หวังไห่ (王亥) ไฉ่ซิงเอี๊ยทิศกลาง: ปฐมบรรพบุรุษพ่อค้าจีน ศูนย์กลางของไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ

หวังไห่ 王亥 (แต้จิ๋ว เฮ้งไห / จีนกลาง หวังไห่) คือไฉ่ซิงเอี๊ยประจำ "ทิศกลาง" องค์ที่ 9 และองค์สุดท้ายของชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ ในบรรดาไฉ่ซิงเอี๊ย 9 พระองค์ ไฉ่ซิงเอี๊ยทั้งเก้าองค์ประจำอยู่ในแปดทิศรอบตัว และหวังไห่ยืนอยู่ตรงกลาง คนจีนจึงเรียกท่านว่า 中路财神 (แต้จิ๋ว ตงโหล่วไฉ่ซิ้ง / จีนกลาง จงลู่ฉายเสิน — ไฉ่ซิ้งเส้นทางกลาง) และยกย่องท่านว่า 华商始祖 (แต้จิ๋ว ฮั้วเซียงซี่โจ้ว / จีนกลาง ฮวาชางสื่อจู่ — ปฐมบรรพบุรุษพ่อค้าจีน) เพราะเรื่องเล่าว่าท่านเป็นคนแรกที่ฝึกวัวลากเกวียน แล้วบรรทุกสินค้าไปแลกเปลี่ยนกับเผ่าอื่น

หวังไห่ต่างจากไฉ่ซิ้งองค์อื่นตรงที่ท่านมีชีวิตอยู่ก่อนราชวงศ์ซางจะตั้งขึ้นเสียอีก และชื่อของท่านยังถูกจารึกไว้บนกระดูกเสี่ยงทายเมื่อกว่าสามพันปีก่อน บทความนี้เล่าเรื่องของท่านตามข้อมูลที่ผู้เขียนเตรียมไว้สำหรับรายการ EP3 แล้วตรวจกับเอกสารจีน แยกให้เห็นว่าส่วนไหนมีหลักฐาน ส่วนไหนเป็นตำนาน และส่วนไหนเป็นคำอธิบายที่นิยมเล่าต่อกัน ท้ายบทความมีบทสรุปไฉ่ซิ้งทั้ง 9 ทิศ เพราะองค์ตรงกลางคือองค์ที่ทำให้ชุดนี้ครบ

ข้อมูลด่วน: หวังไห่ 王亥

หัวข้อ	ข้อมูล
ชื่อจีน	王亥
แต้จิ๋ว	เฮ้งไห (王 อ่านแบบแซ่เฮ้ง; 亥 = hai6)
จีนกลาง	หวังไห่ (Wáng Hài)
รูปสะกดไทยที่พบ	หวังไห่, หวังไฮ่, หวังไฮ
ชื่ออื่น	高祖亥 / 高祖王亥 (ในจารึกกระดูกเสี่ยงทาย), 该, 胲, 振, 子亥 (ในเอกสารโบราณ)
ฉายาไฉ่ซิ้ง	中路财神 (ไฉ่ซิ้งเส้นทางกลาง), 中斌财神 (จีนกลาง จงปินฉายเสิน)
ฉายาอื่น	华商始祖 (ปฐมบรรพบุรุษพ่อค้าจีน), 商祖 (บรรพชนการค้า)
ทิศ	กลาง 中 ศูนย์กลางของ 9 ทิศ (四面八方一个中)
บุ๋นหรือบู๊	ไม่จัดเป็นบุ๋น (文) หรือบู๊ (武) ตรง ๆ แหล่งจีนเรียกท่านว่า "中斌" อักษร 斌 ประกอบจาก 文 กับ 武
สถานะ	ผู้นำเผ่าซางรุ่นที่ 7 ในสมัยราชวงศ์เซี่ย บรรพชนของซางทัง ผู้ตั้งราชวงศ์ซาง
ยุค	สมัยราชวงศ์เซี่ย ซางชิวระบุปีไว้ที่ราว 1854–1803 ปีก่อนคริสตกาล (ตัวเลขยุคใหม่ ยังไม่มีข้อยุติทางวิชาการ)
ระดับหลักฐาน	มีชื่อในจารึกกระดูกเสี่ยงทายสมัยซาง และในเอกสารโบราณหลายเล่ม ส่วนรายละเอียดชีวิตปนตำนาน
วันสำคัญที่พบ	9 ค่ำ เดือน 9 (วันฉงหยาง) ที่ผู้จัดงานซางชิวเรียกว่าวันเกิดท่าน · 15 ค่ำ เดือนอ้าย พิธีไหว้บรรพชนการค้าที่ซางชิว · 5 ค่ำ เดือนอ้าย วันรับไฉ่ซิ้ง
รูปลักษณ์	ไม่มีแบบแผนตามขนบ รูปยุคใหม่เป็นผู้นำโบราณ มีหนวดเครา มวยผม เสื้อคลุมยาว ถือคทาหรือแผ่นป้าย บางภาพมีวัวหรือเกวียนวัว
ศาลหลัก	ศาลบรรพชนการค้า 商祖祠 ในลานวัฒนธรรมฮวาชาง เมืองซางชิว มณฑลเหอหนาน
เหมาะกับ	ตามที่ผู้เขียนแนะนำ: ผู้นำองค์กร เจ้าของกิจการผู้บุกเบิก คนทำการค้าและการขนส่ง

ทำไมหวังไห่อยู่ทิศกลาง

ไฉ่ซิ้ง 9 องค์ใน 8 ทิศกับ 1 ศูนย์กลาง

ในเมืองจีน ไฉ่ซิงเอี๊ยถูกบูชาเป็นเก้าองค์ ประจำอยู่ในแปดทิศรอบตัวและอีกหนึ่งองค์ที่ศูนย์กลาง คนจีนเรียกการจัดแบบนี้ว่า 四面八方一个中 (จีนกลาง ซื่อเมี่ยนปาฟางอีเก้อจง — สี่ด้าน แปดทิศ กับหนึ่งศูนย์กลาง) และเรียกทั้งชุดว่า 九路财神 (แต้จิ๋ว เก้าโหล่วไฉ่ซิ้ง / จีนกลาง จิ่วลู่ฉายเสิน — ไฉ่ซิ้งเก้าเส้นทาง) [17][20][21]

คนส่วนใหญ่คุ้นกับชุดห้าองค์ คือ 五路财神 (แต้จิ๋ว โหงวโหล่วไฉ่ซิ้ง / จีนกลาง อู่ลู่ฉายเสิน — ไฉ่ซิ้งห้าเส้นทาง) ชุดห้าทิศเป็นที่รู้จักและยอมรับกว้างกว่า น้อยคนจะรู้ว่าไฉ่ซิ้งมีถึงเก้าองค์ [1] แต่ทุกวันนี้ชุดเก้าทิศเป็นที่นิยมในจีน มีทั้งบทความแนะนำว่าวันรับไฉ่ซิ้ง 5 ค่ำ เดือนอ้ายควรไหว้องค์ไหน ภาพแขวน และรูปปั้นทั้งชุดวางขาย [20][23][24]

ผู้เขียนเปิดรายการ EP3 ด้วยประโยคนี้ว่า คนทั่วไปรู้จักไฉ่ซิ้งปางบุ๋นและปางบู๊ บางคนรู้ว่ามีห้าองค์ แต่น้อยคนจะทราบว่าแท้จริงมีเก้าองค์ สถิตในแปดทิศรวมตรงกลางเป็นเก้าตำแหน่ง [1]

ผังเก้าช่อง: หวังไห่อยู่ช่องกลาง

ถ้าวาดชุดนี้เป็นตารางเก้าช่องแบบ 九宫 (จีนกลาง จิ่วกง — ผังเก้าช่อง) โดยวางทิศเหนือไว้ด้านบนตามแผนที่ปัจจุบัน จะได้ผังดังนี้

ตะวันตกเฉียงเหนือ 西北	เหนือ 北	ตะวันออกเฉียงเหนือ 东北
หลิวไห่ฉาน 刘海蟾	จ้าวกงหมิง 赵公明	หลี่กุ่ยจู่ 李诡祖
ตะวันตก 西	กลาง 中	ตะวันออก 东
กวนอู 关羽	หวังไห่ 王亥	ปี่กาน 比干
ตะวันตกเฉียงใต้ 西南	ใต้ 南	ตะวันออกเฉียงใต้ 东南
ตวนมู่ซื่อ 端木赐	ฉายหรง 柴荣	ฟ่านหลี 范蠡

ผังจีนโบราณมักวางทิศใต้ไว้ด้านบน ผู้อ่านที่เห็นภาพชุดเก้าทิศจากจีนอาจพบว่าตำแหน่งบนล่างกลับกับตารางข้างบน แต่องค์ตรงกลางไม่เปลี่ยน คือหวังไห่เสมอ แหล่งจีนทุกแห่งที่ผู้ค้นคว้าตรวจวางหวังไห่ไว้ตรงกลาง แม้บางแหล่งจะใส่ชื่อในทิศเฉียงต่างกัน เช่น ใส่ 管仲 กับ 白圭 แทนบางองค์ [17][21][22][23]

ชุดห้าทิศกับชุดเก้าทิศ: ใครอยู่ตรงกลาง

จุดที่ผู้อ่านมักสับสนคือ "ตรงกลาง" ของชุดห้าทิศกับชุดเก้าทิศไม่ใช่องค์เดียวกัน

ชุด	องค์ตรงกลาง	อีกสี่ทิศ	ที่มา
五路财神 ฉบับนิยายห้องสิน (封神演义)	จ้าวกงหมิง 赵公明	ขุนพลบริวารสี่องค์ของจ้าวกงหมิง (招宝 纳珍 招财 利市)	นิยายห้องสิน ตอนที่ 99 [32]
九路财神 ไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ	หวังไห่ 王亥	จ้าวกงหมิงย้ายไปประจำทิศเหนือ และมีอีกเจ็ดองค์ในทิศที่เหลือ	เว็บจีนและหนังสือคู่มือการไหว้ [17][20][21]

ในชุดห้าทิศฉบับห้องสิน จ้าวกงหมิงเป็นหัวหน้า ส่วนบริวารสี่องค์ไปอยู่สี่ทิศ (อ่านเรื่องจ้าวกงหมิงในฐานะจอมพลสายฟ้าได้ที่ เทพเจ้าสายฟ้า 正一玄坛赵元帅 และในฐานะไฉ่ซิ้งทิศเหนือที่ จ้าวกงหมิง) ส่วนในชุดเก้าทิศ ตำแหน่งกลางเป็นของหวังไห่ เว็บจีนอธิบายว่าท่านเป็นผู้เปิดทางการค้าของจีน ดูแลแหล่งทรัพย์ของเส้นทางกลาง และบางแห่งเรียกท่านว่าหัวหน้าของไฉ่ซิ้ง [19][20][23] เมื่อถือว่าการค้าเริ่มที่ท่าน ไฉ่ซิ้งองค์อื่นจึงกระจายออกไปรอบทิศเหมือนเส้นทางการค้าที่แยกออกจากจุดเริ่มต้น (ข้อสังเกตของผู้ค้นคว้า)

中路 กับ 中斌: สองชื่อของตำแหน่งกลาง

แหล่งจีนเรียกหวังไห่สองแบบ

• 中路财神 (แต้จิ๋ว ตงโหล่วไฉ่ซิ้ง / จีนกลาง จงลู่ฉายเสิน — ไฉ่ซิ้งเส้นทางกลาง) คำว่า 路 (เส้นทาง) เป็นคำเดียวกับใน 五路 และ 九路 หมายถึงเส้นทางที่ทรัพย์ไหลเข้ามา [20][23]
• 中斌财神 (แต้จิ๋ว ตงปิงไฉ่ซิ้ง / จีนกลาง จงปินฉายเสิน) ชื่อนี้ปรากฏในเว็บจีนหลายแห่งและในข้อมูลของผู้เขียน [1][18][19] ผู้เขียนแปลไว้ว่า "เทพเจ้าแห่งโชคลาภประจำภาคกลาง" [1]

อักษร 斌 (bīn) แปลว่า "ทั้งบุ๋นและบู๊พร้อมกัน" เพราะประกอบขึ้นจาก 文 (บุ๋น) กับ 武 (บู๊) ผู้ค้นคว้ายังไม่พบแหล่งจีนที่อธิบายว่าทำไมจึงใช้อักษรนี้ แต่ความหมายเข้ากับตำแหน่งกลางพอดี ไฉ่ซิ้งรอบตัวท่านแบ่งเป็นสายบุ๋นและสายบู๊ องค์ตรงกลางจึงเป็นจุดที่สองสายมาบรรจบกัน (ข้อสังเกตของผู้ค้นคว้า ยังรอตรวจ)

ในข้อมูลดิบที่ผู้เขียนรวบรวมจากบทความจีน มีประโยคที่สรุปบทบาทนี้ไว้ดี คือความสำเร็จต้องการ "ความซื่อตรงของปี่กาน ความมีคุณธรรมของกวนกง ความมานะของฉายหรง ความเด็ดขาดของจ้าวกงหมิง และความสุขุมของหวังไห่" [1] องค์ตรงกลางจึงเป็นตัวแทนของความหนักแน่น เป็นแกนที่ยึดองค์อื่นไว้ด้วยกัน

ชื่อและคำอ่าน

王亥 อ่านว่าอะไร

• จีนกลาง: หวังไห่ (Wáng Hài) เป็นรูปที่ผู้เขียนใช้ บางเพจไทยเขียน หวังไฮ่ หรือ หวังไฮ ซึ่งเป็นคนเดียวกัน
• แต้จิ๋ว: เฮ้งไห คนแต้จิ๋วในไทยอ่าน 王 ที่เป็นชื่อสกุลว่า "เฮ้ง" เหมือนแซ่เฮ้ง และอ่าน 亥 ว่า "ไห" (hai6 ในสำเนียงเท่งไฮ้) [33] รายละเอียดเรื่องคำอ่านอยู่ในหัวข้อ หวังไห่กับแซ่หวัง

อักษร 亥 คือ "กุน" ตัวสุดท้ายในสิบสองนักษัตรของจีน และเป็นชื่อวันในปฏิทินกานจือ (干支) ราชวงศ์ซางนิยมตั้งชื่อบรรพชนตามชื่อวัน และราชสำนักซางเซ่นไหว้หวังไห่ในวันที่มีอักษร 亥 [2]

ชื่อในเอกสารโบราณ

ชื่อของหวังไห่ถูกเขียนต่างกันไปในตำราแต่ละเล่ม จนกระทั่งปี 1917 หวังกั๋วเหวย (王国维) นักวิชาการคนสำคัญของจีน เทียบกับจารึกกระดูกเสี่ยงทายแล้วพิสูจน์ว่าทุกชื่อหมายถึงคนเดียวกัน [2][5]

ชื่อที่ปรากฏ	แหล่ง
王亥, 高祖亥, 高祖王亥	จารึกกระดูกเสี่ยงทายสมัยซาง
该	《楚辞·天问》 (ฉู่ฉือ เทียนเวิ่น)
胲	《世本·作篇》 (ซื่อเปิ่น)
王冰	《吕氏春秋》 (หลี่ว์ซื่อชุนชิว)
振	《史记·殷本纪》 (สื่อจี้ ภาคพงศาวดารราชวงศ์อิน)
核, 垓	《史记索隐》 และ《汉书·古今人表》
子亥 (殷侯子亥)	《竹书纪年》 (จู๋ซูจี้เหนียน)

ชื่อ 子亥 บอกว่าท่านอยู่ในตระกูล 子 (จื่อ) ซึ่งเป็นนามสกุลของเผ่าซาง [5] ข้อมูลของผู้เขียนก็ระบุเช่นเดียวกันว่าหวังไห่มีชื่อสกุลว่า 子姓 และชื่อตัวว่า 亥 [1]

ประวัติหวังไห่: เรื่องจริง เรื่องเล่า และระดับหลักฐาน

เรื่องของหวังไห่มาจากสามชั้นที่ซ้อนกันอยู่ ชั้นแรกคือจารึกกระดูกเสี่ยงทายสมัยซาง ซึ่งเป็นหลักฐานร่วมสมัยที่สุด ชั้นที่สองคือเอกสารโบราณที่เขียนขึ้นหลายร้อยปีต่อมา และชั้นที่สามคือการเล่าใหม่ในยุคปัจจุบัน ทั้งในหนังสือนิทาน เว็บไซต์ และงานโปรโมตของเมืองซางชิว หัวข้อนี้เล่าตามลำดับชีวิตของท่าน และบอกไว้ทุกช่วงว่าข้อมูลมาจากชั้นไหน

ลำดับวงศ์เผ่าซาง

ตาม《史记·殷本纪》 และการตรวจจารึกของหวังกั๋วเหวย สายสกุลผู้นำเผ่าซางก่อนตั้งราชวงศ์เรียงได้ดังนี้ [2][5]

รุ่น	ชื่อ	บทบาทที่เล่าสืบกันมา
1	契 (จีนกลาง เซี่ย) หรือ 阏伯 (จีนกลาง เอียนป๋อ)	บรรพชนผู้ก่อตั้งเผ่าซาง ได้รับดินแดน 商
2	昭明 (เจาหมิง)
3	相土 (เซี่ยงถู่)	ตำนานว่าเป็นผู้เริ่มใช้ม้า (乘马)
4	昌若 (ชางรั่ว)
5	曹圉 (เฉาอวี่)
6	冥 (หมิง)	ดูแลแม่น้ำให้ราชวงศ์เซี่ย และจมน้ำตายขณะปฏิบัติหน้าที่
7	王亥 (หวังไห่) และน้องชาย 王恒 (หวังเหิง)	ฝึกวัวใช้งาน (服牛) นำสินค้าไปค้าขาย
8	上甲微 (ซ่างเจี่ยเวย)	ล้างแค้นให้บิดา
…	报乙 报丙 报丁 示壬 示癸
14	大乙 หรือ 成汤 (ซางทัง)	โค่นราชวงศ์เซี่ย ตั้งราชวงศ์ซาง

ข้อมูลของผู้เขียนเรียกหวังไห่ว่า "กษัตริย์องค์ที่ 7 แห่งเผ่าซาง (商国) ในสมัยราชวงศ์เซี่ย" เป็นผู้สืบเชื้อสายรุ่นที่ 6 ของ 契 หรือ 阏伯 และเป็นบุตรชายคนโตของ 冥 [1] ซึ่งตรงกับลำดับในตาราง ศาลบรรพชนที่ซางชิวก็สรุปไว้ทำนองเดียวกันว่า ท่านเป็นเจ้าแคว้นซางรุ่นที่ 7 หลานรุ่นที่ 6 ของ 契 และบรรพชนรุ่นที่ 7 ของซางทัง [8] 【ยืนยันในแง่ลำดับวงศ์】

ส่วนปีเกิดและปีตาย "ราว 1854–1803 ปีก่อนคริสตกาล" ที่ผู้เขียนใช้ [1] เป็นตัวเลขที่จารึกอยู่บนฐานรูปปั้นในซางชิว (ดูภาพต้นบทความ) และปรากฏในบทความจีนจำนวนมาก [3][18] ศักราชของราชวงศ์เซี่ยยังเป็นเรื่องที่นักประวัติศาสตร์ถกเถียงกันอยู่ ตัวเลขนี้จึงควรอ่านเป็น "ปีที่ซางชิวใช้" มากกว่าปีที่พิสูจน์ได้ 【รอตรวจ】

ช่วยบิดาดูแลแม่น้ำ

ข้อมูลของผู้เขียนเล่าว่า เมื่อ 冥 (หมิง) ผู้เป็นบิดาได้รับตำแหน่ง 司空 (จีนกลาง ซือคง — ขุนนางดูแลงานโยธา) ของราชวงศ์เซี่ย หวังไห่ได้ช่วยบิดาจัดการแม่น้ำหวงเหอ เมื่อหมิงจมน้ำเสียชีวิตระหว่างทำหน้าที่ หวังไห่จึงขึ้นเป็นผู้นำเผ่าต่อ [1]

เอกสารที่เล่าเรื่องนี้คือ《竹书纪年》ฉบับที่ใช้กันปัจจุบัน ซึ่งบันทึกว่าในปีที่ 11 ของกษัตริย์เซี่ยเส้าคัง หมิงได้รับคำสั่งให้ดูแลแม่น้ำ และในรัชกาลต่อมามีประโยค "商侯冥死于河" แปลว่า เจ้าแคว้นซางชื่อหมิงตายในแม่น้ำ [5]

จุดนี้สำคัญ เพราะโพสต์ไทยบางโพสต์เขียนว่าหวังไห่เป็น "รัฐมนตรีผู้ดูแลระบบน้ำและการเกษตร" [27][28] แหล่งจีนระบุว่าผู้ถือตำแหน่งดูแลน้ำคือหมิงผู้เป็นพ่อ หวังไห่เป็นผู้ช่วย และสิ่งที่ทำให้ท่านเป็นที่จดจำคือเรื่องวัวกับการค้า ไม่ใช่เรื่องน้ำ

服牛: ฝึกวัวให้ทำงาน

ผลงานที่ตำราโบราณยกให้หวังไห่ตรงกันคือ 服牛 (แต้จิ๋ว ฮกงู้ / จีนกลาง ฝูหนิว — ทำให้วัวเชื่องและใช้งานได้)

• 《世本·作篇》 ตำราว่าด้วย "ใครเป็นผู้ริเริ่มสิ่งใด" เขียนว่า "胲作服牛" คือหวังไห่เป็นผู้ริเริ่มใช้วัว [2]
• 《吕氏春秋》 เขียนว่า "王冰作服牛" ความหมายเดียวกัน [2][3]
• 《管子》 เขียนว่ากษัตริย์ของชาวอินสร้างคอกและรางอาหาร แล้วใช้วัวและม้า (服牛马) ให้เป็นประโยชน์แก่ราษฎร จนคนทั่วแผ่นดินทำตาม [2][3]

หวังกั๋วเหวยอธิบายเพิ่มว่า ในภาษาจีนโบราณ 服 กับ 仆 ออกเสียงเหมือนกัน คำว่า "仆牛" ใน《山海经》จึงคือ "服牛" เรื่องเดียวกัน [2] เมื่อรวมกับตำนานที่ว่า 相土 ปู่ทวดของท่านเป็นผู้เริ่มใช้ม้า สองเรื่องนี้จึงเข้ากับวลี 服牛乘马 (ใช้วัว ขี่ม้า) ที่เว็บจีนใช้ยกย่องเผ่าซาง [3][5]

ผู้เขียนเล่าในรายการว่า หวังไห่ฝึกและเลี้ยงวัวม้าที่ซางชิว และคิดค้นการใช้รถเทียมวัว (牛车) ในการขนส่ง ทำให้การเกษตรและปศุสัตว์ของเผ่าซางเติบโต จนเผ่าแข็งแกร่งขึ้นอย่างรวดเร็ว [1] นักประวัติศาสตร์อย่างกัวมั่วรั่ว (郭沫若) ก็เขียนไว้ทำนองเดียวกันใน《中国史稿》 ว่าการใช้วัวขนส่งทำให้ผลผลิตเหลือพอจะแลกเปลี่ยน [5]

ระดับหลักฐาน: เรื่อง "หวังไห่ใช้วัว" มีอยู่ในตัวบทโบราณหลายเล่ม 【ยืนยันว่ามีในตัวบท】 ส่วนคำว่า "ประดิษฐ์เกวียนวัว" เป็นการแปลความยุคใหม่ของคำว่า 服牛 ไม่มีตำราโบราณเล่มใดบรรยายว่าท่านสร้างเกวียนแบบใด 【การตีความ】 วลี "服牛乘马，引重致远，以利天下" ที่เว็บจีนชอบยกมาจาก《周易·系辞下》 ก็อยู่ในบริบทยกย่องกษัตริย์ในตำนานยุคหวงตี้ เหยา และซุ่น ไม่ได้เอ่ยชื่อหวังไห่ [3] 【การตีความ】

ขบวนเกวียนสู่เผ่าอื่น: จุดเริ่มของการค้า

เมื่อผลผลิตเหลือ หวังไห่จึงนำขบวนรถเทียมวัวบรรทุกสินค้าไปยังชนเผ่าอื่น ๆ เพื่อแลกเปลี่ยนสินค้า [1] เอกสารจีนเรียกการค้าแบบนี้ว่า 以物易物 (แลกของกับของ) [8]

ประโยคที่เว็บจีนมักยกมาอ้างคือ "肇牵车牛远服贾" ใน《尚书·酒诰》 แปลตามตัวว่า "เริ่มลากเกวียนวัวไปค้าขายแดนไกล" [3] ตัวบทจริงเป็นคำสั่งของโจวกง (周公) ถึงชาวอินที่อาศัยอยู่ในดินแดนเม่ย (妹土) หลังราชวงศ์โจวพิชิตซาง ให้ไปลากเกวียนค้าขายเพื่อเลี้ยงดูพ่อแม่ ประโยคนี้ไม่ได้เอ่ยชื่อหวังไห่ การนำมาใช้เป็นหลักฐานเรื่องหวังไห่จึงเป็นการตีความของนักเขียนยุคหลัง แต่ก็สะท้อนว่าในสายตาคนต้นราชวงศ์โจว "ชาวอินกับการลากเกวียนไปค้าขาย" เป็นภาพที่คุ้นเคย [3][7] 【การตีความ】

ศาลบรรพชนที่ซางชิวเพิ่มอีกมุมหนึ่งว่า การค้าของหวังไห่ไม่ได้มีไว้แลกของกินของใช้เท่านั้น แต่มีจุดมุ่งหมายทางการเมือง คือเพิ่มกำลังของเผ่าและขยายอาณาเขต [8] มุมมองนี้เป็นการเล่าของหน่วยงานท้องถิ่นในยุคปัจจุบัน 【โปรโมตเมือง】

จุดจบที่เผ่าโหย่วอี้

เรื่องที่เอกสารโบราณเล่าละเอียดที่สุดกลับเป็นการตายของหวังไห่ ข้อมูลของผู้เขียนเล่าว่า ในการเดินทางไปค้าขายที่เผ่า 有易氏 (จีนกลาง โหย่วอี้ซื่อ) ซึ่งอยู่ทางเหนือของแม่น้ำหวงเหอ หวังไห่ถูก 绵臣 (จีนกลาง เหมียนเฉิน) ผู้นำเผ่าโหย่วอี้สังหารและปล้นรถวัวไป [1]

เอกสาร	สิ่งที่บันทึก	ความหมาย
《山海经·大荒东经》	"王亥托于有易、河伯仆牛。有易杀王亥，取仆牛"	หวังไห่ฝากวัวไว้กับเผ่าโหย่วอี้และเหอป๋อ เผ่าโหย่วอี้ฆ่าหวังไห่แล้วยึดวัว [3]
《竹书纪年》ฉบับโบราณ (อ้างผ่านกัวผู่ 郭璞)	"殷王子亥宾于有易而淫焉，有易之君绵臣杀而放之"	หวังไห่ไปเป็นแขกที่เผ่าโหย่วอี้แล้วประพฤติไม่สมควร เจ้าเผ่าเหมียนเฉินจึงฆ่าและขับไล่ [2][3]
《竹书纪年》ฉบับปัจจุบัน	ระบุว่าเกิดในปีที่ 12 ของกษัตริย์เซี่ยชื่อ 帝泄	ให้ปีชัด แต่ฉบับนี้ถูกตั้งข้อสงสัยว่าเรียบเรียงภายหลัง [4][26]
《楚辞·天问》	บทกวีตั้งคำถามถึง 该 ผู้เลี้ยงวัวแกะ กับ "有扈"	หวังกั๋วเหวยเห็นว่า 有扈 คือ 有易 ที่เขียนผิด [2]

เผ่าโหย่วอี้ตั้งอยู่แถบแม่น้ำอี้ (易水) ทางเหนือของแม่น้ำหวงเหอ [2] คำว่า "淫" ในฉบับโบราณทำให้นักเล่าเรื่องรุ่นหลังแต่งต่อว่า เหมียนเฉินหึงหวงเรื่องภรรยา แล้วส่งมือสังหารถือขวานมาลอบฆ่า และยังเล่าว่าศพถูกแบ่งเป็นแปดชิ้น รายละเอียดเหล่านี้มาจากหนังสือเทพนิยายจีนสมัยใหม่ ไม่มีในตัวบทเดิม [5] 【ตำนาน】

《山海经》ยังมีภาพที่แปลกตา คือบรรยายหวังไห่ว่า "两手操鸟，方食其头" (มือทั้งสองจับนก กำลังกินหัวนก) [3] นักวิชาการบางคนเชื่อมภาพนี้กับนกซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของเผ่าซาง ดูหัวข้อหลักฐานจากกระดูกเสี่ยงทาย

ซ่างเจี่ยเวยล้างแค้น

หลังหวังไห่ตาย 上甲微 (จีนกลาง ซ่างเจี่ยเวย) บุตรชายของท่าน ได้ร่วมมือกับ 河伯 (แต้จิ๋ว โห้แป๊ะ / จีนกลาง เหอป๋อ — เจ้าแห่งแม่น้ำ) ยกทัพไปตีเผ่าโหย่วอี้ และสังหารเหมียนเฉินได้สำเร็จ [1] 《竹书纪年》ฉบับโบราณเขียนว่า ซ่างเจี่ยเวย "假师于河伯" (ขอยืมกำลังพลจากเหอป๋อ) ไปตีโหย่วอี้จนแตก [3] ส่วนฉบับปัจจุบันระบุว่าเป็นปีที่ 16 ของกษัตริย์องค์เดิม [4]

คำว่า 河伯 ในเรื่องนี้น่าจะหมายถึงผู้นำเผ่าหรือแคว้นริมแม่น้ำ มากกว่าเทพแม่น้ำตามตัวอักษร นักประวัติศาสตร์จึงอ่านเรื่องนี้เป็นสงครามระหว่างเผ่า 【การตีความ】 ซ่างเจี่ยเวยกลายเป็นบรรพชนคนสำคัญอีกคนหนึ่งของราชวงศ์ซาง [2]

丧牛于易: เรื่องหวังไห่ในคัมภีร์อี้จิง

คัมภีร์《周易》 (จีนกลาง โจวอี้ หรือที่คนไทยรู้จักว่าอี้จิง) มีคำทำนายสองบทที่ใช้คำคล้ายกัน คือ "丧羊于易" (เสียแกะที่อี้) ในกว้า 大壮 (ต้าจ้วง) และ "丧牛于易" (เสียวัวที่อี้) ในกว้า 旅 (หลฺวี่) กว้าหลฺวี่ว่าด้วย "คนเดินทาง" และมีวลีว่าคนเดินทาง "先笑后号咷" (หัวเราะก่อน แล้วร่ำไห้ทีหลัง) [4][6]

กู้เจี๋ยกัง (顾颉刚) นักประวัติศาสตร์คนสำคัญ เสนอในบทความ《周易卦爻辞中的故事》ว่า คำว่า "易" ในสองบทนี้คือเผ่าโหย่วอี้ และ "เสียวัว เสียแกะ" คือเรื่องหวังไห่ถูกฆ่าแล้วถูกยึดฝูงสัตว์ ข้อเสนอนี้กลายเป็นตัวอย่างที่มีชื่อเสียงที่สุดของการอ่านอี้จิงเป็นบันทึกประวัติศาสตร์ เกาเฮิง (高亨) รับข้อเสนอนี้ไปใช้ในหนังสือของตน แต่นักวิชาการอีกฝ่ายเห็นว่าคำทำนายในอี้จิงไม่มีโครงเรื่องครบพอจะอ่านเป็นเรื่องเล่า [6] 【นักวิชาการเสนอ ยังไม่เป็นข้อยุติ】

เรื่องนี้น่ารู้สำหรับคนที่สนใจฮวงจุ้ย เพราะถ้าข้อเสนอของกู้เจี๋ยกังถูกต้อง เรื่องของไฉ่ซิ้งทิศกลางก็ถูกบันทึกไว้ในคัมภีร์ที่เป็นรากของศาสตร์ทิศ และบทเรียนของกว้าหลฺวี่ก็ตรงกับชะตาของหวังไห่ คือคนเดินทางค้าขายที่ประมาทในบ้านของคนอื่นอาจสูญเสียทุกอย่าง (ข้อสังเกตของผู้เขียน)

หลักฐานจากกระดูกเสี่ยงทาย: "高祖亥"

ชื่อที่ถูกค้นพบอีกครั้งในปี 1914–1917

ก่อนศตวรรษที่ 20 หวังไห่เป็นแค่ชื่อที่เขียนสะกดต่างกันไปในตำราเก่า จนถึงปี 1914 หลัวเจิ้นอวี้ (罗振玉) พบชื่อ "王亥" ในจารึกกระดูกเสี่ยงทาย (甲骨文 จีนกลาง เจี่ยกู่เหวิน) ราว 7–8 ชิ้น และพิมพ์ไว้ใน《殷虚书契后编》 ต่อมาในปี 1917 หวังกั๋วเหวยเขียนบทความ《殷卜辞中所见先公先王考》 พิสูจน์ว่าหวังไห่ในจารึกกับชื่อทั้งหกแบบในตำราโบราณเป็นคนเดียวกัน และสรุปว่าหวังไห่ "เป็นบุคคลที่มีตัวตนจริง ไม่ใช่เรื่องแต่ง" [2] 【ยืนยัน】

งานชิ้นนี้มีความหมายเกินเรื่องหวังไห่ เพราะมันพิสูจน์ว่ารายชื่อบรรพชนซางใน《史记》 ที่เขียนขึ้นหลังสมัยซางนับพันปี ส่วนใหญ่มีรากจริง หวังกั๋วเหวยยังพบ 王恒 น้องชายของหวังไห่ จากจารึกคู่กับบทกวี《天问》 ซึ่งเป็นชื่อที่ไม่มีใน《史记》เลย [2]

ชื่อเรียกในจารึก

ในจารึก ราชสำนักซางเรียกท่านว่า 王亥 และยกย่องเป็น 高祖亥 หรือ 高祖王亥 (แต้จิ๋ว เกาโจ้วไห / จีนกลาง เกาจู่ไห่ — บรรพชนผู้สูงส่ง) [5] ข้อมูลของผู้เขียนเรียกตำแหน่งนี้ว่า "ซางเกาจู่ (商高祖)" บรรพบุรุษผู้ยิ่งใหญ่แห่งซาง ดังที่ปรากฏในจารึกบนกระดูกทำนาย [1]

วัวสามร้อยตัว

จารึกบันทึกการเซ่นไหว้หวังไห่ในวันซินไห่ (辛亥日) ของปฏิทินกานจือ โดยใช้วัว 5 ตัว 30 ตัว 40 ตัว ไปจนถึง 300 ตัว (三百牛) ซึ่งเป็นการเซ่นบรรพชนครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งที่พบในจารึก [2] หวังกั๋วเหวยอธิบายว่าคนซางให้เกียรติหวังไห่ขนาดนี้ เพราะเห็นว่าท่านเป็น "制作之圣人" (ปราชญ์ผู้ริเริ่มสิ่งสำคัญ) คือผู้ริเริ่มใช้วัว เหมือนที่ 相土 เป็นผู้ริเริ่มใช้ม้า [2] 【ยืนยันตามงานหวังกั๋วเหวย ผ่านแหล่งรอง】

ผู้เขียนเห็นความย้อนแย้งที่น่าคิด ผู้ที่ทำให้วัวกลายเป็นกำลังของเผ่า ได้รับการตอบแทนจากลูกหลานด้วยวัวจำนวนมากที่สุด

นกบนอักษร 亥

จารึกบางชิ้นเขียนอักษร 亥 ในชื่อหวังไห่ให้มีรูปนกอยู่ด้านบน นักวิชาการบางคนตีความว่าเป็นสัญลักษณ์นกของเผ่าซาง ซึ่งเข้ากับตำนาน 玄鸟生商 (นกดำให้กำเนิดซาง) และกับภาพ "มือสองข้างจับนก" ใน《山海经》 [4] การตีความนี้ยังไม่เป็นเอกฉันท์ 【การตีความ】

ประตูทางเข้าลานวัฒนธรรมฮวาชางที่ซางชิวในปัจจุบันก็ยังใช้นกตัวนี้ เพราะสร้างจากอักษรกระดูก "商" สามตัว และมีนกดำประดับยอด [9]

商人 商品 商业 มาจากเผ่าซางจริงไหม

คำอธิบายที่ผู้เขียนเล่าในรายการ

ข้อมูลของผู้เขียนอธิบายว่า กิจกรรมการค้าของหวังไห่ทำให้เกิดศัพท์ที่ใช้มาถึงปัจจุบัน [1]

• 商人 (แต้จิ๋ว เซียงนั้ง / จีนกลาง ซางเหริน — พ่อค้า) มาจากคนที่ทำอาชีพค้าขาย ซึ่งเป็นคนของเผ่าซาง
• 商品 (จีนกลาง ซางผิ่น — สินค้า) มาจากสิ่งของที่ใช้แลกเปลี่ยนของเผ่าซาง
• 商业 (จีนกลาง ซางเย่ — พาณิชย์) มาจากอาชีพการค้าของเผ่าซาง

คำอธิบายนี้ตรงกับที่เว็บจีนและเมืองซางชิวเล่า คือคนเผ่าอื่นเห็นขบวนเกวียนมาถึงก็พูดว่า "คนซางมาแล้ว" ต่อมาคำนี้จึงหมายถึงพ่อค้า [3][10][19] 【คำอธิบายนิยม】

นักประวัติศาสตร์ว่าอย่างไร

ความคิดว่าคำว่า 商人 เกี่ยวกับชาวซางไม่ได้มีแค่ในเว็บ นักประวัติศาสตร์รุ่นใหญ่หลายคนเสนอไว้จริง แต่ให้เหตุผลต่างกัน

ผู้เสนอ	ข้อเสนอ	แหล่ง
สฺวีจงซู (徐中舒) ปี 1927	"商贾之名，疑即由殷民而起" (ชื่อเรียกพ่อค้า น่าจะมาจากชาวอิน)	[3]
หลี่หย่าหนง (李亚农)	ชาวอินถนัดค้าขาย ชาวโจวถนัดทำนา ชาวโจวดูแคลนชาวอินและดูแคลนพ่อค้า จึงเรียกพ่อค้าทั้งหมดว่า "คนซาง"	[7]
กัวมั่วรั่ว (郭沫若)	ใช้ประโยค "肇牵车牛远服贾" ใน《尚书·酒诰》 คำว่า 肇 แปลว่า "เริ่ม" แสดงว่าคนต้นโจวเชื่อว่าการค้าเริ่มจากชาวอิน	[7]
ฟ่านเหวินหลาน (范文澜) และอู๋หาน (吴晗)	สนับสนุนว่าชื่อ 商人 และ 商业 เกี่ยวกับชาวซาง	[3]
หวังจื้อชาง (王志昌)	อธิบายจากชื่อดินแดน คนแคว้น 商 คือ "คนซาง"	[7]

สิ่งที่ควรสังเกตคือ ข้อเสนอสายหลักผูกคำนี้กับชาวซางหลังสิ้นชาติ คือหลังราชวงศ์โจวพิชิตซาง ชาวซางจำนวนมากเสียที่ดินและตำแหน่ง จึงหันไปค้าขายจนคนโจวจำว่า "คนซาง = คนค้าขาย" [3][7] ข้อเสนอเหล่านี้ไม่ได้บอกว่าคำนี้เกิดในสมัยหวังไห่ หรือเกิดจากขบวนเกวียนของท่านโดยตรง

สรุป: "商人 มาจากชื่อเผ่าซาง" เป็นสมมติฐานที่มีนักประวัติศาสตร์สนับสนุน แต่ยังไม่มีหลักฐานชี้ขาด ส่วน "商人 เกิดจากการค้าของหวังไห่" เป็นคำอธิบายนิยมที่เล่าต่อกันในจีนยุคปัจจุบัน ผู้อ่านจึงเล่าเรื่องนี้ได้ในฐานะความเชื่อที่คนจีนภูมิใจ โดยรู้ว่าระดับหลักฐานอยู่ตรงไหน 【คำอธิบายนิยม / สมมติฐานทางวิชาการ】

ซางชิว: บ้านของ "华商始祖"

เมืองที่ใช้ชื่อ 商 สามความหมาย

ซางชิว 商丘 (แต้จิ๋ว เซียงคู / จีนกลาง ซางชิว) อยู่ทางตะวันออกของมณฑลเหอหนาน ข้อมูลของผู้เขียนระบุว่าหวังไห่เป็นชาวซางชิว [1] และเมืองนี้เรียกตัวเองว่า "三商之源" คือเป็นต้นกำเนิดของ 商 สามความหมายพร้อมกัน ได้แก่ เผ่าซาง (ชื่อเผ่าและราชวงศ์) การค้า (商业) และชื่อเมืองซางชิวเอง [8][12] เมืองนี้ยังเรียกตัวเองว่า 华商之都 (นครหลวงของพ่อค้าจีน) [8]

ระดับหลักฐาน: ตำแหน่งถิ่นฐานเดิมของเผ่าซางยุคก่อนราชวงศ์ยังเป็นเรื่องที่นักวิชาการถกเถียงกันอยู่ ซางชิวเป็นสถานที่ที่ถูกเสนอและได้รับการยอมรับกว้างที่สุดแห่งหนึ่ง สัมมนาวิชาการปี 2022 ก็ระบุว่าหวังไห่เคลื่อนไหวอยู่แถบ "南亳" หรือซางชิว [15] แต่เผ่าโหย่วอี้ที่ท่านไปค้าขายด้วยกลับอยู่แถบแม่น้ำอี้ทางเหนือไกลออกไปมาก [2] คำว่า "หวังไห่เป็นชาวซางชิว" จึงควรอ่านว่าเป็นจุดยืนของซางชิว 【โปรโมตเมือง / รอตรวจ】

ลานวัฒนธรรมฮวาชางและศาลบรรพชนการค้า

ศาลบรรพชนการค้า 商祖祠 (แต้จิ๋ว เซียงโจ้วซื้อ / จีนกลาง ซางจู่ฉือ — ศาลบรรพชนการค้า) ตั้งอยู่ในลานวัฒนธรรมฮวาชาง 华商文化广场 เขตสุยหยางของซางชิว ทางใต้ของเนินเอียนป๋อ [8][9] องค์ประกอบสำคัญมีดังนี้

จุด	รายละเอียด	แหล่ง
ประตูสามซาง 三商之门	อักษรกระดูก "商" สามตัวเป็นโครงประตู ยอดประดับนกดำ หมายถึงตำนานนกดำให้กำเนิดซาง	[9]
ถนนพ่อค้ามั่งคั่ง 富商大道	ปูลายเงินตราจีนทุกยุค ทอดยาวไปถึงหน้ารูปปั้น	[9]
ลานหมื่นพ่อค้า 万商广场	ลายอักษร "商" หลายแบบรวมราว 20,100 ตัว (2.01 万)	[9]
รูปปั้นหวังไห่	สำริด หนักราว 5 ตัน ฐานสูง 3.2 เมตร ด้านหน้าจารึก "华商始祖王亥" ด้านหลังจารึกประวัติ	[9][10]
ศาลบรรพชนการค้า 商祖殿	อาคารหลักของศาล	[8]
เนินเอียนป๋อ 阏伯台	ศาลบรรพชนเผ่าซางที่อยู่ติดกัน	[8]

ความสูงของรูปปั้นแต่ละแหล่งระบุไม่ตรงกัน เว็บเทศบาลซางชิวว่าสูง 9.5 เมตร "สื่อถึงฐานะ 九五之尊 ของกษัตริย์" [9] เว็บท่องเที่ยวว่า 9.9 เมตร [10] และหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นว่าสูง 10 เมตร [13] 【ตัวเลขไม่ตรงกัน】

งานไหว้และเทศกาลที่ซางชิว

ช่วงเวลา	เหตุการณ์	แหล่ง
10 พฤศจิกายน 2006	เทศกาลวัฒนธรรมฮวาชางนานาชาติครั้งแรก ธีม "拜谒华商始祖，传承中华商德" (คารวะปฐมบรรพบุรุษพ่อค้าจีน สืบทอดคุณธรรมการค้า) เปิดรูปปั้นหวังไห่ และเซ็นสัญญาลงทุน 104 โครงการ มูลค่ารวม 199.74 亿 (ราว 19,974 ล้าน) หยวน	[13][14]
16 ตุลาคม 2010 (9 ค่ำ เดือน 9)	พิธีไหว้ใหญ่ ผู้จัดคือสมาพันธ์ชาวจีนโพ้นทะเลคืนถิ่นแห่งชาติและสมาพันธ์อุตสาหกรรมและการค้าแห่งชาติ มีนักธุรกิจจีนจากทั่วโลกกว่า 10,000 คน (万余) ร่วมถวายกระเช้าดอกไม้ จุดเทียน จุดธูป คำนับ และจุด "ไฟการค้า" (商火) ผู้จัดระบุว่าวันนี้เป็นวันเกิดของหวังไห่	[11]
15 ค่ำ เดือนอ้าย (6 กุมภาพันธ์ 2012)	"正月十五拜商祖" นักธุรกิจ หอการค้า และตัวแทนสมาคมตระกูลหวังราว 200 คน จุดธูปบรรเลงดนตรีหน้ารูปปั้น ขอให้การค้ารุ่งเรือง	[12]
23 ตุลาคม 2023	เทศกาลฮวาชางนานาชาติครั้งที่ 9 หลังจัดมาแล้ว 8 ครั้ง	[13]

ทั้งหมดนี้เป็นงานที่เมืองและหน่วยงานรัฐจัดเพื่อสร้างแบรนด์ "บ้านเกิดของพ่อค้าจีน" และดึงการลงทุน แหล่งข่าวของซางชิวเองก็เขียนตรง ๆ ว่างานเริ่มเพื่อ "打响…文化品牌" (สร้างชื่อแบรนด์วัฒนธรรม) และขยายการลงทุน [14] การบูชาในซางชิวจึงเป็นการรำลึกบรรพชนแบบงานพิธีของบ้านเมือง ไม่ใช่ศาลเจ้าพื้นบ้านแบบที่คนไทยคุ้นเคย 【โปรโมตเมือง】

หวังไห่กับแซ่หวัง (แซ่เฮ้ง)

王 ในชื่อหวังไห่ คือ "กษัตริย์"

อักษร 王 ในชื่อ 王亥 ในยุคนั้นเป็นคำนำหน้าแปลว่า "ผู้เป็นใหญ่" หรือ "กษัตริย์" ไม่ใช่นามสกุลแบบปัจจุบัน ชื่อสกุลของเผ่าซางคือ 子 [5] สัมมนาวิชาการปี 2022 ตั้งข้อสังเกตว่าการที่หวังไห่ถูกเรียกว่า "王" แสดงว่าท่านเป็นผู้นำคนแรกของเผ่าซางที่ใช้ฐานะกษัตริย์ เป็นร่องรอยว่าสังคมซางก่อนราชวงศ์เริ่มก้าวเข้าสู่ความเป็นรัฐ [15]

ข้อสรุปของสัมมนาปี 2022

ข้อมูลของผู้เขียนระบุว่า ในปี ค.ศ. 2022 มีการยืนยันทางวิชาการว่าหวังไห่เป็นหนึ่งในต้นกำเนิดที่สำคัญของนามสกุลหวัง (王) ในจีน [1] ผู้ค้นคว้าพบที่มาของข้อมูลนี้ คือ "สัมมนาวิชาการหวังไห่กับต้นสายแซ่หวังของจีน" (王亥与中华王姓源流学术研讨会) ที่เมืองเจิ้งโจว วันที่ 5–6 สิงหาคม 2022 ผู้จัดร่วมคือสภาสังคมศาสตร์มณฑลเหอหนาน คณะกรรมการพรรคและรัฐบาลเมืองซางชิว สมาคมวิจัยวัฒนธรรมแซ่มณฑลเหอหนาน และสมาคมตระกูลหวังโลก (世界王氏总会) มีนักวิชาการจากสถาบันสังคมศาสตร์จีน มหาวิทยาลัยเซียะเหมิน มหาวิทยาลัยเจิ้งโจว และอีกหลายแห่งเข้าร่วม [15]

ข้อสรุปที่ประกาศคือ หวังไห่เป็น "中华王姓远祖" (บรรพชนไกลของแซ่หวังจีน) และเป็น "见诸文献的子姓王氏第一人" (คนแรกของสายหวังที่มาจากสกุลจื่อซึ่งปรากฏในเอกสาร) และซางชิวเป็นถิ่นรากสำคัญแห่งหนึ่งของแซ่หวัง [15]

ระดับหลักฐาน: ข้อสรุปนี้มาจากสัมมนาที่มีนักวิชาการจริงเข้าร่วม แต่เจ้าภาพก็เป็นเมืองซางชิวและสมาคมตระกูลหวังซึ่งมีส่วนได้เสีย และคำว่า "หนึ่งในต้นกำเนิด" ก็สำคัญ เพราะตำราแซ่จีนโดยทั่วไปถือว่าแซ่หวังมีหลายสาย สายที่ใหญ่ที่สุดสืบจากราชวงศ์โจว (สกุล 姬) และยังมีสายจากสกุลจื่อของซาง (เช่น ลูกหลานปี่กาน) สายจากแซ่กุย (妫) และสายจากชนกลุ่มน้อยที่เปลี่ยนแซ่ [16] 【ข้อมูลเจ้าของ + สัมมนาที่เมืองเป็นเจ้าภาพ】

ทำไมคนแต้จิ๋วอ่านว่า "เฮ้งไห"

คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วเรียกแซ่ 王 ว่า "แซ่เฮ้ง" (ดูประวัติแซ่นี้ได้ที่ แซ่เฮ้ง แซ่หวัง แซ่อ๋อง (王) มาจากไหน) บทความชุดนี้จึงอ่าน 王亥 แบบแต้จิ๋วว่า "เฮ้งไห" ตามรูปที่คนไทยใช้ แต่พจนานุกรมสำเนียงเท่งไฮ้ของ mogher.com ให้เสียงอ่าน 王 ไว้เพียง uang5/uang6 (คล้าย "อ๊วง") ซึ่งเป็นเสียงของคำว่า "กษัตริย์" [33] ถ้าอ่านตามความหมายเดิมว่า "กษัตริย์ไห" ก็อาจอ่านว่า "อ๊วงไห" ได้เช่นกัน เรื่องนี้ส่งให้ผู้เขียนตรวจในรายการคำอ่านแล้ว 【รอตรวจ】

แซ่หวังเป็นแซ่ที่มีคนใช้มากที่สุดแซ่หนึ่งของจีน ดูอันดับล่าสุดได้ที่ แซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026

ทำไมหวังไห่เป็นไฉ่ซิ้ง

จากบรรพชนการค้าสู่เทพแห่งทรัพย์

ไฉ่ซิ้งหลายองค์ในชุดเก้าทิศได้ตำแหน่งเพราะคุณธรรมที่พ่อค้านับถือ เช่น ความซื่อตรงของปี่กาน หรือความซื่อสัตย์ของกวนอู แต่หวังไห่ได้ตำแหน่งด้วยเหตุผลที่ตรงกว่านั้น คือท่านถูกนับเป็น "คนแรกที่ค้าขาย" ข้อมูลของผู้เขียนสรุปว่า ในความเชื่อพื้นบ้าน หวังไห่ได้รับการยกย่องเป็น 中斌财神 หรือเทพเจ้าแห่งโชคลาภประจำภาคกลาง เนื่องจากเป็นผู้ริเริ่มการค้า [1]

เว็บจีนเล่าต่อว่าผู้ศรัทธาถือว่าท่าน "ดูแลแหล่งทรัพย์ของเส้นทางกลาง" [19] และบางแห่งถึงกับเรียกท่านว่า "หัวหน้าของไฉ่ซิ้ง" [23] คำอธิบายเหล่านี้ไม่มีคัมภีร์รองรับ ผู้อ่านจึงควรเข้าใจว่าเป็นความเชื่อของผู้ศรัทธาจีนในปัจจุบัน ไม่ใช่บัญญัติในคัมภีร์ศาสนาเต๋า 【ความเชื่อร่วมสมัย】

ไหว้หวังไห่ขออะไร

เว็บจีนที่แนะนำการไหว้ไฉ่ซิ้งเก้าทิศในวัน 5 ค่ำ เดือนอ้าย ระบุว่าหวังไห่ดูแลด้าน "การค้าและการแลกเปลี่ยน" (商业贸易) เหมาะกับพ่อค้าและผู้ประกอบการ [20]

ผู้เขียนแบ่งไฉ่ซิ้งทั้งเก้าองค์ตามบุคลิกของบ้านและงานไว้ในรายการ EP3 และจับคู่หวังไห่กับ "ผู้นำองค์รวม เจ้าบ้านผู้บุกเบิกกิจการ" โดยให้เหตุผลว่าท่านคือ 华商始祖 ผู้วางรากของการค้า และเหมาะกับตำแหน่งกลางบ้าน [1] ถ้าแปลเป็นภาษาธุรกิจปัจจุบัน หวังไห่เป็นองค์ของ

• คนที่เริ่มกิจการใหม่ หรือเปิดตลาดใหม่ที่ยังไม่มีใครทำ
• ธุรกิจขนส่ง ค้าส่ง นำเข้าส่งออก และการค้าข้ามถิ่น เพราะเรื่องของท่านคือการพาสินค้าไปหาลูกค้า
• เจ้าของกิจการที่ต้องดูภาพรวม คุมทั้งฝ่ายบุ๋นและฝ่ายบู๊ของบริษัท ตรงกับความหมายของอักษร 斌

บทเรียนจากชีวิตหวังไห่

เรื่องของหวังไห่จบไม่สวย ท่านตายในต่างแดนขณะเดินทางค้าขาย ฉบับโบราณของ《竹书纪年》ยังบอกเป็นนัยว่าท่านประพฤติไม่สมควรในบ้านของเจ้าภาพ [3] ผู้เขียนเห็นว่านี่เป็นบทเรียนที่ไฉ่ซิ้งองค์นี้สอนคนค้าขายได้ดีที่สุด การค้าเริ่มด้วยความกล้าออกไปหาตลาด แต่จะอยู่รอดได้ด้วยการให้เกียรติคู่ค้าและรักษาตัวในถิ่นของคนอื่น ตรงกับวลีที่ผู้เขียนใช้ปิดรายการว่า 君子爱财，取之有道 (จีนกลาง จวินจื่ออ้ายฉาย ฉวี่จือโหย่วเต้า — สุภาพบุรุษรักทรัพย์ แต่ได้มาโดยชอบธรรม) และ "เทพไม่คุ้มครองการโกง" [1]

รูปลักษณ์และวิธีจำ

ไม่มีแบบแผนตามขนบ

ไฉ่ซิ้งอย่างจ้าวกงหมิงหรือกวนอูมีรูปลักษณ์ที่คนจำได้มาหลายร้อยปี แต่หวังไห่ไม่มีรูปเคารพตามขนบที่ผู้ค้นคว้าพบ รูปที่มีอยู่ล้วนเป็นงานยุคใหม่ ผู้อ่านจึงอาจเห็นหวังไห่หน้าตาต่างกันมากในแต่ละร้านหรือแต่ละภาพ

รูปปั้นที่ซางชิว

รูปที่เป็นแบบอ้างอิงมากที่สุดคือรูปปั้นสำริดที่ลานวัฒนธรรมฮวาชาง เว็บท่องเที่ยวของซางชิวบรรยายว่าเป็นท่ายืนกำลังก้าวเดิน แต่งกายแบบสมัยเซี่ยตอนกลาง มีทั้งความสง่าแบบกษัตริย์และความเฉลียวฉลาดแบบพ่อค้า มือถือ 节 (จีนกลาง เจี๋ย — คทาหรือตราแสดงฐานะ) ซึ่งหมายถึงสัญลักษณ์ของเผ่าซาง และสื่อว่าท่านเป็นพ่อค้าคนแรกของจีน ผู้ออกแบบคือประติมากรชื่อเซี่ยเสียง (谢翔) [10] 【แหล่งเดียว】 จากภาพถ่าย รูปปั้นมีหนวดเครายาว มวยผมพร้อมเครื่องประดับ เสื้อคลุมยาวพลิ้วไปด้านหลัง และถือวัตถุยาวมีลวดลายแนบแขน

ภาพวาดในชุดไฉ่ซิ้งเก้าทิศ

ภาพแขวนชุด 九路财神 และรูปปั้นทั้งชุดที่ขายในจีนวาดหวังไห่ต่างกันไป [24][25] โดยทั่วไปเป็นผู้นำโบราณ มีเครา สวมเสื้อคลุมยาว บางภาพถือแผ่นป้ายหรือคทา บางภาพมีวัวหรือเกวียนวัวประกอบ ภาพหลักของบทความนี้ซึ่งผู้เขียนใช้ในรายการ วาดท่านเป็นผู้นำวัยหนุ่ม สวมมงกุฎครอบมวยผมสีทอง เคราสั้น ห่มเสื้อคลุมสีน้ำตาลเข้มทับเสื้อลายสีน้ำเงิน คาดผ้าแดง และถือแผ่นป้ายทองยาว

จำหวังไห่ในชุดเก้าองค์อย่างไร

จุดสังเกต	หวังไห่	ไฉ่ซิ้งองค์อื่นที่อาจสับสน
ตำแหน่ง	ตรงกลางเสมอ	ทุกองค์อื่นอยู่รอบนอก
การแต่งกาย	ผู้นำยุคโบราณ เสื้อคลุมเรียบ มวยผม ไม่สวมหมวกขุนนางปีกยาว	ปี่กาน หลี่กุ่ยจู่ และฟ่านหลี มักแต่งชุดขุนนางสวมหมวกปีก
สัตว์	อาจมีวัวหรือเกวียนวัว	จ้าวกงหมิงขี่เสือดำ หลิวไห่ฉานมีคางคกสามขา
ใบหน้า	หน้าสีปกติ มีเครา	กวนอูหน้าแดง จ้าวกงหมิงหน้าดำ
ของในมือ	คทา แผ่นป้าย หรือไม่มี	หลายองค์ถือก้อนเงิน (元宝) หรือหยกยู่อี้ (如意)

ตารางนี้เป็นข้อสังเกตของผู้ค้นคว้าจากภาพที่พบ ไม่ใช่กฎตายตัว เพราะภาพชุดเก้าทิศแต่ละร้านออกแบบเอง

วันสำคัญ ของไหว้ และคำอธิษฐาน

วันสำคัญที่พบ

วัน (จันทรคติ)	ความหมาย	ระดับหลักฐาน
9 ค่ำ เดือน 9 (重阳 วันฉงหยาง)	ผู้จัดงานไหว้ใหญ่ที่ซางชิวปี 2010 ระบุว่าเป็นวันเกิดของหวังไห่ [11]	แหล่งเดียว ไม่พบเอกสารเก่ารองรับ
15 ค่ำ เดือนอ้าย (元宵)	พิธี "正月十五拜商祖" ไหว้บรรพชนการค้าที่ซางชิว [12]	ธรรมเนียมท้องถิ่นยุคใหม่
5 ค่ำ เดือนอ้าย (破五)	วันรับไฉ่ซิ้งตามธรรมเนียมจีน เว็บจีนแนะนำให้ไหว้ไฉ่ซิ้งเก้าทิศในวันนี้ [20]	ธรรมเนียมทั่วไปของไฉ่ซิ้งทุกองค์
วันซินไห่ (辛亥日) ในรอบหกสิบวัน	วันที่ราชสำนักซางเซ่นหวังไห่ตามจารึก [2]	ยืนยันในแง่ประวัติศาสตร์ ไม่ใช่ธรรมเนียมปัจจุบัน

ข้อสังเกตของผู้เขียน: วันฉงหยาง 9 ค่ำ เดือน 9 เป็นวันที่คนจีนถือว่าเลขเก้าซ้อนกันสองครั้ง สำหรับไฉ่ซิ้งองค์ที่ทำให้ชุด "เก้าทิศ" ครบ วันนี้จึงเป็นวันที่จำง่าย แต่ไม่ควรเขียนว่าเป็นวันเกิดที่มีหลักฐานโบราณ

ของไหว้

ผู้ค้นคว้าไม่พบรายการของไหว้เฉพาะของหวังไห่ในฐานะไฉ่ซิ้ง ข้อมูลที่มีอยู่มีสามแหล่ง

1. ข้อมูลที่ผู้เขียนรวบรวมสำหรับการไหว้ไฉ่ซิ้งเก้าทิศ: ธูปเทียน ผลไม้สำหรับถวาย (供果) และดอกไม้สด ลำดับคือจุดธูปเทียนก่อน แล้วจัดผลไม้ และถวายดอกไม้เป็นอย่างสุดท้าย ปล่อยให้ธูปเทียนไหม้จนหมด เลือกวันมงคลในปฏิทินจีน เช่น วันเปิด (开日) หรือวันสำเร็จ (成日) และไหว้อย่างสม่ำเสมออย่างน้อยเดือนละครั้ง [1]
2. พิธีที่ซางชิว: ถวายกระเช้าดอกไม้ จุดเทียน จุดธูป และคำนับ [11] เป็นรูปแบบการคารวะบรรพชนที่เรียบง่าย ไม่มีการเซ่นสัตว์
3. ธรรมเนียมรับไฉ่ซิ้งทั่วไปในจีน: ของคาวสามอย่าง ผลไม้ สุรา อาหาร ธูปเทียน และกระดาษเงินกระดาษทอง [19] 【สายมู】

ถ้าไหว้หวังไห่ในหิ้งไฉ่ซิ้งเก้าทิศที่บ้าน ใช้ของไหว้ชุดเดียวกับไฉ่ซิ้งองค์อื่นได้ ผู้เขียนแนะนำให้เติมของที่สื่อถึงเรื่องของท่าน เช่น ผลไม้จากต่างถิ่นหรือสินค้าชิ้นแรกของกิจการ เพื่อระลึกว่าท่านเป็นผู้พาสินค้าไปพบผู้ซื้อ (ข้อเสนอของผู้เขียน ไม่ใช่ธรรมเนียมจีน)

คำอธิษฐาน

ผู้ค้นคว้าไม่พบบทสรรเสริญ (宝诰) หรือบทสวดเฉพาะของหวังไห่ การแต่งบทสวดภาษาจีนขึ้นใหม่แล้วเรียกว่า "คาถาโบราณ" จะเป็นการให้ข้อมูลผิด ตัวอย่างข้างล่างเป็นคำอธิษฐานที่ผู้เขียนเรียบเรียงขึ้นตามโครงเดียวกับบทความหลัก (บอกชื่อ ที่อยู่ ขอพร ให้คำมั่น) ไม่ใช่บทโบราณ ปรับถ้อยคำได้ตามใจ

ข้าพเจ้า (ชื่อ นามสกุล) อยู่บ้านเลขที่ (ที่อยู่) ขอน้อมไหว้ท่านหวังไห่ ไฉ่ซิ้งทิศกลาง ผู้เป็นปฐมบรรพบุรุษแห่งการค้า ขอท่านโปรดคุ้มครองให้กิจการของข้าพเจ้าเดินทางได้ไกล พบคู่ค้าที่ซื่อตรง สินค้าถึงมือผู้ซื้อโดยปลอดภัย ข้าพเจ้าจะค้าขายอย่างสุจริต ให้เกียรติคู่ค้าทุกถิ่น และเมื่อมีกำไรจะแบ่งปันแก่ผู้อื่นตามแบบอย่างของท่าน

ตั้งบูชาตามฮวงจุ้ยแบบที่ผู้เขียนสอน

หัวข้อนี้สรุปจากรายการ EP3 ช่วง "วิธีตั้งบูชาตามฮวงจุ้ยแบบง่าย ๆ" ซึ่งผู้เขียนกับคุณ Ken คุยกันไว้ [1] เป็นหลักที่ใช้กับไฉ่ซิ้งทุกองค์ บวกกับข้อแนะนำเฉพาะสำหรับองค์ตรงกลาง

1. หาตำแหน่งทรัพย์ที่เห็นได้ (明财位)

明财位 (จีนกลาง หมิงฉายเว่ย — ตำแหน่งทรัพย์ที่มองเห็น) คือมุมทแยงตรงข้ามประตูทางเข้าห้องนั่งเล่น [1]

ประตูเปิดทาง	ตำแหน่งทรัพย์
ขวา	มุมทแยงด้านซ้าย
ซ้าย	มุมทแยงด้านขวา
ตรงกลาง	มุมทแยงได้ทั้งสองด้าน

2. รักษาสามคำ: สว่าง สะอาด โล่ง

ตำแหน่งที่ตั้งต้องสว่าง สะอาด และโล่ง ต้องมีผนังหนุนหลัง ไม่ใช่กระจกโล่ง ไม่ถูกตู้หนักกดทับ และไม่วางเครื่องที่สั่นแรง เช่น ทีวีหรือลำโพงเสียงทุ้มไว้ใกล้ ๆ [1]

3. เสริมชีวิตให้ตำแหน่งทรัพย์

ปลูกพืชใบหนาเขียวชอุ่มในดิน (ไม่ปักน้ำ) และใช้โคมไฟแสงนุ่มที่เปิดไว้ประจำได้ [1]

4. ถ้ารู้ทิศบ้าน ดูตำแหน่งทรัพย์แฝง (暗财位)

暗财位 (จีนกลาง อั้นฉายเว่ย — ตำแหน่งทรัพย์ที่ซ่อนอยู่) กำหนดจากทิศนั่งและทิศหันของบ้าน ร่วมกับหลักดาวเหิน (飞星 จีนกลาง เฟยซิง) ถ้าประตูใหญ่ตรงกับตำแหน่งนี้ เชื่อกันว่าจะรับโชคได้แรงขึ้น [1] วิธีคำนวณละเอียดควรปรึกษาครูบาอาจารย์ของแต่ละบ้าน

5. หวังไห่: องค์ของ "ตำแหน่งกลาง"

ผู้เขียนแนะนำว่าหวังไห่เหมาะกับตำแหน่งกลางบ้าน และเหมาะกับบ้านของผู้นำหรือเจ้าของกิจการผู้บุกเบิก [1] ในทางปฏิบัติแบ่งได้สองกรณี

• ตั้งครบเก้าองค์: วางหวังไห่ไว้ตรงกลางของหิ้งหรือของชุด ให้องค์อื่นอยู่รอบตามผังเก้าช่อง หวังไห่จึงเป็นแกนกลางของทั้งชุด
• ตั้งองค์เดียวหรือสององค์: ผู้เขียนแนะนำให้เลือก "องค์หลัก" ที่ตรงกับตัวเองที่สุดก่อนหนึ่งถึงสององค์ แล้วค่อยเสริมองค์อื่นอย่างเป็นระเบียบ [1] ถ้าเลือกหวังไห่เป็นองค์หลัก ให้ตั้งที่ตำแหน่งทรัพย์ตามข้อ 1 ตามหลักเดียวกับไฉ่ซิ้งองค์อื่น

ผู้เขียนปิดช่วงนี้ในรายการด้วยประโยคว่า "ศรัทธาคือไฟ ตำแหน่งคือเตา วางถูกที่ ไฟถึงลุกทน" [1] ส่วนเรื่องว่าการไปดูดวงหรือการ "มู" ช่วยให้รวยได้จริงแค่ไหน ผู้เขียนเคยเล่าไว้ใน อยากรวยต้องมูจริงไหม ไปดูดวงกับซินแสแล้วได้อะไร

ข้อห้ามและข้อควรระวัง

ผู้ค้นคว้าไม่พบข้อห้ามเฉพาะองค์หวังไห่ ข้อห้ามข้างล่างเป็นหลักที่ผู้เขียนให้ไว้สำหรับตำแหน่งทรัพย์และหิ้งไฉ่ซิ้งทุกองค์ [1]

ข้อห้าม	เหตุผลตามคติ
ไม่ติดภาพน้ำตกหรือคลื่นทะเลที่ตำแหน่งทรัพย์	ทรัพย์ไหลไม่หยุด เก็บไม่อยู่
ไม่ให้ภาพน้ำไหล "ออกนอกบ้าน"	ทรัพย์ไหลออก
เลี่ยงพืชหนาม ใบแหลม และไม้เถาเลื้อย	ปะทะและพัวพัน
บ้านที่เปิดประตูหน้าแล้วเห็นประตูหลังตรง ๆ (穿堂煞 จีนกลาง ชวนถางซ่า)	ลมและทรัพย์ผ่านทะลุ ให้แก้ด้วยฉากหรือไม้ประดับ
ไม่ตั้งตำแหน่งทรัพย์ในที่มืด ชื้น หรือรก	ทรัพย์ไม่ไหลเวียน

ข้อควรระวังเฉพาะเรื่องหวังไห่

• อย่าเข้าใจว่าเป็นไฉ่ซิ้งสายเกษตรหรือสายน้ำ ท่านเป็นบรรพชนของการค้า
• อย่าเรียกบทสวดที่แต่งใหม่ว่าคาถาโบราณ เพราะไม่พบบทสวดเฉพาะของท่าน
• อย่าซื้อ "องค์หวังไห่" เพราะคำโฆษณาว่าเป็นองค์ใหญ่ที่สุด คำว่า "หัวหน้าไฉ่ซิ้ง" เป็นคำของบางเว็บ ไม่ใช่ข้อยุติ [23]

ศาลเจ้าและสถานที่สำคัญ

พื้นที่	สถานที่	ข้อมูล
จีน: ซางชิว เหอหนาน	ศาลบรรพชนการค้า 商祖祠 ในลานวัฒนธรรมฮวาชาง	ศาลหลักที่สร้างเพื่อรำลึกหวังไห่ มีรูปปั้นสำริดสูงราว 10 เมตร จัดพิธีไหว้และเทศกาลฮวาชางนานาชาติ [8][9][11][13] 【โปรโมตเมือง】
จีน: ซางชิว	เนินเอียนป๋อ 阏伯台	ศาลบรรพชนเผ่าซาง ต้นตระกูลของหวังไห่ อยู่ติดกัน [8][9]
จีน: ที่อื่น	—	ผู้ค้นคว้ายังไม่พบศาลที่มีหวังไห่เป็นประธาน นอกจากในซางชิว
ไต้หวัน ฮ่องกง มาเลเซีย สิงคโปร์	—	ไม่พบศาลหวังไห่ หวังไห่ปรากฏในฐานะองค์หนึ่งของชุดเก้าทิศ
ไทย	การตั้งองค์ "ไฉ่ซิงเอี๊ย 9 ทิศ" ทั้งชุด	ช่วงตรุษจีน 2569 ศูนย์การค้าเซ็นทรัล เวสต์เกต อัญเชิญองค์จิ่วลู่ฉายเสินเก้าทิศให้คนไหว้ [31] และเพจวัด เพจสายมูไทยเล่าเรื่องชุดเก้าทิศ [27][28][29][30] ไม่พบศาลเจ้าในไทยที่มีหวังไห่เป็นประธาน 【สายมู/พาณิชย์】

ถ้าผู้อ่านพบศาลหรือหิ้งในไทยที่ตั้งหวังไห่เป็นประธาน ผู้เขียนยินดีรับข้อมูลเพื่อเพิ่มในบทความ

ข้อผิดที่พบบ่อยในโพสต์ไทย

ข้อความที่พบ	ข้อเท็จจริง
"หวังไห่เป็นรัฐมนตรีผู้ดูแลระบบน้ำและการเกษตร" หรือ "ไฉ่ซิงเอี๊ยสายกสิกรรม" [27][28]	ผู้ดูแลแม่น้ำคือ 冥 บิดาของท่าน หวังไห่เป็นผู้ช่วย และเป็นที่จดจำเพราะใช้วัวและค้าขาย [1][5]
"หวังไห่อยู่ในคัมภีร์เต๋าโบราณว่าเป็นไฉ่ซิ้งทิศกลาง"	ไม่พบคัมภีร์ที่ระบุ ชุดเก้าทิศเป็นความเชื่อที่มีอยู่และนิยมในจีน ควรเล่าในฐานะความเชื่อ
"ตรงกลางของไฉ่ซิ้ง 5 ทิศคือหวังไห่" โดยไม่บอกว่าเป็นฉบับไหน	ฉบับนิยายห้องสินให้จ้าวกงหมิงอยู่กลาง ส่วนชุดห้าทิศแบบใหม่ที่ตัดทิศเฉียงออกจากชุดเก้าทิศให้หวังไห่อยู่กลาง [29][32]
"คำว่าพ่อค้า 商人 มาจากหวังไห่แน่นอน"	เป็นคำอธิบายนิยม นักประวัติศาสตร์เสนอว่าคำนี้เกี่ยวกับชาวซางโดยรวม โดยเฉพาะหลังสิ้นราชวงศ์ ยังไม่มีข้อยุติ [3][7]
"หวังไห่ตายเพราะถูกแบ่งศพแปดชิ้น" เล่าเป็นประวัติศาสตร์	รายละเอียดนี้มาจากหนังสือเทพนิยายสมัยใหม่ ตัวบทเดิมบอกเพียงว่าถูกฆ่าและวัวถูกยึด [3][5]
สะกดชื่อหลายแบบ หวังไห่ หวังไฮ่ หวังไฮ	เป็นคนเดียวกัน ผู้เขียนใช้ "หวังไห่" (จีนกลาง) และ "เฮ้งไห" (แต้จิ๋ว)
สับสนกับบุคคลชื่อพ้องเสียง	ในภาษาจีน 王亥 ต่างจาก 王海 ซึ่งเป็นชื่อคนร่วมสมัยหลายคน ค้นข้อมูลภาษาจีนควรใช้อักษร 王亥

หวังไห่ในสายตาคนไทยเชื้อสายแต้จิ๋ว

คนแต้จิ๋วที่มาตั้งรกรากในไทยเกือบทั้งหมดเป็นครอบครัวค้าขาย ตั้งแต่พ่อค้าเรือสำเภาหัวแดงไปจนถึงร้านโชห่วยในตลาด แต่ธรรมเนียมแต้จิ๋วดั้งเดิมไม่มีการไหว้หวังไห่โดยเฉพาะ คนแต้จิ๋วในไทยไหว้ไฉ่ซิ้งองค์ที่คุ้นกว่า เช่น จ้าวกงหมิง กวนอู และไช้เป๊กแชกุน หวังไห่เพิ่งเป็นที่รู้จักในไทยผ่านโพสต์เรื่องไฉ่ซิงเอี๊ยเก้าทิศ [27][28][29] 【ข้อสังเกตของผู้ค้นคว้า】

สำหรับคนแต้จิ๋ว หวังไห่มีความหมายสองชั้น ชั้นแรกเป็นบรรพชนในตำนานของ "อาชีพ" ที่ครอบครัวจำนวนมากทำมาหลายชั่วคน ชั้นที่สองเป็นเรื่องของ "แซ่" เพราะ 王 คือแซ่เฮ้งของคนแต้จิ๋ว ซึ่งสัมมนาที่ซางชิวสรุปว่าสายหนึ่งของแซ่นี้นับหวังไห่เป็นบรรพชนไกล [15] ครอบครัวแซ่เฮ้งที่ค้าขายจึงมีเหตุให้รู้จักไฉ่ซิ้งองค์นี้มากกว่าคนอื่น

คำแต้จิ๋วที่เกี่ยวข้องและอ่านตามสำเนียงเท่งไฮ้ เช่น 商 อ่านว่า เซียง (siang1) 商人 อ่านว่า เซียงนั้ง และ 华商始祖 อ่านว่า ฮั้วเซียงซี่โจ้ว [33] คำอ่านเหล่านี้ยังต้องให้ผู้เขียนตรวจกับเสียงที่ครอบครัวเท่งไฮ้ใช้จริง

ปิดชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ: มองทั้งเก้าองค์จากศูนย์กลาง

หวังไห่เป็นองค์สุดท้ายของชุด และเป็นองค์เดียวที่มองเห็นทุกองค์จากตรงกลาง จึงเหมาะจะใช้ทบทวนทั้งชุดในที่เดียว

ในเมืองจีน ไฉ่ซิ้งถูกบูชาเป็นเก้าองค์ ประจำแปดทิศกับหนึ่งศูนย์กลาง ตามคติ 四面八方一个中 คนส่วนใหญ่คุ้นกับชุดห้าองค์ 五路财神 ซึ่งรู้จักและยอมรับกว้างกว่า น้อยคนรู้ว่ามีถึงเก้าองค์ และทุกวันนี้ชุดเก้าทิศเป็นที่นิยมในจีน [1] เก้าองค์นี้ครอบคลุมทั้งขุนนางผู้ซื่อตรง จักรพรรดิ แม่ทัพ เทพในคัมภีร์ ปราชญ์ศิษย์ขงจื๊อ นักกลยุทธ์ นักพรต และบรรพชนผู้ริเริ่มการค้า ผู้เขียนแบ่งไฉ่ซิ้งเป็นสองแนวคิดที่ต้องไปด้วยกัน คือ บุ๋น ซึ่งเน้นปัญญาและการบริหารทรัพย์ กับ บู๊ ซึ่งเน้นความกล้าหาญ ความยุติธรรม และการคุ้มครองกิจการ เพื่อให้ "มั่งคั่งอย่างมีคุณธรรม" [1]

ทิศ	ไฉ่ซิ้ง	แต้จิ๋ว	สายที่แหล่งจีนจัด	ผู้เขียนจับคู่กับ [1]
ตะวันออก 东	ปี่กาน 比干	ปี้กัง	บุ๋น	นักวางแผนการเงิน ข้าราชการสายธรรมาภิบาล
ใต้ 南	ฉายหรง 柴荣 (ฉายหวางเหย 柴王爷)	ช้าเอี๊ยง	จักรพรรดิ (君财神)	สตาร์ทอัพ นักสู้ชีวิตที่เริ่มจากศูนย์
ตะวันตก 西	กวนอู 关羽 (กวนกง 关公)	กวงกง	บู๊	เถ้าแก่หน้าร้าน ธุรกิจที่เครดิตนำหน้า
เหนือ 北	จ้าวกงหมิง 赵公明 (จ้าวเทียนจวิน 赵天君)	เตี๋ยกงเม้ง	บู๊ (正财神)	โลจิสติกส์ ซัพพลายเชน ผู้คุมเกมรายได้
ตะวันตกเฉียงใต้ 西南	ตวนมู่ซื่อ 端木赐 (จื่อก้ง 子贡)	ตวงบั๊กสื่อ / จื้อก่ง	บุ๋น	ที่ปรึกษา นักเจรจา นักขายสายจริยธรรม
ตะวันออกเฉียงเหนือ 东北	หลี่กุ่ยจู่ 李诡祖	ลี้กุ้ยโจ้ว	บุ๋น (增福财神)	ข้าราชการท้องถิ่น ผู้นำชุมชน องค์กรเพื่อสังคม
ตะวันออกเฉียงใต้ 东南	ฟ่านหลี 范蠡 (เถาจูกง 陶朱公)	หวงลี่ / เถ่าจูกง	บุ๋น	นักกลยุทธ์ธุรกิจ นักลงทุนสายคุณค่า
ตะวันตกเฉียงเหนือ 西北	หลิวไห่ฉาน 刘海蟾	เล้าไห้เซี้ยง	กึ่งไฉ่ซิ้ง สายเมตตา	สายปฏิบัติ ผู้ให้
กลาง 中	หวังไห่ 王亥	เฮ้งไห	中斌 (บุ๋นบู๊รวมกัน)	ผู้นำองค์รวม เจ้าบ้านผู้บุกเบิกกิจการ

มองจากตรงกลาง จะเห็นว่าแต่ละองค์เป็นตัวแทนของ "เส้นทาง" ที่ทรัพย์เข้ามาต่างกัน ปี่กานคือความเที่ยงตรง ฉายหรงคือความมานะ กวนอูคือเครดิต จ้าวกงหมิงคือพลังคุ้มครอง จื่อก้งคือการค้าที่มีศีล หลี่กุ่ยจู่คือพรที่เพิ่มพูน ฟ่านหลีคือกลยุทธ์และการรู้จักแจก หลิวไห่ฉานคือความเมตตา ส่วนหวังไห่อยู่ตรงจุดที่ทุกเส้นทางมาบรรจบ คือจุดเริ่มของการค้าเอง

ผู้เขียนฝากหลักใช้ชุดนี้ไว้ในรายการว่า ให้เลือกองค์หลักที่ตรงกับตัวเองที่สุดก่อนหนึ่งถึงสององค์ แล้วค่อยเสริมองค์อื่นอย่างเป็นระเบียบ และถือว่า "เทพคือครู ไม่ใช่ทางลัด" ผลลัพธ์เกิดจากการลงมือทำ [1]

อ่านต่อเรื่องเทพประจำบ้านที่คนไทยเชื้อสายจีนไหว้คู่กับไฉ่ซิ้ง: จากดาวนพเคราะห์สู่เทพประจำบ้าน กำเนิดฮก ลก ซิ่ว และ ศาลเจ้าพ่อเห้งเจีย สวนผัก ไหว้อะไร ทำไมแป๊ะกงมี 3 องค์

← องค์ก่อนหน้า: หลิวไห่ฉาน 刘海蟾 ไฉ่ซิงเอี๊ยทิศตะวันตกเฉียงเหนือ | กลับสู่ภาพรวม: ไฉ่ซิงเอี๊ย (财神爷) →

คำถามที่พบบ่อย

หวังไห่ (王亥) คือใคร? หวังไห่เป็นผู้นำเผ่าซางรุ่นที่ 7 ในสมัยราชวงศ์เซี่ย และเป็นบรรพชนของซางทังผู้ตั้งราชวงศ์ซาง ตำราจีนโบราณจำท่านในฐานะผู้ริเริ่มใช้วัวทำงาน (服牛) และนำสินค้าไปแลกเปลี่ยนกับเผ่าอื่น คนจีนยุคปัจจุบันจึงยกย่องท่านเป็น 华商始祖 ปฐมบรรพบุรุษพ่อค้าจีน และนับเป็นไฉ่ซิงเอี๊ยทิศกลางในชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ

ทำไมหวังไห่อยู่ทิศกลางของไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ? ชุดเก้าทิศจัดไฉ่ซิ้งไว้ในแปดทิศกับหนึ่งศูนย์กลาง (四面八方一个中) ผู้ศรัทธาจีนวางหวังไห่ไว้ตรงกลาง เพราะถือว่าท่านเป็นต้นกำเนิดของการค้า จึงเรียกท่านว่า 中路财神 หรือ 中斌财神 ส่วนจ้าวกงหมิงซึ่งเป็นองค์กลางของชุดห้าทิศฉบับห้องสิน ย้ายไปประจำทิศเหนือในชุดเก้าทิศ

หวังไห่มีตัวตนจริงไหม? มีหลักฐานว่ามีตัวตน ชื่อ "王亥" และ "高祖亥" ปรากฏในจารึกกระดูกเสี่ยงทายสมัยซาง และหวังกั๋วเหวยพิสูจน์ในปี 1917 ว่าตรงกับชื่อในตำราโบราณหลายเล่ม ราชสำนักซางเคยเซ่นท่านด้วยวัวถึง 300 ตัว แต่รายละเอียดชีวิต เช่น ปีเกิด–ตาย และเรื่องการตายที่เผ่าโหย่วอี้ ยังปนตำนานอยู่

คำว่าพ่อค้า 商人 มาจากหวังไห่จริงไหม? เป็นคำอธิบายที่นิยมเล่าในจีน นักประวัติศาสตร์อย่างสฺวีจงซูและกัวมั่วรั่วเสนอว่าคำว่า 商人 น่าจะเกี่ยวกับชาวซาง แต่ส่วนใหญ่ผูกกับชาวซางหลังสิ้นราชวงศ์ที่หันไปค้าขาย ไม่ได้ระบุว่าเกิดจากการค้าของหวังไห่โดยตรง จึงยังเป็นสมมติฐาน ไม่ใช่ข้อยุติ

ไหว้หวังไห่วันไหน? ไม่มีวันเกิดเทพที่มีหลักฐานโบราณ ผู้จัดงานที่ซางชิวถือวันฉงหยาง 9 ค่ำ เดือน 9 เป็นวันเกิดของท่าน และมีพิธีไหว้บรรพชนการค้าวัน 15 ค่ำ เดือนอ้าย ถ้าไหว้ในฐานะไฉ่ซิ้งเก้าทิศ วันที่นิยมที่สุดคือวันรับไฉ่ซิ้ง 5 ค่ำ เดือนอ้าย หรือไหว้ประจำเดือนละครั้งตามที่สะดวก

ไหว้หวังไห่ขออะไร เหมาะกับใคร? เว็บจีนว่าท่านดูแลด้านการค้าและการแลกเปลี่ยน เหมาะกับพ่อค้าและผู้ประกอบการ ผู้เขียนจับคู่ท่านกับผู้นำองค์รวมและเจ้าของกิจการผู้บุกเบิก เช่น คนเปิดตลาดใหม่ ธุรกิจขนส่ง ค้าส่ง และนำเข้าส่งออก

หวังไห่เกี่ยวกับแซ่หวังหรือแซ่เฮ้งอย่างไร? อักษร 王 ในชื่อท่านเดิมแปลว่า "กษัตริย์" ชื่อสกุลของเผ่าซางคือ 子 สัมมนาวิชาการที่ซางชิวร่วมจัดในปี 2022 สรุปว่าหวังไห่เป็นบรรพชนไกลของแซ่หวังสายที่มาจากสกุลจื่อ ซึ่งเป็นหนึ่งในหลายสายของแซ่หวัง คนแต้จิ๋วในไทยเรียกแซ่ 王 ว่าแซ่เฮ้ง จึงอ่านชื่อท่านว่าเฮ้งไห

สะกด หวังไห่ หรือ หวังไฮ่? ทั้งสองแบบหมายถึง 王亥 คนเดียวกัน บทความนี้ใช้ "หวังไห่" ตามเสียงจีนกลาง Wáng Hài และ "เฮ้งไห" ตามสำเนียงแต้จิ๋ว ถ้าค้นข้อมูลภาษาจีนให้ใช้อักษร 王亥 เพราะชื่อ 王海 ที่ออกเสียงใกล้กันเป็นชื่อคนอื่น

ข้อมูลที่ยังต้องตรวจ

1. ปีเกิด–ตาย 1854–1803 ปีก่อนคริสตกาล คำนวณโดยใครและจากหลักฐานใด
2. วันเกิด 9 ค่ำ เดือน 9 มีที่มาก่อนงานไหว้ที่ซางชิวปี 2010 หรือไม่
3. ความหมายของ 中斌: ผู้ค้นคว้าเสนอว่ามาจาก 斌 = 文 + 武 แต่ยังไม่พบแหล่งจีนที่อธิบาย
4. ความสูงจริงของรูปปั้นที่ซางชิว (9.5, 9.9 หรือ 10 เมตร) และชื่อผู้ออกแบบ
5. ถิ่นฐานเดิมของเผ่าซางในสมัยหวังไห่ ซางชิวหรือพื้นที่ทางเหนือ
6. มีศาลที่ตั้งหวังไห่เป็นประธานในไต้หวัน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือไทยหรือไม่
7. คำอ่านแต้จิ๋วของ 王 ในชื่อนี้ "เฮ้ง" (รูปที่คนไทยใช้) หรือ "อ๊วง" (ตามพจนานุกรมสำเนียงเท่งไฮ้)

ไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ ครบชุด

อ่านภาพรวมไฉ่ซิงเอี๊ยทั้งหมดได้ที่ ไฉ่ซิงเอี๊ย (财神爷) คือใคร

1. ทิศตะวันออก: ปี่กาน 比干
2. ทิศใต้: ฉายหรง 柴荣
3. ทิศตะวันตก: กวนอู 关羽
4. ทิศเหนือ: จ้าวกงหมิง 赵公明
5. ทิศตะวันตกเฉียงใต้: ตวนมู่ซื่อ 端木赐 (จื่อก้ง)
6. ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ: หลี่กุ่ยจู่ 李诡祖
7. ทิศตะวันออกเฉียงใต้: ฟ่านหลี 范蠡 (เถาจูกง)
8. ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ: หลิวไห่ฉาน 刘海蟾
9. ทิศกลาง: หวังไห่ 王亥 (บทความนี้)

แหล่งอ้างอิง

1. MingPaPa (ผู้เขียน) ข้อมูลและสคริปต์รายการ EP3 "9 เทพ 9 ทิศ & ตั้งหิ้งให้ถูกบ้าน" (Ken x Ming PaPa) รวมข้อมูลดิบที่ผู้เขียนแปลจากบทความจีน — เอกสารของผู้เขียน
2. "王国维：殷卜辞中所见先公先王考" — 搜狐
3. "古代商业传奇之华商始祖王亥" — 网易, 16 ม.ค. 2020
4. "《易经说什么》之《旅》" — 网易
5. "王亥" — 维基百科 (วิกิพีเดียภาษาจีน)
6. บทนำ《周易》 อ้างบทความ《周易卦爻辞中的故事》ของ顾颉刚 — 关键评论网 The News Lens ; ดูเพิ่ม 爱思想 · https://www.aisixiang.com/data/138181.html
7. "商人的由来" (中华商文化传承与创新教学资源库) — 原创力文档, 25 ม.ค. 2021 · แหล่งสำรอง
8. "商祖祠" — 商丘师范学院殷商之源文化研究院, 25 ต.ค. 2024
9. "华商文化广场" — 商丘市人民政府, 12 พ.ค. 2019
10. "商文化之旅：中华经商第一人王亥" (ที่มา 商丘旅游网) — 华夏经纬网, 5 พ.ย. 2012
11. 李贵刚 "全球万余华商河南点'商火'拜'商祖'" — 中新社 ผ่าน 新浪网, 16 ต.ค. 2010
12. 陈巍高 "河南商丘'正月十五拜商祖'" — 中新网 ผ่าน 新浪网, 7 ก.พ. 2012
13. "天下华商 商通天下——历届中国·商丘国际华商节特色回顾" (商丘日报) — 新浪, 23 ต.ค. 2023
14. "拜谒华商始祖 传承中华商德" (商丘日报) — 新浪, 23 ต.ค. 2023
15. 夏莎 "王亥与中华王姓源流学术研讨会在河南郑州举行" (央广网) — 网易, 7 ส.ค. 2022
16. "关于王姓的说法" — 今日头条, 17 ต.ค. 2023
17. "九路财神（道教九大财神）" — 搜狗百科
18. "中斌财神" — 搜狗百科
19. "中路财神是谁 哪朝代的人" — 第一星座网, 23 ม.ค. 2022
20. 庄建成 "九路财神都有谁？分管哪些不同行业？" — 腾讯网, 2 ก.พ. 2025
21. "九路财神是指：王亥（中）比干（东）…" — 今日头条, 22 ม.ค. 2023
22. "人人都爱财神爷，对于财神爷的传说你知道多少?" — 简书, 7 พ.ย. 2016
23. "2024-02-14大年初五迎财神 你知道请九位财神中的哪一位吗" — 简书, 14 ก.พ. 2024
24. "九路财神挂画王亥比干…" — 淘宝
25. "【道教文化】华商始祖中斌财神王亥像" — 站酷 ZCOOL, 2024
26. "《山海经》'有易杀王亥'与《竹书》'启杀伯益'略考" — 搜狐
27. วัดจุฬามณี อ.อัมพวา จ.สมุทรสงคราม "เทพความมั่งคั่ง ไฉซิงเอี้ยะ 9 ทิศทาง (บ้างก็ว่า 9 ยุค)" — Facebook, 28 ม.ค. 2568
28. หมื่นเทพเทวะ (อ.ต้า) "ไฉซิงเอี้ยะ 9 ทิศ 9 ทาง 9 ยุค จิ่วฟางเว่ยเสิน 九路财神" — Facebook
29. Nessieฮูหยินปักกิ่ง "ไฉ่ซิ่งเอี้ยไม่ได้มีองค์เดียว แต่มีถึง 5 องค์" — Facebook, 21 ก.พ. 2569
30. Domjeen ด้อมจีน (@dom_jeen) "เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ยะทั้ง9องค์มีใครบ้าง" — X, 26 ม.ค. 2566
31. Central Westgate "อัญเชิญองค์จิ่วลู่ไฉ่เสิน (เทพเจ้าไฉ่ซิงเอี๊ย 9 ทิศ)" — TikTok, ก.พ. 2569
32. 《封神演义》第九十九回 "姜子牙归国封神" — 维基文库
33. 潮州母语 mogher.com คำอ่านสำเนียงเท่งไฮ้ (澄海) เช่น 亥, 王, 商