↑
ครอบครัว ธุรกิจ แถวนี้ 101 แซ่อึ้ง บทความ ติดต่อครอบครัว
แซ่และตระกูลจีน · Chen Surname

แซ่ตั้ง แซ่เฉิน (陈) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเฉิน จากเหอหนานสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่ตั้ง แซ่เฉิน (陈) มาจากไหน จากแคว้นเฉินในเหอหนานสู่แซ่อันดับ 1 ของแต้จิ๋ว คำอ่าน ภาษาอังกฤษ ตระกูลหวั่งหลี และสมาคมแซ่ตั้งในไทย

โดย · · อ่าน ~11 นาที
ภาพปกอักษร 陈 สีทองบนผ้าแดง ด้านหลังเป็นหอบรรพชนจีนที่มีสิงโตหินคู่และคฤหาสน์จีนสีขาว ไกลออกไปเป็นเมืองกรุงเทพฯ ยามเย็น พร้อมข้อความแซ่ตั้ง แซ่เฉิน (陈) มาจากไหน
ภาพปกอักษร 陈 สีทองบนผ้าแดง ด้านหลังเป็นหอบรรพชนจีนที่มีสิงโตหินคู่และคฤหาสน์จีนสีขาว ไกลออกไปเป็นเมืองกรุงเทพฯ ยามเย็น พร้อมข้อความแซ่ตั้ง แซ่เฉิน (陈) มาจากไหน (ภาพปกประกอบบทความ ตัวอักษรจีนบนป้ายในภาพเป็นส่วนหนึ่งของงานออกแบบ ไม่ใช่ชื่อสถานที่จริง)

แซ่ตั้งเขียนด้วยอักษร 陈 (ตัวเต็ม 陳) แต้จิ๋วอ่านว่า ตั้ง จีนกลางอ่านว่า เฉิน ส่วนฮกเกี้ยนอ่านว่า ตัน ทั้งสามชื่อคือแซ่เดียวกัน ในจีนแผ่นดินใหญ่แซ่นี้อยู่อันดับ 5 มีคนราว 63.7 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) และเป็นแซ่ที่มีคนมากที่สุดในเขตแต้จิ๋ว (潮汕 — แต้จิ๋ว เตี่ยซัว / จีนกลาง เฉาซ่าน)

ผมเป็นคนแซ่อึ้ง แต่แซ่ตั้งก็อยู่ใกล้ตัว ตระกูลหวั่งหลีที่ตั้งกิจการในกรุงเทพฯ ตั้งแต่ปี 1871 มีบ้านเดิมอยู่ที่เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) เมืองเดียวกับบ้านเดิมของบรรพบุรุษผม

คำตอบสั้น ๆ

แซ่ตั้ง (陈) คือแซ่เดียวกับแซ่เฉินในภาษาจีนกลางและแซ่ตันในภาษาฮกเกี้ยน ที่มาของแซ่คือชื่อแคว้นเฉินสมัยราชวงศ์โจวในมณฑลเหอหนาน ปัจจุบันเป็นแซ่อันดับ 5 ของจีน มีคนราว 63.7 ล้านคน และเป็นแซ่อันดับ 1 ของเขตแต้จิ๋ว ตระกูลแซ่ตั้งที่คนไทยรู้จักดีคือตระกูลหวั่งหลีจากเท่งไฮ้ และตระกูลโสภณพนิช

ประเด็นสำคัญ

  • ตั้ง เฉิน และตัน คืออักษร 陈 ตัวเดียวกัน ต่างกันแค่สำเนียง
  • แซ่นี้มาจากชื่อแคว้นเฉิน ซึ่งถูกแคว้นฉู่ผนวกในปี 479 ก่อน ค.ศ.
  • ถิ่นเดิมที่สำคัญที่สุดของตระกูลคืออิ่งชวนในเหอหนาน
  • เป็นแซ่อันดับ 1 ของกวางตุ้ง ฝูเจี้ยน เจ้อเจียง และของเขตแต้จิ๋ว
  • ในไทยมีตระกูลหวั่งหลีจากเท่งไฮ้ และสมาคมตระกูลแซ่ตั้งที่มีหอบรรพชนใหญ่ย่านบางนา

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่ตั้ง (陈)

หัวข้อ ข้อมูล
อักษรจีน ตัวย่อ 陈 / ตัวเต็ม 陳
คำอ่าน จีนกลาง เฉิน (Chén) · แต้จิ๋ว ตั้ง (dang5) · ฮกเกี้ยน ตัน (Tân)
สะกดภาษาอังกฤษ Chen, Tan, Tang, Chan (กวางตุ้ง), Chin (แคะ)
อันดับและจำนวนคน อันดับ 5 ของจีน (ปี 2020) ราว 63.7 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)
มณฑลที่มีคนมากที่สุด กวางตุ้ง และเป็นแซ่อันดับ 1 ของกวางตุ้ง ฝูเจี้ยน เจ้อเจียง
ในเขตแต้จิ๋ว อันดับ 1 ราว 1.52 ล้านคน
ถิ่นเดิมของตระกูล 颍川 (จีนกลาง อิ่งชวน) มณฑลเหอหนาน
ชื่อหอที่พบบ่อย 颍川堂 (จีนกลาง อิ่งชวนถัง), 德星堂 (จีนกลาง เต๋อซิงถัง), 义门堂 (จีนกลาง อี้เหมินถัง)

อันดับมาจากรายงานชื่อและแซ่ของประชากรจีนปี 2020 ใครอยากเทียบกับแซ่อื่นดูได้ในตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรก ปี 2026

แซ่ตั้ง ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร

แซ่ตั้งเขียนว่า 陈 ในตัวย่อ และ 陳 ในตัวเต็มที่ยังเห็นบนป้ายวิญญาณบรรพชน คนจีนมักแนะนำว่าเป็นเฉินที่ประกอบด้วยอักษรหูกับอักษรตะวันออก เพื่อแยกจากแซ่ 谌 ที่จีนกลางอ่านว่าเฉินเหมือนกัน

ชื่อที่ต่างกันมาจากสำเนียงของบรรพบุรุษ แต้จิ๋วว่าตั้ง ฮกเกี้ยนว่าตัน จีนกลางว่าเฉิน พจนานุกรมแต้จิ๋ว Mogher ระบุเสียง dang5 ไว้เป็นเสียงของแซ่ ส่วนความหมายของแซ่มาจากชื่อแคว้นเฉินโบราณ ไม่ได้แปลว่าเก่า

แซ่ตั้งมาจากไหน

ตามที่บันทึกกันมา เมื่อราชวงศ์โจวโค่นราชวงศ์ซางได้ราว 1046 ปีก่อน ค.ศ. กษัตริย์โจวพระราชทานดินแดนเฉินแก่ 胡公满 (จีนกลาง หูกงหม่าน) ผู้สืบเชื้อสายพระเจ้าซุ่น ศูนย์กลางแคว้นอยู่ที่ 淮阳 (จีนกลาง หวยหยาง) มณฑลเหอหนาน แคว้นเฉินอยู่มากว่า 560 ปี จนถูกแคว้นฉู่ผนวกในปี 479 ก่อน ค.ศ. ลูกหลานจึงใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่

ประเด็น ตำนานและบันทึกของตระกูล หลักฐานทางประวัติศาสตร์
บรรพชนที่ไกลที่สุด พระเจ้าซุ่น อยู่ในยุคตำนาน ตรวจสอบไม่ได้
ผู้ได้รับแซ่ หูกงหม่าน แคว้นเฉินมีอยู่จริงในสมัยโจว
จุดเริ่มใช้แซ่ ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ หลังแคว้นเฉินถูกผนวกในปี 479 ก่อน ค.ศ.

นักลำดับวงศ์บางสำนักยังโยงแซ่โอ๊ว (胡 — แต้จิ๋ว โอ๊ว / จีนกลาง หู) ว่ามาจากชื่อหูกง ดูต่อได้ที่บทความแซ่โอ๊ว แซ่หู และควรรู้ว่าคนแซ่เฉินไม่ได้สืบเลือดเดียวกันทั้งหมด เพราะมีทั้งคนที่ถูกรับเป็นบุตรบุญธรรม ชนเผ่าเซียนเปย และคนพื้นเมืองทางใต้ที่มาใช้แซ่นี้ภายหลัง

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ป้าย 颍川堂 ตามบ้านคนแซ่ตั้งในไทย คือชื่อหอที่ตั้งตามถิ่นเดิมอิ่งชวนในเหอหนาน ถิ่นเดิมที่สำคัญที่สุดของตระกูล คนที่ทำให้ชื่ออิ่งชวนเป็นที่รู้จักคือ 陈寔 (จีนกลาง เฉินสือ) ปราชญ์ปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันออก

เรื่องที่เล่ากันมากที่สุดคือท่านรู้ว่ามีขโมยแอบอยู่บนขื่อบ้าน แต่กลับเรียกลูกหลานมาสอนว่าคนไม่ดีไม่ได้เลวมาแต่เกิด ขโมยได้ยินจึงลงมาขอขมา เรื่องนี้กลายเป็นสำนวน 梁上君子 (จีนกลาง เหลียงซ่างจวินจื่อ — สุภาพบุรุษบนขื่อ) ส่วนชื่อหอ 德星堂 ตามคำเล่ามาจากครั้งที่ท่านพาลูกหลานไปเยี่ยมอีกตระกูลหนึ่ง จนมีผู้กล่าวว่าดาวแห่งคุณธรรมมารวมกัน

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

ตระกูลเฉินตั้งหลักทางใต้ตั้งแต่ 陈霸先 (จีนกลาง เฉินป้าเซียน) ตั้งราชวงศ์เฉิน (ค.ศ. 557–589) ที่หนานจิง สมุดลำดับสกุลของแซ่ตั้งทางใต้มักอ้างถึงอีกสองเรื่อง

เรื่องแรกคือ 义门陈 (จีนกลาง อี้เหมินเฉิน — ตระกูลเฉินประตูคุณธรรม) ที่อำเภอ 德安 (จีนกลาง เต๋ออาน) มณฑลเจียงซี ซึ่งอยู่รวมกันหลายร้อยปีโดยไม่แยกครัว สมุดลำดับสกุลเล่าว่าราชสำนักซ่งสั่งให้แยกบ้านไปทั่วประเทศราวปี ค.ศ. 1062 แต่เรื่องนี้ไม่ปรากฏในพงศาวดารทางการ

เรื่องที่สองคือ 陈元光 (จีนกลาง เฉินหยวนกวง ค.ศ. 657–711) ผู้ขอตั้งเมือง 漳州 (จีนกลาง จางโจว) ซึ่งราชสำนักอนุมัติในปี 688 ชาวจางโจวและแต้จิ๋วบูชาท่านในนาม 开漳圣王 (จีนกลาง ไคจางเซิ่งหวัง — เทพผู้บุกเบิกจางโจว) แต่พงศาวดารราชวงศ์ถังไม่มีบันทึกเรื่องของท่าน นักวิชาการจึงมองว่าเป็นเรื่องบรรพชนร่วมที่เขียนขึ้นภายหลัง

แต้จิ๋ว บ้านที่แซ่ตั้งมีคนมากที่สุด

หนังสือ《潮汕百家姓》 (จีนกลาง เฉาซ่านไป่เจียซิ่ง — ร้อยแซ่ในแต้จิ๋ว) ที่สื่อจีนอ้างถึงระบุว่า ในซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) แต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) และกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) มีคนแซ่ตั้งราว 1.52 ล้านคน หรือ 11.3% มากเป็นอันดับ 1 รองลงมาคือแซ่ลิ้ม (林 — แต้จิ๋ว ลิ้ม / จีนกลาง หลิน) ตัวเลขนี้ไม่บอกปีสำรวจ จึงใช้ดูภาพรวมเท่านั้น

นักวิจัยท้องถิ่นจัดแซ่ตั้งในแต้จิ๋วเป็นสามสายใหญ่ ข้อมูลมาจากสมุดลำดับสกุลที่มีหลายฉบับ จึงควรอ่านเป็นประเพณีของตระกูล

สาย บรรพชนที่นับถือ ถิ่นสำคัญ
北庙派 (จีนกลาง เป่ยเมี่ยวไพ่ — สายศาลเหนือ) เฉินหยวนกวง บางส่วนของ 潮安 (แต้จิ๋ว เตี่ยอัง / จีนกลาง เฉาอาน) กิ๊กเอี๊ย และเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง)
南院派 (จีนกลาง หนานย่วนไพ่ — สายเรือนใต้) 陈邕 (จีนกลาง เฉินยง) ขุนนางสมัยถัง เตี่ยอัง เตี่ยเอี๊ย และตำบลหล่งโตว (隆都 — จีนกลาง หลงตู) ในเท่งไฮ้
สายอี้เหมินเฉิน ราชวงศ์เฉิน หมู่บ้านที่มีรากแคะในกิ๊กเอี๊ยและโผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง)

ตระกูลหวั่งหลีแห่งตำบลหล่งโตวอยู่ในสายเรือนใต้ ตามที่บทความวิชาการและเว็บไซต์ตระกูลระบุตรงกัน ไม่ใช่สายเฉินหยวนกวงอย่างที่หลายคนเข้าใจ บทความวิชาการเรื่องแซ่เฉินในแต้จิ๋วยังเล่าถึงหมู่บ้านในกิ๊กเอี๊ยที่ถือคติ 生陈死林 (จีนกลาง เซิงเฉินสื่อหลิน — มีชีวิตเป็นแซ่เฉิน ตายแล้วกลับเป็นแซ่หลิน) เพราะบรรพบุรุษเดิมแซ่ลิ้มแต่ได้รับอุปการะจากตระกูลเฉิน เรื่องของแซ่ลิ้มอ่านต่อได้ที่บทความแซ่ลิ้ม แซ่หลิน

เงินของคนแซ่ตั้งโพ้นทะเลยังถูกส่งกลับไปสร้างหอบรรพชน เช่น หอ 从熙公祠 (จีนกลาง ฉงซีกงฉือ) ในเขตเตี่ยอัง ที่ผู้นำชาวจีนในรัฐยะโฮร์สร้างระหว่างปี 1870–1883 และขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำคัญระดับชาติในปี 2006

ด้านหน้าหอบรรพชนแซ่ตั้ง 从熙公祠 ในเขตเตี่ยอัง เมืองแต้จิ๋ว หลังคาโค้งแบบแต้จิ๋ว มีรั้วเหล็กสีขาวด้านหน้า
หอ 从熙公祠 เขตเตี่ยอัง เมืองแต้จิ๋ว · ภาพ: 三猎 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
ป้ายหินแกะสลักชื่อหอบรรพชนแซ่ตั้ง 從熙公祠 อ่านจากขวาไปซ้าย มีสัตว์มงคลแกะสลักคู่หนึ่งอยู่ด้านล่าง
ป้ายหินชื่อหอ 從熙公祠 อ่านจากขวาไปซ้าย · ภาพ: 三猎 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

แซ่ตั้งในเมืองไทย

ตระกูลหวั่งหลี

ตระกูลหวั่งหลี (黉利 — แต้จิ๋ว หวั่งหลี / จีนกลาง หงลี่) เริ่มจาก 陈慈黉 (ชื่อที่คนไทยรู้จัก ตันฉื่อฮวง / จีนกลาง เฉินฉือหง ค.ศ. 1843–1921) ชาวเท่งไฮ้ผู้ตั้งห้างหวั่งหลีในกรุงเทพฯ ปี 1871 ทำการค้า โรงสีข้าวไฟ และเรือกลไฟ ต่อมาในปี 1933 ตระกูลตั้งธนาคารและบริษัทประกันภัย (ข่าวจีนบางแห่งว่าปี 1871 คือปีตั้งธนาคาร ผมยึดตามวิกิพีเดีย)

ที่บ้านเกิด ตระกูลสร้างคฤหาสน์ 陈慈黉故居 (จีนกลาง เฉินฉือหงกู้จวี) ที่หมู่บ้าน 前美 (จีนกลาง เฉียนเหม่ย) ตำบลหล่งโตว เริ่มสร้างปี 1910 มีห้อง 506 ห้อง ตำบลนี้อยู่ตรงไหนดูได้จากแผนที่เขตการปกครองเท่งไฮ้ทั้ง 11 แขวงและตำบล ส่วนในบทความหมู่บ้านตงหู บ้านเดิมแซ่อึ้งของผมที่เท่งไฮ้ ก็มีชื่อตันฉื่อฮวงอยู่ในรายชื่อคนเท่งไฮ้โพ้นทะเลที่มีชื่อเสียง

ลานกลางคฤหาสน์ตระกูลแซ่ตั้ง 陈慈黉故居 ที่เท่งไฮ้ ล้อมด้วยอาคารจีนสองชั้น มีกระถางต้นไม้และแปลงดอกไม้กลางลาน
ลานกลางคฤหาสน์ 陈慈黉故居 ที่เท่งไฮ้ · ภาพ: Alexchen4836 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

ฝั่งกรุงเทพฯ บ้านหวั่งหลีริมเจ้าพระยา เขตคลองสาน ยังอยู่จนทุกวันนี้ ข่าวจีนปี 2017เล่าว่าโกดังข้างบ้านที่ตระกูลซื้อในปี 1919 ปัจจุบันคือล้ง 1919 การบูรณะได้รับรางวัลอนุรักษ์จากสมาคมสถาปนิกสยาม และลูกหลานยังกลับมาไหว้บรรพชนที่นี่ปีละสองสามครั้ง

บ้านหวั่งหลีของตระกูลแซ่ตั้ง เขตคลองสาน กรุงเทพฯ มองจากมุมสูง เห็นตัวบ้านจีนสีขาวล้อมลานและหลังคาโกดังเก่าด้านหลัง
บ้านหวั่งหลี เขตคลองสาน กรุงเทพฯ · ภาพ: Paul_012 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

ชิน โสภณพนิช และนามสกุลไทย

ชิน โสภณพนิช (陈弼臣 — จีนกลาง เฉินปี้เฉิน ค.ศ. 1910–1988) บรรพบุรุษมาจากเตี่ยเอี๊ย ท่านร่วมกับพ่อค้าไทยจีนตั้งธนาคารกรุงเทพในปี 1944 ส่วนวิกิพีเดียภาษาอังกฤษระบุชื่อจีนของคุณอนุทิน ชาญวีรกูล ว่า 陳錫堯 (จีนกลาง เฉินซีเหยา) แต่คนไทยเชื้อสายจีนส่วนใหญ่ใช้นามสกุลไทยแล้ว ดูจากนามสกุลอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ว่าบ้านไหนแซ่อะไร

สมาคมตระกูลแซ่ตั้งแห่งประเทศไทย

สมาคม 泰国陈氏宗亲总会 (จีนกลาง ไท่กั๋วเฉินซื่อจงชินจ่งฮุ่ย) มีหอบรรพชนใหญ่อยู่ย่านบางนา จัดงานครบ 55 ปีในปี 2017 จึงน่าจะก่อตั้งราวปี 1962 และจัดพิธีไหว้บรรพชนฤดูใบไม้ผลิทุกปี ข่าวพิธีรับตำแหน่งกรรมการปี 2019เล่าว่ามีผู้ร่วมงานกว่า 600 คน มีกลุ่มแซ่ตั้งจากหลายจังหวัด และกลุ่มระดับหมู่บ้านจากโผวเล้ง เท่งไฮ้ เตี่ยอัง และเตี่ยเอี๊ย ซึ่งชี้ว่าคนแซ่ตั้งในไทยมาจากสี่ถิ่นนี้เป็นหลัก

ทุกวันนี้คนแซ่ตั้งอยู่ที่ไหนในจีน

รายงานปี 2019 ของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีนระบุว่าแซ่ตั้งเป็นแซ่อันดับ 1 ของเจ้อเจียง ฝูเจี้ยน และกวางตุ้ง และรายงานปี 2021ระบุว่ากวางตุ้งมีคนแซ่นี้มากที่สุด นอกจีนแผ่นดินใหญ่ยังเป็นอันดับ 1 ในไต้หวัน ฮ่องกง มาเก๊า สิงคโปร์ และมาเลเซีย

ถิ่นสำคัญของตระกูลในจีน ได้แก่ หวยหยางและอิ่งชวนในเหอหนาน หมู่บ้านอี้เหมินเฉินในเจียงซี และหอ 陈家祠 (จีนกลาง เฉินเจียฉือ) ที่กว่างโจว ซึ่งสร้างระหว่างปี 1888–1894ด้วยเงินของคนแซ่เฉินจาก 72 อำเภอทั่วกวางตุ้ง

ด้านหน้าหอบรรพชนแซ่เฉิน 陈家祠 ที่กว่างโจว หลังคาประดับรูปปั้นสีสด มีโคมแดงและสิงโตหินคู่หน้าทางเข้า
陈家祠 ที่กว่างโจว · ภาพ: Shujianyang / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

บุคคลสำคัญแซ่ตั้ง

ชื่อ คำอ่าน ยุค บทบาท
胡公满 จีนกลาง หูกงหม่าน ต้นราชวงศ์โจว บรรพชนผู้ได้รับแซ่
陈胜 จีนกลาง เฉินเซิ่ง ?–208 ปีก่อน ค.ศ. ผู้นำการลุกฮือต่อต้านราชวงศ์ฉิน
陈寔 จีนกลาง เฉินสือ ปลายฮั่นตะวันออก ปราชญ์แห่งอิ่งชวน
陈寿 จีนกลาง เฉินโซ่ว ค.ศ. 233–297 ผู้เรียบเรียง《三国志》 (จีนกลาง ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก)
玄奘 พระถังซัมจั๋ง / จีนกลาง เสวียนจั้ง ค.ศ. 602–664 ชื่อเดิม 陈祎 (จีนกลาง เฉินอี)
陈元光 จีนกลาง เฉินหยวนกวง ค.ศ. 657–711 ผู้บุกเบิกเมืองจางโจว
陈慈黉 ตันฉื่อฮวง / จีนกลาง เฉินฉือหง ค.ศ. 1843–1921 ผู้ก่อตั้งตระกูลหวั่งหลี
陈弼臣 ชิน โสภณพนิช / จีนกลาง เฉินปี้เฉิน ค.ศ. 1910–1988 ผู้ร่วมก่อตั้งธนาคารกรุงเทพ

ใครสนใจว่าสามก๊กฉบับที่เฉินโซ่วเรียบเรียงต่างจากนิยายอย่างไร อ่านต่อได้ในบทความเล่าปี่ จากพงศาวดารถึงสามก๊ก

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

กฎตระกูลอี้เหมินเฉินมีหัวใจว่า ในบ้านไม่มีทรัพย์ส่วนตัว ในครัวไม่หุงหาแยกกัน ประเพณีนี้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาระดับชาติของจีนในปี 2021 และทุกวันขึ้นปีใหม่ ชาวบ้านยังท่องคำสอนของตระกูลกันในหอบรรพชน

กลอนสี่คำที่เผยแพร่ในชื่อ《颍川陈氏祖训》 (จีนกลาง อิ่งชวนเฉินซื่อจู่ซฺวิ่น — คำสอนบรรพชนตระกูลเฉินแห่งอิ่งชวน) มีท่อนหนึ่งแปลได้ว่า การเรียนสำคัญที่สุด ถ้าได้มาโดยสุจริต จะเป็นช่างหรือค้าขายก็ไม่ผิด แต่กลอนชุดนี้พบในสมุดลำดับสกุลของหลายแซ่ จึงไม่ควรถือว่าเป็นคำสอนของเฉินสือเอง

เรื่องอาหาร ผมไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่ตั้งในแต้จิ๋วโดยเฉพาะ อาหารที่ผูกกับคนแซ่เฉินโดยตรงคือเต้าหู้หม่าโผว (麻婆豆腐 — จีนกลาง หมาผัวโต้วฝู) ที่เล่ากันว่าเกิดในปี 1862 ที่เมืองเฉิงตู ในร้านข้าวที่ภรรยาของเจ้าของร้านแซ่เฉินดูแลต่อหลังสามีเสียชีวิต แต่แหล่งข้อมูลยังเล่าชื่อคนและชื่อร้านไม่ตรงกัน

คำถามที่พบบ่อย

แซ่ตั้ง มาจากไหน?

แซ่ตั้งมาจากชื่อแคว้นเฉินสมัยราชวงศ์โจว ซึ่งตั้งอยู่แถบเมืองหวยหยาง มณฑลเหอหนาน เมื่อแคว้นถูกแคว้นฉู่ผนวกในปี 479 ก่อน ค.ศ. ลูกหลานจึงใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ต่อมาตระกูลอพยพลงใต้จนเป็นแซ่อันดับ 1 ของเขตแต้จิ๋ว

แซ่ตั้ง ภาษาจีนเขียนอย่างไร?

แซ่ตั้งเขียนว่า 陈 ในตัวย่อ และ 陳 ในตัวเต็ม คนจีนมักบอกว่าเป็นเฉินที่ประกอบด้วยอักษรหูกับอักษรตะวันออก เพื่อแยกจากแซ่ 谌 ที่จีนกลางอ่านเหมือนกัน

แซ่ตั้ง ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดได้หลายแบบตามสำเนียง เช่น Chen ตามพินอินจีนกลาง Tan หรือ Tang ตามสำเนียงฮกเกี้ยนและแต้จิ๋ว Chan ตามกวางตุ้ง และ Chin ตามภาษาแคะ ทุกแบบคือแซ่เดียวกัน

แซ่ตั้ง แปลว่าอะไร?

ในฐานะแซ่ หมายถึงชื่อแคว้นเฉินโบราณ ส่วนความหมายทั่วไปของอักษร 陈 คือ จัดวางเรียงราย กล่าวเล่า หรือของเก่าที่เก็บไว้นาน

แซ่ตั้ง แซ่ตัน และแซ่เฉิน ต่างกันไหม?

ไม่ต่างกัน ทั้งหมดคืออักษร 陈 ตัวเดียวกัน ตั้งเป็นเสียงแต้จิ๋ว ตันเป็นเสียงฮกเกี้ยน และเฉินเป็นเสียงจีนกลาง

บทสรุป

แซ่ตั้งเริ่มจากแคว้นเล็ก ๆ ในเหอหนานเมื่อราวสามพันปีก่อน แล้วค่อย ๆ ลงใต้จนเป็นแซ่ที่มีคนมากที่สุดในบ้านเกิดของคนแต้จิ๋ว ระหว่างทางมีทั้งเรื่องที่มีหลักฐานชัด อย่างแคว้นเฉินและตระกูลหวั่งหลี และเรื่องที่เป็นความทรงจำของตระกูล อย่างตำนานผู้บุกเบิกจางโจว

เบาะแสที่ดีที่สุดของลูกหลานแซ่ตั้งยังเป็นของในบ้าน ทั้งป้ายวิญญาณบรรพชน ป้ายชื่อหอ และชื่อหมู่บ้านที่ผู้ใหญ่เคยพูดถึง ถ้าบ้านไหนมีเรื่องเล่า ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือข้อมูลที่ต่างจากที่ผมเขียนไว้ แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

แซ่และตระกูลจีน 20 แซ่ใหญ่

แซ่อันดับ 5 ของจีน

บทความชุดนี้เล่าประวัติแซ่ใหญ่ของจีนทีละแซ่ เพื่อเป็นประโยชน์ต่อลูกหลานคนไทยเชื้อสายจีนที่อยากรู้รากเหง้าของตระกูลตัวเอง ดูอันดับและจำนวนคนของ 100 แซ่แรกได้ที่บทความแม่ของชุด ทั้งชุดรวบรวมและเรียบเรียงโดยธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ลูกหลานคนแต้จิ๋วแซ่อึ้งจากเท่งไฮ้ หากข้อมูลตระกูลใดคลาดเคลื่อน แจ้งครอบครัวเราได้

ดูตาราง 100 แซ่จีน →
ดูรายชื่อแซ่ทั้งชุด

เกี่ยวกับผู้เขียน

ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa)
黄炳明 - MingPaPa

เขียนโดย

ชื่อจีน 黄炳明 (แต้จิ๋ว อึ้งเป๋งเม้ง / จีนกลาง หวงปิ่งหมิง)

นักธุรกิจโรงพิมพ์ ครูศิลปะการต่อสู้ และผู้ถ่ายทอดวัฒนธรรมจีน ศาสนา และความเชื่อ

ประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับบทความนี้: ผู้เขียนเป็นคนแต้จิ๋วแซ่อึ้ง บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ เคยเขียนเรื่องแซ่อึ้งของตระกูลตัวเองและตาราง 100 แซ่จีนจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน บทความแซ่ตั้งนี้รวบรวมจากรายงานของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวที่ระบุไว้ท้ายบทความ เพื่อให้ลูกหลานแซ่ตั้งใช้ค้นรากเหง้าต่อได้

ประวัติการแก้ไข

  • — เผยแพร่ครั้งแรก

พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งได้ที่หน้าติดต่อ และอ่านวิธีตรวจสอบกับแก้ไขข้อผิดพลาดได้ที่นโยบายบรรณาธิการ

บทความที่เกี่ยวข้อง

ดูบทความทั้งหมดในหมวดแซ่และตระกูลจีน