โจโฉตัดเคราหนีม้าเฉียวเป็นเรื่องแต่ง! แต่โจโฉเกือบตายกลางศึกจริง และครอบครัวม้าเท้งต้องจ่ายด้วยชีวิต

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น ม้าเฉียว (马超 หม่าเชา) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากในบทความนี้อยู่ในตอนที่ ๔๗–๔๘ ของฉบับไทย

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
曹操	Cáo Cāo	เฉาเชา	โจโฉ
马超	Mǎ Chāo	หม่าเชา	ม้าเฉียว
马腾	Mǎ Téng	หม่าเถิง	ม้าเท้ง (พ่อของม้าเฉียว)
马休	Mǎ Xiū	หม่าซิว	ม้าฮิว
马铁	Mǎ Tiě	หม่าเที่ย	ม้าเทียด
马岱	Mǎ Dài	หม่าไต้	ม้าต้าย
许褚	Xǔ Chǔ	สฺวี่ฉู่	เคาทู
韩遂	Hán Suì	หานซุ่ย	หันซุย
贾诩	Jiǎ Xǔ	เจี๋ยสฺวี่	กาเซี่ยง
丁斐	Dīng Fěi	ติงเฝ่ย	เต๋งฮุย
张郃	Zhāng Hé	จางเหอ	เตียวคับ
张既	Zhāng Jì	จางจี้	เตียวกี๋
钟繇	Zhōng Yáo	จงเหยา	จงฮิว
杨阜	Yáng Fù	หยางฟู่	เอียวหู
韦康	Wéi Kāng	เหวยคัง	อุยของ
姜叙	Jiāng Xù	เจียงซฺวี่	ไม่ปรากฏในฉบับไทย
潼关	Tóngguān	ถงกวน	ด่านตงก๋วน
渭水	Wèi shuǐ	เว่ยสุ่ย	แม่น้ำอุยโห
邺	Yè	เย่	เมืองเงียบกุ๋น

1. ฉากตัดหนวดตัดเคราที่คนไทยจำได้

ตอนที่ 58 ของนิยายฉบับจีน ชื่อตอนว่า 「马孟起兴兵雪恨　曹阿瞒割须弃袍」 "ม้าเฉียวยกทัพล้างแค้น โจโฉตัดหนวดทิ้งเสื้อ" (คำว่า 须 และ 髯 ในต้นฉบับหมายถึงหนวดเคราที่คาง ฉบับไทยใช้คำว่า "หนวด") ม้าเฉียว (马超 หม่าเชา) ยกทัพจากเสเหลียงมาตีด่านตงก๋วน (潼关 ถงกวน) หลังรู้ว่าโจโฉฆ่าพ่อของตน ทหารโจโฉแตกพ่าย ทหารม้าเฉียวไล่ล่าตัวโจโฉกลางสนามรบ นิยายเล่าว่า

「只听得西凉军大叫：『穿红袍的是曹操！』操就马上急脱下红袍，又听得大叫：『长髯者是曹操！』操惊慌，掣所佩刀断其髯。」

"ได้ยินแต่ทหารเสเหลียงร้องว่า 'คนใส่เสื้อแดงคือโจโฉ!' โจโฉรีบถอดเสื้อแดงทิ้งบนหลังม้า แล้วได้ยินร้องอีกว่า 'คนหนวดยาวคือโจโฉ!' โจโฉตกใจ ชักกระบี่ที่เอวตัดหนวดทิ้ง"

พอทหารม้าเฉียวรู้ว่าโจโฉตัดหนวดแล้ว ก็ร้องหา 「短髯者是曹操」 "คนหนวดสั้นคือโจโฉ" โจโฉต้องฉีกชายธงมาห่อคางหนี แล้วยังถูกม้าเฉียวไล่ทันจนต้องวิ่งอ้อมต้นไม้ ทวนของม้าเฉียวปักเข้าต้นไม้แทนตัวโจโฉ

ตอนที่ ๔๘ ของฉบับไทยเล่าฉากนี้ครบ แต่เปลี่ยนเสื้อแดงเป็นเกราะแดง

"ทหารทั้งปวงก็สั่งกันต่อไปว่า อ้ายใส่เกราะแดงนั้นโจโฉคนร้ายให้จับเอาตัวมันจงได้ โจโฉได้ยินดังนั้นก็ตกใจ ถอดเกราะทิ้งเสียควบม้าหนีปนไปกับทหารเลว เหล่าทหารม้าเฉียวร้องว่า อ้ายหนวดยาวนั้นและโจโฉ ให้จับตัวจงได้ โจโฉก็เอากระบี่ตัดหนวดทิ้งเสีย"

ก่อนหน้านั้น ม้าเฉียวด่าโจโฉว่า "แล้วมึงฆ่าบิดากับน้องกูเสีย กูก็มีความแค้นนัก" เพราะในนิยาย ม้าเท้ง (马腾 หม่าเถิง) ถูกโจโฉลวงเข้าเมืองหลวงแล้วฆ่าทิ้งตอนที่ ๔๗ ของฉบับไทยเล่าว่าม้าเท้ง "ด่าโจโฉมิได้ขาดคำจนทหารลงดาบฟันถึงแก่ความตาย" นิยายจึงวางม้าเฉียวเป็นลูกกตัญญูที่มาล้างแค้นให้พ่อ และวางโจโฉเป็นคนร้ายที่ถูกไล่จนต้องตัดหนวดตัวเองทิ้งอย่างน่าอับอาย

2. ศึกด่านตงก๋วนในพงศาวดาร: ไม่มีหนวด ไม่มีเสื้อแดง

ชีวประวัติโจโฉใน《三国志·魏书·武帝纪》เล่าศึกปี ค.ศ. 211 ไว้ค่อนข้างละเอียด และไม่มีฉากตัดหนวดหรือทิ้งเสื้อเลย เหตุที่ม้าเฉียวก่อกบฏในพงศาวดารก็ไม่ใช่การแก้แค้นให้พ่อ แต่เป็นความระแวง โจโฉส่งจงฮิว (钟繇 จงเหยา) ไปตีเตียวฬ่อที่ฮันต๋ง ซึ่งต้องผ่านแดนกวนจง 「是时关中诸将疑繇欲自袭，马超遂与韩遂、杨秋、李堪、成宜等叛」 "ตอนนั้นแม่ทัพทั้งหลายในกวนจงระแวงว่าจงฮิวจะมาตีพวกตน ม้าเฉียวจึงก่อกบฏพร้อมหันซุยและคนอื่น ๆ"

โจโฉรู้ว่าทหารทางตะวันตกเก่ง จึงสั่งแม่ทัพว่า 「关西兵精悍，坚壁勿与战」 "ทหารกวนซีเหี้ยมหาญ ตั้งค่ายมั่นอย่ารบด้วย" แล้วยกมาตั้งประจันกันที่ด่านตงก๋วน ส่งทัพลับไปข้ามแม่น้ำเหลืองทางเหนือ และข้ามแม่น้ำอุยโห (渭水 เว่ยสุ่ย) ไปตั้งค่ายฝั่งใต้ เมื่อม้าเฉียวขอเจรจาสงบศึก โจโฉใช้อุบายของกาเซี่ยง (贾诩 เจี๋ยสฺวี่) แสร้งรับ แล้วขี่ม้าคุยกับหันซุยเรื่องเก่า ๆ จนฝ่ายม้าเฉียวระแวงหันซุย จากนั้นจึงยกเข้าตีจนแตก

《山阳公载记》 ที่เผยซงจือยกไว้ใต้ชีวประวัติม้าเฉียวเล่าว่าม้าเฉียวเคยเสนอให้หันซุยตั้งรับที่ฝั่งเหนือแม่น้ำอุยโห เพราะไม่เกินยี่สิบวันเสบียงโจโฉก็จะหมด แต่หันซุยไม่ฟัง โจโฉรู้เข้าก็ว่า 「马儿不死，吾无葬地也」 "ไอ้หนูม้ายังไม่ตาย ข้าคงไม่มีที่ฝังศพ" ประโยคนี้บอกว่าโจโฉนับถือฝีมือม้าเฉียวจริง แต่ก็เป็นคำพูดในบันทึกชั้นรอง

ในเรื่องทั้งหมดนี้ ไม่มีที่ไหนบอกว่าโจโฉถูกทหารม้าเฉียวไล่ล่ากลางสนามจนต้องถอดเสื้อหรือตัดหนวด

3. วันที่โจโฉเกือบตายจริง: ข้ามแม่น้ำใต้ห่าเกาทัณฑ์

ถึงจะไม่มีหนวดที่ถูกตัด แต่โจโฉเกือบตายในศึกนี้จริง และเกือบตายด้วยฝีมือม้าเฉียวด้วย เหตุการณ์เกิดตอนโจโฉนำทัพข้ามแม่น้ำเหลืองไปทางเหนือในเดือนแปดแทรก (闰八月) ปี ค.ศ. 211 ชีวประวัติโจโฉเขียนไว้สั้น ๆ

「公自潼关北渡，未济，超赴船急战。校尉丁斐因放牛马以饵贼，贼乱取牛马，公乃得渡。」

"ท่านโจโฉข้ามแม่น้ำจากด่านตงก๋วนไปทางเหนือ ยังข้ามไม่ทันเสร็จ ม้าเฉียวก็บุกมาถึงเรือ นายทหารชื่อเต๋งฮุย (丁斐 ติงเฝ่ย) จึงปล่อยวัวม้าออกไปล่อ ข้าศึกแย่งกันจับวัวม้าจนวุ่นวาย ท่านโจโฉจึงข้ามไปได้"

ชีวประวัติเคาทู (许褚 สฺวี่ฉู่) องครักษ์ของโจโฉ เล่าเหตุการณ์เดียวกันจากในเรือ โจโฉส่งทหารข้ามไปก่อน ตัวเองอยู่ฝั่งใต้คุมท้ายกับเคาทูและทหารเสือร้อยกว่าคน ม้าเฉียวนำทหารม้าและราบหมื่นกว่าคนบุกมา 「矢下如雨」 "ลูกเกาทัณฑ์ตกลงมาดั่งห่าฝน"

「褚斩攀船者，左手举马鞍蔽太祖。船工为流矢所中死，褚右手并溯船，仅乃得渡。是日，微褚几危。」

"เคาทูฟันคนที่เกาะเรือ มือซ้ายยกอานม้าบังโจโฉไว้ คนแจวเรือถูกลูกเกาทัณฑ์ตาย เคาทูใช้มือขวาถ่อเรือเอง จึงข้ามไปได้อย่างหวุดหวิด วันนั้นถ้าไม่มีเคาทู โจโฉเกือบไม่รอด"

《曹瞒传》 ที่อยู่ในอรรถาธิบายใต้ชีวประวัติโจโฉเล่าอีกแบบ ว่าตอนม้าเฉียวบุกถึง โจโฉยังนั่งเก้าอี้พับอยู่ไม่ยอมลุก เตียวคับ (张郃 จางเหอ) กับนายทหารคนอื่นต้องช่วยกันพาขึ้นเรือ เรือถูกน้ำพัดไปสี่ห้าลี้ ทหารม้าเฉียวไล่ยิงตามริมฝั่ง แม่ทัพที่ข้ามไปก่อนไม่รู้ว่าโจโฉอยู่ไหนจนตกใจกันทั้งค่าย พอเห็นโจโฉก็ร้องไห้ด้วยความดีใจ โจโฉกลับหัวเราะเสียงดังว่า

「今日几为小贼所困乎！」

"วันนี้เกือบจะตกอยู่ในมือไอ้โจรตัวเล็ก ๆ เสียแล้วหรือนี่!"

บันทึกสองแหล่งนี้ต่างกันเรื่องใครพาโจโฉขึ้นเรือ แต่ตรงกันว่าโจโฉเกือบตายจริงที่ริมแม่น้ำ 《资治通鉴》เล่มที่ 66 รวมทั้งสองเรื่องไว้ด้วยกัน ให้โจโฉ 「犹据胡床不动」 "ยังนั่งเก้าอี้พับไม่ขยับ" แล้วเคาทูพาขึ้นเรือและยกอานม้าบังลูกเกาทัณฑ์

นิยายเองก็เก็บฉากนี้ไว้ครบหลังฉากตัดหนวด ฉบับไทยเล่าว่าเคาทู "เอาเบาะม้าคลุมตัวโจโฉไว้" และพอถึงค่าย โจโฉเห็น "เหล็กปลายเกาทัณฑ์ติดเกราะเคาทูอยู่เปนอันมาก" จึงว่า "ครั้งนี้แม้เรามิได้เคาทูที่ไหนเราจะมีชีวิตกลับมาถึงค่าย" กล่าวคือ ในนิยายมีฉากที่โจโฉเกือบตายสองฉาก ฉากที่เป็นเรื่องจริงคือฉากข้ามแม่น้ำ ส่วนฉากตัดหนวดที่คนจำได้มากกว่าเป็นฉากที่แต่งขึ้น

4. เคาทูกับม้าเฉียว: สายตาเดียว ไม่ใช่การดวลเปลือยกาย

ตอนที่ 59 ของฉบับจีนมีฉากดังอีกฉาก ชื่อตอนว่า 「许褚裸衣斗马超」 "เคาทูถอดเสื้อรบม้าเฉียว" เคาทูกับม้าเฉียวรบกันสองร้อยกว่าเพลงไม่แพ้ชนะ เคาทูโมโหถอดเกราะออกรบตัวเปล่า แย่งทวนกันจนหักคามือ

พงศาวดารมีเหตุการณ์ระหว่างสองคนนี้จริง แต่ไม่มีการรบสักเพลง ชีวประวัติเคาทูบันทึกว่า ตอนโจโฉขี่ม้าออกไปเจรจากับหันซุยและม้าเฉียวโดยไม่ให้ใครตาม นอกจากเคาทูคนเดียว ม้าเฉียวคิดจะพุ่งเข้าไปจับตัวโจโฉ แต่สงสัยว่าคนที่ขี่ม้าตามมาคือเคาทู จึงถาม

「公有虎侯者安在？」太祖顾指褚，褚瞋目盼之。超不敢动，乃各罢。

"ท่านมีขุนพลที่เรียกกันว่าเจ้าเสือ อยู่ที่ไหน?" โจโฉหันไปชี้เคาทู เคาทูถลึงตาจ้องม้าเฉียว ม้าเฉียวไม่กล้าขยับ แล้วต่างก็แยกย้ายกันไป

ชีวประวัติม้าเฉียวบันทึกตรงกันว่า 「超负其多力，阴欲突前捉曹公，曹公左右将许褚瞋目盻之，超乃不敢动」 ฉากจริงจึงเป็นการข่มกันด้วยสายตา ส่วนการรบเปลือยกายเป็นของนิยาย ชีวประวัติเคาทูยังอธิบายว่าทหารเรียกเคาทูว่า 「虎痴」 "เสือบ้า" เพราะแรงเหมือนเสือแต่ซื่อ ม้าเฉียวจึงถามหา 「虎侯」 และคนทั้งแผ่นดินก็เรียกตามจนนึกว่าเป็นชื่อจริงของเคาทู

5. ราคาที่ครอบครัวม้าเท้งต้องจ่าย

ส่วนที่นิยายเปลี่ยนมากที่สุดไม่ใช่หนวด แต่เป็นลำดับเหตุการณ์ ในนิยาย ม้าเท้งตายก่อน ม้าเฉียวจึงก่อกบฏเพื่อแก้แค้น ในพงศาวดาร ม้าเฉียวก่อกบฏก่อน ทั้งที่พ่อกับน้อง ๆ อยู่ในมือโจโฉ แล้วครอบครัวจึงถูกประหารทีหลัง

ม้าเท้งไม่ได้ถูกลวงเข้าเมืองหลวงแล้วฆ่าทิ้งทันทีแบบนิยาย ชีวประวัติเตียวกี๋ (张既 จางจี้) บันทึกว่าก่อนโจโฉยกไปตีเกงจิ๋วในปี ค.ศ. 208 เตียวกี๋ไปเกลี้ยกล่อมม้าเท้งให้สลายกองทัพแล้วเข้าเมืองหลวง ม้าเท้งลังเลแต่สุดท้ายก็ไป ได้เป็นเว่ยเว่ย (卫尉) ขุนนางผู้คุมกองรักษาวัง ส่วนม้าเฉียวได้คุมกองทัพเดิมของพ่อ《典略》ที่เผยซงจือยกไว้ใต้ชีวประวัติม้าเฉียวบอกว่าน้องชายของม้าเฉียวก็ได้ตำแหน่งในราชสำนัก และ 「徙其家属皆诣邺，惟超独留」 "ย้ายครอบครัวทั้งหมดไปอยู่เมืองเงียบกุ๋น เหลือแต่ม้าเฉียวคนเดียวที่ยังอยู่ทางตะวันตก"

ม้าเฉียวรู้ดีว่ากำลังเดิมพันด้วยอะไร《魏略》ที่ยกไว้ใต้ชีวประวัติเตียวกี๋บันทึกคำที่ม้าเฉียวพูดกับหันซุยตอนชวนกันก่อกบฏ

「今超弃父，以将军为父，将军亦当弃子，以超为子。」

"บัดนี้ข้าทิ้งพ่อแล้ว ขอยกท่านเป็นพ่อ ท่านก็ต้องทิ้งลูกเหมือนกัน แล้วยกข้าเป็นลูก"

หันซุยเองก็มีลูกอยู่ในเมืองหลวง และลูกหลานของหันซุยก็ถูกประหารเช่นกันหลังศึกนี้

ราคานั้นถูกเรียกเก็บในปีต่อมา《资治通鉴》บันทึกเหตุการณ์ปี ค.ศ. 212 ไว้สั้นที่สุด

「夏，五月，癸未，诛卫尉马腾，夷三族。」

"ฤดูร้อน เดือนห้า วันกุยบี่ ประหารเว่ยเว่ยม้าเท้ง ล้างสามชั่วโคตร"

《典略》เล่าว่าเมื่อม้าเฉียวแตกหนีไปพึ่งเตียวฬ่อที่ฮันต๋ง ในวันขึ้นปีใหม่มีญาติฝ่ายภรรยารองมาอวยพร ม้าเฉียวทุบอกจนกระอักเลือดแล้วพูดว่า 「阖门百口，一旦同命，今二人相贺邪？」 "คนในบ้านร้อยชีวิต ตายพร้อมกันในวันเดียว วันนี้เหลือสองคนมาอวยพรกันอีกหรือ" ที่ฮันต๋ง มีคนห้ามเตียวฬ่อไม่ให้ยกลูกสาวให้ม้าเฉียว เพราะ 「有人若此不爱其亲，焉能爱人？」 "คนที่ไม่รักแม้แต่พ่อแม่พี่น้องของตัวเอง จะรักคนอื่นได้อย่างไร"

ความพินาศของม้าเฉียวไม่ได้จบแค่นั้น เมื่อม้าเฉียวกลับมายึดเมืองกิจิ๋ว (冀城) แล้วฆ่าอุยของ (韦康 เหวยคัง) เจ้าเมือง เอียวหู (杨阜 หยางฟู่) อดีตขุนนางของอุยของก่อการต่อต้าน ชีวประวัติเอียวหูบันทึกคำกล่าวโทษว่า 「马超背父叛君，虐杀州将」 "ม้าเฉียวทรยศพ่อ ทรยศเจ้าเหนือหัว ฆ่าเจ้าเมืองอย่างโหดร้าย" ฝ่ายเอียวหูปิดประตูเมืองและ 「讨超妻子」 จัดการกับภรรยาและลูกของม้าเฉียวที่อยู่ในเมือง เมื่อม้าเฉียวจับแม่ของเจียงซฺวี่ (姜叙) พันธมิตรของเอียวหูได้ นางด่าม้าเฉียวว่า 「汝背父之逆子」 "เจ้าลูกอกตัญญูที่ทรยศพ่อ" ม้าเฉียวโกรธจึงฆ่านางทิ้ง

ปลายชีวิต ม้าเฉียวมาอยู่กับเล่าปี่และได้เป็นหนึ่งในห้าทหารเสือ ก่อนตายในปี ค.ศ. 222 อายุ 47 ปี ม้าเฉียวถวายฎีกาฉบับสุดท้ายว่า

「臣门宗二百余口，为孟德所诛略尽，惟有从弟岱，当为微宗血食之继，深托陛下，余无复言。」

"วงศ์ตระกูลของข้าพเจ้าสองร้อยกว่าชีวิต ถูกโจโฉประหารเกือบหมด เหลือแต่ม้าต้ายลูกพี่ลูกน้อง ที่จะสืบเซ่นไหว้ตระกูลอันต่ำต้อยนี้ ขอฝากไว้กับพระองค์ ไม่มีอะไรจะทูลอีก"

6. ฉากตัดหนวดมาจากไหน

ฉากนี้ไม่ใช่สิ่งที่หลัวก้วนจง (罗贯中) คิดขึ้นเอง หนังสือผิงฮว่าสามก๊กสมัยหยวน (《全相平话三国志》) ซึ่งเก่ากว่านิยาย มีฉากนี้อยู่แล้วในรูปที่สั้นกว่า ม้าเฉียวสวมชุดไว้ทุกข์ออกมาร้องว่า 「曹贼，杀我父母，有何冤仇！」 "โจรโจ ฆ่าพ่อแม่ข้า มีแค้นอะไรกัน!" แล้ว

「马超拿住曹军，问：『曹贼生得如何？』其军怕死，言：『曹公生得美貌髯长。』马超传令，拿住者与金珠万贯。曹操听得，刀断其髯，换衣。」

"ม้าเฉียวจับทหารโจโฉได้ ถามว่า 'โจรโจหน้าตาเป็นอย่างไร' ทหารกลัวตายก็ตอบว่า 'ท่านโจโฉหน้าตาดี หนวดยาว' ม้าเฉียวประกาศว่าใครจับได้จะให้ทองหมื่นพวง โจโฉได้ยินก็เอามีดตัดหนวด เปลี่ยนเสื้อ"

ผิงฮว่าวางโครงไว้ครบแล้ว ทั้งแรงจูงใจแก้แค้นพ่อแม่ หนวดยาวที่เป็นจุดสังเกต การตัดหนวด และการเปลี่ยนเสื้อ หลัวก้วนจงเพียงขยายให้มีจังหวะ เพิ่มเสื้อแดง เพิ่มคำร้อง "หนวดสั้น" และชายธงที่ห่อคาง จนกลายเป็นฉากตลกร้ายที่คนจำได้

ในพงศาวดาร การตัดที่โจโฉทำกับตัวเองมีจริงอยู่ครั้งหนึ่ง แต่เป็นผม ไม่ใช่หนวด《曹瞒传》 เล่าว่าม้าของโจโฉวิ่งเข้าไปในนาข้าวสาลีที่โจโฉเพิ่งประกาศห้ามเหยียบ โจโฉจึง 「援剑割发以置地」 "ชักกระบี่ตัดผมวางลงบนพื้น" แทนการลงโทษตัวเอง เรื่องนี้เล่าไว้ในบทความเรื่องโจโฉตัดผมแทนหัว ส่วนหนวดของโจโฉ พงศาวดารไม่ได้บรรยายไว้เลยว่ายาวหรือสั้น

ทำไมนิยายต้องเปลี่ยนลำดับให้ม้าเท้งตายก่อน คำตอบคือม้าเฉียวกำลังจะกลายเป็นหนึ่งในห้าทหารเสือของเล่าปี่ นิยายต้องการให้เขาเป็นวีรบุรุษ ลูกที่ทิ้งพ่อเพื่อก่อกบฏเป็นวีรบุรุษไม่ได้ แต่ลูกที่ยกทัพมาล้างแค้นให้พ่อเป็นได้ การสลับเหตุและผลครั้งนี้ทำให้ทั้งม้าเฉียวดูดีขึ้น และโจโฉดูเลวลง ในขณะที่พงศาวดารเล่าเรื่องที่เจ็บปวดกว่านั้นมาก

คำถามที่พบบ่อย

โจโฉตัดหนวดหนีม้าเฉียวจริงไหม?

ไม่จริง《三国志》และ《资治通鉴》ไม่มีบันทึกว่าโจโฉตัดหนวดหรือทิ้งเสื้อ ฉากนี้มีอยู่แล้วในหนังสือผิงฮว่าสามก๊กสมัยหยวน ซึ่งเขียนว่า 「曹操听得，刀断其髯，换衣」 แล้วนิยายตอนที่ 58 นำมาขยายเป็นฉาก "ตัดหนวดทิ้งเสื้อ"

โจโฉเกือบตายในศึกกับม้าเฉียวจริงหรือเปล่า?

จริง ตอนโจโฉข้ามแม่น้ำเหลืองจากด่านตงก๋วนในปี ค.ศ. 211 ม้าเฉียวนำทหารหมื่นกว่าคนบุกมา ลูกเกาทัณฑ์ตกดั่งห่าฝน เคาทูยกอานม้าบังให้และถ่อเรือเองหลังคนแจวเรือถูกยิงตาย ชีวประวัติเคาทูสรุปว่า 「是日，微褚几危」 วันนั้นถ้าไม่มีเคาทู โจโฉเกือบไม่รอด

ม้าเท้งพ่อของม้าเฉียวตายเมื่อไร?

ม้าเท้งถูกประหารพร้อมล้างสามชั่วโคตรในเดือนห้า ปี ค.ศ. 212 ตามบันทึกใน《资治通鉴》 คือหลังจากม้าเฉียวก่อกบฏในปี ค.ศ. 211 ไม่ใช่ก่อนแบบในนิยาย

ม้าเฉียวรู้ไหมว่าการก่อกบฏจะทำให้พ่อตาย?

《魏略》บันทึกว่าม้าเฉียวพูดกับหันซุยว่า 「今超弃父，以将军为父」 "บัดนี้ข้าทิ้งพ่อแล้ว ขอยกท่านเป็นพ่อ" แสดงว่าม้าเฉียวรู้ว่ากำลังเดิมพันด้วยชีวิตพ่อ ก่อนตายเขายังทูลเล่าปี่ว่าตระกูลสองร้อยกว่าชีวิตถูกโจโฉประหารเกือบหมด

เคาทูถอดเสื้อรบกับม้าเฉียวจริงไหม?

ไม่จริง พงศาวดารบันทึกเพียงว่าตอนเจรจา ม้าเฉียวคิดจะพุ่งเข้าจับโจโฉ แต่เคาทูถลึงตาจ้อง ม้าเฉียวจึงไม่กล้าขยับ การรบเปลือยกายสองร้อยกว่าเพลงเป็นฉากในนิยายตอนที่ 59

สรุป

โจโฉตัดหนวดหนีม้าเฉียวเป็นฉากจากหนังสือผิงฮว่าสมัยหยวนที่นิยายนำมาขยาย พงศาวดารไม่มีหนวดที่ถูกตัดหรือเสื้อแดงที่ถูกทิ้ง แต่โจโฉเกือบตายจริงในศึกนี้ ตอนข้ามแม่น้ำเหลืองใต้ห่าเกาทัณฑ์ของทัพม้าเฉียว และรอดมาได้เพราะเคาทูยกอานม้าบังและถ่อเรือเอง เรื่องที่นิยายเปลี่ยนหนักที่สุดคือลำดับเหตุการณ์ ม้าเฉียวไม่ได้ก่อกบฏเพื่อแก้แค้นให้พ่อ เขาก่อกบฏทั้งที่พ่ออยู่ในมือโจโฉ และพูดเองว่า "ข้าทิ้งพ่อแล้ว" ปีต่อมาม้าเท้งกับตระกูลจึงถูกประหาร จนม้าเฉียวทูลก่อนตายว่าเหลือญาติอยู่คนเดียว

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·魏书·武帝纪》 ศึกด่านตงก๋วน ค.ศ. 211 พร้อมอรรถาธิบายที่อ้าง《曹瞒传》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·马超传》 พร้อมอรรถาธิบายที่อ้าง《典略》และ《山阳公载记》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·许褚传》 เคาทูยกอานม้าบังโจโฉ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·张既传》 ม้าเท้งเข้าเมืองหลวง และ《魏略》คำพูดของม้าเฉียว — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·杨阜传》 "马超背父叛君" — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴》 เล่มที่ 66 ศึกด่านตงก๋วน และการประหารม้าเท้ง ค.ศ. 212 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《全相平话三国志》 หนังสือผิงฮว่าสามก๊กสมัยหยวน ฉากโจโฉตัดหนวด — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 57 ความตายของม้าเท้งในนิยาย — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 58 马孟起兴兵雪恨 曹阿瞒割须弃袍 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 59 เคาทูถอดเสื้อรบม้าเฉียว — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๔๗ ม้าเท้งถูกฆ่า — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๔๘ โจโฉตัดหนวด และเคาทูช่วยโจโฉข้ามแม่น้ำ — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ