ท้าววิรุฬหก 增长天王 คือใคร ราชาสวรรค์ทิศใต้ผู้คุมกุมภัณฑ์ กับดาบแห่ง “ลม” ในวัดจีน จากสมัยถังถึงคติไทย

ท้าววิรุฬหก คือราชาสวรรค์ผู้ปกครองทิศใต้ หนึ่งในท้าวจตุโลกบาลทั้งสี่ คนจีนเรียกท่านว่า 增长天王 (แต้จิ๋ว เจงเจี้ยงเทียงอ๊วง / จีนกลาง เจิงจ่างเทียนหวัง — ราชาสวรรค์ผู้ทำให้งอกงาม) ตรงกับชื่อสันสกฤต Virūḍhaka ที่แปลว่า "ผู้ทำให้เติบโต" [1][2] พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทยเรียกท่านว่าหัวหน้าของพวกกุมภัณฑ์ [3] ส่วนในวัดจีน ท่านยืนเฝ้าวิหารแรกร่วมกับท้าวอีกสามองค์ มือถือดาบ และในคติขอให้ลมฝนตกต้องตามฤดูกาล ดาบของท่านหมายถึง "ลม" [4][5]

ชื่อท้าววิรุฬหกคนไทยคุ้นจากพระสูตรและรูปท้าวจตุโลกบาลในวัดไทย แต่พอเดินเข้าวัดจีน รูปของท่านกลับต่างออกไปมาก ทั้งสีหน้า สีกาย และของในมือ บทความนี้แยกให้เห็นว่าส่วนไหนมาจากพระสูตร ส่วนไหนมาจากงานศิลปะแต่ละยุค และส่วนไหนมาจากนิยาย

บทความนี้เรียบเรียงจากพระสูตรภาษาจีนในฐานข้อมูล CBETA พระไตรปิฎกภาษาไทย หลักฐานศิลปะจากพิพิธภัณฑ์และหน่วยงานรัฐของจีนและไต้หวัน กับงานวิจัยไทย เป็นตอนหนึ่งในหมวด เทพเจ้าจีนและตำนาน และอ่านคู่กับเรื่องของ ท้าวเวสสุวรรณ ราชาสวรรค์ทิศเหนือ ได้

ห้าข้อที่ควรรู้ก่อนอ่านต่อ

1. ชื่อของท่านแปลว่า "งอกงาม" ไม่ใช่ "ยาว" คัมภีร์ 大智度论 (แต้จิ๋ว ไต๋ตี่โต่วลุ๋ง / จีนกลาง ต้าจื้อตู้ลุ่น — ศาสตร์อธิบายมหาปรัชญาปารมิตาสูตร) แปลชื่อท่านว่า 增长 ไว้ตั้งแต่ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 5 [2] ตัว 长 ในชื่อนี้จึงอ่านว่า "จ่าง" ในภาษาจีนกลาง และ "เจี้ยง" ในแต้จิ๋ว [6]
2. ท่านเป็นนายของกุมภัณฑ์ พระไตรปิฎกบาลีและคัมภีร์จีนส่วนใหญ่ตรงกันในข้อนี้ [3][7][2] แต่มีพระสูตรจีนฉบับหนึ่งเขียนว่าท่านคุมนาค ซึ่งสลับกับราชาทิศตะวันตก [8]
3. ดาบอยู่กับราชาทิศใต้มาตั้งแต่ราชวงศ์ถัง ทั้งบนกล่องเงินจากกรุใต้ดินวัดฝ่าเหมินและในคู่มือพิธีสมัยหยวน [9][10] แต่คัมภีร์สร้างรูปสมัยถังให้ท่านถือหอกยาวไว้ในมือขวาด้วย [11]
4. ในชุดลมฝนตามฤดูกาล ดาบของท่านคือ "ลม" นิยายราชวงศ์หมิงกับแหล่งปัจจุบันตรงกันในข้อนี้ ต่างจากท้าวองค์อื่นที่แต่ละแหล่งจับคู่ไม่ตรงกัน [5][4][12]
5. ไม่พบวันเกิดของท่านในหลักฐานที่ตรวจ วัดจีนไหว้ท่านรวมกับเหล่าเทวดาในพิธีถวายสำรับเทวดา วันที่ 9 เดือน 1 ตามปฏิทินจีน [13] ส่วนพระสูตรผูกท้าวจตุโลกบาลไว้กับวันพระ [14]

ข้อมูลด่วน: ท้าววิรุฬหก (增长天王)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	增长天王 (ตัวเต็ม 增長天王) [15]
แต้จิ๋ว	zêng1 ziang2 tiang1 uang5 · เจงเจี้ยงเทียงอ๊วง (สำเนียงเท่งไฮ้ ร่างจากพจนานุกรม ยังไม่พบรูปที่ชุมชนแต้จิ๋วในไทยใช้จริง) [6]
จีนกลาง	Zēngzhǎng Tiānwáng · เจิงจ่างเทียนหวัง [15]
สันสกฤต / บาลี	Virūḍhaka / Virūḷhaka (วิรูฒก / วิรูฬฺหก) [1][15]
ชื่อทับศัพท์ในคัมภีร์จีน	毗琉璃 (แต้จิ๋ว ปี้ลิ้วลี้ / จีนกลาง ผีหลิวหลี — ทับเสียง Virūḍhaka), 毗楼勒叉 (แต้จิ๋ว ปี้เล้าเล็กเช / จีนกลาง ผีโหลวเล่อชา — ทับเสียงอีกแบบ) และรูปเขียนอื่นอีกหลายแบบ [2][8][11][16]
ชื่อไทยที่พบ	ท้าววิรุฬหก เรียกรวมสี่องค์ว่าท้าวจตุโลกบาล หรือท้าวจาตุมหาราช [3][15]
ชื่อในนิยาย	魔礼青 (แต้จิ๋ว โม้ลี้แช / จีนกลาง หมัวหลี่ชิง — ชื่อท้าววิรุฬหกในนิยายห้องสิน) [5]
ฐานะ	ราชาสวรรค์ทิศใต้ ในสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา ชั้นล่างสุดของสวรรค์หกชั้น [15] เมืองของท่านอยู่ทางใต้ของเขาพระสุเมรุ [7]
บริวาร	กุมภัณฑ์ [3][2] และเปรต [2] พระสูตรจีนฉบับหนึ่งว่าคุมนาค [8]
รูปลักษณ์ / ของถือ	นักรบสวมเกราะ ถือดาบ [4][17] กายสีเขียวคราม (青) ตามคู่มือพิธีสมัยหยวน [10]
วันสำคัญ	ไม่พบวันเกิด วัดจีนไหว้รวมในพิธีถวายสำรับเทวดา วันที่ 9 เดือน 1 จีน [13] และวันพระหกวันต่อเดือน [14]
ศาสนสถานสำคัญ	วิหารแรกของวัดจีนแทบทุกวัด เช่น วัดหลิงอิ่น หางโจว [18] และวัดไคหยวน เมืองแต้จิ๋ว [19]

1. ชื่อท้าววิรุฬหก และคำว่า 增长 แปลว่าอะไร

ชื่อ "วิรุฬหก" มาจากภาษาบาลี Virūḷhaka หรือเขียนว่า วิรูฬฺหก ตามรูปอักษรบาลี ส่วนภาษาสันสกฤตคือ Virūḍhaka หรือ วิรูฒก [15] ความหมายคือ "ผู้ทำให้เติบโต" [1] ชื่อที่พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยและวิกิพีเดียไทยใช้คือ ท้าววิรุฬหก [3][15]

คัมภีร์จีนเรียกท่านได้สองทาง ทางแรกคือทับเสียง อย่าง 毗琉璃 หรือ 毗楼勒叉 ที่ยกไว้ในตารางข้างบน ทางที่สองคือแปลความหมาย ซึ่งกลายเป็นชื่อที่วัดจีนใช้กันทั่วไปจนทุกวันนี้ คือ 增长天王

หลักฐานภาษาจีนที่เก่าที่สุดเท่าที่ตรวจพบซึ่งแปลชื่อนี้ว่า 增长 คือคัมภีร์ 大智度论 ฉบับที่พระกุมารชีพ (Kumārajīva) แปลไว้ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 5 [2] ข้อความในผูกที่ 54 เขียนว่า

南方名毗流离（秦言增长），主拘槃茶及薜荔多

ทิศใต้มีนามว่าวิรุฬหก (ภาษาจีนว่า "เพิ่มพูนงอกงาม") เป็นใหญ่เหนือกุมภัณฑ์และเปรต [2]

คำว่า 秦言 แปลตรงตัวว่า "ภาษาแคว้นฉิน" ในงานแปลยุคนั้นใช้หมายถึงภาษาจีน ข้อความสั้น ๆ นี้บอกเราสองเรื่องในคราวเดียว คือความหมายของชื่อ และหมู่ผีที่ท่านปกครอง

ตัว 长 ต้องอ่านว่า "จ่าง"

อักษร 长 มีสองความหมายหลัก ถ้าแปลว่า "ยาว" อ่าน cháng ถ้าแปลว่า "เติบโต" อ่าน zhǎng ในชื่อนี้คือความหมายหลัง ชื่อจีนกลางจึงอ่านว่า เจิงจ่างเทียนหวัง ไม่ใช่ "เจิงฉาง" อย่างที่บางเว็บเขียน พจนานุกรมแต้จิ๋ว Mogher ให้ตัวนี้ไว้หลายเสียง เสียงที่แปลว่า "เกิด เติบโต" คือ ziang2 ชื่อในสำเนียงเท่งไฮ้จึงเป็น เจงเจี้ยงเทียงอ๊วง [6]

ชื่ออื่นในคัมภีร์ชั้นหลัง

翻译名义集 (แต้จิ๋ว ฮวงเอ๊กเม้งหงี๋จิ๊ก / จีนกลาง ฟานอี้หมิงอี้จี๋ — ประมวลความหมายของคำแปล) เป็นพจนานุกรมศัพท์พุทธที่พระฝ่าอวิ๋นรวบรวมในสมัยซ่งใต้ งานนี้ยกคำอธิบายจากอรรถกถาสุวรรณประภาสสูตรว่า "王名毗留勒叉。亦翻免离" คือราชาองค์นี้มีนามว่า 毗留勒叉 และมีผู้แปลอีกแบบว่า "พ้นจาก" [16] อรรถกถาเดียวกันยังบอกว่าท่านอยู่ที่ "南琉璃埵" หรือไหล่เขาแก้วไพฑูรย์ด้านทิศใต้ [16]

ตำราประวัติเหล่าเทวดาสมัยซ่งเล่มหนึ่งอธิบายชื่อนี้ไว้ว่า "令自他威德增长也。亦令自他善根增长" คือทำให้ทั้งตนและผู้อื่นเพิ่มพูนบารมี และเพิ่มพูนกุศลมูล [20][21] ข้อความนี้พบในแหล่งเดียว คือบทความในเว็บ sohu ที่ยกตำรานั้นมา ส่วนฉบับต้นใน CBETA ยังไม่ได้เทียบคำต่อคำ

ในญี่ปุ่นเรียกท่านว่า Zōjōten เขียนด้วยอักษรที่มีความหมายเดียวกับชื่อจีน [1] คำแปลว่า "เพิ่มพูนงอกงาม" จึงเดินทางไปไกลทั่วเอเชียตะวันออก

2. ท้าววิรุฬหกในพระสูตร: ราชาทิศใต้แห่งท้าวจตุโลกบาล

ท้าวจตุโลกบาล หรือที่จีนเรียก 四大天王 (แต้จิ๋ว ซี่ไต๋เทียงอ๊วง / จีนกลาง ซื่อต้าเทียนหวัง — สี่ราชาสวรรค์) อยู่ในสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา ซึ่งเป็นชั้นแรกและชั้นล่างสุดของสวรรค์หกชั้น ตั้งอยู่ที่เชิงเขาพระสุเมรุ [15] วิกิพีเดียไทยแบ่งหน้าที่ไว้ดังนี้ [15]

• ทิศตะวันออก: ท้าวธตรฐ หรือ 持国天王 (แต้จิ๋ว ที้ก๊กเทียงอ๊วง / จีนกลาง ฉือกั๋วเทียนหวัง — ราชาผู้รักษาแผ่นดิน) ปกครองคนธรรพ์
• ทิศใต้: ท้าววิรุฬหก ปกครองกุมภัณฑ์
• ทิศตะวันตก: ท้าววิรูปักษ์ หรือ 广目天王 (แต้จิ๋ว ก้วงมักเทียงอ๊วง / จีนกลาง กว่างมู่เทียนหวัง — ราชาผู้มีตากว้างไกล) ปกครองนาค
• ทิศเหนือ: ท้าวเวสสุวรรณ หรือ 多闻天王 (แต้จิ๋ว โตบุ๋งเทียงอ๊วง / จีนกลาง ตัวเหวินเทียนหวัง — ราชาผู้สดับมาก) ปกครองยักษ์

ฝั่งพระไตรปิฎกบาลีและไทย

คนไทยรู้จักท้าววิรุฬหกผ่านมหาสมยสูตร ในทีฆนิกาย มหาวรรค พระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาฯ แปลว่า

ท้าววิรุฬหกปกครองทิศใต้ เป็นหัวหน้าของพวกกุมภัณฑ์ เป็นมหาราชผู้มียศ [3]

พระสูตรเดียวกันสรุปตำแหน่งของทั้งสี่ว่า ท้าวธตรฐอยู่ทางทิศตะวันออก ท้าววิรุฬหกอยู่ทางทิศใต้ ท้าววิรูปักษ์อยู่ทางทิศตะวันตก และท้าวกุเวรอยู่ทางทิศเหนือ [3]

ฝั่งพระสูตรจีน

พระสูตรจีนที่พูดถึงท่านมีหลายชั้น ชั้นที่สำคัญคือ 长阿含经 (แต้จิ๋ว เชี้ยงอาฮั้งเก็ง / จีนกลาง ฉางอาหานจิง — ทีฆาคม ชุมนุมพระสูตรขนาดยาว) ซึ่งมีทั้ง 世记经 (แต้จิ๋ว ซี่กี่เก็ง / จีนกลาง ซื่อจี้จิง — พระสูตรว่าด้วยโลกและจักรวาล) และ 大会经 (แต้จิ๋ว ไต๋ฮ๋วยเก็ง / จีนกลาง ต้าฮุ่ยจิง — พระสูตรชุมนุมใหญ่ ตรงกับมหาสมยสูตร) [7][8] อีกเล่มคือ 四天王经 (แต้จิ๋ว ซี่เทียงอ๊วงเก็ง / จีนกลาง ซื่อเทียนหวังจิง — พระสูตรว่าด้วยท้าวจตุโลกบาล) [14] ส่วนรูปลักษณ์ของท่านมาจาก 陀罗尼集经 (แต้จิ๋ว ท้อล้อนี้จิ๊กเก็ง / จีนกลาง ถัวหลัวหนีจี๋จิง — ชุมนุมธารณี) [11]

คัมภีร์	ผู้แปล / ยุค	เรื่องที่เกี่ยวกับท้าววิรุฬหก
大智度论 ผูก 54	พระกุมารชีพ ต้นศตวรรษที่ 5	แปลชื่อว่า 增长 เป็นใหญ่เหนือกุมภัณฑ์และเปรต [2]
长阿含经 ผูก 20 (世记经)	พระพุทธยศกับคณะ สมัยราชวงศ์ฉินยุคหลัง	เมืองของท่านอยู่ใต้เขาพระสุเมรุ ท่านพากุมภัณฑ์ไปเฝ้าท้าวเวสสุวรรณ [7]
长阿含经 ผูก 12 (大会经)	ผู้แปลชุดเดียวกัน	เขียนว่าท่านนำ "诸龙王" หรือเหล่าราชานาค [8]
四天王经	สมัยราชวงศ์หลิวซ่ง	ท้าวจตุโลกบาลส่งทูตตรวจโลกในวันพระ [14]
สุวรรณประภาสสูตร ฉบับพระอี้จิ้ง	ถัง ค.ศ. 703	ท้าวทั้งสี่ปฏิญาณคุ้มครองบ้านเมือง [22]
陀罗尼集经 ผูก 11	ถัง ค.ศ. 654	ให้รูปท่านถือดาบและหอกยาว [11]
คู่มือพิธีบูชาพระไภษัชยคุรุเจ็ดพระองค์	หยวน	กายสีเขียวคราม ถือดาบวิเศษ [10]

ปีแปลของ 长阿含经 และ 大智度论 ในตารางเป็นช่วงปีที่ใช้กันทั่วไป หน้า CBETA ที่เปิดดูระบุเพียงชื่อผู้แปลและยุค [2][8]

世记经 บอกที่ตั้งเมืองของท่านไว้ชัดเจน

须弥山南千由旬有毗楼勒天王城，名善见

ห่างจากเขาพระสุเมรุไปทางทิศใต้พันโยชน์ มีเมืองของท้าววิรุฬหก ชื่อเมืองแปลว่า "งามน่าดู" [7]

ส่วนสุวรรณประภาสสูตรฉบับแปลของพระอี้จิ้งสมัยถัง มีบทที่ท้าวทั้งสี่ทูลพระพุทธเจ้าว่าจะคุ้มครองแผ่นดินและผู้ปกครองที่รักษาพระสูตรนี้ ด้วยถ้อยคำ "我等四王常为守护" คือพวกข้าพเจ้าสี่ราชาจะคุ้มครองอยู่เสมอ [22]

เมื่อพระสูตรจีนฉบับหนึ่งให้ท่านคุมนาค

จุดที่น่าสนใจที่สุดในชั้นคัมภีร์อยู่ใน 大会经 ซึ่งเล่าฉากเดียวกับมหาสมยสูตร แต่บริวารของราชาทิศใต้กับทิศตะวันตกสลับกัน

南方毗楼勒天王，领诸龙王，有大威德，有九十一子，亦字因陀罗，有大神力。西方毗楼博叉天王，领诸鸠槃茶鬼

ราชาสวรรค์ทิศใต้วิรุฬหก นำเหล่าราชานาค มีอานุภาพมาก มีบุตรเก้าสิบเอ็ดองค์ ล้วนชื่ออินทระ มีฤทธิ์มาก ราชาสวรรค์ทิศตะวันตกวิรูปักษ์ นำเหล่าผีกุมภัณฑ์ [8]

ข้อความนี้ขัดกับฝั่งบาลี [3] กับ 世记经 ในชุดพระสูตรเดียวกัน [7] และกับ 大智度论 [2] ซึ่งล้วนให้ราชาทิศใต้คุมกุมภัณฑ์ ยังไม่พบคำอธิบายว่าเป็นลักษณะของฉบับแปลนี้หรือเป็นการคัดลอกที่คลาดเคลื่อน บทความนี้จึงถือตามเสียงส่วนใหญ่ แต่บันทึกไว้ให้ผู้อ่านรู้ว่ามีฉบับที่ต่างออกไป

3. กุมภัณฑ์คือใคร: บริวาร "ผีรูปไห" ของราชาทิศใต้

กุมภัณฑ์ในภาษาจีนเขียนว่า 鸠槃荼 (แต้จิ๋ว คิวพ้วงทู้ / จีนกลาง จิวผานถู — ทับเสียง kumbhāṇḍa) ตำราประวัติเหล่าเทวดาสมัยซ่งที่บทความในเว็บ sohu ยกมา อธิบายผีสองหมู่ที่อยู่ใต้ปกครองของท่านไว้ดังนี้

一名鸠盘荼。此云瓮形。由似冬瓜。是魇魅鬼也。二名薜荔多。此云祖父。乃饿鬼中之劣者

หมู่หนึ่งชื่อกุมภัณฑ์ แปลว่ารูปไห รูปร่างคล้ายฟักเขียว เป็นผีอำ หมู่สองชื่อเปรต แปลว่าบรรพบุรุษ เป็นชั้นต่ำในหมู่เปรต [20][21]

คำอธิบายนี้พบในแหล่งเดียว แต่ตรงกับคัมภีร์ชั้นต้นในโครงใหญ่ คือ 大智度论 ที่ให้ท่านปกครองทั้งกุมภัณฑ์และเปรต [2] และ 世记经 ที่เล่าว่าท่านพา "无数究槃荼神" หรือกุมภัณฑ์จำนวนนับไม่ถ้วน ไปเฝ้าท้าวเวสสุวรรณ [7]

ภาพที่ได้จึงน่าสนใจ ราชาที่มีชื่อแปลว่า "ทำให้งอกงาม" กลับเป็นนายของผีรูปไหที่ชอบอำคนนอน และของเปรตชั้นต่ำ คัมภีร์ไม่ได้อธิบายว่าทำไมจึงจับคู่กันเช่นนี้ บทความนี้จึงไม่เดาแทน

ในคัมภีร์ชุดเดียวกัน อมนุษย์แต่ละหมู่มีราชาของตน 大智度论 ให้ราชาทิศเหนือปกครองยักษ์และรากษส ซึ่งเป็นอีกหมู่หนึ่งต่างหาก [2] อ่านเปรียบเทียบเรื่องยักษ์ได้ที่ ยักษ์จีนกับยักษ์ไทยต่างกันอย่างไร ส่วนใครสนใจเรื่องเปรตและการโปรดผีไร้ญาติในวัฒนธรรมจีน อ่านต่อได้ที่ วันสารทจีน เทศกาลไหว้ผีหรือโปรดดวงวิญญาณ

4. ตำนานสำคัญของท้าววิรุฬหก และแต่ละเรื่องมาจากไหน

เรื่องเล่าเกี่ยวกับท่านมีทั้งที่มาจากพระสูตร จากคัมภีร์ชั้นรอง และจากนิยาย หัวข้อย่อยข้างล่างบอกที่มาของแต่ละเรื่องไว้ในวงเล็บ

ท้าวจตุโลกบาลลงตรวจโลกในวันพระ (มีในพระสูตร)

四天王经 เล่าว่าท้าวทั้งสี่ผลัดกันส่งผู้แทนลงมาตรวจความประพฤติของมนุษย์เป็นวันประจำในแต่ละเดือน

常以月八日遣使者下，案行天下……十四日遣太子下；十五日四天王自下；二十三日使者复下；二十九日太子复下；三十日四王复自下

ทุกวันที่ 8 ของเดือนส่งทูตลงมาตรวจทั่วแผ่นดิน วันที่ 14 ส่งราชโอรสลงมา วันที่ 15 ท้าวทั้งสี่เสด็จลงมาเอง วันที่ 23 ทูตลงมาอีก วันที่ 29 ราชโอรสลงมาอีก วันที่ 30 ท้าวทั้งสี่เสด็จลงมาเองอีกครั้ง [14]

世记经 เล่าเรื่องเดียวกันในฉบับสั้น ว่าในวันที่ 15 "四天王躬身自下，案行天下" คือท้าวทั้งสี่ลงมาตรวจดูด้วยตนเอง ว่ามีคนกตัญญูต่อพ่อแม่ เคารพสมณะและผู้ใหญ่ ถือศีล และให้ทานแก่ผู้ยากไร้มากน้อยเพียงใด แล้วกลับไปทูลพระอินทร์ [7] เรื่องนี้คือรากของการผูกท้าวจตุโลกบาลไว้กับวันพระ

ชุมนุมใหญ่ที่ป่ามหาวัน (มีในพระสูตร)

มหาสมยสูตรเล่าถึงการประชุมใหญ่ของเหล่าเทวดาในป่าเขตกรุงกบิลพัสดุ์ ท้าวจตุโลกบาลมาร่วมด้วย และท้าววิรุฬหกพาบุตรจำนวนมากซึ่งมีชื่อว่าอินทะมาด้วย [3] 大会经 ฉบับจีนเล่าฉากเดียวกัน และให้ตัวเลขว่าท่านมีบุตรเก้าสิบเอ็ดองค์ ล้วนชื่ออินทระ แต่ให้ท่านพาเหล่านาคมาแทนกุมภัณฑ์ อย่างที่ยกไว้ในหัวข้อก่อน [8]

บิดาเป็นพญานาค (พบในแหล่งเดียว)

บทความในเว็บ sohu ยกคัมภีร์ธารณีหลายเล่มว่าบิดาของท่านชื่อ "和修吉" มารดาชื่อ "沤波帝" และชี้ว่าชื่อบิดาตรงกับพญานาคหลายเศียรที่ฝั่งสันสกฤตเรียกวาสุกิ [20] แต่ผู้เขียนบทความนั้นเองก็ตั้งข้อสังเกตว่าบิดาของท้าวทั้งสี่ "俱与龙族上首名字重叠" คือชื่อซ้ำกับหัวหน้าเผ่านาคทั้งหมด จึงอาจเป็นเพียงชื่อพ้อง [20] เรื่องนี้ยังต้องเปิดคัมภีร์ต้นฉบับเทียบอีกชั้น จึงควรฟังไว้เป็นข้อมูล ไม่ใช่ข้อสรุป

หมัวหลี่ชิงแห่งนิยายห้องสิน (นิยาย ไม่ใช่คัมภีร์)

ภาพของท้าวจตุโลกบาลที่คนจีนจำนวนมากคุ้นที่สุด มาจากนิยายราชวงศ์หมิงเรื่อง 封神演义 (แต้จิ๋ว ฮงซิ้งอิ๊งหงี๋ / จีนกลาง เฟิงเสินเหยี่ยนอี้ — นิยายสถาปนาเทวดา) ที่คนไทยรู้จักในชื่อ "ห้องสิน" ตามสำเนียงฮกเกี้ยน [23] ในนิยายนี้ท้าวทั้งสี่คือ 魔家四将 (แต้จิ๋ว โม้กาซี่เจี่ยง / จีนกลาง หมัวเจียซื่อเจี้ยง — สี่ขุนพลตระกูลหม่อ)

ตอนที่ 40 แนะนำหมัวหลี่ชิงว่าเป็นพี่ใหญ่ของสี่พี่น้อง มีดาบชื่อ "青云剑" สลักอักษร "地、水、火、风" (ดิน น้ำ ไฟ ลม) เมื่อฟันออกไปจะเกิดลมดำและไฟ [24] ตอนที่ 99 ซึ่งเป็นตอนแต่งตั้งเทวดา เขียนว่า

增长天王魔礼青，掌青光宝剑一口，职风

ราชาสวรรค์เจิงจ่าง หมัวหลี่ชิง ถือดาบวิเศษแสงเขียวหนึ่งเล่ม มีหน้าที่ดูแลลม [5]

ท้าววิรุฬหกเป็นองค์เดียวในสี่องค์ที่นิยายเรื่องนี้กับวัดจีนให้ของถือตรงกัน คือดาบทั้งในตอน 40 และตอน 99 [24][5] แต่นิยายไม่ใช่คัมภีร์พุทธ หอจดหมายเหตุของไต้หวันแยกไว้ชัดว่าเรื่องสี่ขุนพลตระกูลหม่อมาจากห้องสิน ส่วนท้าวจตุโลกบาลในพุทธศาสนามาจากคัมภีร์อาคมและคัมภีร์อื่น [4]

มีข้อสังเกตเล็ก ๆ ที่ยังหาคำอธิบายไม่ได้ คู่มือพิธีสมัยหยวนให้กายท่านเป็นสีเขียวคราม (青) [10] และนิยายสมัยหมิงตั้งชื่อท่านว่าหลี่ "ชิง" ซึ่งก็คืออักษร 青 ตัวเดียวกัน [5] ยังไม่พบแหล่งใดอธิบายว่าสองเรื่องนี้เกี่ยวกัน จึงถือเป็นข้อสังเกตเท่านั้น

5. ดาบของราชาทิศใต้: จากรูปสมัยถังถึงวัดจีนวันนี้

ขณะที่ท้าวองค์อื่นเปลี่ยนของถือไปตามยุค ท้าววิรุฬหกถือดาบมาตลอดเท่าที่หลักฐานตรวจได้ ต่างกันเพียงว่าในสมัยถังมีหอกยาวอยู่ด้วย

สมัยถังตอนต้น: คัมภีร์ให้ถือทั้งดาบและหอก

陀罗尼集经 ผูกที่ 11 แปลในปี ค.ศ. 654 มีบทว่าด้วยวิธีสร้างรูปท้าวจตุโลกบาล ข้อความเรื่องราชาทิศใต้คือ

毗噜陀迦天王像法，其像大小、衣服准前，左手亦同前天王法，申臂把刀，右手执矟，矟根着地

วิธีสร้างรูปท้าววิรุฬหก ขนาดและเครื่องแต่งกายเหมือนองค์ก่อน มือซ้ายเหมือนวิธีของราชาองค์ก่อน คือเหยียดแขนถือดาบ มือขวาถือหอกยาว โคนหอกจรดพื้น [11]

เมื่ออ่านทั้งบท จะเห็นว่าดาบในมือซ้ายนี้ไม่ใช่ของเฉพาะท่าน เพราะคัมภีร์ให้ราชาองค์แรกคือทิศตะวันออก "左手申臂垂下把刀" คือเหยียดแขนซ้ายลงถือดาบ แล้วให้องค์ต่อ ๆ มาใช้มือซ้าย "同前" หรือเหมือนองค์ก่อน [11] สิ่งที่ทำให้ราชาทิศใต้ในคัมภีร์นี้ต่างจากองค์อื่นจึงเป็นหอกยาวในมือขวา ไม่ใช่ดาบ

คำที่คัมภีร์ใช้คือ 刀 ซึ่งในภาษาจีนมักหมายถึงดาบคมเดียว ต่างจาก 剑 ที่เป็นดาบตรงสองคมแบบที่เห็นในวัดจีนปัจจุบัน

ปลายราชวงศ์ถัง: กล่องเงินจากกรุวัดฝ่าเหมิน

หลักฐานที่ผูกดาบเข้ากับราชาทิศใต้โดยเฉพาะ มาจากกรุใต้ดินของวัดฝ่าเหมิน (法门寺) มณฑลส่านซี ที่นั่นพบกล่องเงินซ้อนกันแปดชั้น เป็นของถวายของจักรพรรดิถังอี้จง [25] ชั้นที่ 7 คือกล่องเงินปิดทองรูปท้าวจตุโลกบาล สำนักวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวเซี่ยงไฮ้บรรยายด้านที่เป็นราชาทิศใต้ว่า "左手拄剑" คือมือซ้ายเท้าดาบ [9]

มีจุดหนึ่งที่ยังต้องตรวจ คำบรรยายเดียวกันถอดชื่อที่สลักบนด้านนี้ว่า "南方毗娄博义（增长）天王" ทั้งที่ 毗娄博叉 ปกติเป็นชื่อราชาทิศตะวันตก ตัว "义" น่าจะเป็นการอ่าน "叉" คลาดเคลื่อน แต่ต้องดูภาพจารึกจริงหรือรายงานขุดค้นก่อนจึงจะสรุปได้ [9] ปีที่แน่นอนของกล่องชั้นนี้ หน้าที่เปิดดูได้ก็ไม่ได้ระบุ บทความนี้จึงเขียนเพียงว่าปลายราชวงศ์ถัง

สมัยซ่ง: ภาพที่ยังถืออาวุธด้ามยาว

ภาพข้างล่างเป็นหีบไม้เขียนสีรูปท้าวจตุโลกบาลสมัยซ่งเหนือ จากเจดีย์รุ่ยกวง เมืองซูโจว จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ซูโจว ไฟล์ใน Wikimedia Commons ระบุว่าด้านนี้คือราชาทิศใต้ ท่านในภาพไม่ได้ถือดาบ แต่กำอาวุธด้ามยาวปลายแฉกตั้งตรง ใกล้กับหอกในคัมภีร์สมัยถังมากกว่า นี่เป็นภาพเดียวที่บทความนี้ได้เห็น จึงยังสรุปเป็นแบบแผนของทั้งยุคไม่ได้

สมัยหยวน: กายสีเขียวคราม ถือดาบวิเศษ

คู่มือพิธีบูชาพระไภษัชยคุรุเจ็ดพระองค์ ซึ่งแปลในสมัยหยวน ให้คำบรรยายที่แหล่งสมัยหลังยกมาอ้างบ่อยที่สุด

南方增长大天王，其身青色执宝剑

มหาราชาสวรรค์ทิศใต้ผู้ทำให้งอกงาม กายสีเขียวคราม ถือดาบวิเศษ [10]

宝剑 (แต้จิ๋ว โป้เกี่ยง / จีนกลาง เป่าเจี้ยน — ดาบวิเศษ) ในข้อความนี้คือดาบแบบ 剑 หอจดหมายเหตุไต้หวันก็อ้างข้อความนี้เมื่ออธิบายสีกายของท้าวทั้งสี่ [4] ในยุคเดียวกันยังมีภาพสลักที่ฐานหยวินไถ ด่านจวีหยงกวาน ทางเหนือของปักกิ่ง สร้างราว ค.ศ. 1342–1345 ภาพราชาทิศใต้อยู่บนผนังด้านตะวันออก ถัดจากราชาทิศตะวันออก [26][27] งานศึกษาภาพสลักชุดนี้ของหลิวจิ้ง ตีพิมพ์ปี 2014 เน้นที่รูปภูตผีใต้เท้าท้าวทั้งสี่ [26]

สมัยหมิงถึงปัจจุบัน

สมัยหมิง นิยายห้องสินให้ท่านถือดาบทั้งสองตอนที่กล่าวถึง [24][5] จิตรกรรมฝาผนังวัดฝ่าไห่ (法海寺) ในปักกิ่ง วาดระหว่าง ค.ศ. 1439–1443 วาดท่านไว้ฝั่งตะวันออก [28] ที่วัดซ่านฮว่า (善化寺) เมืองต้าถง อาคารประตูวัดสร้างสมัยราชวงศ์จิน ส่วนรูปปั้นท้าวทั้งสี่ในอาคารนั้นปั้นในรัชศกว่านลี่ สมัยหมิง [29][30]

ปัจจุบัน พิพิธภัณฑ์พระราชวังกู้กงอธิบายว่าท้าววิรุฬหกถือดาบ [17] หอจดหมายเหตุไต้หวันเขียนว่าท่าน "手持宝剑，使人增长善根" คือถือดาบวิเศษ ทำให้ผู้คนเพิ่มพูนกุศลมูล [4] พจนานุกรมออนไลน์ Zdic บรรยายว่าท่าน "手握慧剑" คือกำดาบปัญญา [31] การตีความว่าเป็น "ดาบปัญญาตัดกิเลส" จึงมาจากคำอธิบายยุคปัจจุบัน ไม่ใช่จากคัมภีร์ชั้นต้น

ยุค	หลักฐาน	ท้าววิรุฬหกถือ	สีกาย
ถัง ค.ศ. 654	陀罗尼集经	มือซ้ายดาบ (刀) มือขวาหอกยาว โคนจรดพื้น [11]	ไม่ระบุ
ปลายถัง	กล่องเงินวัดฝ่าเหมิน	มือซ้ายเท้าดาบ [9]	ไม่มีสี
หยวน	คู่มือพิธีบูชาพระไภษัชยคุรุ	ดาบวิเศษ (宝剑) [10]	เขียวคราม (青)
หมิง	นิยายห้องสิน ตอน 40 และ 99	ดาบ 青云剑 และ 青光宝剑 [24][5]	ไม่ระบุ
ปัจจุบัน	หอจดหมายเหตุไต้หวัน	ดาบ ทำให้คนเพิ่มกุศลมูล [4]	เขียว ตามคู่มือหยวน
ปัจจุบัน	พิพิธภัณฑ์กู้กง	ดาบ [17]	ไม่ระบุ

ข้อสรุปของหัวข้อนี้คือ ดาบเป็นของที่อยู่กับราชาทิศใต้ทุกยุคที่ตรวจได้ หอกยาวแบบสมัยถังค่อย ๆ หายไป ส่วนท้าวองค์อื่นในวัดจีนปัจจุบันถือผีผา ร่ม และงูหรือมังกรแทน [4][17]

6. วิธีจำรูปท้าววิรุฬหกในวัดจีน

ถ้ายืนอยู่หน้ารูปท้าวจตุโลกบาลในวัดจีนแล้วไม่แน่ใจว่าองค์ไหนคือท้าววิรุฬหก ใช้จุดสังเกตต่อไปนี้

1. ถือดาบตรงสองคม มือหนึ่งจับด้าม ปลายดาบชี้ขึ้นหรือเท้าลงพื้น [4][17]
2. กายหรือหน้าสีเขียวคราม ตามคู่มือพิธีสมัยหยวน [10] แต่บางวัดทาหน้าเป็นสีแดงหรือน้ำตาล (ดูภาพในหัวข้อ 11)
3. แต่งเกราะนักรบเต็มตัว สีหน้าดุ ตาโปน เป็นแบบที่พบบ่อย แต่ยังไม่พบคัมภีร์ที่กำหนดสีหน้าไว้
4. ถ้าองค์ที่เห็นถือผีผา ร่ม งู หรือมังกร นั่นคือท้าวองค์อื่น ไม่ใช่ท้าววิรุฬหก [4][17]

ตัวอย่างที่เห็นความต่างระหว่าง "ตำรา" กับ "งานช่าง" ได้ชัด คือรูปท้าววิรุฬหกที่วัดซงไป๋ มณฑลหูหนาน ซึ่งมี ภาพถ่ายใน Wikimedia Commons ป้ายหน้ารูปเขียนว่ากายท่านเป็นสีเขียวคราม และถือดาบวิเศษ แต่ใบหน้าของรูปทาเป็นสีแดงน้ำตาล

ตำแหน่งในวัดจีน

วัดจีนตั้งท้าวจตุโลกบาลไว้ใน 天王殿 (แต้จิ๋ว เทียงอ๊วงโต่ย / จีนกลาง เทียนหวังเตี้ยน — วิหารราชาสวรรค์) ซึ่งเป็นวิหารแรกที่ผู้มาวัดต้องผ่าน กลางวิหารประดิษฐาน พระศรีอริยเมตไตรย หรือ 弥勒 (แต้จิ๋ว นี้เล็ก / จีนกลาง หมีเล่อ) ท้าวทั้งสี่ยืนสองข้าง และด้านหลังพระเมตไตรยมี พระเวทโพธิสัตว์ หรือ 韦驮 (แต้จิ๋ว อุ๊ยท้อ / จีนกลาง เหวยถัว) หันหน้าเข้าหาวิหารใหญ่ [18][32][19]

ในงานศิลปะที่ตรวจได้ ราชาทิศใต้มักวางคู่กับราชาทิศตะวันออกในฝั่งตะวันออก ทั้งภาพสลักที่ด่านจวีหยงกวานสมัยหยวนและจิตรกรรมวัดฝ่าไห่สมัยหมิง [26][28] แต่สองตัวอย่างนี้ยังไม่พอจะบอกว่าทุกวัดจัดแบบเดียวกัน

วัดฝ่ายเต๋าก็มีเทพเฝ้าประตูของตนเอง เช่น หวังหลิงกวน เทพธรรมบาลเฝ้าประตูวัด ซึ่งเป็นคนละคติกับท้าวจตุโลกบาลของพุทธ

7. ดาบคือ "ลม": ท้าววิรุฬหกในชุดลมฝนตามฤดูกาล

คนจีนนิยมอธิบายของถือของท้าวทั้งสี่ด้วยวลี 风调雨顺 (แต้จิ๋ว ฮงเที้ยวอู้ซุ๋ง / จีนกลาง เฟิงเถียวอวี่ซุ่น — ลมฝนตกต้องตามฤดูกาล) หอจดหมายเหตุไต้หวันอธิบายว่า ในสังคมเกษตรสมัยก่อนที่ชีวิตขึ้นกับฟ้าฝน ชาวบ้านขอให้ลมฝนตามฤดู พืชผลอุดม บ้านเมืองสงบ ท้าวจตุโลกบาลในศาลเจ้าจึงกลายเป็นเทพผู้คุ้มครองจิตใจของผู้คน และของที่ท่านถือ ชาวบ้านก็เชื่อว่าแทนคำทั้งสี่ในวลีนี้ [4]

ดาบของท้าววิรุฬหกแทนคำว่า "ลม" เหตุผลที่เล่ากันคือการพ้องเสียง ตัว 锋 ที่แปลว่าคมดาบ ออกเสียงจีนกลางว่า fēng เหมือนตัว 风 ที่แปลว่าลม [12] ในพจนานุกรมแต้จิ๋วสำเนียงเท่งไฮ้ เสียงอ่านแบบหนังสือของสองตัวนี้ก็เป็น "ฮง" เหมือนกัน [6] คำอธิบายเรื่องเสียงพ้องนี้เป็นคติชาวบ้าน ไม่ได้มาจากคัมภีร์

แหล่ง	ลม (风)	กลมกลืน (调)	ฝน (雨)	ราบรื่น (顺)
นิยายห้องสิน ตอน 99 [5]	ท้าววิรุฬหก ดาบ	ท้าววิรูปักษ์ ผีผา	ท้าวเวสสุวรรณ ร่ม	ท้าวธตรฐ สัตว์วิเศษ
สารานุกรม Sogou [12]	ท้าววิรุฬหก ดาบ	ท้าวธตรฐ ผีผา	ท้าวเวสสุวรรณ ร่ม	ท้าววิรูปักษ์ งู

หอจดหมายเหตุไต้หวันบรรยายของถือในศาลเจ้าปัจจุบันว่า ราชาทิศตะวันออกถือผีผา ราชาทิศใต้ถือดาบ ราชาทิศตะวันตกมีมังกรพันมือ และราชาทิศเหนือถือร่ม [4] ตรงกับชุดของ Sogou ต่างกันเพียงงูกับมังกร

ทุกแหล่งให้ราชาทิศใต้คือ "ลม" ตรงกันหมด จุดที่ขัดกันอยู่ที่ราชาทิศตะวันออกกับตะวันตก ในนิยายห้องสิน ผีผาเป็นของราชาทิศตะวันตก ส่วนศาลเจ้าและวัดจีนปัจจุบันให้ผีผาแก่ราชาทิศตะวันออก [5][4] ใครจะดูรูปในวัดจึงควรจำท้าววิรุฬหกจากดาบก่อน แล้วค่อยไล่ดูองค์อื่น

8. ท้าววิรุฬหกช่วยเรื่องอะไร: ความเชื่อและการขอพร

คำถามว่า "ท้าววิรุฬหกช่วยเรื่องอะไร" มีคำตอบหลายชั้น บางชั้นมาจากคัมภีร์ บางชั้นมาจากคติชาวบ้าน และบางชั้นเป็นคำโฆษณา

• เพิ่มพูนความดี ความหมายที่อ้างได้มากที่สุดมาจากชื่อของท่านเอง หอจดหมายเหตุไต้หวันเขียนว่าท่าน "使人增长善根" คือทำให้คนเพิ่มพูนกุศลมูล [4] ตำราสมัยซ่งที่ยกไว้ในหัวข้อ 1 ก็อธิบายชื่อไปในทางเดียวกัน [20]
• ลมฝนตามฤดูกาล ในคติชาวบ้านไต้หวันและวัดจีนทั่วไป ท้าวจตุโลกบาลคือผู้ดูแลลมฝน และท่านถือส่วนที่เป็น "ลม" [4][12] คติข้อนี้เป็นความเชื่อพื้นบ้าน ไม่ใช่คำสอนในพระสูตร
• คุ้มครองโลกมนุษย์ ตำราสมัยซ่งตามที่บทความใน sohu ยกมาว่าท่าน "护南赡部洲" คือคุ้มครองชมพูทวีปซึ่งก็คือโลกมนุษย์ คนที่แสวงหากุศลจึงควรพึ่งท่าน [20] ข้อนี้พบในแหล่งเดียว Zdic ก็บรรยายคล้ายกันว่าท่านคุ้มครองชมพูทวีป [31]
• คุ้มครองบ้านเมืองที่รักษาธรรม สุวรรณประภาสสูตรให้ท้าวทั้งสี่ปฏิญาณคุ้มครองแผ่นดินและผู้ปกครองที่รักษาพระสูตร [22]
• เฝ้าดูความดีของคนในวันพระ พระสูตรเล่าว่าท้าวทั้งสี่ส่งผู้แทนหรือลงมาเองเพื่อดูว่าใครกตัญญู ถือศีล และให้ทาน [14][7]

สิ่งที่ยังไม่พบหลักฐาน ได้แก่การจัดท้าวจตุโลกบาลเป็นพระประจำปีเกิด และคำโฆษณาว่าไหว้ท้าววิรุฬหกแล้ว "ธุรกิจเติบโต" ข้อหลังนี้ตีความจากความหมายของชื่อ ยังไม่พบรากในคัมภีร์ที่ตรวจ

ถ้าจะขอพรจากท่าน ความหมายที่ตรงกับคัมภีร์ที่สุดคือการขอให้ความดีของตนงอกงาม ไม่ใช่ขอลาภลอย เว็บไซต์นี้ถือหลักว่าศรัทธาเป็นกำลังใจ ไม่ใช่ทางลัดแทนความรับผิดชอบ

9. วันสำคัญของท้าววิรุฬหก: ไม่มีวันเกิด แต่มีวันพระและพิธีถวายสำรับเทวดา

ข้อมูลที่ตรวจได้ไม่พบวันเกิดของท้าววิรุฬหก ทั้งในพระสูตร ในปฏิทินวัด และในรายการวันเกิดเทพที่ค้น วันที่เกี่ยวกับท่านจริงมีสองแบบ คือวันพระประจำเดือนตามพระสูตร [14][7] และพิธี 斋天 (แต้จิ๋ว เจเทียง / จีนกลาง ไจเทียน — ถวายสำรับเทวดา) ที่วัดหลิงอิ่นจัดทุกปีในวันที่ 9 เดือน 1 ตามปฏิทินจีน เพื่อบูชาเหล่าเทวดาผู้คุ้มครองโลก วัดระบุว่าวันนั้นเป็นวันเกิดของ 帝释天 (แต้จิ๋ว ตี่เส็กเทียง / จีนกลาง ตี้ซื่อเทียน — พระอินทร์) [13]

วัน	วันจันทรคติจีน	2026	2027	2028	ที่มา
พิธีถวายพระและถวายสำรับเทวดา	เดือน 1 วันที่ 9 (正月初九)	25 ก.พ. 2026	14 ก.พ. 2027	3 ก.พ. 2028	วัดหลิงอิ่น [13]
วันพระที่ท้าวจตุโลกบาลลงตรวจโลก	วันที่ 8, 14, 15, 23, 29, 30 ของทุกเดือน	ทุกเดือน	ทุกเดือน	ทุกเดือน	四天王经 [14]
วันเกิดท้าววิรุฬหก	ไม่พบ	–	–	–	ไม่พบในหลักฐานที่ตรวจ

วันที่สากลในแถวแรกแปลงจากปฏิทินจันทรคติจีน ส่วนวันพระในแถวที่สองตรงกับวันที่ตามจันทรคติจีนของทุกเดือน 世记经 ระบุเฉพาะวันที่ 8, 14 และ 15 ว่าเป็นวันถือศีลครึ่งเดือน [7]

10. วิธีไหว้ท้าววิรุฬหกและบทสวด: สิ่งที่วัดและคัมภีร์ให้ไว้จริง

ในวัดจีน

วัดจีนไม่ได้ไหว้ท้าววิรุฬหกแยกองค์ แต่ไหว้รวมในฐานะเทวดาผู้คุ้มครองธรรมในพิธีถวายพระและถวายสำรับเทวดา [13] วัดหลิงอิ่นใช้เครื่องบูชาสิบอย่าง คือ "香、花、灯、涂、果、茶、食、宝、珠、衣" ได้แก่ ธูป ดอกไม้ ประทีป เครื่องหอม ผลไม้ ชา อาหาร ของมีค่า ไข่มุก และผ้า และสวดตามคู่มือพิธีถวายสำรับเทวดาของวัด [13]

เท่าที่ตรวจ ยังไม่พบขั้นตอนเฉพาะสำหรับท่านที่วัดจีนกำหนดไว้ และยังไม่พบแนวทางของวัดที่ให้ตั้งบูชาท้าววิรุฬหกองค์เดียวไว้ที่บ้าน

ธูปกี่ดอก

ไม่พบคัมภีร์หรือวัดจีนใดกำหนดจำนวนธูปสำหรับท้าววิรุฬหกโดยเฉพาะ ฝั่งไทย วัดใหม่สี่หมื่น จังหวัดราชบุรี ให้ผู้มาร่วมงานบูชาจุดธูป 9 ดอก หันหน้าไปทิศตะวันออก และไหว้ท้าวจตุโลกบาลทั้งสี่พร้อมกัน [33] นี่คือแนวทางของวัดหนึ่ง ไม่ใช่กฎตายตัว เรื่องจำนวนธูปในบ้านคนไทยเชื้อสายจีนโดยรวม อ่านเพิ่มได้ที่ ไหว้พระไหว้เจ้าใช้ธูปกี่ดอก

บทสวดและคาถา

คำนมัสการ "南无南方增长天王" ที่เว็บทั่วไปใช้ ยังไม่พบในหน้าเว็บของวัดหรือในคัมภีร์ที่เปิดตรวจ บทความนี้จึงไม่แนะนำให้ถือเป็นบทสวดจากพระสูตร

ใน 陀罗尼集经 ผูกที่ 11 เล่มเดียวกับที่ให้รูปลักษณ์ของท่าน มีหัวข้อชื่อ "南方毗噜陀迦天王法印咒" คือมุทราและมนตร์ประจำท้าววิรุฬหก [11] หัวข้อนี้เป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมสายมนตร์ในคัมภีร์ บอกท่ามือที่ต้องทำประกอบมนตร์ ไม่ใช่บทสวดไหว้ทั่วไป และไม่พบว่าวัดที่ตรวจนำมาใช้ในพิธีไหว้ บทความนี้จึงไม่คัดตัวมนตร์มาลง

สิ่งที่พระสูตรบอกไว้ตรง ๆ คือท้าวจตุโลกบาลอยากเห็นอะไรจากมนุษย์ในวันพระ 四天王经 ระบุว่า ถ้าในวันนั้นผู้คน "归佛、归法、归比丘僧；清心守斋，布施贫乏" และ "孝顺二亲" คือถึงพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง ทำใจให้บริสุทธิ์และถือศีล ให้ทานแก่ผู้ยากไร้ และกตัญญูต่อพ่อแม่ ท้าวทั้งสี่จะนำความดีนั้นไปทูลพระอินทร์ [14] สำหรับผู้ที่ศรัทธาท่าน นี่คือ "การไหว้" ที่มีคัมภีร์รองรับมากที่สุด

11. ท้าววิรุฬหกในวัฒนธรรมแต้จิ๋วและในไทย

ฝั่งแต้จิ๋ว

วัดหลักของเมืองแต้จิ๋วคือ 开元寺 (แต้จิ๋ว ไคง้างยี่ / จีนกลาง ไคหยวนซื่อ — วัดรัชศกไคหยวน) สร้างปี ค.ศ. 738 ผังแกนกลางเรียงจากประตูวัด วิหารราชาสวรรค์ ไปถึงวิหารพระประธาน [34] เว็บไซต์ประเพณีจีนบรรยายวิหารราชาสวรรค์ของวัดนี้ว่า "殿中设弥勒佛座；两侧是四大天王" คือกลางวิหารมีพระเมตไตรย สองข้างเป็นท้าวจตุโลกบาล [19] เว็บไซต์ข่าวเฟิ่งหวงอ้างผู้เชี่ยวชาญว่าโครงสร้างวิหารนี้เป็นแบบสมัยซ่ง ซึ่งพบในแหล่งเดียว [34]

ชื่อท่านในสำเนียงเท่งไฮ้คือ เจงเจี้ยงเทียงอ๊วง เป็นรูปที่ร่างจากพจนานุกรม Mogher [6] ยังไม่พบรูปเขียนภาษาไทยที่ชุมชนแต้จิ๋วในไทยใช้เรียกท่านจริง ถ้าผู้อ่านเคยได้ยินผู้ใหญ่ในบ้านเรียกต่างไป รูปนั้นควรมาก่อนรูปที่ร่างไว้

ภาพข้างล่างถ่ายในวัดแห่งหนึ่งในเขตซัวเถา เมืองท่าของชาวแต้จิ๋ว ท่านถือดาบตามแบบแผน แต่ใบหน้าทาสีแดงน้ำตาล ไม่ใช่สีเขียวครามตามคู่มือพิธี ใต้เท้ามีรูปภูตผีหมอบอยู่ ภาพภูตผีใต้เท้าท้าวทั้งสี่แบบนี้มีให้เห็นแล้วในภาพสลักสมัยหยวน [26]

ฝั่งไทย

เถรวาทไทยรู้จักท่านผ่านมหาสมยสูตร ในฐานะหัวหน้ากุมภัณฑ์ประจำทิศใต้ [3] วิกิพีเดียไทยบันทึกว่ามีประติมากรรมท้าวจตุโลกบาลประดับพระเมรุมาศในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพรัชกาลที่ 9 เมื่อ พ.ศ. 2560 และคำบรรยายภาพระบุว่าท้าววิรุฬหกมีกายสีฟ้า [15] ข้อนี้พบในแหล่งเดียว แต่น่าสนใจว่าสีกายใกล้กับสีเขียวครามในคู่มือพิธีจีนสมัยหยวน [10]

งานวิจัยในวารสารปณิธาน ปี 2568 ซึ่งเก็บข้อมูลจากวัดไทยและวัดจีนในอำเภอเมืองเชียงใหม่ พบว่าวัดไทยมักทำท้าวจตุโลกบาลเป็นประติมากรรม ตั้งบริเวณทางเข้าวัดหรือพระอุโบสถ เน้นความสงบสง่า ส่วนวัดจีนมักทำเป็นจิตรกรรมฝาผนังที่ศาลาแรกหรือประตูวัดในฐานะทวารบาล เน้นพลังและการเคลื่อนไหว และท้าวแต่ละองค์ถืออาวุธต่างกัน [35]

ที่วัดใหม่สี่หมื่น ราชบุรี ข่าวปี 2565 บรรยายรูปท้าววิรุฬหกของวัดว่า "ผู้ปกครองประจำทิศใต้ มีอสูรเป็นบริวาร" และ "มือขวาทรงทวน" [33] น่าสังเกตว่ารูปนี้ถืออาวุธด้ามยาวในมือขวา เหมือนหอกในคัมภีร์จีนสมัยถัง [11] แต่ยังไม่พบหลักฐานว่าสองเรื่องนี้สืบทอดถึงกัน ส่วนวัดจีนในไทย เช่นวัดมังกรกมลาวาส ยังไม่พบแหล่งที่เปิดตรวจได้ซึ่งบรรยายตำแหน่งและของถือของท้าวทั้งสี่

ประเด็น	คติไทย	คติจีน
ชื่อ	ท้าววิรุฬหก จากบาลี Virūḷhaka [15]	增长天王 แปลความหมายของชื่อ [2]
บริวาร	กุมภัณฑ์ [3] ข่าววัดไทยเขียนว่าอสูร [33]	กุมภัณฑ์และเปรต [2] พระสูตรจีนฉบับหนึ่งว่านาค [8]
ของถือ	ทวนในมือขวา ที่วัดใหม่สี่หมื่น [33]	ดาบ [4][17]
สีกาย	ประติมากรรมพระเมรุมาศกายสีฟ้า [15]	เขียวคราม ตามคู่มือสมัยหยวน [10]
รูปแบบในวัด	ประติมากรรมสงบสง่าที่ทางเข้า [35]	ภาพผนังหรือรูปปั้นท่าทางดุดันในวิหารแรก [35][32]
การไหว้	ธูป 9 ดอก หันทิศตะวันออก ไหว้รวมสี่องค์ [33]	ไหว้รวมกับเหล่าเทวดาในพิธีถวายสำรับเทวดา [13]
ในวรรณกรรม	–	หมัวหลี่ชิงในนิยายห้องสิน [5]

ความต่างในตารางไม่ได้บอกว่าฝ่ายไหนถูก ทั้งสองฝ่ายสืบจากคัมภีร์ชุดเดียวกัน แล้วเติบโตไปตามช่างและผู้ศรัทธาของแต่ละถิ่น ลูกหลานแต้จิ๋วในไทยที่ไหว้ทั้งที่วัดไทยและวัดจีน จะเห็นท่านได้ทั้งสองแบบ

12. ศาสนสถานสำคัญในจีนที่ได้เห็นท้าววิรุฬหก

ตารางนี้คัดสถานที่ที่มีหลักฐานเฉพาะเรื่องท้าววิรุฬหก ไม่ใช่เพียงมีวิหารราชาสวรรค์ทั่วไป

สถานที่	เมือง	ทำไมสำคัญต่อท้าววิรุฬหก	แผนที่
พิพิธภัณฑ์วัดฝ่าเหมิน (法门寺博物馆)	ฝูเฟิง เป่าจี มณฑลส่านซี	กล่องเงินปลายราชวงศ์ถัง ราชาทิศใต้เท้าดาบ [9][25]	เปิดแผนที่ AMAP
ฐานหยวินไถ ด่านจวีหยงกวาน (居庸关云台)	ชางผิง ปักกิ่ง	ภาพสลักสมัยหยวน ค.ศ. 1342–1345 ท่านอยู่ผนังตะวันออก [26][27]	เปิดแผนที่ AMAP
วัดซ่านฮว่า (善化寺)	ต้าถง มณฑลซานซี	อาคารประตูวัดสมัยราชวงศ์จิน รูปท้าวทั้งสี่สมัยหมิง [29][30]	เปิดแผนที่ AMAP
วัดฝ่าไห่ (法海寺)	ฉือจิ่งซาน ปักกิ่ง	จิตรกรรมราชสำนักหมิง ค.ศ. 1439–1443 วาดท่านไว้ฝั่งตะวันออก [28]	เปิดแผนที่ AMAP
วิหารราชาสวรรค์ วัดหลิงอิ่น (灵隐寺)	หางโจว มณฑลเจ้อเจียง	รูปท้าวทั้งสี่สูงราว 8 เมตร ปั้นปี ค.ศ. 1932 และพิธีถวายสำรับเทวดาประจำปี [18][13]	เปิดแผนที่ AMAP
วัดไคหยวน (开元寺)	เมืองแต้จิ๋ว มณฑลกวางตุ้ง	วัดหลักของแต้จิ๋ว สร้างปี ค.ศ. 738 มีวิหารราชาสวรรค์ [34][19]	เปิดแผนที่ AMAP

แผนที่ใช้พิกัด GCJ-02 ของ AMAP ซึ่งเป็นระบบพิกัดที่แผนที่ในจีนใช้ ตำแหน่งอาจคลาดจากแผนที่ที่ใช้พิกัดสากลเล็กน้อย

ถ้ำหลงเหมินและถ้ำม่อเกาก็มีรูปราชาสวรรค์ แต่แหล่งที่เปิดดูได้ไม่ระบุว่าองค์ใดคือราชาทิศใต้ จึงไม่ได้ใส่ไว้ในตาราง

13. ความเชื่อกับหลักฐาน: เรื่องที่คนไทยมักเข้าใจผิด

เรื่องที่ได้ยิน	หลักฐานว่าอย่างไร
ท้าววิรุฬหกคือหมัวหลี่ชิง พี่ใหญ่สี่ขุนพลตระกูลหม่อ	หมัวหลี่ชิงเป็นตัวละครในนิยายราชวงศ์หมิง ไม่ใช่คัมภีร์พุทธ [4][5]
ท้าวจตุโลกบาลก็คือ 四大金刚 (แต้จิ๋ว ซี่ไต๋กิมกัง / จีนกลาง ซื่อต้าจินกัง — สี่วัชระ)	ตามหลักวิชาเป็นคนละกลุ่ม แม้พิพิธภัณฑ์กู้กงบันทึกว่าชาวบ้านนิยมเรียกเช่นนั้น [17]
ชื่อจีนอ่านว่า "เจิงฉาง"	ตัว 长 ในชื่อนี้แปลว่างอกงาม อ่าน zhǎng คือ "เจิงจ่าง" [2][6]
ทุกคัมภีร์ให้ท่านคุมกุมภัณฑ์	ส่วนใหญ่ใช่ แต่ 大会经 ฉบับจีนเขียนว่าคุมนาค [8]
ดาบเป็นสัญลักษณ์เฉพาะของท่านมาตั้งแต่แรก	คัมภีร์สมัยถังให้ท้าวทุกองค์ถือดาบในมือซ้าย ราชาทิศใต้ต่างที่หอกในมือขวา ดาบเฉพาะองค์ปรากฏชัดบนกล่องเงินปลายถัง [11][9]
ท้าววิรุฬหกมีวันเกิดประจำปี	ไม่พบในพระสูตรหรือปฏิทินวัดที่ตรวจ วัดไหว้รวมในพิธีถวายสำรับเทวดาและในวันพระ [13][14]
ไหว้แล้วธุรกิจเติบโต	ตีความจากความหมายของชื่อ ยังไม่พบในคัมภีร์ ความหมายในคัมภีร์คือการเพิ่มพูนกุศล [4]
มีบทสวดเฉพาะของท้าววิรุฬหกที่วัดจีนใช้ไหว้	วัดที่ตรวจไหว้รวมในพิธีของเหล่าเทวดา มนตร์ประจำองค์ที่พบอยู่ในคัมภีร์สายมนตร์ ไม่ใช่บทสวดไหว้ทั่วไป [13][11]

ยังมีคำถามที่หลักฐานยังตอบไม่ได้ เช่น ชื่อที่สลักบนกล่องเงินวัดฝ่าเหมิน เหตุที่ 大会经 ให้ท่านคุมนาค และชื่อบิดามารดาของท่าน ซึ่งต้องเปิดคัมภีร์ต้นฉบับเทียบอีกครั้ง [9][8][20] เมื่อพบหลักฐานใหม่ บทความนี้จะแก้ไขและบันทึกไว้

คำถามที่พบบ่อย

ท้าววิรุฬหก คือใคร?

ท้าววิรุฬหกคือราชาสวรรค์ผู้ปกครองทิศใต้ หนึ่งในท้าวจตุโลกบาล เป็นหัวหน้าของพวกกุมภัณฑ์ [3] คนจีนเรียกท่านว่า 增长天王 หรือเจิงจ่างเทียนหวัง แปลว่าราชาสวรรค์ผู้ทำให้งอกงาม [2]

ท้าววิรุฬหกถืออะไร ทำไมถือดาบ?

ในวัดจีนท่านถือดาบ ซึ่งอยู่กับราชาทิศใต้มาตั้งแต่ปลายราชวงศ์ถัง [9][10] คำอธิบายยุคปัจจุบันตีความว่าเป็นดาบปัญญา และในคติลมฝนตามฤดูกาล ดาบหมายถึงลม เพราะคำว่าคมดาบพ้องเสียงกับคำว่าลม [31][12]

ท้าววิรุฬหกช่วยเรื่องอะไร?

ความหมายที่อ้างได้มากที่สุดคือช่วยให้ผู้คนเพิ่มพูนความดีหรือกุศลมูล ตามความหมายของชื่อ [4] คติชาวบ้านยังให้ท่านดูแลลมให้ตามฤดูกาล ส่วนคำโฆษณาว่าไหว้แล้วธุรกิจเติบโตยังไม่พบรากในคัมภีร์

ท้าววิรุฬหกวันเกิดวันไหน?

ไม่พบวันเกิดของท่านในพระสูตรหรือปฏิทินวัดที่ตรวจ วัดจีนไหว้ท่านรวมกับเหล่าเทวดาในพิธีวันที่ 9 เดือน 1 จีน ซึ่งตรงกับ 25 ก.พ. 2026, 14 ก.พ. 2027 และ 3 ก.พ. 2028 [13]

ไหว้ท้าววิรุฬหกอย่างไร ใช้ธูปกี่ดอก?

ไม่มีคัมภีร์กำหนดจำนวนธูปไว้ วัดใหม่สี่หมื่น ราชบุรี ให้จุดธูป 9 ดอก หันหน้าไปทิศตะวันออก ไหว้ท้าวทั้งสี่พร้อมกัน [33] ส่วนวัดจีนไหว้ท่านรวมในพิธีถวายสำรับเทวดา [13]

ท้าววิรุฬหกมีบทสวดหรือคาถาไหม?

ยังไม่พบบทสวดเฉพาะองค์ที่วัดจีนใช้ไหว้ และคำนมัสการที่เว็บทั่วไปใช้ก็ยังไม่พบในแหล่งของวัด มนตร์ประจำองค์ที่พบอยู่ในคัมภีร์สายมนตร์สมัยถัง ซึ่งเป็นพิธีเฉพาะ ไม่ใช่บทสวดไหว้ทั่วไป [11]

ท้าวจตุโลกบาลมีใครบ้าง ท้าววิรุฬหกอยู่ทิศไหน?

ท้าวจตุโลกบาลมีสี่องค์ ท้าวธตรฐทิศตะวันออก ท้าววิรุฬหกทิศใต้ ท้าววิรูปักษ์ทิศตะวันตก และท้าวเวสสุวรรณหรือท้าวกุเวรทิศเหนือ [3][15]

ท้าววิรุฬหกต่างจากท้าววิรูปักษ์อย่างไร?

ชื่อคล้ายกันแต่เป็นคนละองค์ ท้าววิรุฬหกอยู่ทิศใต้ คุมกุมภัณฑ์ ในวัดจีนถือดาบ ส่วนท้าววิรูปักษ์อยู่ทิศตะวันตก คุมนาค ในวัดจีนปัจจุบันถืองูหรือมังกร [15][4][12]

增长天王 กับหมัวหลี่ชิงเป็นองค์เดียวกันไหม?

หมัวหลี่ชิงคือชื่อที่นิยายห้องสินสมัยหมิงตั้งให้ราชาทิศใต้ ให้ถือดาบและดูแลลม [5] แต่เรื่องสี่ขุนพลตระกูลหม่อเป็นนิยาย ไม่ใช่คัมภีร์พุทธ [4]

แหล่งอ้างอิง

1. Four Heavenly Kings — Wikipedia
2. 大智度论 卷54 天主品 (T1509, 鸠摩罗什 译) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
3. มหาสมยสูตร พระไตรปิฎกเล่มที่ 10 ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย — 84000.org
4. 台湾民间守护神－四大天王 (民俗文物小常识) — 国史馆台湾文献馆
5. 封神演义 第九十九回 姜子牙归国封神 — 维基文库 (Wikisource)
6. 长 (คำอ่านแต้จิ๋ว คอลัมน์สำเนียง澄海) — Mogher 潮州话字典
7. 长阿含经 卷20 世记经 四天王品 (T0001) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
8. 长阿含经 卷12 大会经 (T0001, 佛陀耶舍 共 竺佛念 译) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
9. 又有“195文物”亮相 (鎏金四天王盝顶银宝函) — 上海市文化和旅游局
10. 药师琉璃光王七佛本愿功德经念诵仪轨供养法 (T0926, 沙啰巴 译) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
11. 陀罗尼集经 卷11 四天王像法 (T0901, 阿地瞿多 译) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
12. 佛教四大天王 — 搜狗百科
13. 杭州灵隐寺丙午新春供佛斋天法会 — 灵隐寺
14. 佛说四天王经 (T0590, 智严 共 宝云 译) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
15. จาตุมหาราชิกา — วิกิพีเดีย
16. 翻译名义集 卷2 (T2131, 法云 编) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
17. 四大天王 (词条) — 故宫博物院
18. 浙江杭州灵隐寺 — 凤凰网
19. 潮州开元寺 — 风俗网
20. 广财龙王：疑为增长天王之父 (ยก 重编诸天传 南方天王传) — 搜狐
21. 重编诸天传 (X1658, 行霆 述) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
22. 金光明最胜王经 卷6 四天王护国品 (T0665, 义净 译) — CBETA ผ่าน tripitaka.zensoul.org
23. ห้องสิน — วิกิพีเดีย
24. 封神演义 第四十回 四天王遇丙灵公 — 维基文库 (Wikisource)
25. 唐八重宝函 — 文博陕西
26. 居庸关云台天王脚下鬼怪形象考辨 (刘静, 《艺术工作》 2014) — xueshu.com.cn
27. 全国重点文物保护单位（北京篇）：居庸关云台 — 新浪
28. 最美的明代壁画 (法海寺 帝释梵天图) — 搜狐
29. 到善化寺，看金代最美彩塑 — 网易 文博时空
30. 大同善化寺简介 — 大同本地宝
31. 增长天王 — 汉典 (Zdic)
32. 护国重建 寺院的天王殿 — 搜狐
33. มีเวลาแค่ 20 นาที! สายมูแห่จุดธูป 9 ดอก บูชาท้าวเวสสุวรรณ-ท้าวจตุโลกบาล แน่นวัด (25 ก.ค. 2565) — Sanook
34. 广东潮州开元寺 — 凤凰网
35. ท้าวจตุโลกบาลสองวัฒนธรรม (ณัฐยศ วังล้อม, วศิน ศตพรวรจิต) วารสารปณิธาน 21(2) 2568 — ThaiJO