ฟ่านหลี (范蠡) ไฉ่ซิ้งเอี๊ยทิศตะวันออกเฉียงใต้: เถ่าจูกง ปราชญ์การค้าผู้รวยแล้วแจก ในชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ

ฟ่านหลี 范蠡 (แต้จิ๋ว ฮ่วมลี่ / จีนกลาง ฟ่านหลี) หรือที่คนแต้จิ๋วเรียกว่า "เถ่าจูกง" 陶朱公 (แต้จิ๋ว เถ่าจูกง / จีนกลาง เถาจูกง — ท่านจูแห่งเมืองเถา) คือไฉ่ซิงเอี๊ยฝ่ายบุ๋นประจำทิศตะวันออกเฉียงใต้ หนึ่งในไฉ่ซิ้ง 9 พระองค์ที่คนจีนไหว้ครบแปดทิศรวมศูนย์กลาง ท่านเป็นบุคคลจริงสมัยชุนชิว เคยเป็นเสนาบดีผู้ช่วยแคว้นเยว่กู้บ้านเมือง แล้วลาออกไปค้าขายจนร่ำรวยถึงสามครั้ง และแจกทรัพย์ให้ผู้อื่นซ้ำแล้วซ้ำอีก บทความนี้เป็นองค์ที่ 7 ของชุด อ่านภาพรวมทั้ง 9 พระองค์ได้ที่บทความหลัก ไฉ่ซิงเอี๊ยฉบับสมบูรณ์

สามข้อที่ควรรู้ก่อนอ่านต่อ

1. ฟ่านหลีเป็นคนจริง มีบันทึกละเอียดในพงศาวดาร ซือหม่าเชียน (司马迁) เล่าชีวิตท่านไว้สองที่ใน《史记》 (แต้จิ๋ว สื้อกี่ / จีนกลาง สื่อจี้ — บันทึกประวัติศาสตร์) คือตอนว่าด้วยพระเจ้าโกวเจี้ยนแห่งเยว่ และตอนว่าด้วยพ่อค้าผู้ร่ำรวย [1][2]
2. ท่านเป็นไฉ่ซิ้งเพราะ "หาเงินเป็นและใช้เงินเป็น" ซือหม่าเชียนสรุปว่าท่านคือ "คนรวยที่ชอบใช้ทรัพย์ทำคุณธรรม" (富好行其德者也) [2]
3. ฟ่านหลีเป็นไฉ่ซิ้งองค์ที่ผูกกับคนแต้จิ๋วชัดที่สุดในชุด 9 ทิศ มีบันทึกว่าร้านค้าในแต้จิ๋วไหว้ "ไฉ่ซิ้งเอี๊ย" ซึ่งเล่ากันว่าคือฟ่านหลี ทุกวันที่ 24 ค่ำ เดือน 6 [3][5]

ข้อมูลด่วน: ฟ่านหลี (范蠡)

หัวข้อ	ข้อมูล
ชื่อจีน	范蠡 (ตัวเต็มเขียนเหมือนกัน)
ชื่ออื่น	陶朱公 เถ่าจูกง (ท่านจูแห่งเมืองเถา), 朱公, 鸱夷子皮 (ชื่อที่ใช้ในแคว้นฉี), ชื่อรอง 少伯 ตามสารานุกรมจีน [6]
ฉายา	商圣 (ปราชญ์แห่งการค้า), 文财神 (ไฉ่ซิ้งฝ่ายบุ๋น)
จีนกลาง	Fàn Lǐ · ฟ่านหลี / Táo Zhū Gōng · เถาจูกง
แต้จิ๋ว	huam6 li2 · ฮ่วมลี่ (ตรงกับแซ่ฮ่วม 范; สำเนียงเท่งไฮ้ huang6 li2) / tao5 zu1 gong1 · เถ่าจูกง (รูปที่คนไทยใช้)
รูปสะกดไทยที่พบ	ฟ่านหลี, ฟ่านหลี่, ฟั่นหลี, เถาจูกง, เถ่าจูกง
ทิศในชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ	ตะวันออกเฉียงใต้ (东南)
บุ๋นหรือบู๊	บุ๋น (文)
ยุคประวัติศาสตร์	ปลายยุคชุนชิว (ราวศตวรรษที่ 5 ก่อน ค.ศ.) สารานุกรมจีนให้ปีเกิด–ตาย 536–448 ปีก่อน ค.ศ. แต่ตัวเลขนี้ไม่มีในพงศาวดาร [6]
ถิ่นเกี่ยวข้อง	เกิดแคว้นฉู่ (หนานหยาง เหอหนาน), รับราชการแคว้นเยว่ (เจ้อเจียง), ค้าขายที่แคว้นฉีและเมืองเถา (定陶 ซานตง)
วันไหว้	24 ค่ำ เดือน 6 (ร้านค้าแต้จิ๋ว) [3][5] · 11 ค่ำ เดือน 5 (พ่อค้าเซ่าซิง ตามที่ถาวรอ้าง) [3]
รูปลักษณ์	ชุดขุนนางพลเรือนหรือชุดคหบดี หน้าเมตตา ถือชามเก็บทรัพย์ ม้วนหนังสือ หรือลูกคิด บางภาพมีไซซีหรือเรือลำเล็ก
เหมาะกับ (ตามเจ้าของ)	นักกลยุทธ์ธุรกิจ นักลงทุนแบบเน้นคุณค่า เจ้าของกิจการที่อยากรวยอย่างมีหลัก

ฟ่านหลีคือใคร: คำตอบสั้น

ฟ่านหลี (范蠡) เป็นชาวแคว้นฉู่ที่ไปรับราชการแคว้นเยว่ ช่วยพระเจ้าโกวเจี้ยน 勾践 (แต้จิ๋ว เกาเจี้ยง / จีนกลาง โกวเจี้ยน — กษัตริย์แคว้นเยว่) วางแผนอยู่ยี่สิบกว่าปีจนแคว้นเยว่ทำลายแคว้นอู๋ของพระเจ้าฟูไช 夫差 (จีนกลาง ฟูไช — กษัตริย์แคว้นอู๋) ได้ ท่านได้ตำแหน่งแม่ทัพใหญ่ แต่พอกลับถึงแคว้นก็ขอลาออก เพราะมองออกว่าโกวเจี้ยน "ร่วมทุกข์ได้ แต่ร่วมสุขยาก" [1] ท่านเปลี่ยนชื่อไปทำนาค้าขายที่แคว้นฉีจนร่ำรวย แจกทรัพย์ทิ้ง แล้วย้ายไปเมืองเถา (陶) ตั้งตัวใหม่ในชื่อ "เถาจูกง" จนรวยอีก ซือหม่าเชียนบันทึกว่าในสิบเก้าปีท่านสะสมทองพันชั่งได้สามครั้ง และแจกจ่ายให้มิตรที่ยากจนกับญาติห่าง ๆ [2]

คนรุ่นหลังยกท่านเป็นปราชญ์แห่งการค้า (商圣) และไหว้เป็นไฉ่ซิ้งฝ่ายบุ๋น ในชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ ท่านประจำทิศตะวันออกเฉียงใต้ ส่วนคนแต้จิ๋วมีธรรมเนียมไหว้ไฉ่ซิ้งของร้านค้าวัน 24 ค่ำ เดือน 6 โดยเล่ากันว่าเทพองค์นั้นคือฟ่านหลี [3][5]

ชื่อเรียกและคำอ่าน

ชื่อที่ใช้ในแต่ละช่วงชีวิต

ชื่อ	อ่าน	ใช้เมื่อไร	ระดับหลักฐาน
范蠡	แต้จิ๋ว ฮ่วมลี่ / จีนกลาง ฟ่านหลี	ชื่อจริง	พงศาวดาร [1][2] 【ยืนยัน】
少伯	จีนกลาง เส้าป๋อ	ชื่อรอง	สารานุกรมจีน ไม่มีในพงศาวดาร [6]
上将军	จีนกลาง ซ่างเจียงจวิน	ตำแหน่งแม่ทัพใหญ่ของเยว่หลังชนะอู๋	พงศาวดาร [1] 【ยืนยัน】
鸱夷子皮	แต้จิ๋ว ชีอี๊จื้อพ้วย / จีนกลาง ชือหยีจื่อผี	ชื่อปลอมเมื่อไปอยู่แคว้นฉี	พงศาวดาร [1][2] 【ยืนยัน】
陶朱公 / 朱公	แต้จิ๋ว เถ่าจูกง / จีนกลาง เถาจูกง	ชื่อที่ใช้ที่เมืองเถาจนตาย	พงศาวดาร [1][2] 【ยืนยัน】
商圣	แต้จิ๋ว เซียงเสี่ย / จีนกลาง ซางเซิ่ง	ฉายายุคหลัง "ปราชญ์แห่งการค้า"	คติร่วมสมัย
文财神	แต้จิ๋ว บุ๋นไฉ่ซิ้ง / จีนกลาง เหวินฉายเสิน	ไฉ่ซิ้งฝ่ายบุ๋น	ความเชื่อ [3][6]

ชื่อ 鸱夷子皮 มีคำว่า 鸱夷 ซึ่งหมายถึงถุงหนังใส่เหล้า คนจีนตีความกันหลายแบบ ทั้งว่าเป็นการประชดตัวเอง และว่าเป็นการรำลึกถึงอู่จื่อซวี (伍子胥) ขุนนางแคว้นอู๋ที่ศพถูกใส่ถุงหนังโยนลงแม่น้ำ คำอธิบายเหล่านี้เป็นการตีความภายหลัง พงศาวดารไม่ได้บอกเหตุผลไว้

"เถา" ใน "เถาจูกง" คือชื่อเมือง ไม่ใช่เครื่องปั้นดินเผา

《史记》 เขียนว่าฟ่านหลี "止于陶，以为此天下之中" คือไปหยุดอยู่ที่เมืองเถา เพราะเห็นว่าเมืองนี้เป็นศูนย์กลางของแผ่นดิน ทางการค้าเชื่อมทุกทิศ [1] คำว่า 陶 ในที่นี้จึงเป็นชื่อเมือง ปัจจุบันคือเขตติ้งเถา (定陶) เมืองเหอเจ๋อ มณฑลซานตง [6] ส่วน 朱公 แปลว่า "ท่านจู" ชื่อเต็มจึงแปลได้ว่า "ท่านจูแห่งเมืองเถา"

ที่อี๋ซิง (宜兴) ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องกาน้ำชาดินเผา มีตำนานท้องถิ่นยกฟ่านหลีเป็น "陶祖" หรือปรมาจารย์การปั้นหม้อ [17] เรื่องนี้เป็นตำนานที่เกิดจากการเล่นคำของอักษร 陶 ซึ่งแปลว่าเครื่องปั้นดินเผาได้ด้วย ไม่ใช่ที่มาของชื่อในพงศาวดาร

นักวิชาการจีนยังถกกันว่าเมืองเถาคือติ้งเถาหรือเขาเถาซาน (陶山) ที่เมืองเฝยเฉิง บทความในวารสารของมหาวิทยาลัยไท่ซานสรุปว่าติ้งเถาน่าเชื่อกว่า แต่ก็ยอมรับว่าตำนานฟ่านหลีในที่อื่นก็มีที่มา [8]

คำอ่านแต้จิ๋วและการสะกดไทย

• 范 สำเนียงเมืองแต้จิ๋วอ่าน huam6 สำเนียงเท่งไฮ้ (澄海) อ่าน huang6 เพราะเท่งไฮ้ไม่มีตัวสะกด -m [26] บทความนี้ใช้ ฮ่วมลี่ ให้ตรงกับแซ่ฮ่วม (范) ที่คนไทยเชื้อสายแต้จิ๋วใช้กัน ส่วนสำเนียงเท่งไฮ้จะออกเสียงใกล้ หวงลี่ ผู้อ่านที่สนใจแซ่นี้อ่านต่อได้ที่ แซ่ฮ่วม แซ่ฟ่าน 范
• 蠡 ทุกสำเนียงแต้จิ๋วอ่าน li2 [26]
• 陶朱公 คนไทยเขียน "เถ่าจูกง" ตามที่ถาวร สิกขโกศลบันทึก [3] ส่วนแซ่ 陶 ดูได้ที่ แซ่เท้า แซ่เถา 陶
• จีนกลาง 蠡 ในชื่อนี้อ่านเสียงที่สาม (lǐ) จึงเขียนไทยว่า ฟ่านหลี ส่วน "ฟ่านหลี่" และ "ฟั่นหลี" เป็นรูปที่พบบ่อยในสื่อไทย [4]

ฟ่านหลีในชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ: ทำไมดูแลทิศตะวันออกเฉียงใต้

จาก 5 ทิศถึง 9 ทิศ

คนไทยส่วนใหญ่คุ้นกับ อู่ลู่ฉายเสิน 五路财神 (แต้จิ๋ว โหงวโหล่วไฉ่ซิ้ง / จีนกลาง อู่ลู่ฉายเสิน — ไฉ่ซิ้งห้าทิศ) ซึ่งรู้จักและยอมรับกันกว้างขวางที่สุด แต่น้อยคนจะรู้ว่าในจีนมีการไหว้ไฉ่ซิ้ง 9 พระองค์ ประจำแปดทิศรวมศูนย์กลาง ตามคติ "四面八方一个中" (สี่ด้านแปดทิศกับหนึ่งศูนย์กลาง) เรียกว่า 九路财神 (แต้จิ๋ว เก้าโหล่วไฉ่ซิ้ง / จีนกลาง จิ่วลู่ฉายเสิน — ไฉ่ซิ้งเก้าทิศ) และปัจจุบันชุด 9 ทิศนี้เป็นที่นิยมในจีน อ่านเรื่องชุด 5 ทิศกับ 9 ทิศแบบเต็มได้ในบทความหลัก

ในชุดนี้ ฟ่านหลีประจำทิศตะวันออกเฉียงใต้ (东南财神) แหล่งจีนส่วนใหญ่ที่ให้รายชื่อชุด 9 ทิศวางท่านไว้ทิศนี้ [25]

ทิศ	ไฉ่ซิ้ง	บุ๋น/บู๊
ตะวันออก	ปี่กาน 比干	บุ๋น
ใต้	ฉายหรง 柴荣	จักรพรรดิ
ตะวันตก	กวนอู 关羽	บู๊
เหนือ	จ้าวกงหมิง 赵公明	บู๊
ตะวันตกเฉียงใต้	ตวนมู่ซื่อ 端木赐	บุ๋น
ตะวันออกเฉียงเหนือ	หลี่กุ่ยจู่ 李诡祖	บุ๋น
ตะวันออกเฉียงใต้	ฟ่านหลี 范蠡	บุ๋น
ตะวันตกเฉียงเหนือ	หลิวไห่ฉาน 刘海蟾	บุ๋น/กึ่งไฉ่ซิ้ง
กลาง	หวังไห่ 王亥	ศูนย์กลาง

บุ๋นกับบู๊: ฟ่านหลีอยู่ฝั่งปัญญา

ในรายการของ MingPaPa (EP3 "9 เทพ 9 ทิศ") ไฉ่ซิ้งบุ๋นหมายถึงความมั่งคั่งที่มาจากปัญญาและการบริหารทรัพย์ ไฉ่ซิ้งบู๊หมายถึงความกล้าหาญ ความเที่ยงธรรม และการคุ้มครองกิจการ สองฝั่งนี้อยู่ด้วยกันเพื่อให้ "มั่งคั่งอย่างมีคุณธรรม" ฟ่านหลีเป็นตัวอย่างของฝั่งบุ๋นที่ชัดที่สุดคู่กับปี่กาน ปี่กานเป็นภาพของความซื่อตรงไม่เอนเอียง ส่วนฟ่านหลีเป็นภาพของ "กลยุทธ์เฉียบ รวยเป็น ให้เป็น"

เมื่อเจ้าของจับคู่ไฉ่ซิ้งทั้งเก้ากับบุคลิกคนทำงาน ฟ่านหลีถูกจับคู่กับ นักกลยุทธ์ธุรกิจและนักลงทุนแบบเน้นคุณค่า คือคนที่ต้องอ่านจังหวะตลาด ซื้อตอนคนอื่นทิ้ง ขายตอนคนอื่นแย่ง และรู้ว่าเมื่อไรควรถอนตัว

ข้อสังเกต: ทิศตะวันออกเฉียงใต้ในคัมภีร์อี้จิง

ข้อนี้เป็นข้อสังเกตของผู้เขียน ไม่ใช่เหตุผลที่บอกไว้ในแหล่งที่จัดชุด 9 ทิศ ใน《易传·说卦》 ทิศตะวันออกเฉียงใต้คือ 巽 (จีนกลาง ซวิ่น — ลม) "齐乎巽，巽，东南也" และในรายการความหมายของ 巽 มีวลีว่า "为近利市三倍" คือ "ใกล้กำไรในตลาดสามเท่า" [11] ภาพของทิศนี้ในตำราโบราณจึงเกี่ยวกับการค้าโดยตรง และเข้ากับไฉ่ซิ้งพ่อค้าอย่างฟ่านหลีได้พอดี

ชีวิตจริงตามพงศาวดาร

เรื่องของฟ่านหลีที่เชื่อถือได้ที่สุดมาจาก《史记》ของซือหม่าเชียน ซึ่งเขียนราว 90 ปีก่อน ค.ศ. ห่างจากยุคฟ่านหลีราวสามร้อยกว่าปี ตอน "越王勾践世家" (ประวัติตระกูลพระเจ้าโกวเจี้ยนแห่งเยว่) มีส่วนของฟ่านหลีแยกไว้ยาวพอสมควร [1] และตอน "货殖列传" (ประวัติผู้สร้างทรัพย์) ยกท่านเป็นพ่อค้าคนแรก ๆ ที่เล่าถึง [2]

จากแคว้นฉู่สู่แคว้นเยว่

ข้อมูลของเจ้าของ (EP3) เล่าว่าฟ่านหลีเกิดในครอบครัวยากจนที่ซานฮู่ แคว้นฉู่ ปัจจุบันอยู่ในเขตเมืองหนานหยาง มณฑลเหอหนาน ท่านเป็นเพื่อนสนิทกับเหวินจ่ง 文种 (แต้จิ๋ว บุ๋นเจ้ง / จีนกลาง เหวินจ่ง — ขุนนางแคว้นเยว่) ทั้งสองไม่พอใจที่แคว้นฉู่ไม่เปิดทางให้คนนอกตระกูลขุนนางรับราชการ จึงไปรับใช้แคว้นเยว่ด้วยกัน รายละเอียดเรื่องบ้านเกิดนี้มาจากสารานุกรมและเอกสารท้องถิ่นยุคหลัง [6] ส่วนพงศาวดารเริ่มเล่าเมื่อท่านอยู่ในแคว้นเยว่แล้ว

ในปีที่ 3 ของรัชกาลโกวเจี้ยน ฟ่านหลีห้ามไม่ให้บุกแคว้นอู๋ก่อน โดยกล่าวว่าอาวุธเป็นเครื่องมืออัปมงคล สงครามเป็นสิ่งขัดคุณธรรม โกวเจี้ยนไม่ฟัง ยกทัพไปแล้วแพ้ยับ ต้องหนีไปตั้งมั่นบนเขาไคว่จี (会稽) และยอมจำนนต่อพระเจ้าฟูไชแห่งอู๋ [1] เหตุการณ์นี้คือ "ความอัปยศที่ไคว่จี" (会稽之耻) ที่โกวเจี้ยนตั้งใจล้างให้ได้

ยี่สิบปีของการวางแผน

พงศาวดารเขียนว่าฟ่านหลี "อดทนตรากตรำ วางแผนลึกร่วมกับโกวเจี้ยนยี่สิบกว่าปี" จนในที่สุดทำลายแคว้นอู๋ได้ ล้างความอัปยศที่ไคว่จี แล้วยกทัพข้ามแม่น้ำหวยไปข่มแคว้นฉีและจิ้น โกวเจี้ยนได้เป็นเจ้าแห่งแคว้นทั้งหลาย ส่วนฟ่านหลีได้ตำแหน่งแม่ทัพใหญ่ (上将军) [1]

ตอน "货殖列传" ให้รายละเอียดอีกด้านว่า โกวเจี้ยนใช้ทั้งฟ่านหลีและจี้หราน 计然 (จีนกลาง จี้หราน — ที่ปรึกษาเศรษฐกิจของเยว่) ผู้มีตำราบริหารเศรษฐกิจเจ็ดข้อ แคว้นเยว่ใช้ไปห้าข้อ บ้านเมืองก็มั่งคั่ง ทหารฮึกเหิม [2] หลังชนะ ฟ่านหลีพูดว่า "ตำราของจี้หรานมีเจ็ดข้อ แคว้นเยว่ใช้ห้าข้อก็สำเร็จ เมื่อใช้กับบ้านเมืองได้แล้ว เราจะลองใช้กับบ้านเราบ้าง" [2] ประโยคนี้คือจุดเปลี่ยนจากนักการเมืองเป็นพ่อค้า

รู้จักถอย: "นกหมด ธนูก็ถูกเก็บ"

พงศาวดารบันทึกว่าฟ่านหลีคิดว่า "ใต้ชื่อเสียงที่ยิ่งใหญ่ อยู่นานไม่ได้" และเห็นว่าโกวเจี้ยนเป็นคน "可与同患，难与处安" คือร่วมทุกข์ได้ แต่อยู่ด้วยกันยามสบายยาก [1] ท่านเขียนหนังสือลาออก โกวเจี้ยนขู่ว่าจะแบ่งแผ่นดินให้ครึ่งหนึ่ง ถ้าไม่รับจะฆ่า ฟ่านหลีตอบว่า "ท่านทำตามคำสั่งของท่าน ข้าทำตามใจของข้า" แล้วขนของมีค่าลงเรือกับคนสนิท ออกทะเลไปและไม่กลับมาอีก [1]

ก่อนไป ท่านส่งจดหมายเตือนเหวินจ่งด้วยสำนวนที่กลายเป็นสุภาษิตจีน "蜚鸟尽，良弓藏；狡兔死，走狗烹" คือ เมื่อนกบินหมดแล้ว ธนูดีก็ถูกเก็บ เมื่อกระต่ายเจ้าเล่ห์ตายหมด สุนัขล่าเนื้อก็ถูกต้มกิน เหวินจ่งไม่ยอมไป อ้างป่วยไม่เข้าเฝ้า สุดท้ายถูกโกวเจี้ยนบังคับให้ฆ่าตัวตาย [1] เรื่องนี้ตรงกับที่เจ้าของเล่าไว้ใน EP3 ทุกประการ

รวยครั้งแรกที่แคว้นฉี แล้วแจกทิ้ง

ฟ่านหลีลงเรือไปแคว้นฉี เปลี่ยนชื่อเป็น "鸱夷子皮" พาลูกหลานบุกเบิกนาริมทะเล ทำงานหนัก ไม่นานก็มีทรัพย์ "数十万" หรือหลายแสน [1] ชาวฉีเห็นว่าเป็นคนมีความสามารถ จึงเชิญเป็นเสนาบดี ฟ่านหลีถอนหายใจว่า "อยู่บ้านก็หาทองได้พันชั่ง เป็นขุนนางก็ถึงขั้นเสนาบดี นี่คือที่สุดของสามัญชนแล้ว รับชื่อเสียงสูงนานไป ไม่เป็นมงคล" ท่านคืนตราเสนาบดี แจกทรัพย์ทั้งหมดให้มิตรสหายและคนในหมู่บ้าน เก็บไว้เพียงของมีค่าชิ้นสำคัญ แล้วเดินทางออกไปเงียบ ๆ [1]

รวยอีกครั้งที่เมืองเถา ในชื่อเถาจูกง

ท่านไปหยุดที่เมืองเถา เพราะเห็นว่าเป็นศูนย์กลางแผ่นดิน ทางค้าขายเชื่อมทุกทิศ ตั้งชื่อตัวเองว่า "陶朱公" แล้วทำนา เลี้ยงสัตว์ กักตุนสินค้า "候时转物，逐什一之利" คือรอจังหวะหมุนสินค้า และหากำไรเพียงหนึ่งในสิบ ไม่นานก็มีทรัพย์ "巨万" (หลายหมื่นหลายแสน) คนทั้งแผ่นดินเรียกท่านว่าเถาจูกง [1]

ตอน "货殖列传" สรุปช่วงนี้ไว้ว่า "十九年之中三致千金，再分散与贫交疏昆弟。此所谓富好行其德者也" คือ ในสิบเก้าปี สะสมทองพันชั่งได้สามครั้ง แจกจ่ายให้มิตรที่ยากจนและญาติห่าง ๆ อีกสองครั้ง นี่แหละคือคนรวยที่ชอบใช้ทรัพย์ทำคุณธรรม เมื่อแก่ตัวก็ปล่อยให้ลูกหลานดูแลกิจการ ทรัพย์สินก็เพิ่มพูนต่อไป "คนที่พูดถึงความร่ำรวยจึงอ้างถึงเถาจูกงทั้งนั้น" [2]

เจ้าของเล่าใน EP3 ว่าท่าน "สามสร้าง สามแจก" ตัวเลขนี้ตรงกับพงศาวดารเมื่อรวมการแจกครั้งแรกที่แคว้นฉี (หนึ่งครั้ง) กับการแจกที่เมืองเถา (สองครั้ง) เข้าด้วยกัน

หมายเหตุเรื่องหน่วย: "千金" ในพงศาวดารคือทองพันหน่วยตามมาตราโบราณ ไม่ใช่ "พันตำลึง" ของไทย และแปลงเป็นเงินบาทไม่ได้ "数十万" แปลว่าหลายแสน (10 หมื่นขึ้นไป) โดยไม่ได้ระบุหน่วย

เรื่องลูกชายคนกลาง: เงินซื้อชีวิตไม่ได้ถ้าคนถือเงินเสียดายเงิน

เรื่องนี้อยู่ในพงศาวดารจริง [1] และเจ้าของยกไว้ใน EP3 ลูกชายคนกลางของเถาจูกงฆ่าคนแล้วถูกจำคุกที่แคว้นฉู่ ท่านเตรียมทองพันหน่วยให้ลูกคนเล็กนำไปฝากจวงเซิง (庄生) ปราชญ์ผู้มีอิทธิพลในราชสำนักฉู่ แต่ลูกคนโตขอไปเองจนแม่ต้องขอร้องให้ยอม จวงเซิงรับทองไว้โดยตั้งใจจะคืนภายหลัง แล้วโน้มน้าวให้กษัตริย์ฉู่อภัยโทษทั่วไป ลูกคนโตรู้ข่าวว่าจะมีการอภัยโทษ จึงคิดว่าทองที่ให้ไปเสียเปล่า กลับไปขอทองคืน จวงเซิงเสียหน้า จึงทูลกษัตริย์ว่าคนลือกันว่าการอภัยโทษครั้งนี้เพราะครอบครัวเศรษฐีจูติดสินบน กษัตริย์จึงสั่งประหารลูกชายคนกลางก่อนประกาศอภัยโทษ

เมื่อลูกคนโตนำศพน้องกลับมา ทุกคนร้องไห้ มีแต่เถาจูกงที่หัวเราะ ท่านอธิบายว่าลูกคนโตลำบากมากับพ่อตั้งแต่เด็ก รู้ว่าเงินหายาก จึงตัดใจทิ้งเงินไม่ได้ ส่วนลูกคนเล็กเกิดมาก็เห็นพ่อรวยแล้ว จึงกล้าทิ้งเงิน "ข้าอยากส่งลูกคนเล็กไปก็เพราะเหตุนี้" [1] เรื่องนี้มีลักษณะเป็นนิทานสอนใจ แต่สะท้อนภาพของฟ่านหลีที่เข้าใจทั้งเงินและคน

ตายที่เมืองเถา

พงศาวดารปิดเรื่องว่า "范蠡三徙，成名于天下" ฟ่านหลีย้ายถิ่นสามครั้ง ไปที่ไหนก็มีชื่อเสียงที่นั่น และตายด้วยวัยชราที่เมืองเถา จึงถูกเรียกว่าเถาจูกงสืบมา [1] สารานุกรมจีนให้ปีเกิดตายว่า 536–448 ปีก่อน ค.ศ. อายุ 88 ปี [6] ตัวเลขนี้แพร่หลาย แต่ไม่มีในพงศาวดาร

ลำดับเหตุการณ์

ช่วง	เหตุการณ์	แหล่ง
วัยหนุ่ม	เกิดแคว้นฉู่ ไปรับราชการแคว้นเยว่กับเหวินจ่ง	EP3; สารานุกรม [6]
ปีที่ 3 ของโกวเจี้ยน	ห้ามบุกอู๋ โกวเจี้ยนไม่ฟัง แพ้ ถูกล้อมที่ไคว่จี	史记 [1]
20 กว่าปีต่อมา	เยว่ทำลายอู๋ ฟ่านหลีเป็นแม่ทัพใหญ่	史记 [1]
หลังชนะ	ลาออก ลงเรือ เตือนเหวินจ่ง	史记 [1]
ช่วงที่แคว้นฉี	ชื่อ 鸱夷子皮 ทำนาริมทะเล รวย ถูกเชิญเป็นเสนาบดี คืนตรา แจกทรัพย์	史记 [1]
ช่วงที่เมืองเถา	ชื่อ 陶朱公 ค้าขาย รวยสามครั้งใน 19 ปี แจกสองครั้ง	史记 [1][2]
บั้นปลาย	ลูกชายคนกลางถูกประหารที่ฉู่ ตายที่เมืองเถา	史记 [1]

ประวัติกับตำนาน แยกให้ชัด

ชื่อเสียงของฟ่านหลีทำให้มีเรื่องเล่าพอกพูนตลอดสองพันปี ตารางนี้แยกเรื่องที่มีหลักฐานจากเรื่องที่เป็นตำนานหรือการอ้างภายหลัง

เรื่อง	สถานะ	คำอธิบาย
ช่วยโกวเจี้ยนทำลายอู๋ ลาออก ไปแคว้นฉี ไปเมืองเถา	【ประวัติศาสตร์】	史记 สองตอน [1][2]
รวยสามครั้ง แจกทรัพย์	【ประวัติศาสตร์】	史记 [1][2]
ลูกชายคนกลางถูกประหาร	【ประวัติศาสตร์ในรูปนิทานสอนใจ】	史记 [1]
ปีเกิด–ตาย 536–448 ปีก่อน ค.ศ.	【สารานุกรม ไม่มีในพงศาวดาร】	[6]
เป็นคนรักหรือสามีของไซซี (西施)	【ตำนาน】	ไม่มีใน史记 วิกิพีเดียจีนระบุว่าเรื่องไซซีไปกับฟ่านหลีมีใน《越绝书》และ《吴越春秋》[6] และแพร่หลายมากผ่านละคร《浣纱记》สมัยหมิง [10]
ล่องเรือกับไซซีไปทะเลสาบซีหู หรือห้าทะเลสาบ (五湖)	【ตำนาน】	ละคร《浣纱记》จบที่ "泛舟西湖" [10] ส่วนสำนวนเก่าว่า "泛五湖" [6]
ฟ่านหลีเขียน《养鱼经》ตำราเลี้ยงปลา	【รอตรวจ】	สารานุกรมจีนเล่าไว้ [6] แต่เป็นตำราที่อ้างชื่อท่านในยุคหลัง
《陶朱公商训》《生意经》《理财十二则》	【แต่งในนามท่านภายหลัง】	แม้บล็อกจีนที่เผยแพร่เองก็เขียนว่า "อาจเป็นคนรุ่นหลังแต่งอ้างชื่อ" [19]
ฟ่านหลีเป็นปรมาจารย์เครื่องปั้นดินเผา (陶祖)	【ตำนานท้องถิ่นอี๋ซิง】	เกิดจากความหมายของอักษร 陶 [17]
ภรรยาของฟ่านหลีเป็นเทพธิดา ช่วยให้ได้เงินไม่รู้หมด	【ความเชื่อพื้นบ้าน】	ชาวเหอหนานตะวันออก ตามที่ถาวรอ้าง《中华全国风俗志》[3]

ไซซี: ตำนานรักที่ทำให้ฟ่านหลีเป็นพระเอก

ไซซี 西施 (แต้จิ๋ว ไซซี / จีนกลาง ซีซือ — หญิงงามแห่งแคว้นเยว่) เป็นหนึ่งในสี่หญิงงามของจีน ตำนานเล่าว่าเธอเป็นหญิงซักผ้าริมลำธาร ถูกส่งไปถวายพระเจ้าฟูไชเพื่อทำให้แคว้นอู๋อ่อนแอ ชื่อ "ไซซี" ที่คนไทยใช้ตรงกับเสียงแต้จิ๋ว sai1 si1 พอดี [26]

ในละครคุนฉวี่《浣纱记》 (จีนกลาง หวั่นซาจี้ — บันทึกการซักผ้าไหม) ของเหลียงเฉินอวี๋ (梁辰鱼) สมัยหมิง ฟ่านหลีกับไซซีหมั้นกันริมลำธาร ฉีกผ้าไหมคนละครึ่งไว้เป็นของแทนใจ ฟ่านหลียอมให้คู่หมั้นไปเป็นสายลับในวังอู๋ และเมื่อสำเร็จก็พาเธอล่องเรือจากไป [10] ละครเรื่องนี้ดังมากจนเรื่องไซซีบนเวทีจีนหลังสมัยหมิงส่วนใหญ่ยึดตามนี้ [10] ภาพจำ "ฟ่านหลีกับไซซีบนเรือ" ที่เห็นในภาพเขียนและรูปปั้นไฉ่ซิ้งบางแบบจึงมาจากวรรณกรรม ไม่ใช่พงศาวดาร

หลักการค้าแบบเถาจูกง

ข้อมูลของเจ้าของเรียกแนวคิดนี้ว่า "เคล็ดวิชาเถาจู" (陶朱术) ตารางนี้วางข้อความของเจ้าของไว้คู่กับแหล่งต้นทาง เพื่อให้รู้ว่าข้อไหนเป็นของฟ่านหลีเอง ข้อไหนท่านรับมาจากคนอื่น

หลัก	ความหมาย	ที่มาในเอกสาร
ทำตามจังหวะเวลา	"ปราชญ์ย่อมกระทำตามเวลา" ได้เวลาแล้วอย่ารอช้า	ทั้งสองตอนของ史记 บรรยายว่าฟ่านหลี "与时逐" และ "候时转物" คือไล่ตามจังหวะ [1][2]
ขายของแพงเหมือนโยนดิน ซื้อของถูกเหมือนเก็บไข่มุก (贵出如粪土，贱取如珠玉)	ราคาขึ้นสุดต้องรีบขาย ราคาลงสุดต้องรีบซื้อ	เป็นคำของ จี้หราน ที่ฟ่านหลีนำไปใช้ [2]
ชาวนากับพ่อค้าต้องได้ประโยชน์ร่วมกัน (农末俱利)	คุมราคาข้าวไม่ให้ต่ำกว่า 30 หรือสูงกว่า 80	คำของ จี้หราน [2]
เงินต้องไหลเหมือนน้ำ (财币欲其行如流水)	อย่าให้ทุนจม	คำของ จี้หราน [2]
หากำไรหนึ่งในสิบ (逐什一之利)	กำไรน้อย ขายมาก ไม่เอาเปรียบ	วิธีที่ฟ่านหลีทำเองที่เมืองเถา [1]
ไม่โทษคนอื่น (不责于人)	เลือกคนให้ถูก แล้วรอเวลาให้ถูก "能择人而任时"	คำบรรยายฟ่านหลีใน货殖列传 [2]
รู้จักพอ รู้จักถอย	"รับชื่อเสียงสูงนานไปไม่เป็นมงคล"	คำพูดของฟ่านหลีเองที่แคว้นฉี [1]
รวยแล้วแจก	"富好行其德"	คำสรุปของซือหม่าเชียน [2]

คำที่มักอ้างผิดว่าเป็นของฟ่านหลี

• "夏则资皮，冬则资絺" (หน้าร้อนซื้อหนังสัตว์ หน้าหนาวซื้อผ้าป่าน) ที่นิตยสารการเงินไต้หวันยกเป็น "ความคิดแบบตลาดล่วงหน้าของฟ่านหลี" [12] ในต้นฉบับ《国语·越语上》 เป็นคำพูดของเหวินจ่ง (大夫种) ที่ทูลโกวเจี้ยน [9]
• "治生之祖" (บรรพชนแห่งการทำมาหากิน) ที่ข้อมูลดิบบางชิ้นใช้เรียกฟ่านหลี ในพงศาวดารใช้กับไป๋กุย (白圭) พ่อค้าอีกคนในตอนเดียวกัน "天下言治生祖白圭" [2] ปัจจุบันบางแหล่งก็ใช้เรียกฟ่านหลีด้วย
• คำสอนการค้าสิบสองข้อ สิบแปดข้อ ที่แชร์กันในชื่อ "陶朱公商训" อ่านได้เป็นข้อคิดดี แต่เป็นงานยุคหลังที่ใช้ชื่อท่าน [19]

ทำไมฟ่านหลีจึงกลายเป็นไฉ่ซิ้ง

1. เป็นคนรวยที่สังคมชื่นชม

ในตอน "货殖列传" ซือหม่าเชียนยกฟ่านหลีเป็นตัวอย่างของ "君子富，好行其德" คือผู้ดีเมื่อรวยแล้วชอบทำคุณธรรม [2] ภาพนี้ทำให้ฟ่านหลีต่างจากเศรษฐีทั่วไป ถาวร สิกขโกศลสรุปว่าฟ่านหลีเป็น "สัญลักษณ์ของสติปัญญาในการหาทรัพย์" คู่กับปี่กานที่เป็นสัญลักษณ์ของความสุจริตยุติธรรม [3]

2. จากแบบอย่างของพ่อค้าสู่เทพที่ขอพร

บทความจีนเรื่องหนึ่งอธิบายว่า เดิมพ่อค้าติดรูปฟ่านหลีเพื่อยึดเป็นแบบอย่าง เมื่อเวลาผ่านไปคนลืมว่าเถาจูกงเป็นใคร การไหว้จึงเปลี่ยนจาก "เรียนรู้การให้" เป็น "ขอให้รวย" [27] ป้ายร้านค้าจีนสมัยก่อนนิยมคำคู่ว่า "陶朱事业，端木生涯" (ทำกิจการแบบเถาจู ใช้ชีวิตแบบตวนมู่) [18] ซึ่งจับคู่ฟ่านหลีกับตวนมู่ซื่อ ไฉ่ซิ้งทิศตะวันตกเฉียงใต้ในชุดเดียวกัน และกลอนคู่หน้าร้านอีกบทหนึ่งว่า "经营不让陶朱富，贸易常存管鲍风" (ค้าขายรวยไม่แพ้เถาจู ซื้อขายมีน้ำใจแบบก่วนจ้งกับเป้าซูหยา) [28]

3. มีศาลเจ้าตั้งแต่สมัยโบราณ และความเชื่อบูมในสมัยหมิง–ชิง

งานวิจัยของ傅绍磊 และ郑兴华 (มหาวิทยาลัยเจ้อเจียง) พบว่าศาลฟ่านหลีกระจุกอยู่ที่หว่าน (หนานหยาง) จูจี้ อู๋เจียง และติ้งเถา ตรงกับถิ่นที่ท่านเคยอยู่ ผู้ผลักดันการสร้างศาลคือรัฐ ปัญญาชน และนักบวชเต๋า และ ตั้งแต่สมัยหมิง–ชิง ความเชื่อเรื่องฟ่านหลีในหมู่ชาวบ้านเฟื่องฟูขึ้นและหลากหลาย [7] ช่วงเวลานี้ตรงกับยุคที่การไหว้ไฉ่ซิ้งแพร่หลายทั่วจีน

4. หลายท้องถิ่นยกเป็นเทพของตน

ถาวร สิกขโกศลอ้างหนังสือ《中华全国风俗志》 ของหูผู่อัน (胡朴安) สมัยปลายชิงถึงต้นสาธารณรัฐว่า ฟ่านหลีเป็นเทพแห่งทรัพย์สินของหลายมณฑล โดยเฉพาะภาคใต้ พ่อค้าเมืองเซ่าซิงยกเป็นปรมาจารย์การค้า ชาวเหอหนานตะวันออกเชื่อว่าภรรยาของท่านเป็นเทพธิดา ชาวซานตงเชื่อว่าท่านเป็นผู้สอนให้คนรู้จักค้าขาย และคนแต้จิ๋วยกท่านเป็นเทพแห่งทรัพย์สินและการค้า [3] ส่วนเรื่องเล่าพื้นบ้าน "陶朱公传说" (ตำนานเถาจูกง) ของเขตติ้งเถา ได้ขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับชาติของจีนในปี 2008 [6]

รูปลักษณ์และวิธีดูว่าเป็นฟ่านหลี

รูปเคารพฟ่านหลีไม่มีแบบตายตัวเหมือนจ้าวกงหมิงที่หน้าดำขี่เสือ ช่างแต่ละร้านทำต่างกัน จุดสังเกตต่อไปนี้รวบรวมจากภาพเก่า ร้านรูปเคารพจีน และภาพสมัยใหม่ ส่วนที่มาจากร้านขายรูปเคารพเป็นแหล่งเชิงพาณิชย์ ใช้เป็นแนวทางเท่านั้น

จุดสังเกต	ฟ่านหลี	ที่มา
ใบหน้า	หน้าขาว อิ่มเอิบ ยิ้มเมตตา เคราดำยาว	ภาพเก่าและรูปเคารพทั่วไป [22]
เครื่องแต่งกาย	ชุดขุนนางพลเรือนหรือชุดคหบดี บางแบบเป็นชุดบัณฑิตเรียบ ๆ สะท้อนช่วงชีวิตที่ทิ้งตำแหน่งมาเป็นพ่อค้า	[21][22]
ของในมือ	ชามเก็บทรัพย์ 聚宝盆 (แต้จิ๋ว จู๋โป้พุ้ง / จีนกลาง จวี้เป่าเผิน — ชามที่ทรัพย์ไม่มีวันหมด), ม้วนหนังสือ, หรือลูกคิดในงานสมัยใหม่	[21][22] 【สายมู/พาณิชย์】
สิ่งประกอบ	เรือลำเล็ก หรือไซซียืนข้าง (มาจากตำนาน)	ภาพจิตรกรรมระเบียงยาว และภาพนูนต่ำ《浣纱记》
ป้ายชื่อ	"陶朱公" "商圣" หรือ "文财神范蠡"	ป้ายรูปปั้นในจีน

แยกฟ่านหลีจากไฉ่ซิ้งบุ๋นองค์อื่น

องค์	จุดเด่นที่ใช้แยก
ปี่กาน 比干	หมวกเสนาบดี ถือป้าย 笏 หรือหยูอี่ บางรูปมือแนบอก (ตำนานถูกควักหัวใจ)
หลี่กุ่ยจู่ 李诡祖 (ไช้เป๊กแชกุน)	ชุดแดงปักลาย หมวกขุนนางมีปีก ถือหยวนเป่าหรือหยูอี่ มักมีม้วนผ้า "招财进宝"
ฟ่านหลี 范蠡	ชุดดูเป็นคหบดีมากกว่าขุนนางเต็มยศ ถือชามเก็บทรัพย์ ลูกคิด หรือม้วนหนังสือ ไม่มีม้วนผ้าอักษร บางภาพมีไซซีหรือเรือ
ตวนมู่ซื่อ 端木赐	ชุดสาวกขงจื๊อ ถือม้วนหนังสือ พบน้อย

เว็บถามตอบของจีนสรุปไว้ว่า ปี่กานมักถือป้ายขุนนาง ส่วนฟ่านหลีมักถือม้วนหนังสือหรือชามเก็บทรัพย์ แต่ก็ยอมรับว่ารูปที่ขายในตลาดไม่ได้ทำตามแบบเสมอ [21] วิธีที่แน่นอนที่สุดคือดูป้ายชื่อหรือถามร้าน

ภาพฟ่านหลีแบบสมัยใหม่ที่แชร์กันในสื่อจีน มักให้ท่านสวมชุดบัณฑิตสีน้ำตาล ถือลูกคิด มีนกกระเรียนอยู่ข้าง ลูกคิดเป็นสัญลักษณ์ของการค้า ไม่ใช่ของที่มีอยู่จริงในยุคชุนชิว ส่วนนกกระเรียนเป็นสัญลักษณ์อายุยืนและความสูงส่ง

วันไหว้ฟ่านหลี

ฟ่านหลีไม่มี "วันเกิดเทพ" ที่ทุกถิ่นถือตรงกันแบบจ้าวกงหมิง (15 ค่ำ เดือน 3) วันที่มีหลักฐานคือวันที่กลุ่มพ่อค้าแต่ละถิ่นกำหนดเอง

วัน (จันทรคติจีน)	ใครไหว้	หลักฐาน	ระดับ
24 ค่ำ เดือน 6 (六月廿四)	ร้านค้าในแต้จิ๋ว (潮汕)	ถาวร สิกขโกศล [3] และข้อความจีนเรื่องธรรมเนียมร้านค้าแต้จิ๋ว [5]	สองแหล่งที่เป็นอิสระต่อกันตรงกัน
11 ค่ำ เดือน 5 (五月十一)	พ่อค้าเมืองเซ่าซิง	ถาวรอ้าง《中华全国风俗志》[3]	แหล่งเดียว
คืนรับไฉ่ซิ้งช่วงตรุษจีน	คนไทยเชื้อสายจีนทั่วไป	ไหว้ไฉ่ซิ้งรวม ไม่เจาะจงองค์	ธรรมเนียมไทย อ่านในบทความหลัก

ข้อสังเกตเรื่อง 24 ค่ำ เดือน 6: วันนี้เป็นวันเกิดกวนอู ตามความเชื่อที่แพร่หลายที่สุดด้วย ร้านค้าแต้จิ๋วที่ไหว้กวนอูวันนั้นอยู่แล้วจะตั้งของไหว้ฟ่านหลีร่วมได้ ข้อนี้เป็นคำแนะนำของผู้เขียน ไม่ใช่ธรรมเนียมที่มีบันทึก ในปี 2570 วันที่ 24 ค่ำ เดือน 6 ตกราวปลายเดือนกรกฎาคม ควรเช็กกับปฏิทินจีนประจำปีอีกครั้ง

สารานุกรมจีนบางแห่งระบุวันเกิดฟ่านหลีเป็นวันที่ 1 ค่ำ เดือน 9 โดยอ้างเว็บประวัติศาสตร์ยอดนิยม [6] ตัวเลขนี้ไม่มีแหล่งโบราณรองรับ จึงไม่ควรใช้เป็นวันไหว้

ของไหว้และคำอธิษฐาน

ธรรมเนียมแต้จิ๋ว: ไหว้ไฉ่ซิ้งเอี๊ยวัน 24 ค่ำ เดือน 6

ข้อความจีนชื่อ "潮汕行业习俗—六月廿四奉财神" (ประเพณีอาชีพของแต้จิ๋ว: ไหว้ไฉ่ซิ้งวันที่ 24 เดือน 6) เล่าธรรมเนียมนี้ไว้ละเอียดที่สุดเท่าที่พบ [5] สรุปได้ดังนี้

1. ใครไหว้: ร้านค้าในเขตแต้จิ๋วทุกขนาด ไหว้ "财神爷" ซึ่งเล่ากันว่าคือฟ่านหลี เพราะท่านค้าขายที่ไหนก็กำไรที่นั่น ข้อความยกกลอนคู่ "五湖寄迹陶公业" (ฝากรอยไว้ในห้าทะเลสาบ คือกิจการของเถากง) ประกอบ
2. ผู้ไหว้: เถ้าแก่ ซึ่งข้อความเรียกว่า "老板" และ "头家"
3. ของไหว้: ซาแซ 三牲 (แต้จิ๋ว ซาแซ / จีนกลาง ซานเซิง — เนื้อสัตว์สามอย่าง) จัดอย่างเต็มที่ คุกเข่าไหว้ อธิษฐานขอพร
4. ปักธูปบนท่อนถ่าน: ใช้ถ่านไม้ท่อนใหญ่แทนกระถางธูป เพราะคำว่า 炭 (ถ่าน) ในใจคนแต้จิ๋วพ้องเสียงกับ 赚 (ได้กำไร) แล้วผูกผ้าแพรแดงที่ท่อนถ่าน วางไว้บนโต๊ะเทพทั้งปี
5. เลี้ยงโต๊ะหลังไหว้: เถ้าแก่ต้องจัดโต๊ะใหญ่เลี้ยงลูกจ้าง คนงาน ลูกค้าประจำ และญาติมิตร เชื่อกันว่ายิ่งเลี้ยงมาก คนมามาก กิจการยิ่งเจริญ

ข้อความนี้พบในเว็บจีนสองแห่งซึ่งใช้ถ้อยคำเดียวกัน [5] จึงนับเป็นแหล่งเดียว แต่เรื่องวันที่ตรงกับที่ถาวรบันทึกไว้คนละทาง [3] ส่วนเรื่องถ่านพ้องเสียงกับกำไร พจนานุกรมแต้จิ๋วให้ 炭 อ่าน tuan3 และ 赚 สำเนียงเท่งไฮ้อ่าน tang3 [26] ซึ่งใกล้กันแต่ไม่เหมือนกันทุกเสียง

ธรรมเนียมเลี้ยงลูกจ้างหลังไหว้ตรงกับนิสัยของฟ่านหลีในพงศาวดารพอดี คือรวยแล้วแบ่งให้คนรอบตัว

ชุดไหว้แบบบ้านทั่วไป

ข้อมูลที่เจ้าของรวบรวมไว้ใน EP3 สำหรับการไหว้ไฉ่ซิ้งทั้ง 9 ทิศ ใช้กับฟ่านหลีได้

ลำดับ	สิ่งที่ทำ
1	เลือกวันมงคลตามปฏิทินจีน เช่น วันเปิด (开日) หรือวันสำเร็จ (成日)
2	จุดธูปเทียนก่อน
3	วางผลไม้ไหว้ (供果)
4	ถวายดอกไม้สดเป็นลำดับสุดท้าย
5	รอให้ธูปเทียนไหม้จนหมด
6	ไหว้อย่างสม่ำเสมอ อย่างน้อยเดือนละครั้ง หรือตามความสะดวกของแต่ละบ้าน

ร้านค้าที่ไหว้แบบแต้จิ๋วจะเพิ่มซาแซในวัน 24 ค่ำ เดือน 6 ส่วนบ้านที่ไหว้เจ ใช้ผลไม้ ขนม น้ำชา แทนได้ ไม่มีบันทึกว่าฟ่านหลีห้ามเนื้อสัตว์

บทสวดและคำอธิษฐาน

ยังไม่พบบทสวดสรรเสริญ (宝诰) ของฟ่านหลีที่ตรวจที่มาได้ ผู้เขียนจึงไม่ใส่บทสวดภาษาจีน ถ้าต้องการอธิษฐานเป็นภาษาไทย ใช้ถ้อยคำง่าย ๆ ตามหลักของท่านได้ เช่น

ข้าพเจ้า (ชื่อ) ขอกราบไหว้ท่านเถ่าจูกง ฟ่านหลี ไฉ่ซิ้งทิศตะวันออกเฉียงใต้ ขอปัญญาให้รู้จังหวะซื้อขาย รู้จักคน รู้จักพอ ขอให้กิจการมีกำไรโดยสุจริต และเมื่อได้มาแล้ว ข้าพเจ้าจะแบ่งปันให้ผู้อื่นตามกำลัง

ถ้อยคำนี้เป็นตัวอย่างที่ผู้เขียนแต่งขึ้นจากเรื่องในพงศาวดาร ไม่ใช่บทสวดโบราณ

ตั้งบูชาฟ่านหลีตามหลักฮวงจุ้ยแบบเข้าใจง่าย

หลักในส่วนนี้มาจากรายการ EP3 ของ MingPaPa กับ Ken ซึ่งสรุปวิธีตั้งไฉ่ซิ้งไว้ว่า "เลือกจุดให้ถูก แล้วค่อยแต่งให้ใช่"

1. บ้านอยู่อาศัยเหมาะกับไฉ่ซิ้งบุ๋น

เจ้าของแนะนำว่า บ้านอยู่อาศัยเน้นไฉ่ซิ้งบุ๋น เช่น ปี่กานและฟ่านหลี ส่วนร้านค้าหรือทีมขายเน้นไฉ่ซิ้งบู๊ เช่น จ้าวกงหมิงและกวนอู แต่ตั้งผสมกันได้ถ้าจัดให้เป็นระเบียบ ผู้เชี่ยวชาญประเพณีในไต้หวันให้หลักคล้ายกันว่า คนทำงานเอกสารให้ไหว้ฟ่านหลี คนทำงานขายหรืองานพบคนให้ไหว้กวนอูหรือจ้าวกงหมิง [23] อ่านเรื่องจ้าวกงหมิงในฐานะขุนพลสายฟ้าได้ที่ 正一玄坛赵元帅

ให้เลือก "องค์หลัก" ที่ตรงกับตัวเองที่สุด 1–2 องค์ก่อน แล้วค่อยเพิ่มองค์อื่นอย่างเป็นระเบียบ ถ้าคุณวางแผนธุรกิจ ลงทุน หรือบริหารเงินเป็นหลัก ฟ่านหลีคือองค์ที่เจ้าของจับคู่ให้

2. หาตำแหน่งทรัพย์ที่มองเห็นได้ (明财位)

明财位 (จีนกลาง หมิงฉายเว่ย — ตำแหน่งทรัพย์ที่มองเห็นได้) อยู่ในห้องนั่งเล่น ที่ มุมทแยงตรงข้ามประตู

ประตูเปิดอยู่ทาง	ตำแหน่งทรัพย์
ขวาของผนัง	มุมทแยงด้านซ้าย
ซ้ายของผนัง	มุมทแยงด้านขวา
กลางผนัง	ใช้ได้ทั้งมุมซ้ายและขวา

3. สามคำ: สว่าง สะอาด โล่ง

• มีผนังทึบหนุนหลัง ไม่ใช่กระจกหรือหน้าต่างโล่ง
• ไม่มีตู้หนักหรือคานกดทับ
• ไม่วางทีวี ลำโพง ซับวูฟเฟอร์ หรือเครื่องที่สั่นสะเทือนจ่อ
• ไม่ใช่ทางเดินหรือหน้าประตู ไม่ถูกมุมแหลมพุ่งใส่
• เปิดไฟนุ่ม ๆ ไว้ได้ประจำ และวางต้นไม้ใบหนาเขียวที่ ปลูกในดิน ไม่ใช่ปักน้ำ

4. ตำแหน่งทรัพย์ตามทิศบ้าน (暗财位)

ถ้ารู้ทิศที่บ้านนั่ง (ทิศด้านหลังบ้าน) ให้ดู 暗财位 (จีนกลาง อั้นฉายเว่ย — ตำแหน่งทรัพย์ที่ซ่อนอยู่) ตามตารางที่เจ้าของรวบรวมจากหลักดาวเหิน (飞星) ถ้าประตูใหญ่ตรงกับตำแหน่งนี้พอดี เชื่อว่ารับทรัพย์ได้แรง

บ้านนั่งทิศ (หันหน้าทิศ)	暗财位
เหนือ (หันใต้) 坎宅	ตะวันตกเฉียงใต้, เหนือ
ใต้ (หันเหนือ) 离宅	ตะวันออกเฉียงเหนือ, ใต้
ตะวันออก (หันตะวันตก) 震宅	ตะวันออก, เหนือ
ตะวันตก (หันตะวันออก) 兑宅	ใต้, ตะวันตกเฉียงเหนือ, ตะวันออกเฉียงใต้
ตะวันออกเฉียงใต้ (หันตะวันตกเฉียงเหนือ) 巽宅	ตะวันตกเฉียงใต้, ตะวันออกเฉียงใต้
ตะวันตกเฉียงเหนือ (หันตะวันออกเฉียงใต้) 乾宅	ตะวันตก, ตะวันตกเฉียงเหนือ, เหนือ
ตะวันตกเฉียงใต้ (หันตะวันออกเฉียงเหนือ) 坤宅	ตะวันออก, ตะวันตกเฉียงใต้
ตะวันออกเฉียงเหนือ (หันตะวันตกเฉียงใต้) 艮宅	ตะวันตกเฉียงเหนือ, ตะวันออกเฉียงเหนือ

บ้านที่นั่งทิศตะวันตก และบ้านที่นั่งทิศตะวันออกเฉียงใต้ มีตำแหน่งทรัพย์ตรงทิศตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งเป็นทิศของฟ่านหลีในชุด 9 ทิศ ถ้าจะตั้งรูปฟ่านหลีองค์เดียว มุมนี้เป็นตัวเลือกที่ลงตัว

5. ทิศที่รูปเคารพหัน

ร้านรูปเคารพจีนแนะนำว่ารูปไฉ่ซิ้งบุ๋นอย่างฟ่านหลี ควรหันหน้าเข้าในบ้าน เพราะท่านมา "ส่งทรัพย์ให้คนในบ้าน" ถ้าหันออกนอกบ้านเท่ากับส่งทรัพย์ออกไป และไม่ควรวางหันตรงประตูใหญ่ [20] ข้อนี้เป็นคำแนะนำของร้านขายรูปเคารพ ไม่ใช่ตำรา แต่สอดคล้องกับหลัก明财位 ที่ให้ตั้งในมุมทแยง ไม่ใช่หน้าประตู ส่วนการตั้งเจ้าที่และหิ้งในบ้านแบบไทยเชื้อสายจีน อ่านต่อได้ที่ ตี่จู้เอี๊ยะ (地主爷)

ข้อห้ามและข้อควรระวัง

ข้อห้าม	เหตุผลตามความเชื่อ	ที่มา
ภาพน้ำตกหรือคลื่นทะเลที่ตำแหน่งทรัพย์	ทรัพย์มาแล้วไป ขึ้นลงแรง	EP3
ภาพน้ำไหลออกนอกบ้าน	ทรัพย์รั่วไหล	EP3
พืชมีหนาม ใบแหลม แคคตัส เถาเลื้อย	ใช้สลายพลังร้าย วางผิดที่ทำร้ายตำแหน่งทรัพย์	EP3
ต้นไม้เหี่ยวแห้งตรงตำแหน่งทรัพย์	เก็บเงินไม่อยู่	EP3
ประตูหน้าเห็นประตูหลังตรง ๆ (穿堂煞)	เงินมาแล้วไหลออก แก้ด้วยฉากกั้นหรือไม้ประดับ	EP3
รูปฟ่านหลีหันออกนอกบ้าน หรือตั้งตรงประตูใหญ่	ส่งทรัพย์ออก	ร้านรูปเคารพ [20] 【สายมู/พาณิชย์】
วางรูปไฉ่ซิ้งปะปนกับป้ายบรรพบุรุษจนรก	ควรจัดให้เป็นระเบียบ	ร้านรูปเคารพ [20]

ข้อควรระวังที่สำคัญกว่าข้อห้ามทางฮวงจุ้ยคือหลักของฟ่านหลีเอง ท่านรวยด้วยการ "หากำไรหนึ่งในสิบ" ไม่เอาเปรียบ รู้จักถอยเมื่อถึงจุดสูงสุด และแบ่งทรัพย์ให้คนอื่น ใครไหว้ท่านเพื่อขอโชคจากการเก็งกำไรแบบไม่มีหลัก ก็สวนทางกับเรื่องราวของท่าน เจ้าของพูดไว้ในรายการว่า "เทพคือครู ไม่ใช่ทางลัด" และ "เทพไม่คุ้มครองการโกง"

ศาลเจ้าและสถานที่เกี่ยวกับฟ่านหลี

ฟ่านหลีย้ายถิ่นหลายครั้ง หลายเมืองจึงอ้างเป็นบ้านเกิด ที่อยู่ หรือที่ฝังศพของท่าน ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากหน่วยงานท่องเที่ยวท้องถิ่น ต้องอ่านอย่างระวัง

สถานที่	สิ่งที่มี	ที่มาและระดับ
ติ้งเถา (定陶) เมืองเหอเจ๋อ มณฑลซานตง	เมืองเถาตามพงศาวดาร "陶朱公传说" ขึ้นทะเบียนมรดกวัฒนธรรมระดับชาติปี 2008 มีสวนและสุสานที่อ้างว่าเป็นของฟ่านหลี	[1][6][8] เมือง 【ยืนยัน】 สุสาน 【รอตรวจ】
เขาเถาซาน (陶山) เมืองเฝยเฉิง ซานตง	ภูเขาที่เรียกอีกชื่อว่า "鸱夷山" มีวัด幽栖寺 และสุสานจารึก "陶朱公范蠡之墓" บูรณะปี 1997	[14] 【โฆษณาท้องถิ่น】
หนานหยาง มณฑลเหอหนาน	อ้างเป็นบ้านเกิด มีศาล 范蠡祠 ในปี 2023 สมาคม "中华陶朱公范蠡财神协会" จากไต้หวันไปไหว้และจัดสัมมนา	[13] 【ข่าวท้องถิ่น】
จูจี้ (诸暨) มณฑลเจ้อเจียง	ถิ่นไซซี มีศาลฟ่านหลีเก่าและรูปหล่อ "文财神陶朱公"	[7]
อู๋เจียง (吴江) มณฑลเจียงซู	ศาลฟ่านหลีเก่า	[7]
เถิงโจว (滕州) ซานตง	ซากศาล 范蠡庙 หรือ 陶朱公庙 ตามพงศาวดารเมืองสมัยหมิง	[15]
หัวหรง (华容) หูหนาน	สุสานที่เอกสารสมัยจิ้นเรียก "陶朱冢" แต่เอกสารอื่นแย้ง ปัจจุบันถูกทำลาย	[16] 【รอตรวจ】
วัดเหวินอู่ (文武庙) ทะเลสาบสุริยันจันทรา ไต้หวัน	นิตยสารการเงินไต้หวันระบุว่าเป็นวัดส่วนน้อยที่ไหว้ฟ่านหลีเป็นไฉ่ซิ้งฝ่ายบุ๋น แทนปี่กาน	[12] 【แหล่งเดียว】
ไทย มาเลเซีย สิงคโปร์	ยังไม่พบศาลที่มีฟ่านหลีเป็นเทพประธาน ฟ่านหลีมักอยู่ในชุดไฉ่ซิ้งรวมหรือรูปบูชาในร้าน	ค้นแล้วไม่พบ

ถ้าจะไปไหว้ฟ่านหลีในเมืองไทย ทางที่ใช้ได้จริงคือศาลเจ้าหรือวัดจีนที่มีชุดไฉ่ซิ้งหลายองค์ หรือขอให้ร้านรูปเคารพในเยาวราชช่วยดูว่ารูปไฉ่ซิ้งบุ๋นในร้านเป็นองค์ใด

ฟ่านหลีกับคนแต้จิ๋วและคนไทย

องค์ที่ใกล้คนแต้จิ๋วที่สุดในชุด 9 ทิศ

ในไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ ฟ่านหลีเป็นองค์เดียวที่มีบันทึกเจาะจงว่าคนแต้จิ๋วไหว้ในฐานะเทพการค้า และมีวันไหว้ของตัวเอง [3][5] ลูกหลานแต้จิ๋วในไทยที่ทำการค้าจึงเรียกท่านได้เต็มปากว่า "เถ่าจูกง" ไม่ต้องยืมชื่อจีนกลาง

"เถ้าแก่" มาจาก "เถ่าจูกง" จริงไหม

ถาวร สิกขโกศลเสนอว่าชื่อ "เถ่าจูกง" เป็นที่มาของคำว่า "เถ่าเก" หรือ "เถ้าแก่" [3] แต่คำอธิบายที่พบทั่วไปคือ เถ้าแก่มาจาก 头家 (แต้จิ๋ว เถ่าเก / จีนกลาง โถวเจีย — หัวหน้าบ้าน เจ้าของกิจการ) และข้อความจีนเรื่องไหว้ไฉ่ซิ้งวัน 24 ค่ำ เดือน 6 เองก็เรียกเจ้าของร้านว่า "头家" [5]

ที่น่าสนใจคือในภาษาแต้จิ๋ว 陶 กับ 头 อ่านว่า tao5 เหมือนกัน [26] คำว่า "เถ่าจูกง" กับ "เถ่าเก" จึงขึ้นต้นด้วยเสียงเดียวกัน ความคล้ายนี้อธิบายได้ว่าทำไมคนจึงโยงสองคำเข้าหากัน ผู้เขียนเห็นว่าควรถือเรื่อง "เถ้าแก่มาจากเถ่าจูกง" เป็นนิรุกติศาสตร์พื้นบ้าน ที่สนุกและมีเหตุผลทางเสียง แต่ยังไม่มีหลักฐานทางภาษาว่าเป็นที่มาจริง

ไซซีคือคำแต้จิ๋ว

ชื่อ "ไซซี" ที่คนไทยเรียก 西施 ตรงกับเสียงแต้จิ๋ว sai1 si1 [26] ไม่ใช่เสียงจีนกลาง (ซีซือ) แสดงว่าเรื่องฟ่านหลีกับไซซีมาถึงไทยผ่านคนแต้จิ๋ว เช่นเดียวกับคำว่าไฉ่ซิ้ง

ในเมืองไทยวันนี้

• สื่อไทยรู้จักฟ่านหลีในฐานะ "ไฉ่ซิ้งฝ่ายบุ๋น" คู่กับปี่กาน [3][4] แต่ไม่ค่อยพูดถึงวันไหว้ของท่านเอง
• คนไทยรวมไฉ่ซิ้งทุกองค์ไว้ในพิธีรับไฉ่ซิ้งคืนตรุษจีน ซึ่งถาวรบันทึกว่าแพร่หลายราว พ.ศ. 2530 รายละเอียดอยู่ในบทความหลัก
• ยังไม่พบศาลเจ้าในไทยที่มีฟ่านหลีเป็นเทพประธาน และยังไม่พบรายงานว่าร้านค้าแต้จิ๋วในไทยยังไหว้วัน 24 ค่ำ เดือน 6 ด้วยท่อนถ่านแบบในเมืองจีนหรือไม่ ถ้าผู้อ่านเคยเห็นธรรมเนียมนี้ในเยาวราช ทรงวาด หรือตลาดเก่าต่างจังหวัด บอกเล่าได้ที่เพจ MingPaPa

ผู้เขียนเองเป็นลูกหลานแต้จิ๋วสายเท่งไฮ้ จึงใช้คำอ่านสำเนียงเท่งไฮ้เป็นหลักในชุดบทความนี้ และบอกสำเนียงเมืองแต้จิ๋วไว้คู่กันเมื่อต่างกัน

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในโพสต์ไทย

ข้อความที่พบ	ข้อเท็จจริง	แหล่ง
"ฟ่านหลี ผู้เอาชนะซุนวูแห่งรัฐอู๋" (โพสต์เพจวัดที่แชร์ต่อกัน)	คู่ปรับของฝ่ายเยว่คือพระเจ้าฟูไช ไม่มีบันทึกว่าซุนวูแพ้ฟ่านหลี	[1][24]
"ชื่อเถาจูกงเพราะท่านรวยจากการปั้นหม้อ"	陶 คือชื่อเมือง (ติ้งเถา) ตำนานปั้นหม้อเป็นของอี๋ซิง	[1][6][17]
"ฟ่านหลีสอนว่า ขายแพงเหมือนโยนดิน ซื้อถูกเหมือนเก็บไข่มุก"	เป็นคำของจี้หรานที่ฟ่านหลีนำมาใช้	[2]
"ฟ่านหลีคิดเรื่องซื้อหนังสัตว์หน้าร้อน"	เป็นคำของเหวินจ่งใน《国语》	[9]
"ฟ่านหลีเป็นสามีของไซซี" (เขียนเหมือนเป็นประวัติศาสตร์)	เป็นตำนานและละคร ไม่มีในพงศาวดาร	[1][2][10]
"ฟ่านหลีมีทรัพย์หลายแสนตำลึงทอง"	ต้นฉบับเขียน "数十万" (หลายแสน) ไม่ระบุหน่วย และหน่วยทองจีนโบราณไม่ใช่ตำลึงไทย	[1]
"ฟ่านหลีเป็นเทพเต๋าตามคัมภีร์"	ไม่พบคัมภีร์เต๋าที่ตั้งท่านเป็นไฉ่ซิ้ง ความนับถือมาจากพ่อค้าและชาวบ้าน	[7]
ใช้ "หลี่" ปน "หลี" ในบทความเดียวกัน	ชุดนี้ใช้ "ฟ่านหลี" ตามเสียงจีนกลาง lǐ	—

คำถามที่พบบ่อย

ฟ่านหลีคือใคร? ฟ่านหลี (范蠡) เป็นเสนาบดีและแม่ทัพของแคว้นเยว่สมัยชุนชิว ช่วยพระเจ้าโกวเจี้ยนทำลายแคว้นอู๋ แล้วลาออกไปค้าขายจนร่ำรวยในชื่อเถาจูกง (陶朱公) คนรุ่นหลังยกเป็นปราชญ์แห่งการค้าและไฉ่ซิ้งฝ่ายบุ๋น [1][2]

ฟ่านหลีเป็นไฉ่ซิ้งทิศไหน? ในชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ ฟ่านหลีประจำทิศตะวันออกเฉียงใต้ และเป็นไฉ่ซิ้งฝ่ายบุ๋น [25]

ทำไมฟ่านหลีจึงเป็นเทพเจ้าโชคลาภ? เพราะท่านหาทรัพย์ได้ด้วยปัญญาและแจกทรัพย์ให้ผู้อื่นซ้ำหลายครั้ง ซือหม่าเชียนเรียกท่านว่า "คนรวยที่ชอบใช้ทรัพย์ทำคุณธรรม" พ่อค้ารุ่นหลังจึงยกเป็นแบบอย่าง แล้วค่อย ๆ กลายเป็นเทพที่ไหว้ขอโชคลาภ [2][27]

ไหว้ฟ่านหลีวันไหน? ร้านค้าแต้จิ๋วไหว้วัน 24 ค่ำ เดือน 6 ตามจันทรคติจีน พ่อค้าเซ่าซิงไหว้วัน 11 ค่ำ เดือน 5 [3][5] ถ้าไหว้ที่บ้าน ไหว้ได้ในวันมงคลหรือวันพระจีน และในคืนรับไฉ่ซิ้งช่วงตรุษจีน

ไหว้ฟ่านหลีใช้อะไร? ธรรมเนียมแต้จิ๋วใช้ซาแซ (เนื้อสัตว์สามอย่าง) และปักธูปบนท่อนถ่านผูกผ้าแดง [5] ไหว้แบบบ้านทั่วไปใช้ธูปเทียน ผลไม้ ดอกไม้สด และน้ำชา

ตั้งรูปฟ่านหลีตรงไหนในบ้าน? ตั้งที่ตำแหน่งทรัพย์ (明财位) คือมุมทแยงตรงข้ามประตูห้องนั่งเล่น ให้สว่าง สะอาด โล่ง มีผนังหนุนหลัง และหันหน้าเข้าในบ้าน ไม่หันตรงประตูใหญ่

ฟ่านหลีกับไซซีเป็นสามีภรรยากันจริงไหม? พงศาวดารไม่ได้บันทึกไว้ เรื่องไซซีไปกับฟ่านหลีมีในเอกสารยุคหลังและดังที่สุดจากละคร《浣纱记》สมัยหมิง จึงควรถือเป็นตำนาน [6][10]

คำว่าเถ้าแก่มาจากเถ่าจูกงหรือไม่? มีผู้เสนอเช่นนั้น [3] แต่คำอธิบายที่พบทั่วไปคือมาจาก 头家 (เถ่าเก) เสียง 陶 กับ 头 ในภาษาแต้จิ๋วพ้องกัน คนจึงโยงสองคำเข้าหากัน [5][26]

สรุป

ฟ่านหลีเป็นไฉ่ซิ้งที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์หนาแน่นที่สุดองค์หนึ่ง เรื่องของท่านในพงศาวดารเล่าวงจรครบทั้งการสร้างชาติ การรู้จักถอย การสร้างทรัพย์ และการแจกทรัพย์ ในชุดไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ ท่านประจำทิศตะวันออกเฉียงใต้ เป็นไฉ่ซิ้งฝ่ายบุ๋นของคนที่ใช้ปัญญาทำมาหากิน และสำหรับคนแต้จิ๋ว เถ่าจูกงคือไฉ่ซิ้งของร้านค้าที่มีวันไหว้ของตัวเองคือ 24 ค่ำ เดือน 6

ถ้าจะเลือกไหว้ฟ่านหลี เรื่องของท่านบอกวิธีไหว้ที่ดีที่สุดไว้แล้ว คือหากำไรอย่างพอดี อ่านจังหวะให้ออก รู้ว่าเมื่อไรควรถอย และเมื่อได้มาแล้วอย่าลืมแบ่งให้คนรอบตัว

ไฉ่ซิ้ง 9 ทิศ ครบชุด

ไฉ่ซิ้งเอี๊ย 9 ทิศ ตามลำดับของ MingPaPa

1. ปี่กาน 比干 · ทิศตะวันออก
2. ฉายหรง 柴荣 (ฉายหวางเหย 柴王爷) · ทิศใต้
3. กวนอู 关羽 (กวนกง 关公) · ทิศตะวันตก
4. จ้าวกงหมิง 赵公明 (จ้าวเทียนจวิน 赵天君) · ทิศเหนือ
5. ตวนมู่ซื่อ 端木赐 (จื่อก้ง 子贡) · ทิศตะวันตกเฉียงใต้
6. หลี่กุ่ยจู่ 李诡祖 · ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
7. ฟ่านหลี 范蠡 (เถาจูกง 陶朱公) · ทิศตะวันออกเฉียงใต้ (บทความนี้)
8. หลิวไห่ฉาน 刘海蟾 · ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ
9. หวังไห่ 王亥 · ทิศกลาง

← องค์ก่อนหน้า: หลี่กุ่ยจู่ 李诡祖 ไฉ่ซิ้งทิศตะวันออกเฉียงเหนือ | องค์ถัดไป: หลิวไห่ฉาน 刘海蟾 ไฉ่ซิ้งทิศตะวันตกเฉียงเหนือ →

ภาพรวมทั้งชุด วิธีไหว้คืนตรุษจีน และทิศรับไฉ่ซิ้งประจำปี อ่านได้ที่ ไฉ่ซิงเอี๊ยฉบับสมบูรณ์

แหล่งอ้างอิง

1. 司馬遷《史記》卷41 越王句踐世家 — 維基文庫
2. 司馬遷《史記》卷129 貨殖列傳 — 維基文庫
3. ถาวร สิกขโกศล, "กำเนิด 'ไฉ่ซิงเอี๊ย' เทพเจ้าแห่งทรัพย์สินของจีน เทวดาที่มาทีหลัง แต่ไฉนดังกว่าองค์อื่น" (คัดจาก ศิลปวัฒนธรรม ก.พ. 2561) — ศิลปวัฒนธรรม
4. วิภา จิรภาไพศาล, "'ไฉ่สิ่งเอี๊ย' เทพแห่งทรัพย์เป็นใคร? แล้วตรุษจีนไหว้กันตอนไหน?" (27 ม.ค. 2568) — ศิลปวัฒนธรรม
5. 潮汕文化—潮汕行业习俗—六月廿四奉财神 (2017) — 族谱网 (ข้อความเดียวกันใน 潮味：六月廿四奉财神 — 淘豆网) · https://www.taodocs.com/p-178861191.html
6. 范蠡 — 中文维基百科
7. 傅绍磊、郑兴华《范蠡祠庙的历史变迁》安阳师范学院学报 2019 年第 3 期 (บทคัดย่อ) — 好期刊
8. 《范蠡"止于陶"考辨》泰山学院学报 2009 年第 1 期 (บทคัดย่อ) — 中国知网
9. 左丘明《國語》卷20 越語上 — 維基文庫
10. 浣纱记 — 中文维基百科
11. 《易傳·說卦》 — 維基文庫
12. 鄭國強《日月潭文武廟》理財周刊 (2012-05-22)
13. 台湾范蠡协会来宛祭拜范蠡并举行海峡两岸范蠡文化研讨会 (2023-10-16) — 今日头条
14. 县区旅游—肥城县陶山 (2009) — China Daily ; 谒范蠡墓 — 内乡亲民网 · http://www.neixiang.gov.cn/rwnx/jtwx/2015-03-16/7292.html
15. 范蠡庙 (滕州) — 搜狗百科
16. 范蠡墓 (华容) — 旅景网
17. 陶朱公范蠡在宜兴的故事 (เว็บร้านกาน้ำชา) — 陈壶网站
18. 端木生涯 — 搜狗百科
19. 范蠡的生意经 — 东方财富博客
20. 如何供奉文财神范蠡神像？文财神范蠡神像正确摆放位置 (ร้านรูปเคารพ) — 大庄严
21. 文财神范蠡 (เว็บถามตอบ) — 历史新知网
22. 范蠡神像 财神范蠡 (โรงงานรูปเคารพ) — 大庄严佛像厂
23. 台湾祭拜财神的风俗与方式 (中国时报 / 赖国光, 2015) — 搜狐
24. วัดจุฬามณี อ.อัมพวา "เทพความมั่งคั่ง ไฉซิงเอี้ยะ 9 ทิศทาง" (28 ม.ค. 2568) — Facebook
25. 中国神话人物——财神（九路财神）— 360doc
26. 潮州母语 พจนานุกรมเสียงแต้จิ๋ว (范, 蠡, 陶, 头, 炭, 赚, 西, 施) — mogher.com
27. 财神的祝愿 这个短片告诉你财富是怎么来的 — 搜狐
28. "经营不让陶朱富，贸易常存管鲍风" (โจทย์ข้อสอบเรื่องกลอนคู่ร้านค้า) — 作业帮

ภาพประกอบทั้งหมดจาก Wikimedia Commons ตามเครดิตใต้ภาพ รายละเอียดสัญญาอนุญาตอยู่ในไฟล์ _credits.txt