈世美 เฉิน ซื่อเหม่ย) สอบได้ที่หนึ่ง ได้เป็นราชบุตรเขย แล้วไม่ยอมรับเมียเดิมกับลูกสองคนที่ดั้นด้นมาหาถึงเมืองหลวง ซ้ำยังส่งองครักษ์ไปฆ่า พอเรื่องถึงศาลไคฟง องค์หญิงกับพระพันปีมาขวางถึงหน้าศาล แต่เปาบุ้นจิ้น (包拯 เปาเจิ่ง) ยังสั่งเปิดเครื่องประหารหัวมังกร (งิ้ว) (ละคร)

คำถามที่คนพิมพ์ค้นตามมาคือ เรื่องนี้จริงไหม เฉินซื่อเหม่ยมีตัวตนหรือเปล่า และในเรื่องเดิมเขาถูกประหารจริงไหม

คำตอบสั้นที่สุดคือ เป็นเรื่องแต่ง และที่น่าสนใจกว่านั้นคือ ในฉบับแรกสุดที่เหลืออยู่ เฉินซื่อเหม่ยยังไม่ได้เป็นราชบุตรเขย และไม่ได้ถูกประหารด้วย บทความนี้จะไล่ให้ดูทีละชั้น ตั้งแต่นิยายสมัยหมิง (ฉบับพิมพ์ปี 1594) งิ้วท้องถิ่นสมัยชิง งิ้วฉบับมาตรฐานปี 1953 จนถึงละครปี 1993 แล้ววางเทียบกับกฎหมายและเอกสารสมัยซ่งจริง ๆ ตอนนี้เป็นส่วนหนึ่งของชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง)

เปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับเปาบุ้นจิ้น

คดีนี้เป็นหนึ่งในสามเรื่องที่ผมยังจำได้ และผมรู้สึกว่าเฉินซื่อเหม่ยเลวมาก ทิ้งเมียเพื่อสถานะที่สูงขึ้น ลืมรากเหง้า ส่วนชื่อตอนในพากย์ไทยผมจำไม่ได้ จึงใช้สองชื่อที่มีแหล่งตามที่เล่าไว้ด้านล่าง

แต่ความรู้สึกของคนดูกับหลักฐานเป็นคนละเรื่อง ตอนนี้จึงไล่ตั้งแต่《百家公案》ตอนที่ 26 บันทึกงิ้ว กฎหมายถัง จนถึง《宋史》ประโยคต่อประโยค ว่าคดีนี้โตมาอย่างไรจนถึงละคร

ชื่อบุคคลและคัมภีร์ในบทความนี้

ชื่อในบทความนี้ใช้ชื่อที่คนไทยรู้จักก่อน กำกับอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก ช่องแต้จิ๋วเป็นสำเนียงเท่งไฮ้ (澄海) เลข "ตอนที่" (回) เป็นเลขตอนของนิยายฉบับภาษาจีน

简体	พินอิน	อ่านจีนกลาง	แต้จิ๋ว (澄海)	หมายเหตุ
陈世美	Chén Shìměi	เฉิน ซื่อเหม่ย	ตั้ง สี่ มุ้ย	ตัวละคร (งิ้วแต้จิ๋วในไทยเรียก "ตั่งซี่มุ่ย") (นิยาย/งิ้ว)
秦香莲	Qín Xiānglián	ฉิน เซียงเหลียน	ชิ้ง เฮียง เลี้ยง	ภรรยาเดิม (งิ้ว)
韩琪	Hán Qí	หาน ฉี	ฮั้ง คี้	องครักษ์ที่ฆ่าตัวตาย (งิ้ว)
赵伯纯	Zhào Bóchún	จ้าว ป๋อฉุน	เตี่ย เป็ก ซุ้ง	แม่ทัพผู้ฆ่านางฉินใน《百家公案》 (นิยาย)
包拯	Bāo Zhěng	เปา เจิ่ง	เปา จิ๋ง	เปาบุ้นจิ้น ขุนนางซ่ง 999–1062
宋仁宗	Sòng Rénzōng	ซ่ง เหรินจง	ซ่ง ยิ้ง จง	ฮ่องเต้ ครองราชย์ 1022–1063
驸马 / 驸马都尉	fùmǎ / fùmǎ dūwèi	ฟู่หม่า / ฟู่หม่า ตูเว่ย	หู เบ๊ / … ตู อ่วย	ราชบุตรเขย (ตำแหน่งจริงสมัยซ่ง)
郡马	jùnmǎ	จฺวิ้นหม่า	กุ๋ง เบ๊	สามีของจฺวิ้นจู่ (郡主) ใน《赛琵琶》
升行	shēngháng	เซิงหาง	เซง ฮั้ง	ระเบียบยกรุ่นราชบุตรเขย เลิกปี 1067
李玮	Lǐ Wěi	หลี่ เหว่ย	ลี้ อุ๋ย	ราชบุตรเขยของซ่งเหรินจง หลานพระสนมหลี่
王诜	Wáng Shēn	หวัง เซิน	เฮ้ง ซิง	ราชบุตรเขย จิตรกร ถูกเนรเทศไปจฺวินโจว 1080
郑颢	Zhèng Hào	เจิ้ง เฮ่า	แต้ เห้า	จอหงวนสมัยถังที่ถูกเลือกให้แต่งองค์หญิง
陈年谷	Chén Niángǔ	เฉิน เหนียนกู่	ตั้ง นี้ กก	ขุนนางชิงในตำนานท้องถิ่น (ตำนาน)
均州 / 钧州	Jūnzhōu	จฺวินโจว	เกง จิว	บ้านเกิดเฉินซื่อเหม่ย (งิ้ว 均州 / นิยาย 钧州) เสียงเดียวกัน
崔君瑞	Cuī Jūnruì	ชุย จฺวินรุ่ย	ชุย กุง สุย	อีกคดี "มีเมียแล้วแต่งใหม่" 第24回 (นิยาย)
刘英	Liú Yīng	หลิว อิง	เล้า เอง	ราชบุตรเขยที่เปาบุ้นจิ้นสั่งประหาร 第59回 (นิยาย)
《铡美案》	Zhá Měi àn	จ๋าเหม่ยอั้น	จัก มุ้ย อั่ง	ชื่องิ้ว อีกชื่อ《秦香莲》
《百家公案》	Bǎijiā gōng'àn	ไป่เจีย กงอั้น	เปะ กา กง อั่ง	นิยายสมัยหมิง (ฉบับพิมพ์ที่เหลือ 1594)
《赛琵琶》	Sài pípa	ไซ่ ผีผา	ไซ่ ปี๊ เป๊	งิ้วท้องถิ่นสมัยชิง
《花部农谭》	Huābù nóngtán	ฮฺวาปู้ หนงถาน	ฮวย โป๋ว ล้ง ทั้ง	บันทึกของเจียวสฺวิน (焦循) ปี 1819
《明公断》	Míng gōngduàn	หมิง กงต้วน	เม้ง กง ต่วง	งิ้วปังจื่อ (梆子) ปลายชิง
《潇湘夜雨》	Xiāoxiāng yèyǔ	เซียวเซียง เย่อวี่	เซียว เซียง เอี่ย อู๋	งิ้วสมัยหยวน
《唐律疏议》	Tánglǜ shūyì	ถังลวี่ ซูอี้	ทั้ง ลุก โซ งี้	ประมวลกฎหมายถังที่ซ่งสืบมา
《宋史》	Sòng shǐ	ซ่งสื่อ	ซ่ง สื้อ	ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ซ่ง
龙头铡	lóngtóu zhá	หลงโถวจ๋า	เล้ง เท้า จัก	เครื่องประหารหัวมังกร (นิยาย/งิ้ว)

1. ฉากที่ทุกคนจำได้: ประหารราชบุตรเขยในงิ้วและละคร

### ชื่อตอนในไทยมีสองชื่อ: "ประหารราชบุตรเขย" กับ "ราชบุตรเขยจอมโหด"

ก่อนจะเข้าเรื่อง ขอเคลียร์ชื่อตอนก่อน เพราะแหล่งไทยใช้ไม่ตรงกัน (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย)

• "ประหารราชบุตรเขย" — หน้าวิกิพีเดียภาษาไทยของละคร พ.ศ. 2536 ใช้ชื่อนี้ในตารางคดี (คดีที่ 1 ตอน 1–6) และเป็นชื่อตอนของละครจีนปี 2008 "เปาบุ้นจิ้น มือปราบคอร์รัปชัน" ที่ไทยพีบีเอสฉาย (Ep.7 ออกอากาศ 30 เม.ย. 2569)
• "ราชบุตรเขยจอมโหด" — ข่าวช่อง 3 นำละครกลับมาฉาย (แนวหน้า 18 พ.ค. 2564) ใช้คำว่า "คดีราชบุตรเขยจอมโหด" จอมยุทธคลับ (2558) และวิกิแฟนนักพากย์ใช้ชื่อเดียวกัน และตารางนักแสดงในหน้าวิกิพีเดียภาษาไทยหน้าเดียวกันก็เรียกคดีนี้ว่า "ราชบุตรเขยจอมโหด"

สรุปคือ เอกสารที่ผูกกับช่อง 3 ส่วนใหญ่ใช้ "ราชบุตรเขยจอมโหด" ส่วน "ประหารราชบุตรเขย" คือชื่อที่คนไทยพิมพ์ค้นมากที่สุดในบรรดาชื่อตอนของเปาบุ้นจิ้นที่ตรวจไว้ (ราว 480 ครั้งต่อเดือน) บทความนี้จึงใช้ "ประหารราชบุตรเขย" เป็นชื่อหลัก แล้วบอกชื่อทั้งสองแบบพร้อมแหล่งไว้ตรงนี้

โครงเรื่องในงิ้วปักกิ่งฉบับมาตรฐาน

เรื่องที่คนจีนรู้จักทุกวันนี้มาจากงิ้วปักกิ่ง《铡美案》(จ๋าเหม่ยอั้น — คดีประหารเฉินซื่อเหม่ย) หรืออีกชื่อ《秦香莲》 โครงเรื่องสรุปได้ประมาณนี้ (งิ้ว)

1. เฉินซื่อเหม่ยสอบได้จอหงวน แล้วถูกเลือกเป็นราชบุตรเขย
2. ฉินเซียงเหลียน (秦香莲 ฉิน เซียงเหลียน) ภรรยาเดิม พาลูกสองคนตามมาเมืองหลวง อัครเสนาบดีหวังพาไปขับร้องในงาน แต่เฉินไม่ยอมรับ
3. เฉินส่งองครักษ์หาน ฉี (韩琪 หาน ฉี) ไปฆ่าแม่ลูกที่ศาลเจ้า (ฉาก 杀庙) หาน ฉีรู้ความจริงแล้วเชือดคอตัวเอง
4. ฉินเซียงเหลียนไปฟ้องเปาบุ้นจิ้น องค์หญิงและพระพันปีมาขวาง
5. เปาบุ้นจิ้นสั่ง "开铡" (เปิดเครื่องประหาร) ด้วยเครื่องประหารหัวมังกร

รายละเอียดบทร้องต่างกันตามสำนักงิ้ว ผมจึงเล่าเฉพาะโครงเรื่อง เรื่องเครื่องประหารสามหัวทั้งชุด ทั้งหัวสุนัข หัวเสือ หัวมังกร ผมแยกเล่าไว้ในตอนเครื่องประหารสามหัว

ละคร 1993 เปิดเรื่องด้วยคดีนี้

ละคร《包青天》ฉบับปี 1993 ใช้คดีนี้เป็นคดีที่ 1 ตอน 1–6 ฉายที่ไต้หวันระหว่าง 23 ก.พ.–2 มี.ค. 1993 ผู้แสดงเป็นเฉินซื่อเหม่ยคือหยางหวยหมิน (杨怀民 หยาง หวยหมิน) (ละคร) นั่นหมายความว่าคนที่ดูละครชุดนี้ตั้งแต่ตอนแรก เจอเรื่องเฉินซื่อเหม่ยเป็นเรื่องแรก

เรื่องย่อรายตอนของคดีนี้ในฉบับ 1993 ยังหาแหล่งที่เชื่อถือได้ไม่เจอ หน้าเรื่องย่อตอน 1–6 ของเว็บ tvmao แสดงข้อความของละครชุดอื่น ส่วนเรื่องย่อแบบรวมที่หลายเว็บจีนใช้ (มีจั่นเจาช่วยฉินเซียงเหลียน หาน ฉีฆ่าตัวตาย องค์หญิงกับพระพันปีมาขวาง จบด้วยเครื่องประหารหัวมังกร) ก็ไม่ได้บอกว่าเป็นฉบับปีไหน จึงยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่าฉบับ 1993 เล่าตรงกับเรื่องย่อนั้นทุกฉาก

งิ้วแต้จิ๋วในไทย: "เปากงประหารตั่งซี่มุ่ย"

เรื่องนี้ไม่ได้อยู่แค่ในจอทีวี งานวิจัยไทยของหลี่เสวียจื้อและคณะ (2566) บันทึกชื่องิ้วแต้จิ๋วในไทยเรื่อง "เปากงประหารตั่งซี่มุ่ย" (包公铡美) และเรียกเฉินซื่อเหม่ยด้วยเสียงแต้จิ๋วว่า "ตั่งซี่มุ่ย" (งิ้ว) (มีแหล่งเดียว) ส่วนเว็บจีนระบุว่า《铡美案》เป็นหนึ่งในเรื่องคลาสสิกของงิ้วแต้จิ๋ว (潮剧) ด้วย (มีแหล่งเดียว)

2. เอกสารสมัยซ่งบันทึกไว้ว่าอะไร

ไม่มีเฉินซื่อเหม่ยในประวัติศาสตร์

ผมเริ่มจากคำถามตรงที่สุดก่อน ชื่อเฉินซื่อเหม่ยและฉินเซียงเหลียนไม่มีใน《宋史》(ซ่งสื่อ — ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ซ่ง) และในฎีกากับบันทึกเหตุการณ์ของเปาบุ้นจิ้นที่รวบรวมไว้ในชุดนี้ ไม่พบคดีที่เขาตัดสินราชบุตรเขยเลยสักคดี

ถ้าดูรายชื่อราชบุตรเขยของซ่งเหรินจง (宋仁宗 ซ่ง เหรินจง) ฮ่องเต้ในยุคของเปาบุ้นจิ้นเอง《宋史》บันทึกไว้ว่ามีหลี่เหว่ย (李玮 หลี่ เหว่ย) เฉียนจิ่งเจิน (钱景臻) เฉาซือ (曹诗) และกัวเซี่ยนชิง (郭献卿) ไม่มีใครแซ่เฉินเลย ส่วนเรื่องที่มาของแซ่เฉินเอง ผมเล่าไว้แล้วในบทความแซ่ตั้ง (陈) ที่มาของแซ่

กฎหมาย "มีเมียแล้วแต่งใหม่" ไม่ใช่โทษตาย

ต่อให้สมมติว่ามีคนแบบเฉินซื่อเหม่ยในสมัยซ่ง เขาก็จะไม่ถูกประหารเพราะเรื่องนี้ ราชวงศ์ซ่งวางกฎหมายตามกฎหมายถัง《宋史》บันทึกว่า "宋法制因唐律、令、格、式，而随时损益" (กฎหมายซ่งสืบจากกฎหมายถัง แล้วปรับตามยุคสมัย) ในประมวลกฎหมายถัง《唐律疏议》(ถังลวี่ ซูอี้) เล่ม 13 หมวดครัวเรือนและการสมรส เขียนไว้ว่า

「诸有妻更娶妻者，徒一年；女家，减一等。若欺妄而娶者，徒一年半；女家不坐。各离之。」

"ผู้ใดมีภรรยาแล้วแต่งภรรยาอีก โทษใช้แรงงาน 1 ปี ฝ่ายหญิงลดลงหนึ่งขั้น ถ้าหลอกลวง (ว่ายังไม่มีภรรยา) แล้วแต่ง โทษ 1 ปีครึ่ง ฝ่ายหญิงไม่มีความผิด และให้แยกทางทั้งคู่" — 《唐律疏议》卷十三「有妻更娶」

คำอธิบายในเล่มเดียวกันให้เหตุผลสั้น ๆ ว่า 「一夫一妇，不刊之制。」 (ผัวเดียวเมียเดียวเป็นหลักที่เปลี่ยนไม่ได้) การแต่งซ้อนจึงไม่นับเป็นภรรยา

พูดง่าย ๆ คือ ความผิดหลักของเฉินซื่อเหม่ย ถ้าเอาไปขึ้นศาลจริง โทษหนักสุดคือใช้แรงงานปีครึ่ง แล้วศาลสั่งให้เลิกกับคนที่แต่งทีหลัง

ถ้าเฉินซื่อเหม่ยขึ้นศาลซ่งจริง: ตารางเทียบความผิด

ตารางนี้เป็น ข้อสังเกตของผู้เขียน ใช้เป็นภาพประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่คำพิพากษาจริง และยังไม่มีนักวิชาการคนไหนทำตารางนี้ไว้ ผมเอาการกระทำของเฉินซื่อเหม่ยตามบทงิ้วปัจจุบัน ไปวางคู่กับมาตราที่ใกล้ที่สุดใน《唐律疏议》

การกระทำในงิ้ว	มาตราใกล้ที่สุด	โทษตามบท
ปิดบังว่ามีเมียแล้วแต่งกับองค์หญิง	有妻更娶 / 欺妄而娶 (卷13)	ใช้แรงงาน 1 ปีครึ่ง + ให้แยกทาง
โกหกต่อฮ่องเต้	对制上书诈不以实 (卷25)	ใช้แรงงาน 2 ปี
ส่งหาน ฉีไปฆ่า แต่ไม่มีใครถูกฆ่า (หาน ฉีฆ่าตัวเอง)	谋杀人 — ผู้สั่งการนับเป็นตัวการ (卷17)	ใช้แรงงาน 3 ปี
ไม่เลี้ยงพ่อแม่จนตาย (มีเฉพาะใน《赛琵琶》)	十恶 · 不孝	ยังต้องตรวจมาตราละเอียด (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน)

มาตราเรื่องวางแผนฆ่าเขียนว่า 「诸谋杀人者，徒三年；已伤者，绞；已杀者，斩……造意者，虽不行仍为首；雇人杀者，亦同。」 (ผู้วางแผนฆ่าคน ใช้แรงงาน 3 ปี ถ้ามีคนบาดเจ็บ รัดคอ ถ้ามีคนตาย ตัดศีรษะ … ผู้คิดการแม้ไม่ได้ลงมือเองก็นับเป็นตัวการ จ้างคนอื่นฆ่าก็เช่นกัน) ส่วนการโกหกต่อฮ่องเต้อยู่ในมาตรา 「诸对制及奏事、上书，诈不以实者，徒二年」

ในงิ้ว ไม่มีใครตายด้วยน้ำมือของคนที่เฉินส่งไป คนที่ตายคือหาน ฉี ซึ่งฆ่าตัวเอง ดังนั้นถ้าว่ากันตามตัวบท ความผิดของเฉินซื่อเหม่ยที่ "ทำสำเร็จ" ไม่มีข้อไหนถึงโทษตาย และอย่างที่จะเห็นในหัวข้อถัดไป คำตัดสิน "ไว้ชีวิต เนรเทศ" ในนิยายฉบับแรก ใกล้กฎหมายจริงมากกว่าเครื่องประหารในงิ้วยุคหลัง

3. ฉบับแรกสุด (1594): จอหงวนที่ถูกเนรเทศ ไม่ใช่ราชบุตรเขยที่ถูกประหาร

### 「话说钧州有秀才陈世美……」 — ไม่มีองค์หญิง

ตัวบทเก่าที่สุดที่มีชื่อ "陈世美" คือนิยายรวมคดีเปาบุ้นจิ้นสมัยหมิง《百家公案》(ไป่เจีย กงอั้น) ตอนที่ 26 ชื่อตอน「秦氏还魂配世美」 ฉบับพิมพ์เก่าที่สุดที่ยังเหลืออยู่คือปี 1594 (นิยาย) ตอนเปิดเรื่องเขียนว่า

「话说钧州有秀才陈世美，娶妻秦氏，生子名瑛哥，生女名东妹。时值大比年分，世美辞妻赴试，不觉一举登科，状元及第，除授翰林修撰，久贪爵禄，不念妻子。」

"ยังมีบัณฑิตเฉินซื่อเหม่ยแห่งจฺวินโจว (钧州) แต่งกับนางฉิน มีลูกชายชื่ออิงเกอ ลูกสาวชื่อตงเม่ย ถึงปีสอบใหญ่ เฉินซื่อเหม่ยลาภรรยาไปสอบ สอบได้เป็นจอหงวน ได้ตำแหน่งราชบัณฑิต (翰林修撰) แล้วหลงยศศักดิ์จนลืมลูกเมีย" — 《百家公案》第二十六回

อ่านทั้งตอนแล้วไม่มีองค์หญิง ไม่มีคำว่าราชบุตรเขยเลย เฉินซื่อเหม่ยในฉบับแรกเป็นแค่จอหงวนที่ได้ดีแล้วทิ้งเมีย เหตุผลของเขาคือ "หลงยศ" ไม่ใช่ "กลัวราชสำนักรู้ว่ามีเมียแล้ว"

นางฉินถูกฆ่าตายจริง แล้วฟื้นด้วยฤทธิ์เทพ

ฉบับนิยายโหดกว่างิ้วตรงที่การฆ่าสำเร็จ (นิยาย) เรื่องเดินแบบนี้

• นางฉินพาลูกไปเมืองหลวง พักบ้านผู้เฒ่าคนหนึ่งที่แนะให้ปลอมเป็นหญิงดีดผีผาไปขับร้องในงานวันเกิดของเฉินซื่อเหม่ย
• เฉินจำได้ แต่สั่งตีแล้วไล่ออก
• เฉินส่งแม่ทัพจ้าวป๋อฉุน (赵伯纯 จ้าว ป๋อฉุน) ไปไล่ฆ่า นางฉินถูกฆ่าตายจริง
• เทพซานกวน (三官) สั่งให้รักษาศพไว้ไม่ให้เน่า ลูกสองคนไปเรียนวิชา ปราบโจรสลัดได้ยศเป็นขุนนางทหาร
• เมื่อลูกกลับไปเซ่นแม่ที่เขา แม่ก็ฟื้นจากหลุม

ไม่มีองครักษ์ที่ใจอ่อนแล้วฆ่าตัวตาย คนที่ลงมือคือแม่ทัพที่ทำงานสำเร็จ ส่วนการกลับมาของนางฉินเป็นเรื่องอภินิหาร

ตอนจบ: 「免死发配充军」 — เนรเทศ ไม่ใช่ประหาร

ตอนจบคือจุดที่ต่างจากงิ้วมากที่สุด ในนิยาย เปาบุ้นจิ้นซึ่ง "ดำรงตำแหน่งไท่ซือ" ถวายฎีกาขึ้นไป แล้วพระราชโองการที่ลงมาเขียนว่า

「陈世美逆天盗臣，欺罔圣君，断夫妇之情，灭父子之恩，免死发配充军。」

"เฉินซื่อเหม่ยเป็นขุนนางขโมยฟ้า หลอกลวงองค์ฮ่องเต้ ตัดสายสามีภรรยา ทำลายพระคุณพ่อลูก ละเว้นโทษตาย ส่งไปเป็นทหารชายแดน" — 《百家公案》第二十六回

จากนั้นเปาบุ้นจิ้นสั่งจับมาเฆี่ยน แล้วตัดสินว่า 「拯拟世美配辽东军，赵伯纯配云南军。」 (เปาเจิ่งให้ส่งเฉินซื่อเหม่ยไปเป็นทหารที่เหลียวตง และจ้าวป๋อฉุนไปเป็นทหารที่ยูนนาน) (นิยาย)

ภาพที่ควรนึกตามจึงไม่ใช่เครื่องประหารหัวมังกร แต่เป็นอดีตจอหงวนที่ถูกคุมตัวออกจากเมืองหลวงไปชายแดน

มีอีกจุดหนึ่งที่คนอ่านพลาดบ่อย คำว่า "配" ในชื่อตอน「秦氏还魂配世美」 บางคนอ่านว่า "จับคู่ คืนดี" แล้วสรุปว่าเรื่องจบที่สามีภรรยากลับมาอยู่ด้วยกัน แต่ในตัวบท "配" คือ "发配" แปลว่า **เนรเทศ** ชื่อตอนจึงแปลได้ว่า "นางฉินฟื้นคืนชีพ เฉินซื่อเหม่ยถูกเนรเทศ"

ในเล่มเดียวกัน: อีกคดีสามีลืมเมีย และราชบุตรเขยที่ถูกประหารจริงในนิยาย

《百家公案》ไม่ได้มีคดี "สามีลืมเมีย" แค่เรื่องเดียว ตอนที่ 24「判停妻再娶充军」เล่าถึงชุยจฺวินรุ่ย (崔君瑞 ชุย จฺวินรุ่ย) ที่โกหกว่า 「妻室未娶」 (ยังไม่ได้แต่งภรรยา) เพื่อได้แต่งกับลูกสาวเสนาบดี แล้วสั่งให้ฆ่าภรรยาเดิมกลางทาง นางรอดมาได้แล้วฟ้องเปาบุ้นจิ้น คำตัดสินคือ 「停妻再娶，罪该充军」 (ทิ้งเมียไปแต่งใหม่ โทษต้องเนรเทศเป็นทหาร) ส่งไปทงโจว (通州) และให้ภรรยาทั้งสองคนยังเป็นภรรยาเขาต่อไป (นิยาย)

คดีนี้ยืมโครงมาจากงิ้วสมัยหยวน《潇湘夜雨》(เซียวเซียง เย่อวี่) ของหยางเสี่ยนจือ (杨显之) ซึ่งจอหงวนทิ้งภรรยาไปแต่งกับลูกสาวผู้คุมสอบ แล้วภรรยาไปพบพ่อที่ศาลาพักม้าหลินเจียง — ในงิ้วหยวนเรื่องนั้นไม่มีเปาบุ้นจิ้นเลย (งิ้ว) ตัวอย่างแบบนี้ที่คดีของคนอื่นถูกย้ายมาใส่ชื่อเปาบุ้นจิ้น ผมรวบรวมไว้ในตอนคดียืมคนอื่น

สังเกตว่าสองคดี "สามีลืมเมีย" ในนิยายหมิงจบที่ เนรเทศ ทั้งคู่ ตรงกับหลักกฎหมายจริงในหัวข้อที่แล้ว

แล้วราชบุตรเขยที่ถูกประหารล่ะ มีในนิยายเล่มเดียวกันจริง แต่เป็นอีกคนหนึ่ง ตอนที่ 59「东京决判刘驸马」เล่าถึงหลิวอิง (刘英 หลิว อิง) ลูกคนฆ่าหมูที่เศรษฐีชุยช่วยชีวิตไว้และรับเป็นลูกบุญธรรม ภายหลังได้เป็นราชบุตรเขย (「遂降敕封英为驸马」) แล้วเนรคุณ จับลูกเศรษฐีขังคุก เปาบุ้นจิ้นเชิญกินเลี้ยง ให้ดื่มน้ำแทนเหล้าแล้วเหน็บว่า 「今年六月你尚要饮一河之水」 (หน้าน้ำปีนี้เจ้ายังต้องกลืนน้ำทั้งแม่น้ำ — หมายถึงน้ำท่วมที่เจ้าเคยรอดมา) สุดท้ายฮ่องเต้สั่งโทษตาย และ 「是冬将刘英处决」 (ฤดูหนาวปีนั้นประหารหลิวอิง) (นิยาย)

ข้อสันนิษฐานของผู้เขียน ยังไม่มีนักวิชาการยืนยัน: งิ้ว《铡美案》ยุคหลังอาจหลอมสามเรื่องเข้าด้วยกัน คือ "จอหงวนทิ้งเมีย" (ตอนที่ 26) "เปาบุ้นจิ้นประหารราชบุตรเขยเนรคุณ" (ตอนที่ 59) และ "郡马ทิ้งเมีย" จากงิ้ว《赛琵琶》ในหัวข้อถัดไป (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน)

4. ก่อนเปาบุ้นจิ้นเข้ามา ภรรยาเป็นผู้ตัดสินเอง: จากงิ้ว《赛琵琶》ถึงฉบับ 1953

เจียวสฺวิน (1819): 「赘为郡马，遂弃其故妻」

คำว่า "ราชบุตรเขย" เข้ามาในเรื่องเมื่อไร ร่องรอยที่ชัดที่สุดอยู่ในบันทึกเรื่องงิ้วท้องถิ่น《花部农谭》(ฮฺวาปู้ หนงถาน) ของนักวิชาการสมัยชิงเจียวสฺวิน (焦循 เจียว สฺวิน) คำนำลงวันที่ปีเจียชิ่ง จี่เหม่า (1819) เขาเขียนถึงงิ้วเรื่อง《赛琵琶》(ไซ่ ผีผา) ว่า

「花部中有剧名《赛琵琶》，余最喜之。为陈世美弃妻事。……入京赴试，登第，赘为郡马，遂弃其故妻，并不顾其父母。」

"ในงิ้วท้องถิ่นมีเรื่องชื่อ《赛琵琶》ที่ข้าพเจ้าชอบที่สุด เป็นเรื่องเฉินซื่อเหม่ยทิ้งเมีย … เข้าเมืองหลวงไปสอบ สอบได้ แต่งเข้าเป็นสามีของจฺวิ้นจู่ (郡马) จึงทิ้งเมียเก่า และไม่ดูแลพ่อแม่" — 焦循《花部农谭》「赛琵琶」

แล้วเจียวสฺวินอธิบายแรงจูงใจไว้ประโยคเดียว 「盖既为郡马，则断不容有妻，有儿女也。」 (เมื่อเป็นสามีของจฺวิ้นจู่แล้ว ย่อมมีเมียและลูกอยู่ไม่ได้) (งิ้ว)

สังเกตว่าในงิ้วเรื่องนี้ เฉินเป็น "郡马" สามีของ "จฺวิ้นจู่" (郡主) ซึ่งเป็นธิดาของเชื้อพระวงศ์ ยังไม่ใช่ "驸马" ราชบุตรเขยของฮ่องเต้โดยตรง ส่วนชื่อ《赛琵琶》แปลว่า "เหนือกว่า《琵琶记》" งิ้วเรื่องหลังเล่าถึงบัณฑิตที่ทิ้งเมียไปแต่งกับลูกอัครเสนาบดีแล้วได้รับการอภัย งิ้ว《赛琵琶》จึงเป็นเหมือนคำตอบโต้ว่าคนแบบนี้ไม่ควรได้รับอภัย

ฉาก "女审": เมียนั่งบัลลังก์สอบสามีเอง

ตอนจบของ《赛琵琶》ต่างจากงิ้วที่เรารู้จักมาก (งิ้ว) เรื่องที่เจียวสฺวินสรุปไว้เดินแบบนี้

• ภรรยาเลี้ยงดูพ่อแม่สามีจนตาย แล้วพาลูกไปเมืองหลวง ดีดผีผาขอทาน
• อัครเสนาบดีหวังพานางไปงานวันเกิด สามีไม่รับ ซ้ำส่งมือสังหารไปฆ่าแม่ลูก
• นางรอดมาได้ เทพในศาลเจ้าซานกวน (三官堂) ช่วยชีวิตและสอนวิชาทหาร นางได้ความชอบในสงคราม
• เฉินถูกกล่าวโทษว่ามีเมียเดิมแล้วโกหกฮ่องเต้ จนติดคุก
• ฮ่องเต้ให้นางเป็นผู้ตัดสินคดีชุดหนึ่ง ซึ่งมีคดีของเฉินอยู่ด้วย นางนั่งบัลลังก์ สามีใส่ชุดนักโทษคลานเข้ามา จำได้ว่าเป็นเมียเก่าก็อับอายจนไม่มีที่ซุก นางด่ายาวนับพันคำ

ฉากนี้เรียกว่า "女审" (หญิงตัดสินคดี) เจียวสฺวินบอกว่าเป็นฉากที่สะใจที่สุดของเรื่อง และนักแสดงที่ดีต้องเล่นความสำนึกผิดของเฉิน ไม่ใช่แค่ความใจร้าย

ในงิ้วนี้ ยังไม่มีเปาบุ้นจิ้น และยังไม่มีเครื่องประหาร คนที่ตัดสินเฉินซื่อเหม่ยคือเมียของเขาเอง

ตัวละครอัครเสนาบดีหวังที่ช่วยฝ่ายเมียในงิ้ว เป็นขุนนางฝ่ายดี คนละแบบกับขุนนางใหญ่ฝ่ายร้ายอย่างราชครูผังในละคร ซึ่งตัวจริงเป็นคนละเรื่องกับในจอ อ่านต่อได้ในตอน[ราชครูผัง](/articles/grand-tutor-pang-myth)

จาก《明公断》ถึงงิ้วฉบับมาตรฐานปี 1953

เปาบุ้นจิ้น ราชบุตรเขย (驸马) หาน ฉี องค์หญิงกับพระพันปี และเครื่องประหารหัวมังกร เข้ามาในเรื่องเมื่อไร สารานุกรมจีนและบทคัดย่องานวิชาการจีนสรุปตรงกันว่า ฉบับแรกของงิ้วแบบที่รู้จักกันคืองิ้วปังจื่อ (梆子)《明公断》(หมิง กงต้วน) สมัยถงจื้อถึงกวางสฺวี่ (ราว 1862–1908) คู่กับ《赛琵琶》และ《抱琵琶》 แล้วในปี 1953 คณะงิ้วผิงจวี้แห่งชาติจีน (中国评剧院) ดัดแปลง《明公断》เป็น《秦香莲》 ต่อมางิ้วปักกิ่งก็ดัดแปลงตาม กลายเป็นฉบับมาตรฐานที่เห็นกันทุกวันนี้ (งิ้ว) (แหล่งเดียว (สารานุกรม + บทคัดย่อ))

ส่วนชื่อ "香莲" และ "韩琪" ปรากฏครั้งแรกในงิ้วฉบับไหน ปีไหน แหล่งที่เปิดอ่านได้ยังไม่ระบุ ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน

เส้นเวลา: เรื่องเฉินซื่อเหม่ยโตขึ้นทีละชั้น

ปี/สมัย	เหตุการณ์	ป้าย
ถัง (กฎหมายปี 653)	《唐律疏议》: มีเมียแล้วแต่งใหม่ ใช้แรงงาน 1 ปี; วางแผนฆ่าที่ไม่มีคนบาดเจ็บ 3 ปี	ยืนยัน
ราว 850	จอหงวนเจิ้งเฮ่าถูกบังคับเลิกงานแต่งไปแต่งองค์หญิง	ยืนยัน
ต้นซ่ง	ราชวงศ์ซ่งสืบกฎหมายถัง	ยืนยัน
ก่อน 1067	ราชสำนักเลือกราชบุตรเขย และใช้ระเบียบ "升行"	ยืนยัน
ทศวรรษ 1050–60	ราชบุตรเขยหลี่เหว่ยกับองค์หญิงชีวิตคู่ล่ม	ยืนยัน
ราว 1077	พระราชโองการ "宗女毋得与尝娶人结婚"	ยืนยัน
1080	ราชบุตรเขยหวังเซินถูกเนรเทศไปจฺวินโจว	ยืนยัน
หยวน	《潇湘夜雨》: จอหงวนทิ้งเมีย ไม่มีเปาบุ้นจิ้น	(งิ้ว)
1594 (ฉบับเหลือ)	《百家公案》ตอน 24 (ชุยจฺวินรุ่ย → เนรเทศ), ตอน 26 (เฉินซื่อเหม่ย จอหงวน → เนรเทศ), ตอน 59 (ราชบุตรเขยหลิวอิง → ประหาร)	(นิยาย)
ก่อน 1819	《赛琵琶》: 郡马 + ศาลเจ้าซานกวน + เมียตัดสินเอง ไม่มีเปาบุ้นจิ้น	(งิ้ว)
1862–1908	งิ้วปังจื่อ《明公断》: เปาบุ้นจิ้นเป็นผู้ตัดสิน	(งิ้ว) (มีแหล่งเดียว)
1953	งิ้วผิงจวี้《秦香莲》→ งิ้วปักกิ่ง《铡美案》ฉบับมาตรฐาน	(มีแหล่งเดียว)
1993	ละคร《包青天》คดีที่ 1 ตอน 1–6	(ละคร)
2569 (2026)	ไทยพีบีเอสใช้ชื่อตอน "ประหารราชบุตรเขย" กับละครจีนปี 2008	(ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย)

เครื่องประหารหัวมังกรที่ปิดฉากเรื่องนี้ จึงเป็นของที่เพิ่งเข้ามาในชั้นท้าย ๆ ประวัติของเครื่องประหารทั้งชุดอยู่ในตอนเครื่องประหารสามหัว

5. ราชบุตรเขยตัวจริงสมัยซ่ง: ราชสำนักเลือก ไม่ใช่รางวัลจอหงวน

「选尚一出朝廷」 และระเบียบ "升行"

ในงิ้ว จอหงวนได้เป็นราชบุตรเขยเหมือนได้รางวัลจากการสอบ แต่สมัยซ่งไม่ได้เป็นแบบนั้น《宋史》เล่ม 115 บันทึกพิธีแต่งงานขององค์หญิงไว้ว่า 「初被选尚者即拜驸马都尉，赐玉带、袭衣、银鞍勒马、采罗百匹，谓之系亲。」 (ผู้ที่ได้รับเลือกให้แต่งกับองค์หญิง ได้ตำแหน่งฟู่หม่าตูเว่ยทันที พระราชทานเข็มขัดหยก ชุด ม้าพร้อมอานเงิน และแพรร้อยพับ เรียกว่าผูกญาติ) และขุนนางพิธีการต้นรัชศกเจียโย่วของซ่งเหรินจงกล่าวว่า 「今选尚一出朝廷，不待纳采。」 (ทุกวันนี้การเลือกคู่ขององค์หญิงมาจากราชสำนักฝ่ายเดียว ไม่ต้องผ่านพิธีสู่ขอ)

ราชบุตรเขยในยุคนั้นส่วนใหญ่มาจากตระกูลขุนพลหรือตระกูลของมเหสี เช่น เฉียนจิ่งเจินซึ่งเป็นลูกหลานอ๋องอู๋เยว่ เฉาซือจากตระกูลฮองเฮาเฉา และหวังเซินจากตระกูลขุนพล ไม่ใช่จอหงวนที่สอบได้

อีกระเบียบที่น่าสนใจคือ "升行" (เซิงหาง — ยกรุ่น) เมื่อซ่งเสินจง (宋神宗) ขึ้นครองราชย์ปี 1067 มีพระราชโองการว่า

「昔侍先帝，恭闻德音，以旧制士大夫之子有尚帝女者，辄皆升行，以避舅姑之尊。岂可以富贵之故，屈人伦长幼之序。」

"ธรรมเนียมเดิม ลูกขุนนางที่ได้แต่งกับพระธิดา จะถูกยกลำดับญาติขึ้นหนึ่งรุ่น เพื่อไม่ให้องค์หญิงต้องคำนับพ่อแม่สามี จะเอาความร่ำรวยมาบิดลำดับอาวุโสในครอบครัวได้อย่างไร" — 《宋史》卷一百一十五

ระเบียบนี้จึงถูกยกเลิก และบันทึกว่า 「公主见舅姑行礼自此始。」 (องค์หญิงคำนับพ่อแม่สามีเริ่มตั้งแต่นั้น) แปลว่าในสมัยของเปาบุ้นจิ้น ซึ่งถึงแก่กรรมปี 1062 ราชบุตรเขยยังถูกจัดลำดับญาติให้องค์หญิงอยู่เหนือพ่อแม่สามี ความสัมพันธ์ในบ้านราชบุตรเขยจึงต่างจากครอบครัวทั่วไปมาก

แล้วกฎ "ราชบุตรเขยต้องไม่เคยมีเมีย" ที่งิ้วใช้เป็นแรงจูงใจล่ะ ในสมัยเหรินจงยังไม่พบกฎนี้ ที่พบคือพระราชโองการหลังปีซีหนิงที่ 10 (ราว 1077) ว่า 「宗女毋得与尝娶人结婚，再适者不用此法。」 (หญิงในราชสกุลห้ามแต่งกับชายที่เคยแต่งงานมาแล้ว ยกเว้นหญิงที่แต่งครั้งที่สอง) กฎนี้ใช้กับหญิงราชสกุล ไม่ได้เขียนถึงราชบุตรเขยขององค์หญิงโดยตรง และออกหลังเปาบุ้นจิ้นถึงแก่กรรมราว 15 ปี หลักการตรงกับคำของเจียวสฺวินที่ว่า "เป็น郡马แล้วมีเมียอยู่ไม่ได้" แต่เป็นกฎของปลายศตวรรษที่ 11

หลี่เหว่ย: องค์หญิงเคาะประตูวังกลางดึก

ราชบุตรเขยตัวจริงในรัชกาลซ่งเหรินจงที่มีเรื่อง "เหมือนละคร" ที่สุดคือหลี่เหว่ย《宋史》เล่ม 248 เขียนว่า

「帝念章懿太后不及享天下养，故择其兄子李玮使尚主。玮朴陋，与主积不相能。主中夜扣皇城门入诉，玮皇惧自劾。」

"ฮ่องเต้คิดถึงพระมารดาจางอี้ที่ไม่ทันได้รับการเลี้ยงดูจากแผ่นดิน จึงเลือกหลานชายของนาง หลี่เหว่ย ให้แต่งกับพระธิดา หลี่เหว่ยซื่อและหยาบ เข้ากับองค์หญิงไม่ได้ องค์หญิงเคาะประตูวังกลางดึกเข้าไปร้องทุกข์ หลี่เหว่ยกลัวจนกล่าวโทษตัวเอง" — 《宋史》卷二百四十八

ต่อมาก็ยังไม่ลงรอย 「后数年不复协，诏出玮于外」 จึงส่งหลี่เหว่ยออกไปนอกเมืองหลวง และลดยศองค์หญิง พระมารดาจางอี้ในประโยคนี้คือพระสนมหลี่ ตัวจริงของเรื่องสับเปลี่ยนพระโอรส ซึ่งผมเล่าไว้ในตอนสับเปลี่ยนพระโอรส ส่วนตัวตนจริงของซ่งเหรินจงเองอยู่ในตอนซ่งเหรินจงตัวจริง

เหตุการณ์เคาะประตูวังเกิดปีไหน《宋史》ตอนนี้ไม่ได้ระบุ และเปาบุ้นจิ้นมีบทบาทในเรื่องนี้หรือไม่ ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน

หวังเซิน: ราชบุตรเขยที่ถูกเนรเทศไปจฺวินโจว

ราชบุตรเขยอีกคนที่ทำร้ายองค์หญิงจริง ๆ คือหวังเซิน (王诜 หวัง เซิน) จิตรกรมีชื่อ สามีของพระธิดาซ่งอิงจง (宋英宗)《宋史》เล่มเดียวกันเขียนว่า 「诜不矜细行，至与妾奸主旁，妾数抵戾主。」 (หวังเซินไม่ระวังความประพฤติ ถึงขั้นร่วมหลับนอนกับอนุภรรยาข้าง ๆ องค์หญิง อนุภรรยาหลายครั้งกำเริบใส่องค์หญิง) หลังองค์หญิงสิ้นพระชนม์ แม่นมร้องเรียน ฮ่องเต้สั่งสอบละเอียด และ 「既葬，谪诜均州」 (ฝังพระศพแล้ว เนรเทศหวังเซินไปจฺวินโจว)

เห็นไหมว่าราชบุตรเขยตัวจริงที่ทำผิดต่อองค์หญิงอย่างร้ายแรง ก็ยัง "ถูกเนรเทศ" ไม่ใช่ถูกประหาร ถ้าอยากรู้ที่มาของแซ่หวัง (王) ผมเล่าไว้ในบทความแซ่เฮ้ง (王)

ข้อสังเกตของผู้เขียน (ยังไม่มีนักวิชาการยืนยัน): "均州" เมืองที่งิ้วปัจจุบันให้เป็นบ้านเกิดของเฉินซื่อเหม่ย (湖广均州) เป็นเมืองเดียวกับที่ราชบุตรเขยตัวจริงผู้ทำร้ายองค์หญิงถูกเนรเทศไป ซึ่งอาจเป็นเพียงเรื่องบังเอิญ (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน)

จอหงวนที่ถูกบังคับทิ้งคู่หมั้นไปแต่งองค์หญิงมีจริง แต่อยู่สมัยถัง

ปิดหัวข้อนี้ด้วยเรื่องที่ใกล้งิ้วที่สุด แต่กลับด้านกัน ใน《新唐书》เล่ม 119 ชีวประวัติไป๋หมิ่นจง (白敏中) เขียนว่า

「初，帝爱万寿公主，欲下嫁士人。时郑颢擢进士第，有阀阅，敏中以充选。颢与卢氏婚，将授室而罢，衔之。」

"แต่แรก ฮ่องเต้รักองค์หญิงว่านโซ่ว อยากให้แต่งกับบัณฑิต ตอนนั้นเจิ้งเฮ่าสอบได้จิ้นซื่อ และมาจากตระกูลขุนนางใหญ่ ไป๋หมิ่นจงจึงเสนอชื่อเขา เจิ้งเฮ่ากำลังจะแต่งกับสกุลหลู ใกล้วันแต่งอยู่แล้วก็ต้องเลิก จึงแค้นไป๋หมิ่นจง" — 《新唐书》卷一百一十九

เหตุการณ์นี้อยู่ราวปี 850 จอหงวนที่ต้องทิ้งคู่หมั้นไปแต่งองค์หญิงมีจริง แต่ในเรื่องจริง เจิ้งเฮ่า (郑颢 เจิ้ง เฮ่า) เป็นคนที่ถูกบังคับ และคนที่เขาแค้นไปตลอดคือคนจับคู่ (ข้อสังเกตของผู้เขียน)

6. "เฉินซื่อเหม่ยตัวจริงคือขุนนางชิงที่ถูกใส่ร้าย" — ตำนานท้องถิ่น

ในโลกออนไลน์จีนมีเรื่องเล่าที่ถูกคัดลอกต่อกันหลายเว็บว่า เฉินซื่อเหม่ยตัวจริงคือขุนนางสมัยชิงชื่อเฉินเหนียนกู่ (陈年谷 เฉิน เหนียนกู่) แห่งจฺวินโจว เป็นขุนนางดีที่ถูกเพื่อนร่วมสำนักซึ่งไปขอตำแหน่งแล้วถูกปฏิเสธ แค้นจึงเอาเรื่องคนเนรคุณทิ้งเมียมาแต่งเป็นงิ้วใส่ร้าย เว็บเหล่านั้นอ้าง《均州志》และ《湖北历史人物辞典》(1984) และเล่าว่าปลายสมัยชิงมีคณะงิ้วมาเล่นเรื่องนี้ที่จฺวินโจว ลูกหลานตระกูลเฉินดูแล้วโกรธจนกระอักเลือด และทำลายหีบเครื่องแต่งตัวของคณะงิ้ว (ตำนาน) (สมุดตระกูลหรือคำบอกเล่า)

เรื่องนี้เล่าได้ในฐานะ "ตำนานที่ลูกหลานเชื่อ" แต่ใช้เป็นต้นแบบของตัวละครไม่ได้ เพราะ

1. ปีขัดกันเอง — ข้อความชุดเดียวกันอ้างทั้งว่าเขาสอบได้ปีซุ่นจื้อที่ 12 (1655) และปีซุ่นจื้อที่ 8 (1651) บางเว็บแก้ใหม่เป็นสอบระดับมณฑลปีหนึ่ง สอบจิ้นซื่ออีกปีหนึ่ง และให้ปีเกิดปีเทียนฉี่ที่ 5 (1625)
2. ลำดับเวลา — ชื่อ "陈世美" และเรื่องทิ้งเมียมีอยู่แล้วใน《百家公案》ฉบับพิมพ์ปี 1594 ก่อนเฉินเหนียนกู่เกิดราว 30 ปี เว็บจีนบางแห่งเองก็ชี้ว่านี่เป็น "伪考证" (การสืบค้นปลอม)
3. ยังไม่มีใครตรวจ《均州志》ฉบับจริง — ทุกเว็บคัดข้อความชุดเดียวกัน (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน)

มีอีกจุดเล็ก ๆ ที่สังเกตได้จากตัวบท《百家公案》เขียนบ้านเกิดเฉินซื่อเหม่ยว่า "钧州" (เมืองในเหอหนาน) ไม่ใช่ "均州" (หูเป่ย) ที่งิ้วยุคหลังใช้ สองคำออกเสียงจีนกลางว่า jūn เหมือนกัน และแต้จิ๋วก็อ่าน "เกง" เหมือนกัน ข้อสันนิษฐานของผู้เขียน (ยังไม่มีนักวิชาการยืนยัน): "湖广均州" ในงิ้วยุคหลังอาจมาจากการสลับคำพ้องเสียง แล้วตำนานท้องถิ่นที่จฺวินโจวจึงต่อยอดจากตรงนั้น (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน)

ข้อควรระวังสำหรับคนเขียนต่อ

ถ้าจะเล่าเรื่องนี้ต่อ ไม่ว่าในโพสต์ คลิป หรือในห้องเรียน แปดประโยคนี้เป็นจุดที่พลาดกันบ่อย

1. "เปาบุ้นจิ้นประหารราชบุตรเขยเฉินซื่อเหม่ยจริง" → เฉินซื่อเหม่ยไม่มีตัวตนในประวัติศาสตร์
2. "เรื่องนี้มาจาก《三侠五义》" → ไม่มีใน《三侠五义》 ฉบับเก่าสุดคือ《百家公案》ตอนที่ 26
3. "ในเรื่องเดิมเฉินซื่อเหม่ยถูกประหาร" → ฉบับ 1594 ถูกเนรเทศ การประหารเป็นชั้นของงิ้วปลายชิง
4. "《秦氏还魂配世美》จบที่สามีภรรยาคืนดี" → "配" แปลว่าเนรเทศ
5. "เฉินซื่อเหม่ยตัวจริงคือเฉินเหนียนกู่ ขุนนางดีถูกใส่ร้าย" → ตำนานท้องถิ่น ปีขัดกันเอง และเกิดหลังตัวละคร
6. "สมัยซ่งมีกฎว่าราชบุตรเขยห้ามมีเมีย" → ไม่พบในสมัยเหรินจง ที่พบคือระเบียบ升行 (ใช้ถึง 1067) และกฎหญิงราชสกุล (ราว 1077)
7. "มีเมียซ้อนในจีนโบราณโทษถึงตาย" → กฎหมายถัง–ซ่งให้ใช้แรงงาน 1–1.5 ปี และให้แยกทาง
8. "ละคร 1993 เปิดเรื่องด้วยคดีนี้เพราะเป็นคดีจริงที่ดังที่สุด" → ดังที่สุดในงิ้ว ไม่ใช่ในประวัติศาสตร์

ในภาษาจีนทุกวันนี้ "陈世美" กลายเป็นคำเรียกผู้ชายที่ได้ดีแล้วทิ้งเมีย คล้ายกับที่คนไทยเอาชื่อ "เปาบุ้นจิ้น" ไปเรียกคนที่ตัดสินเด็ดขาด เรื่องที่ละครและงิ้วพาชื่อเหล่านี้เข้ามาในภาษาไทยอยู่ในตอนเปาบุ้นจิ้น 1993 มาจากไหน

คำถามที่พบบ่อย

เปาบุ้นจิ้น ประหารราชบุตรเขย เรื่องจริงไหม? ไม่จริง เฉินซื่อเหม่ยเป็นตัวละครที่เกิดในนิยายสมัยหมิง《百家公案》ไม่มีชื่อในเอกสารสมัยซ่ง และไม่พบคดีที่เปาบุ้นจิ้นตัดสินราชบุตรเขยเลย

เฉินซื่อเหม่ยมีจริงไหม? ไม่มีในเอกสารสมัยซ่ง ข้ออ้างว่าตัวจริงคือขุนนางสมัยชิงชื่อเฉินเหนียนกู่เป็นตำนานท้องถิ่น ปีในเรื่องขัดกันเอง และชื่อเฉินซื่อเหม่ยมีในนิยายปี 1594 ก่อนเฉินเหนียนกู่เกิด

เรื่องฉินเซียงเหลียนมาจากไหน? ฉบับเก่าสุดคือ《百家公案》ตอนที่ 26 (ฉบับพิมพ์ปี 1594) ต่อมาเป็นงิ้วท้องถิ่น《赛琵琶》(บันทึกปี 1819) งิ้วปังจื่อ《明公断》ปลายชิง แล้วกลายเป็นงิ้วผิงจวี้《秦香莲》และงิ้วปักกิ่ง《铡美案》ฉบับมาตรฐานในปี 1953

ในเรื่องเดิม เปาบุ้นจิ้นประหารเฉินซื่อเหม่ยไหม? ไม่ ในฉบับ 1594 ฮ่องเต้สั่ง "免死发配充军" คือไว้ชีวิตแล้วเนรเทศไปเป็นทหารที่เหลียวตง และในฉบับนั้นเฉินยังเป็นแค่จอหงวน ไม่ใช่ราชบุตรเขย

สมัยซ่งมีเมียสองคนผิดกฎหมายไหม? มีภรรยาแล้วแต่งภรรยาอีกเป็นความผิด โทษใช้แรงงาน 1 ปี ถ้าหลอกว่ายังไม่มีภรรยา 1 ปีครึ่ง และศาลให้แยกทาง ไม่มีโทษตาย

ราชบุตรเขยสมัยซ่งเลือกอย่างไร? ราชสำนักเป็นผู้เลือก ส่วนใหญ่มาจากตระกูลขุนพลหรือตระกูลมเหสี ผู้ได้รับเลือกได้ตำแหน่งฟู่หม่าตูเว่ย (驸马都尉) ไม่ใช่รางวัลของจอหงวน

ประหารราชบุตรเขย อยู่ละคร 1993 ตอนไหน? คดีที่ 1 ตอน 1–6 ฉายที่ไต้หวัน 23 ก.พ.–2 มี.ค. 1993 วิกิพีเดียภาษาไทยเรียกคดีนี้ว่า "ประหารราชบุตรเขย" ในตารางคดี และ "ราชบุตรเขยจอมโหด" ในตารางนักแสดง ส่วนข่าวช่อง 3 (แนวหน้า 2564) จอมยุทธคลับ และวิกิแฟนนักพากย์ใช้ "ราชบุตรเขยจอมโหด"

สรุป

เรื่องประหารราชบุตรเขยเป็นตัวอย่างที่ชัดมากว่าเรื่องเล่าโตขึ้นทีละชั้นอย่างไร ในฉบับแรกสุด (1594) เฉินซื่อเหม่ยเป็นแค่จอหงวนที่หลงยศ และจบด้วยการถูกเนรเทศ งิ้วท้องถิ่นสมัยชิงทำให้เขาเป็นสามีของจฺวิ้นจู่ และให้เมียเป็นผู้ตัดสินเอง จนงิ้วปลายชิงและฉบับมาตรฐานปี 1953 จึงมีเปาบุ้นจิ้น ราชบุตรเขย องค์หญิง พระพันปี และเครื่องประหารหัวมังกรครบชุด

ฝั่งเอกสารจริง กฎหมายซ่งไม่มีโทษตายสำหรับการมีเมียซ้อน ราชบุตรเขยตัวจริงมาจากการเลือกของราชสำนัก และราชบุตรเขยที่ทำผิดต่อองค์หญิงจริง ๆ อย่างหวังเซิน ก็ถูกเนรเทศเหมือนเฉินซื่อเหม่ยในฉบับแรก ความยุติธรรมที่คนดูต้องการเห็นบนเวที จึงหนักกว่าที่กฎหมายสมัยนั้นให้ได้

ตอนต่อไปในภาค 3 คือคดีผีและหมอนท่องนรก ส่วนเครื่องประหารที่ปิดฉากคดีนี้ ตามไปดูต่อได้ในตอนเครื่องประหารสามหัว บทความนี้เขียนโดยธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) และเรื่องแซ่ของเปาบุ้นจิ้นเองอยู่ในบทความแซ่เปา 包 ที่มาของแซ่และคำสอนเปาบุ้นจิ้น

แหล่งข้อมูล

ตัวบทชั้นต้น

• 《百家公案》第二十六回「秦氏还魂配世美」 — วิกิซอร์ซภาษาจีน (ตรวจข้อความ 30 ต.ค. 2569)
• 《百家公案》第二十四回「判停妻再娶充军」 — วิกิซอร์ซภาษาจีน
• 《百家公案》第五十九回「东京决判刘驸马」 — วิกิซอร์ซภาษาจีน
• 焦循《花部农谭》(1819)「赛琵琶」 — วิกิซอร์ซภาษาจีน
• 杨显之《临江驿潇湘秋夜雨》 — วิกิซอร์ซภาษาจีน
• 《唐律疏议》卷十三「有妻更娶」 · 卷十七「谋杀人」 · 卷二十五「对制上书不以实」 — วิกิซอร์ซภาษาจีน
• 《宋史》卷115 礼十八 (公主下降) — วิกิซอร์ซภาษาจีน
• 《宋史》卷248 公主传 — วิกิซอร์ซภาษาจีน
• 《新唐书》卷119 白敏中传 — วิกิซอร์ซภาษาจีน
• 《宋史》卷199 刑法一 ("宋法制因唐律、令、格、式") — วิกิซอร์ซภาษาจีน (ตรวจข้อความ 30 ต.ค. 2569)

ละครและชื่อตอนในไทย

• 包青天 (1993年电视剧) — วิกิพีเดียภาษาจีน
• เปาบุ้นจิ้น (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2536) — วิกิพีเดียภาษาไทย (ใช้เฉพาะชื่อคดี)
• แนวหน้า 18 พ.ค. 2564 "ที่สุดแห่งผู้ผดุงความยุติธรรม!! 'เปาบุ้นจิ้น' ซีรีส์ดังที่ช่อง 3 เลือกเสิร์ฟบนจอ"
• ไทยพีบีเอส "เปาบุ้นจิ้น มือปราบคอร์รัปชัน" ตอน ประหารราชบุตรเขย Ep.7
• หลี่ เสวียจื้อ และคณะ (2566) A Study of the Spreading of the Stories of Pao Ching-tian by Oral Transmission ways in Thailand — วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ 11(1)
• จอมยุทธคลับ "เปาบุ้นจิ้น 1993" (10 ก.ย. 2558) และ Thai Voice Actor Wiki