เปาบุ้นจิ้น 1993 มาจากไหน? จากงิ้วหยวน นิยาย《三侠五义》 ถึงละครช่อง 3 ที่คนไทยจำได้ทั้งเพลงและเสียงพากย์

กล่องข้อมูลด่วน

คำตัดสิน	[แต่ง] — ละคร 1993 ต่อยอดเรื่องแต่งที่โตมาเป็นชั้น ๆ ราว 700 ปี (งิ้วหยวน → 1594 → 1879) ไม่ใช่ประวัติจริง
ละคร	包青天 (เปา ชิงเทียน) ช่อง CTS (华视) ไต้หวัน 236 ตอน 41 คดี ฉาย 23 ก.พ. 1993 – 18 ม.ค. 1994 นำแสดงโดยจินเชาฉวิน (金超群 จิน เชาฉฺวิน), เหอเจียจิ้ง (何家劲 เหอ เจียจิ้ง), ฟ่านหงเซฺวียน (范鸿轩 ฟ่าน หงเซฺวียน)
ในไทย	ช่อง 3 นำมาฉายราวปี 2537–2538 · ผู้เขียนจำได้ว่าเริ่มฉายปี 2537 · เสียงเปาบุ้นจิ้น: กำธร สุวรรณปิยะศิริ
ชั้นนิยาย	งิ้วหยวน 10 เรื่อง + สูญ 4 → 说唱词话 ศต. 15 → 《百家公案》1594 → 《万花楼》1808 → สือวี่คุน (石玉昆 สือ อวี้คุน) → 《三侠五义》(ซานเสียอู่อี้) 1879 → 《七侠五义》1889
ชื่อ "เปาบุ้นจิ้น"	อยู่ในหนังสือแปลไทย "บ้วนฮ่วยเหลา" (《万花楼》) พิมพ์ 2423 — ก่อนละครกว่าร้อยปี; เสียง "บุ้นจิ้น" ตรงฮกเกี้ยนของ 包文拯 (เปา เหวินเจิ่ง)
เพลง	เพลงเปิดฉบับจีนร้องโดยหูกวา (胡瓜 หู กวา) · เพลงปิด《新鸳鸯蝴蝶梦》แต่งและร้องโดยหวงอัน (黄安 หวง อัน) — บอกชื่อและผู้ร้องเท่านั้น

---

บทนำ

คนไทยจำนวนมากได้ยินคำว่า "เปาบุ้นจิ้น" แล้ว ในหัวมีทั้งภาพและเสียงพร้อมกัน ภาพคือขุนนางหน้าดำมีพระจันทร์เสี้ยวกลางหน้าผาก จั่นเจายืนข้าง เครื่องประหารสามหัวตั้งหน้าศาล ส่วนเสียงคือเพลงเปิดภาษาจีน และเสียงพากย์ไทยของละครจีนชุดที่ช่อง 3 นำมาฉายราวปี 2537–2538

ละครชุดนั้นคือ《包青天》(เปา ชิงเทียน) ของสถานี CTS ไต้หวัน ปี 1993 และทุกวันนี้คนไทยก็ยังพิมพ์ค้น "เปาบุ้นจิ้น 1993" กันอยู่ทุกเดือน คำถามที่ผมอยากตอบในตอนนี้มีสองข้อ ข้อแรก เรื่องในละครมาจากไหน ข้อสอง ชื่อ "เปาบุ้นจิ้น" เกิดจากเสียงพากย์ละครหรือเปล่า

คำตอบสั้นคือ ละครเป็นชั้นล่าสุดของเรื่องแต่งที่สะสมมาราว 700 ปี และชื่อ "เปาบุ้นจิ้น" อยู่ในหนังสือแปลไทยมาก่อนละครกว่าร้อยปี ตอนนี้จะไล่เส้นทางทั้งหมด ตั้งแต่ชื่อเสียงของเปาบุ้นจิ้น (包拯 เปาเจิ่ง) ในเอกสารสมัยซ่ง ผ่านงิ้วหยวน นิยายหมิง–ชิง จนถึงจอทีวีไทย และเป็นตอนปิดของชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa

เปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับเปาบุ้นจิ้น

ผมเคยดูงิ้วเรื่องเปาบุ้นจิ้นที่ตลาดเจริญผล ตามงานประจำแถวบ้าน ตอนเด็ก ๆ ก็เคยดูฉบับไต้หวันชุดแรกในรอบฉายซ้ำ ส่วนฉบับ 1993 ช่อง 3 นำมาฉายราวปี 2537–2538 ผมจำได้ว่าเริ่มฉายปี 2537 ตอนนั้นผมอายุ 24 ปี ที่บ้านดูกันทุกคน ทั้งพ่อและแม่ เท่าที่ผมเห็น คนไทยเชื้อสายจีนและคนไทยแท้ก็ดูกันทุกคน

ความเห็นของผมคือ ท่านดังในเมืองไทยเพราะคนไทยเชื้อสายจีนชอบดูงิ้วอยู่แล้ว พอมีละครทีวีก็ยิ่งเห็นภาพชัด

ตอนปิดชุดนี้จึงไล่ละครที่คนไทยจำได้กลับไปหางิ้วหยวน นิยายหมิง–ชิง และหนังสือแปลไทยรุ่นเก่า แล้ววางเทียบ《宋史》ทีละประโยค แบบเดียวกับชุดถอดหน้ากากสามก๊ก

ชุดนี้วางเรื่องที่คนไทยจำได้จากละคร งิ้ว และนิยาย เทียบกับเอกสารสมัยซ่งทีละเรื่อง ทุกตอนยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความอยู่ในเล่มไหน บทไหน ตอนนี้เป็นตอนสุดท้ายของภาค 5 "จากขุนนางสู่ตำนานและเมืองไทย" และเป็นตอนที่พาย้อนกลับไปดูภาพรวมทั้ง 25 ตอนที่หน้าชุด

ชื่อบุคคลและคัมภีร์ในบทความนี้

ชื่อนักแสดงใช้รูปที่แหล่งไทยใช้ กำกับอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก ชื่อหนังสือแปลไทยรุ่นเก่าคงรูปตามฉบับพิมพ์ เช่น "บ้วนฮ่วยเหลา" "เปาเล่งถูกงอั้น" ช่องแต้จิ๋วเป็นสำเนียงเท่งไฮ้ (澄海)

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	แต้จิ๋ว (澄海)	ชื่อที่คนไทยรู้จัก / หมายเหตุ
包拯	Bāo Zhěng	เปาเจิ่ง	เปา จิ๋ง	เปาบุ้นจิ้น
包文拯	Bāo Wénzhěng	เปา เหวินเจิ่ง	เปา บุ้ง จิ๋ง	เปาบุ้นจิ้น = ฮกเกี้ยน Pau Bûn-chín (ชื่อในวรรณกรรม)
包青天	Bāo Qīngtiān	เปา ชิงเทียน	เปา เช ที	ชื่อละคร 1993 ในไทยคือ "เปาบุ้นจิ้น"
包龙图 / 龙图公案	Bāo Lóngtú / Lóngtú gōng'àn	เปา หลงถู / หลงถู กงอั้น	เปา เล้ง ตู๊ / เล้ง ตู๊ กง อั่ง	หนังสือแปล "เปาเล่งถูกงอั้น" (พิมพ์ 2441)
包公案	Bāogōng àn	เปากงอั้น	เปา กง อั่ง	หนังสือแปล "เปากงอั้น"
元杂剧 / 元曲选	Yuán zájù / Yuánqǔ xuǎn	หยวน จ๋าจฺวี้ / หยวนชฺวี่ เสฺวี่ยน	ง้วง จั๊ก เกี๊ยะ / ง้วง เข็ก ซ้วง	งิ้วหยวน / ชุดงิ้วหยวน 100 เรื่อง
包待制陈州粜米	Bāo dàizhì Chénzhōu tiàomǐ	เปาไต้จื้อ เฉินโจวเที่ยวหมี่	เปา ไถ จี่ ติ๊ง จิว เถี่ย บี๋	งิ้วหยวนเรื่องหนึ่งใน 10 เรื่อง
说唱词话	shuōchàng cíhuà	ซัวชั่ง ฉือฮว่า	—	เล่าสลับร้อง ศต. 15 (พบ 1967)
百家公案	Bǎijiā gōng'àn	ไป่เจีย กงอั้น	เปะ กา กง อั่ง	นิยายหมิง ราว 1594
万花楼 / 李雨堂	Wànhuā lóu / Lǐ Yǔtáng	ว่านฮฺวาโหลว / หลี่ อวี่ถัง	บ่วง ฮวย เล้า / ลี้ อู๋ ทั้ง	หนังสือแปล "บ้วนฮ่วยเหลา"
五虎平西	Wǔhǔ píng xī	อู่หู่ ผิงซี	โหงว โห้ว เพ้ง ไซ	หนังสือแปล "โหงวโฮ้วเพงไซ" (พิมพ์ 2421)
清风闸	Qīngfēng zhá	ชิงเฟิงจ๋า	—	นิยายชิง 1819 (王马张赵 ครบสี่ชื่อ)
石玉昆	Shí Yùkūn	สือ อวี้คุน	เจี๊ยะ เง็ก คุง	นักเล่านิทาน ต้นเรื่อง三侠五义
龙图耳录	Lóngtú ěrlù	หลงถู เอ่อร์ลู่	เล้ง ตู๊ ยื้อ ล็อก	ฉบับจดจากการเล่าของสือวี่คุน
三侠五义 / 七侠五义	Sān xiá wǔ yì / Qī xiá wǔ yì	ซานเสียอู่อี้ / ชีเสียอู่อี้	ซัง เฮียก อู๋ หงี / ฉิก เฮียก อู๋ หงี	1879 / 1889 ("เจ็ดผู้กล้าห้าผู้ทรงธรรม")
俞樾 / 胡适	Yú Yuè / Hú Shì	ยวี๋ เยว่ / หู ซื่อ	ยู้ อวั๊ก / —	ผู้แก้《七侠五义》 / ผู้เขียนคำนำ 1925
金超群	Jīn Chāoqún	จิน เชาฉฺวิน	กิง เถี่ยว คุ้ง	จินเชาฉวิน (เปาบุ้นจิ้น)
何家劲	Hé Jiājìn	เหอ เจียจิ้ง	—	เหอเจียจิ้ง (จั่นเจา)
范鸿轩	Fàn Hóngxuān	ฟ่าน หงเซฺวียน	ฮ่วม ฮ้ง เฮง	กงซุนเช่อ
胡瓜 / 黄安	Hú Guā / Huáng Ān	หู กวา / หวง อัน	โฮ้ว กวย / อึ้ง อัง	ผู้ร้องเพลงเปิด / ผู้แต่งและร้องเพลงปิด
九品芝麻官	Jiǔpǐn zhīma guān	จิ่วผิ่น จือหมา กวาน	เก๋า ปิ๋ง จือ มั้ว กัว	"เปาบุ้นจิ้นหน้าขาว" (Hail the Judge 1994, โจวซิงฉือ)
铡美案	Zhá Měi àn	จ๋าเหม่ยอั้น	จัก มุ้ย อั่ง	คดีที่ 1: "ประหารราชบุตรเขย" / "ราชบุตรเขยจอมโหด" (แหล่งไม่ตรงกัน)
狸猫换太子	Límāo huàn tàizǐ	หลีเมา ฮ่วนไท่จื่อ	ลี้ เมา ฮ่วง ไท่ จี๋	คดีที่ 3: "สับเปลี่ยนองค์ชาย" / "สับเปลี่ยนพระโอรส"
奇冤报 / 探阴山 / 双钉记	Qíyuān bào / Tàn yīnshān / Shuāngdīng jì	ฉีเยวียนเป้า / ทั่นอินซาน / ซวงติงจี้	คี้ อวง โป่ / ถั่ง อิง ซัง / ซัง เตง กี่	งิ้วต้องห้าม 1950 ("อ่างผีสิง" / "ท่องยมโลก" / "คดีฆ่าเสียบหัว")

1. ฉากที่ทุกคนจำได้: ละคร 1993 บนจอช่อง 3

### ละครไต้หวัน 236 ตอน 41 คดี

《包青天》ฉบับปี 1993 เป็นละครของสถานี CTS (华视) ไต้หวัน ฉายที่ไต้หวันตั้งแต่ 23 กุมภาพันธ์ 1993 ถึง 18 มกราคม 1994 รวม 236 ตอน แบ่งเป็น 41 คดี ตัวเอกสามคนคือจินเชาฉวิน (金超群 จิน เชาฉฺวิน) รับบทเปาบุ้นจิ้น เหอเจียจิ้ง (何家劲 เหอ เจียจิ้ง) รับบทจั่นเจา และฟ่านหงเซฺวียน (范鸿轩 ฟ่าน หงเซฺวียน) รับบทกงซุนเช่อ

ละครเรื่องนี้ไม่ได้เล่าเรื่องเดียวยาว ๆ แต่ตัดเป็นคดี คดีละไม่กี่ตอน คดีแรกตอน 1–6 คือคดีประหารราชบุตรเขยเฉินซื่อเหม่ย (陈世美 เฉิน ซื่อเหม่ย) คดีที่ 3 ตอน 12–18 คือคดีสับเปลี่ยนพระโอรสด้วยชะมด และคดีสุดท้ายตอน 232–236 คือคดีห้าหนู ใครค้นว่า "เปาบุ้นจิ้น 1993 มีกี่ตอน" คำตอบจึงเป็น 236 ตอน 41 คดี

ช่อง 3 นำมาฉายราวปี 2537–2538

ช่อง 3 นำมาฉายราวปี 2537–2538 ผู้เขียนจำได้ว่าเริ่มฉายปี 2537

ผมขอเล่าที่มาของถ้อยคำนี้ให้ตรง แหล่งย้อนหลังส่วนใหญ่ เช่น ศิลปวัฒนธรรม จอมยุทธคลับ และงานวิชาการหลายชิ้น เขียนว่าปี 2538 (ค.ศ. 1995) แต่แหล่งที่มีปีกำกับเก่าที่สุดที่พบคือหนังสือ "วรรณกรรมอันเนื่องด้วยเปาบุ้นจิ้นในภาษาไทย" (2549) ซึ่งงานวิจัยของหลี่เสวียจื้อและคณะยกมาว่าละครกำลังโด่งดัง "โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงปี พ.ศ. 2537-2538" บทความเดียวกันยังเขียนว่าละครนำเข้ามาฉายในไทย "เมื่อปี ค.ศ. 1994-1995" ส่วนผังรายการทีวีหรือนิตยสารจากปีนั้นที่จะชี้ขาดเดือนแรกที่ฉาย ยังไม่มีหลักฐานยืนยันในแหล่งที่ตรวจรอบนี้

เว็บแฟนละครจีนจอมยุทธคลับเล่าว่าตอนฉายครั้งแรก ช่อง 3 ลงช่วง 18.00–19.00 น. แล้วเมื่อเรตติ้งดีจึงเพิ่มวันและย้ายเวลาไปชนละครหลังข่าวของอีกช่อง (มีแหล่งเดียว) ต่อมาละครชุดนี้ถูกนำกลับมาฉายซ้ำหลายรอบ ศิลปวัฒนธรรมนับรอบฉายซ้ำปี 2549, 2554 และ 2558 และปี 2564 ช่อง 3 ก็นำกลับมาฉายรอบดึกอีกครั้ง

เพลงที่คนไทยจำได้

เพลงเปิดของฉบับไต้หวันชื่อ《包青天》ร้องโดยหูกวา (胡瓜 หู กวา) ส่วนเพลงปิด《新鸳鸯蝴蝶梦》แต่งและร้องโดยหวงอัน (黄安 หวง อัน) บทความนี้บอกได้แค่ชื่อเพลงและผู้ร้อง ไม่ยกเนื้อเพลง เพราะเป็นงานที่มีลิขสิทธิ์

ทำนองสองเพลงนี้ติดหูคนไทยจนมีเพลงไทยหลายเพลงนำทำนองไปแต่งใหม่ งานวิจัยของหลี่เสวียจื้อและคณะ (2566) บันทึกไว้ เช่น "เปาบุ้นจิ้น" ของตี๋ วสันต์ สิริสุขพิสัย "เปาบุ้นจิ้น 1995 – คดีดำตระกูลหยาง" ของดอน สอนระเบียบ "เปาบุ้นจิ้น 1995" ของรอยัล สไปรท์ และ "เปาบุ้นจิ้น" ของดาวใจ ไพจิตร กับของบุญโทน (แหล่งเดียว (งานวิจัย)) งานวิจัยเดียวกันยังบันทึกว่าอิ๋ว พิมพ์โพยม ร้องเพลงเปิดและเพลงปิดฉบับภาษาจีนสดในคอนเสิร์ต 80 ปีกองทัพอากาศ เมื่อ 28 มกราคม 2538 และรวมไว้ในอัลบั้ม "อิ๋ว เพลงดี 4 ภาษา"

2. เอกสารสมัยซ่งบันทึกไว้ว่าอะไร: ชื่อเสียงตอนมีชีวิตคือจุดตั้งต้นของนิยาย

เด็กและผู้หญิงก็รู้จักชื่อ "เปาไต้จื้อ"

นิยายเปาบุ้นจิ้นไม่ได้เกิดจากความว่างเปล่า จุดตั้งต้นอยู่ในชีวประวัติของเขาเองใน《宋史》(ซ่งสื่อ — ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ซ่ง) เล่มที่ 316

「人以包拯笑比黄河清，童稚妇女，亦知其名，呼曰'包待制'。」

"คนเปรียบว่าเปาเจิ่งยิ้มยากเหมือนแม่น้ำเหลืองใส แม้เด็กและผู้หญิงก็รู้จักชื่อ เรียกเขาว่า 'เปาไต้จื้อ'"

—《宋史》卷316 包拯传

ชีวประวัติเดียวกันยังบันทึกคำพูดของคนในเมืองหลวงว่า 「关节不到，有阎罗包老」 (ฝากเส้นไม่ถึง เพราะมีท่านเปายมราช) คนสมัยซ่งเรียกเขาตามตำแหน่ง "包待制" (เปาไต้จื้อ) และงิ้วหยวนรุ่นแรก ๆ ก็ใช้ชื่อนี้ในชื่อเรื่องแทบทุกเรื่อง ผมมองว่างิ้วหยวนเรียกเขาตามที่ชาวบ้านเรียกกันอยู่แล้ว (ข้อสังเกตของผู้เขียน)

หูซื่อ: เรื่องคดีเปากงรุ่งเรืองสองครั้ง

นักวิชาการหูซื่อ (胡适 หู ซื่อ) เขียนคำนำ《三侠五义》ไว้เมื่อ 15 มีนาคม 1925 และสรุปเส้นทางของเรื่องเล่าไว้ในประโยคเดียว

「大概包公断狱的种种故事，起于北宋，传于南宋；初盛于元人的杂剧，再盛于明清人的小说。」

"เรื่องคดีต่าง ๆ ของเปากงคงเริ่มในสมัยซ่งเหนือ เล่าต่อกันในสมัยซ่งใต้ รุ่งเรืองครั้งแรกในงิ้วหยวน และรุ่งเรืองอีกครั้งในนิยายสมัยหมิง–ชิง"

— 胡适《〈三侠五义〉序》(1925)

หูซื่อเรียกเปาบุ้นจิ้นว่าเป็น 「箭垛式的人物」 คือคนแบบเป้ารับลูกธนู คดีแปลก ๆ ของผู้พิพากษาคนอื่นพุ่งมาปักไว้ที่ชื่อเขาทีละดอก ภาพนี้คล้ายเรือฟางรับลูกธนูในขงเบ้งยืมเกาทัณฑ์ที่ผมเล่าไว้ในชุดสามก๊ก และเป็นแกนของตอนคดียืมคนอื่น

สิ่งที่นิยายเปลี่ยนจากตัวจริง

ถ้าวางตัวจริงกับเปาบุ้นจิ้นในละครเทียบกัน จะเห็นว่าแทบทุกอย่างที่คนไทยจำได้ถูกเติมเข้ามาในชั้นใดชั้นหนึ่ง

เรื่อง	ตัวจริง (เอกสารซ่ง)	ชั้นนิยายที่เปลี่ยน	อ่านต่อ
ชื่อรอง	希仁 (ซีเหริน)	งิ้วหยวน "希文"; 《百家公案》 "文拯"; 《三侠五义》 "文正"	ชื่อจริงไม่ใช่บุ้นจิ้น
หน้า	ไม่มีบันทึกว่าดำ	งิ้ว (หน้ากากดำ + พระจันทร์เสี้ยว)	หน้าดำพระจันทร์เสี้ยว
ครอบครัว	ลูกคนเดียว (จารึก)	《百家公案》ลูกคนที่สาม; งิ้วมีหลาน包勉	ประหารเปาเหมี่ยน
ตำแหน่ง	รักษาการเจ้าเมืองไคฟง (权知开封府) ราวปีครึ่ง; 龙图阁直学士	"开封府尹" "龙图阁大学士"	ตำแหน่งจริง
ลูกน้อง	判官/推官 + เสมียน	张千 (หยวน) → 张龙赵虎 (หมิง) → 王马张赵 (1819) → 展昭/公孙策 (1879)	จั่นเจา · สี่องครักษ์
เครื่องประหาร	กฎหมายซ่ง: รัดคอ (绞) / ตัดศีรษะ (斩)	"势剑铜铡" (หยวน) → สามหัว (1879)	เครื่องประหารสามหัว
ผี	ไม่มีคดีผี	盆儿鬼 (หยวน) → 游仙枕 (1879)	คดีผี · ยมราช

3. จากงิ้วหยวนถึง《三侠五义》: นิยายเปาบุ้นจิ้นโตมาเป็นชั้น ๆ

งิ้วหยวน: ชั้นเก่าที่สุดที่ยังเหลือ (ศตวรรษที่ 13–14)

หูซื่อนับงิ้วหยวนเรื่องเปาบุ้นจิ้นในชุด《元曲选》(หยวนชฺวี่ เสฺวี่ยน — ชุดงิ้วหยวน 100 เรื่อง) ได้ 10 เรื่องที่ตัวบทยังเหลือ และอีก 4 เรื่องที่เหลือแค่ชื่อในบัญชีเก่า

#	ชื่อเรื่อง	ผู้แต่ง (ตามหูซื่อ)	สถานะ
1	包待制陈州粜米	ไม่ปรากฏนาม	เหลือ
2	包龙图智赚合同文字	ไม่ปรากฏนาม	เหลือ
3	包龙图单见黑旋风 神奴儿大闹开封府	ไม่ปรากฏนาม	เหลือ
4	包待制三勘蝴蝶梦	关汉卿 (หูซื่อสงสัยว่าเป็นของผู้อื่น)	เหลือ
5	包待制智斩鲁斋郎	关汉卿 (หูซื่อสงสัยว่าเป็นของผู้อื่น)	เหลือ
6	包龙图智勘后庭花	郑庭玉	เหลือ
7	包待制智赚灰阑记	李行道	เหลือ
8	王月英元夜留鞋记	曾瑞卿	เหลือ
9	玎玎珰珰盆儿鬼	ไม่ปรากฏนาม	เหลือ
10	包待制智赚生金阁	武汉臣	เหลือ
11	糊突包待制	江泽民 (ตาม《录鬼簿》)	สูญ
12	包待制判断烟花鬼	张鸣善 (ตาม《录鬼簿》)	สูญ
13	风雪包待制	ไม่ปรากฏนาม (ตาม《太和正音谱》)	สูญ
14	包待制双勘丁	ไม่ปรากฏนาม (ตาม《太和正音谱》)	สูญ

เปาบุ้นจิ้นในงิ้วหยวนยังไม่ใช่คนเดียวกับในละคร เขาแนะนำตัวว่า "龙图阁待制，正授南衙开封府尹" (ราชบัณฑิตหอหลงถู และเจ้าเมืองไคฟงตัวจริง) ใช้ชื่อรองว่า "希文" ซึ่งความจริงเป็นชื่อรองของฟ่านจ้งเยียน (范仲淹 ฟ่าน จ้งเยียน) ได้ "势剑金牌" ที่ให้ประหารก่อนแล้วกราบทูลทีหลัง และลูกน้องคนสนิทชื่อจางเชียน (张千 จาง เชียน) ยังไม่มีจั่นเจาหรือสี่องครักษ์ (งิ้ว) รายละเอียดเรื่องลูกน้องอยู่ในตอนหวังเฉา หม่าฮั่น จางหลง เจ้าหู่ และกงซุนเช่อ

เรื่องเล่าสลับร้องสมัยเฉิงฮว่าที่ขุดพบในหลุมศพ (ศตวรรษที่ 15)

ชั้นถัดมาเป็นหนังสือเล่าสลับร้อง (说唱词话 ซัวชั่ง ฉือฮว่า) สมัยเฉิงฮว่า (成化 ค.ศ. 1465–1487) ที่ขุดพบในหลุมศพแถบเจียติ้ง (嘉定) เซี่ยงไฮ้ปี 1967 แล้วพิพิธภัณฑ์เซี่ยงไฮ้พิมพ์ซ้ำในปี 1973 ในชุดนี้มีเรื่องเปาบุ้นจิ้น 8 เรื่อง เช่น《包待制出身传》《仁宗认母传》《包龙图断歪乌盆传》 ชื่อเรื่องอย่าง "ซ่งเหรินจงรับพระมารดา" และ "อ่างผี" บอกว่าแกนของคดีดังในละครหลายคดีมีอยู่แล้วตั้งแต่ตอนนั้น (ข้อสังเกตของผู้เขียน)

นิยายหมิง:《百家公案》1594 และ《龙图公案》

นิยาย《百家公案》(ไป่เจีย กงอั้น — ร้อยคดี) ฉบับปี 1594 คือจุดที่โครงของเปาบุ้นจิ้นแบบที่คนไทยรู้จักเริ่มเป็นรูปเป็นร่าง ชื่อ "包文拯" (ซึ่งอ่านแบบฮกเกี้ยนได้ "บุ้นจิ้น") บ้านเกิด "小包村" ความเชื่อว่าเขาคือดาวบุ๋น (文曲星) จุติ และคู่ลูกน้อง "张龙赵虎" (จางหลง เจ้าหู่) มาจากนิยายเล่มนี้ (นิยาย) ต่อมามี《龙图公案》(หลงถู กงอั้น) 100 เรื่อง ซึ่งคดีส่วนใหญ่ยืมมาจากตำราคดีเล่มอื่น เช่น ยืมจาก《百家公案》48 เรื่อง จาก《廉明公案》22 เรื่อง และเป็นเรื่องยมโลก 12 เรื่อง ใครอยากรู้ว่าตำนานพื้นบ้านอื่น ๆ ของเปาบุ้นจิ้นมาจากไหน อ่านต่อได้ในตอน[รากบัวไม่มีใยของเปาบุ้นจิ้น](/articles/bao-river-lotus-root-myth)

ชิงตอนต้น–กลาง:《万花楼》และ《清风闸》

นิยายชิงสายตี๋ชิง (狄青 ตี๋ ชิง — คนไทยรู้จักว่า "เต็กเช็ง")《万花楼》(ว่านฮฺวาโหลว) ของหลี่อวี่ถัง (李雨堂 หลี่ อวี่ถัง) 14 卷 68 回 พจนานุกรมนิยายจีนบอกว่า "成书年代为嘉庆十三戊辰，即公元1808年" (แหล่งเดียว (พจนานุกรม)) ปี 1808 นี้คือปีที่แต่งเสร็จ ไม่ใช่ปีพิมพ์ แต่ไม่ว่าจะนับปีไหน นิยายเล่มนี้ก็มาก่อน《三侠五义》ปี 1879 และในบทที่ 3 ของ《万花楼》มีเรื่องเอาซากสัตว์ที่คนไทยเรียกว่า "ชะมด" (狸猫 ตัวจริงคือแมวดาว) มาสับเปลี่ยนแล้ว เรื่องชะมดจึงไม่ได้เกิดครั้งแรกใน《三侠五义》อย่างที่หลายคนเข้าใจ — อ่านเต็มในตอนสับเปลี่ยนพระโอรส

อีกเล่มหนึ่งคือ《清风闸》(ชิงเฟิงจ๋า) ของผู่หลิน (浦琳 ผู่ หลิน) พิมพ์ปี 1819 ซึ่งมีหวังเฉา หม่าฮั่น จางหลง เจ้าหู่ ครบสี่ชื่อเป็นคนรับใช้ของเปาบุ้นจิ้นแล้ว (นิยาย)

สือวี่คุน →《三侠五义》1879 →《七侠五义》1889

ชั้นที่ละคร 1993 ใช้มากที่สุดมาจากปากนักเล่านิทาน สือวี่คุน (石玉昆 สือ อวี้คุน) ชาวเทียนจิน มีชีวิตราว 1810–1871 เล่าเรื่องเปาบุ้นจิ้นแบบร้องสลับพูด มีผู้จดคำเล่าของเขาไว้เป็น《龙图耳录》(หลงถู เอ่อร์ลู่) 120 บท โดยตัดบทร้องออก

หูซื่อไล่เส้นทางต่อไว้ว่า ต้นฉบับตกไปถึงมือ "入迷道人" ในปี 1871 ซึ่งแก้ไขเรียบเรียงในปี 1875 แล้ว "退思主人" นำไปพิมพ์ ฉบับพิมพ์ครั้งแรกออกในปี 1879 ใช้ชื่อ《忠烈侠义传》หรือ《三侠五义》 ต่อมาปี 1889 ยวี๋เยว่ (俞樾 ยวี๋ เยว่) แก้บทแรกเพราะเห็นว่าเรื่องชะมดสับเปลี่ยนพระโอรสเหลวไหล แล้วเปลี่ยนชื่อเป็น《七侠五义》 (ชีเสียอู่อี้ — ที่ไทยรู้จักว่า "เจ็ดผู้กล้าห้าผู้ทรงธรรม") และปี 1890 โรงพิมพ์ในปักกิ่งพิมพ์ภาคต่อ《小五义》

สิ่งที่《三侠五义》ให้กำเนิดและละคร 1993 รับไปทั้งชุด ได้แก่ จั่นเจา (展昭 จั่น เจา) ฉายา "御猫" (แมวหลวง) ในบทที่ 22 กงซุนเช่อ (公孙策 กงซุน เช่อ) ในบทที่ 7 เครื่องประหารสามหัวในบทที่ 9 และชื่อ "阴阳学士" ในบทที่ 6 (นิยาย) อ่านต่อในตอน[จั่นเจามีจริงไหม](/articles/zhan-zhao-myth) [เครื่องประหารสามหัว](/articles/dog-head-guillotine-myth) และ[จากขุนนางสู่ยมราช](/articles/bao-zheng-king-of-hell-myth)

งิ้วปักกิ่ง งิ้วแต้จิ๋ว และงิ้วต้องห้ามปี 1950

หลังนิยาย เรื่องเปาบุ้นจิ้นแตกออกเป็นงิ้วอีกหลายเรื่อง งิ้วปักกิ่งที่แสดงบ่อย เช่น《铡美案》(ประหารเฉินซื่อเหม่ย)《打龙袍》《乌盆记》《探阴山》《铡包勉》 ส่วนงิ้วแต้จิ๋วมีเรื่อง《包公会李后》《狸猫换太子》 (งิ้ว)

จุดที่น่าสนใจในเส้นเวลานี้อยู่ที่ปี 1950 เมื่อคณะกรรมการปรับปรุงงิ้วของรัฐบาลจีนประกาศห้ามแสดงงิ้ว 12 เรื่องในการประชุมครั้งแรกวันที่ 11 กรกฎาคม 1950 ในรายชื่อนั้นมี《奇冤报》(คืออ่างผีสิง)《探阴山》และ《双钉记》 อีก 43 ปีต่อมา ทั้งสามเรื่องกลายเป็นคดีในละครไต้หวันที่คนไทยดูกันทั้งประเทศ — เรื่องคดีผีอยู่ในตอนเปาบุ้นจิ้นตัดสินคดีผีจริงไหม

ข้อควรรู้อีกอย่างคือ ละคร 1993 ไม่ได้ทำตาม《三侠五义》ทั้งเรื่อง คดีอ่างผีสิงใช้ชื่อผู้ตายตาม《百家公案》ฉบับหมิง และคดีตี๋ชิงมาจากนิยายสายตี๋ชิง ผู้เขียนบทหยิบจากหลายชั้นมาผสมกัน

4. เปาบุ้นจิ้นมีกี่เวอร์ชั่น: หนังและละครที่มีชื่อไทย

ตารางเวอร์ชั่นที่มีชื่อไทย

ละครและหนังเรื่องเปาบุ้นจิ้นมีหลายสิบเรื่อง ตารางนี้เลือกเฉพาะเรื่องที่มีชื่อไทยหรือมีข้อมูลการฉายในไทย

ปี	เรื่อง (จีน)	ผู้สร้าง / นำแสดง	ชื่อไทย / การฉายในไทย
1965	宋宫秘史	ภาพยนตร์	"ซ่งกงมี่ฉื่อ"
1967	七侠五义 (King Cat)	ภาพยนตร์	"ชีเสียอู่อี้"
1974	包青天	CTS ไต้หวัน 350 ตอน	ช่อง 3 — ศิลปวัฒนธรรมว่าออกอากาศครั้งแรก พ.ศ. 2517; งานวิจัย TCI ว่าละครเปาบุ้นจิ้นออกช่อง 3 "หลังจากปี ค.ศ. 1976" (แหล่งขัดกัน (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน))
1993	包青天	CTS 236 ตอน 41 คดี (金超群 何家劲 范鸿轩)	"เปาบุ้นจิ้น" ช่อง 3 ราวปี 2537–2538
1994	九品芝麻官 (Hail the Judge)	โจวซิงฉือ (周星驰 โจว ซิงฉือ)	"เปาบุ้นจิ้นหน้าขาว"
1994	七侠五义	CTS	"เปาบุ้นจิ้นเผด็จศึก"
1994	碧血青天杨家将	ATV	"เปาบุ้นจิ้น ขุนศึกตระกูลหยาง" (ไม่พบข้อมูลการฉายในไทย)
1995	包青天	TVB ฮ่องกง	"เปาบุ้นจิ้น (ละครโทรทัศน์ช่องทีวีบี)" — ไม่พบช่อง/ปีที่ฉายในไทย
1995	包青天	ATV ฮ่องกง (金超群)	Sanook เล่าว่าช่อง 3 นำมาฉายต่อจากภาคก่อน (ไม่ระบุปี)
2000–	少年包青天	CCTV	"เปาบุ้นจิ้นวัยหนุ่ม"
2008	包青天	จีนแผ่นดินใหญ่ 61 ตอน (金超群 范鸿轩 何家劲)	ช่อง 3 "เปาบุ้นจิ้น เทพผู้ทรงธรรม" (2551–2552); ไทยพีบีเอส "เปาบุ้นจิ้น มือปราบคอร์รัปชัน" (เริ่ม 5 ม.ค. 2569)
2010–12	包青天之七侠五义 / 碧血丹心 / 开封奇案	จีนแผ่นดินใหญ่ 3 ภาค 120 ตอน (金超群)	"เปาบุ้นจิ้น 7 ผู้กล้า 5 ผู้ทรงธรรม" / "หัวใจคุณธรรม" / "เปิดตำนานศาลไคฟง" ทางช่อง 3 แฟมิลี

ชื่อ "เปิดตำนานศาลไคฟง" ที่คนมักคิดว่าเป็นตอนหนึ่งของละคร 1993 จริง ๆ คือภาค 3 (2012) ของละครจีนชุด 2010 — เรื่องศาลไคฟงตัวจริงอยู่ในตอนศาลไคฟงมีจริงไหม

"เปาบุ้นจิ้น 1995" คือเรื่องไหน

คำค้น "เปาบุ้นจิ้น 1995" ตอบได้สามทาง ทางแรกอาจหมายถึงฉบับ 1993 ที่แหล่งย้อนหลังหลายแห่งเขียนว่าช่อง 3 ฉายปี 1995 ทางที่สองอาจหมายถึงฉบับฮ่องกงของ TVB หรือ ATV ปี 1995 และทางที่สามคือชื่อเพลงไทย "เปาบุ้นจิ้น 1995" ของรอยัล สไปรท์ ที่ใช้ทำนองจากละคร ถ้าหาละครที่คนไทยดูกันทั้งประเทศ ส่วนใหญ่คือฉบับ 1993

นักแสดงเปาบุ้นจิ้นและจั่นเจา

จินเชาฉวินเป็นเปาบุ้นจิ้นที่คนไทยจำหน้าได้มากที่สุด เพราะเขาเล่นบทนี้ในฉบับ 1993 ฉบับ ATV 1995 ฉบับ 2008 และชุด 2010–12 ส่วนคำถาม "จั่นเจามีกี่คน" Sanook รวบรวมนักแสดงที่เคยรับบทจั่นเจาไว้ 7 คน เริ่มจากเหอเจียจิ้งในฉบับ 1993 ส่วนตัวจั่นเจาเองมีจริงหรือไม่ อยู่ในตอนจั่นเจามีตัวตนจริงไหม

5. เปาบุ้นจิ้นในเมืองไทย: หนังสือแปล งิ้วแต้จิ๋ว ช่อง 3 และเสียงพากย์

ชื่อ "เปาบุ้นจิ้น" อยู่ในหนังสือแปลไทยมาก่อนละครกว่าร้อยปี

หลายคนเข้าใจว่าชื่อ "เปาบุ้นจิ้น" เกิดจากเสียงพากย์ละคร แต่ชื่อนี้อยู่ในหนังสือแปลไทยมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพเล่าไว้ใน "ตำนานหนังสือสามก๊ก" ว่า "บ้วนฮ่วยเหลา" (《万花楼》) สันนิษฐานว่าสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ให้แปล มี 13 เล่มสมุดไทย และโรงพิมพ์หมอบรัดเลพิมพ์ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2423 ฉบับที่พิมพ์ซ้ำโดยโรงพิมพ์คุรุสภาปี 2513 ซึ่งคงสำนวนเดิม ใช้ชื่อ "เปาบุ้นจิ้น" ตลอดเรื่อง และเรียกตี๋ชิงว่า "เต็กเซง"

หนังสือแปลที่มีเปาบุ้นจิ้นเป็นตัวเอกจริง ๆ มาทีหลัง คือ "เปาเล่งถูกงอั้น" (包龙图公案) ที่นายหยองซึ่งอยู่ในกรมทหารปืนใหญ่แปล นายเทียนวรรณาโภเรียบเรียง มี 18 เล่มสมุดไทย โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจพิมพ์ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2441 เล่มนี้เรียกตัวเอกว่า "เปาเล่งถู" ตามฉายา 包龙图 ส่วนคำว่า "เล่งถู" (龙图) ไม่ได้แปลว่ารูปมังกร แต่เป็นชื่อหอหลงถู (龙图阁) ที่เขาได้ตำแหน่งราชบัณฑิตประจำหอ — อ่านต่อในตอนตำแหน่งจริง

งานวิจัยของหลี่เสวียจื้อและคณะยังพบว่าหนังสือเรื่องเปาบุ้นจิ้นฉบับภาษาไทยที่แปลจากต้นฉบับจีนสมัยก่อนมีรวม 7 เรื่อง และช่วงที่ละครกำลังโด่งดังมีหนังสือเรื่องเปาบุ้นจิ้นออกใหม่อีกราว 14 เล่ม

"บุ้นจิ้น" มาจากเสียงฮกเกี้ยน

"เปาบุ้นจิ้น" คือชื่อ 包文拯 (เปา เหวินเจิ่ง) จากนิยาย《百家公案》 อ่านด้วยเสียงฮกเกี้ยน ตัว 文 ฮกเกี้ยนอ่าน bûn แต้จิ๋วอ่าน bhung5 ส่วนตัว 拯 ฮกเกี้ยนอ่าน chín แต้จิ๋วอ่าน zing2 "บุ้น" มีตัวสะกด -น ตรงกับฮกเกี้ยน ขณะที่แต้จิ๋วสำเนียงเท่งไฮ้ลงท้ายด้วย -ng เป็น "บุ้ง จิ๋ง"

แต่จะสรุปว่าผู้แปลยุคนั้นเป็นคนฮกเกี้ยนยังไม่ได้ เพราะงานศึกษาหนังสือแปลอีกฉบับคือ "เปากงอั้น" พบว่าถอดชื่อเฉพาะด้วยเสียงแต้จิ๋ว (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน) เรื่องชื่อทั้งหมดอยู่ในตอนชื่อจริงไม่ใช่บุ้นจิ้น และเรื่องแซ่เปากับลูกหลานในวันนี้อยู่ในบทความแซ่เปา 包 ที่มาของแซ่และคำสอนเปาบุ้นจิ้น

### งิ้วแต้จิ๋วในไทย

ก่อนมีโทรทัศน์ คนจีนในไทยรู้จักเปาบุ้นจิ้นจากงิ้วและนิทานที่ผู้ใหญ่เล่าให้ลูกหลานฟัง งานวิจัยของหลี่เสวียจื้อ กนกพร นุ่มทอง และจตุวิทย์ แก้วสุวรรณ์ (2566) รวบรวมเรื่องเปาบุ้นจิ้นที่คณะงิ้วแต้จิ๋วในไทยเคยนำมาแสดงได้ 17 รายการ เช่น "เปากงประหารหลู่แจนนึ้ง" (包公斩鲁斋郎) "เปากงประหารเฉ่าก๊กกู๋" (包公斩曹国舅) และ "เปากงประหารตั่งซี่มุ่ย" (แหล่งเดียว (งานวิจัย)) งานวิจัยเดียวกันบันทึกว่าวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2558 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรจัดแสดงงิ้วแต้จิ๋วเรื่องเปาบุ้นจิ้น ตอนประหารราชบุตรเขย และในปี 2560 มีงิ้วเรื่องเปาบุ้นจิ้นในงานพระราชพิธีที่สนามหลวงด้วย

ทีมพากย์ช่อง 3

เสียงเปาบุ้นจิ้นในฉบับพากย์ช่อง 3 คือกำธร สุวรรณปิยะศิริ วิกิพีเดียภาษาไทยเขียนว่าเสียงพากย์ที่เป็นเอกลักษณ์ของเขาคือบทเปาบุ้นจิ้นทางช่อง 3 และวิกิแฟนนักพากย์ไทยบันทึกตรงกัน (แหล่งเดียว (สองหน้าตรงกัน ไม่มีเชิงอรรถ)) วิกิพีเดียไทยยังบันทึกว่าเขาแสดงเป็นเปาบุ้นจิ้นในงานแสดง "ตอนกำเนิดเปาบุ้นจิ้น" ปี 2538

วิกิแฟนนักพากย์บันทึกผู้พากย์บทหลักอื่นด้วย ได้แก่ จักรกฤษณ์ หาญวิชัย พากย์จั่นเจา สัญชัย ปลั่งกมล พากย์กงซุนเช่อและราชครูผัง บัญชา เหมะบุตร พากย์หวังเฉา และเฉินซื่อเหม่ยในตอนราชบุตรเขยจอมโหด และภิญโญ สุวินทรากร พากย์อ๋องแปด (มีแหล่งเดียว)

ส่วนบทอื่นต่อไปนี้มาจากข้อมูลของผู้เขียน ยังไม่มีแหล่งเผยแพร่ยืนยัน คือ จักรกฤษณ์ยังพากย์ซ่งเหรินจงและเจ้าหู่ สัญชัยพากย์จางหลงด้วย ภิญโญพากย์หม่าฮั่น บัญชาพากย์ขุนพลหวังก้าน สมพงษ์ อมาตยกุล พากย์อำมาตย์หวัง สุธีรา วีรกุล พากย์หลี่ไทเฮา บางช่วงสลับกับจุฑามาศ ชวนเจริญ และบทหญิงหรือบทรับเชิญประจำคดีมีกรณิการ์ ประภัสภักดี จรัสกร ทิพย์ศรี และรัตติยากร ริมสินธุ

ฉบับพากย์ไทยไม่ได้มีชุดเดียว วิกิแฟนบันทึกว่ามีฉบับ VCD ที่อุดม สุนทรจามร พากย์เปาบุ้นจิ้น ซึ่งอุดมยังเป็นเสียงเปาบุ้นจิ้นในฉบับ 1974 ทางช่อง 3 ด้วย ผู้ผลิตและปีของ VCD ชุดนั้นยังไม่มีหลักฐานยืนยัน

อีกเรื่องหนึ่งที่เล่าต่อกันคือช่อง 3 เคยเชิญเหอเจียจิ้งมาออกรายการทไวไลท์โชว์ จอมยุทธคลับเล่าไว้โดยไม่ระบุปี (มีแหล่งเดียว)

ชื่อตอนพากย์ที่แหล่งไม่ตรงกัน

ชื่อตอนที่คนไทยค้นมากที่สุดคือ "ประหารราชบุตรเขย" แต่แหล่งไม่ตรงกัน (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย)

• คดีที่ 1 (ตอน 1–6, 铡美案) — ตารางคดีในหน้าวิกิพีเดียภาษาไทยของละคร 2536 ใช้ "ประหารราชบุตรเขย" แต่ตารางนักแสดงในหน้าเดียวกันเขียนว่า "ราชบุตรเขยจอมโหด" ซึ่งตรงกับข่าวช่อง 3 ในแนวหน้า (2564) จอมยุทธคลับ (2558) และวิกิแฟนนักพากย์ ส่วน "ประหารราชบุตรเขย" ยังเป็นชื่อคดีของละครจีนปี 2008 ที่ไทยพีบีเอสนำมาฉาย
• คดีที่ 3 (ตอน 12–18, 狸猫换太子) — วิกิพีเดียภาษาไทยและจอมยุทธคลับใช้ "สับเปลี่ยนองค์ชาย" ส่วน "สับเปลี่ยนพระโอรส" เป็นชื่อคดีของละคร 2008 ที่ไทยพีบีเอสฉาย

แหล่งยุคที่ฉาย เช่น ผังรายการหรือปกวิดีโอ ยังไม่พบ จึงยังตัดสินไม่ได้ว่าเสียงพากย์ช่อง 3 ใช้ชื่อไหน (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน) อ่านเรื่องจริงของสองคดีนี้ได้ในตอนประหารราชบุตรเขยเฉินซื่อเหม่ย และสับเปลี่ยนพระโอรส ชื่อคดีอื่นที่คนค้นบ่อย เช่น "เปาบุ้นจิ้นตัวจริงตัวปลอม" (真假包公) คือตอน 128–133 และ "ประหารเปาเหมี่ยน" ที่ข่าวช่อง 3 ปี 2564 ยกเป็นคดีเด่น มีเรื่องจริงเล่าอยู่ในตอนประหารเปาเหมี่ยนไม่มีจริง ส่วนราชครูผังที่สัญชัยพากย์อยู่ในตอนราชครูผัง

"ใต้เท้า" และ "ท่านเปา"

ในเสียงพากย์ช่อง 3 เท่าที่ผมจำได้ (แต่ไม่แน่ใจเต็มร้อย) ลูกน้องเรียกเปาบุ้นจิ้นว่า "ใต้เท้า" ส่วนคนยศใกล้กันเรียก "ท่านเปา" เอกสารภาษาไทยที่พบก็ใช้คำว่า "ท่านเปา" เช่น ข่าวช่อง 3 ในแนวหน้า และหน้ารายการไทยพีบีเอสของละคร 2008 เขียนว่าชาวบ้านเรียกเขาว่า "ใต้เท้าเปา"

ถ้าเทียบกับภาษาจีน นิยาย《三侠五义》ให้ตัวละครเรียกเปาบุ้นจิ้นว่า 大人 (ใต้เท้า) และ 老爷 ส่วนคนสมัยซ่งเรียกเขาตามตำแหน่ง เช่น "包待制" อย่างที่《宋史》บันทึกไว้ คำว่า "ใต้เท้า" ในพากย์ไทยจึงตรงกับภาษาของนิยายชิง ไม่ใช่ภาษาราชการสมัยซ่ง (ข้อสังเกตของผู้เขียน)

ข้อควรระวังสำหรับคนเขียนต่อ

ใครจะเขียนเรื่องเปาบุ้นจิ้น 1993 ต่อ ผมขอฝากจุดที่เห็นผิดบ่อยไว้แปดข้อ

1. "ละครทำตาม《三侠五义》ทั้งเรื่อง" — หลายคดีใช้ฉบับหมิงและนิยายสายตี๋ชิง
2. "《三侠五义》เป็นที่แรกที่มีเรื่องชะมดสับเปลี่ยนพระโอรส" — 《万花楼》มีก่อน (แต่งเสร็จปี 1808 ตามพจนานุกรม)
3. ปีฉายและเรตติ้งในวิกิพีเดียไทยฉบับปัจจุบัน — ปีฉายถูกแก้ปี 2023 และข้อความเรื่องเรตติ้งถูกเพิ่มปี 2025 ทั้งสองครั้งไม่มีแหล่งอ้างอิง บทความนี้จึงไม่ใช้
4. "ชื่อเปาบุ้นจิ้นเกิดจากเสียงพากย์ละคร" — อยู่ในหนังสือแปลไทยตั้งแต่ปี 2423
5. "ประหารราชบุตรเขยคือชื่อตอนช่อง 3" — แหล่งไม่ตรงกัน ให้บอกทั้งสองชื่อ
6. "เปาบุ้นจิ้นหน้าขาวคือละครเปาบุ้นจิ้นอีกฉบับ" — เป็นหนังตลก Hail the Judge ของโจวซิงฉือ
7. "เปาเล่งถู แปลว่าเปารูปมังกร" — 龙图 คือชื่อหอหลงถู (龙图阁)
8. "ละครฉบับแรกเข้าไทยปี 2519" — ศิลปวัฒนธรรมว่า 2517 งานวิจัย TCI ว่าหลังปี 1976 ยังขัดกัน

และกติกาที่บทความนี้ถือเอง: ไม่ยกเนื้อเพลง ไม่ใช้ภาพนิ่งละคร โปสเตอร์ หรือหน้านักแสดง และไม่ลิงก์คลิปละครที่อัปโหลดโดยไม่มีลิขสิทธิ์

คำถามที่พบบ่อย

เปาบุ้นจิ้น 1993 มีกี่ตอน? 236 ตอน แบ่งเป็น 41 คดี ฉายที่ไต้หวันทางสถานี CTS ตั้งแต่ 23 กุมภาพันธ์ 1993 ถึง 18 มกราคม 1994

ช่อง 3 ฉายเปาบุ้นจิ้นปีไหน? ช่อง 3 นำมาฉายราวปี 2537–2538 ผู้เขียนจำได้ว่าเริ่มฉายปี 2537 แหล่งที่มีปีกำกับเก่าที่สุดคือหนังสือปี 2549 ที่ระบุช่วงปี 2537–2538

ใครพากย์เสียงเปาบุ้นจิ้นช่อง 3? กำธร สุวรรณปิยะศิริ ตามวิกิพีเดียภาษาไทยและวิกิแฟนนักพากย์ไทย

เปาบุ้นจิ้นมีกี่เวอร์ชั่น? ที่มีชื่อไทยมีอย่างน้อยฉบับ 1974, 1993, หนัง 1994, ฉบับฮ่องกง 1995, เปาบุ้นจิ้นวัยหนุ่ม 2000, ฉบับ 2008 และชุด 2010–12 ฉบับที่คนไทยจำได้มากที่สุดคือฉบับ 1993

เปาบุ้นจิ้น 7 ผู้กล้า 5 ผู้ทรงธรรม คือเรื่องไหน? ภาคแรก (2010) ของละครจีนชุด 3 ภาค 120 ตอน นำแสดงโดยจินเชาฉวิน ภาคต่อคือ "หัวใจคุณธรรม" และ "เปิดตำนานศาลไคฟง"

เปาบุ้นจิ้นหน้าขาวคืออะไร? ชื่อไทยของหนังฮ่องกง Hail the Judge (九品芝麻官 ปี 1994) นำแสดงโดยโจวซิงฉือ ตัวเอกเป็นทายาทของเปาบุ้นจิ้นในสมัยชิง ไม่เกี่ยวกับตำนานหน้าขาวของเต็กเช็ง

เปาบุ้นจิ้นตัวจริงตัวปลอม ตอนไหน? ละคร 1993 ตอน 128–133 ชื่อจีนว่า 真假包公

นิยายเปาบุ้นจิ้นเล่มแรกคืออะไร? ชั้นเก่าที่สุดที่ยังเหลือคืองิ้วหยวน ต่อมาเป็นเรื่องเล่าสลับร้องศตวรรษที่ 15 และนิยาย《百家公案》ปี 1594 ส่วน《三侠五义》ที่ละครใช้มากที่สุดพิมพ์ปี 1879

สรุป

ละครเปาบุ้นจิ้นที่คนไทยดูกันทั้งประเทศคือชั้นล่าสุดของเรื่องแต่งที่สะสมมาราว 700 ปี เริ่มจากชื่อเสียงจริงของขุนนางสมัยซ่งที่ "เด็กและผู้หญิงก็รู้จัก" ต่อด้วยงิ้วหยวน เรื่องเล่าสลับร้อง นิยายหมิง《百家公案》 นิยายชิง《万花楼》 และนักเล่านิทานสือวี่คุนที่กลายเป็น《三侠五义》 ก่อนจะมาถึงละครไต้หวัน 1993 ที่ช่อง 3 นำมาฉายราวปี 2537–2538

ส่วนชื่อ "เปาบุ้นจิ้น" ไม่ได้เกิดจากเสียงพากย์ ชื่อนี้เดินทางมาถึงเมืองไทยในหนังสือแปล "บ้วนฮ่วยเหลา" ตั้งแต่ปี 2423 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ใครอยากเห็นว่าแต่ละฉากในละครจริงหรือแต่งแค่ไหน กลับไปดูตารางจริง/แต่งทั้ง 25 ตอนได้ที่หน้าชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa ส่วนวิธีเล่าแบบเดียวกันกับนิยายอีกเรื่องที่คนไทยรักไม่แพ้กัน อยู่ในชุดถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa

---

กล่องซีรีส์ — เปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) · หน้าชุด ภาค 5 จากขุนนางสู่ตำนานและเมืองไทย: EP22 จากขุนนางสู่ยมราช → EP23 ตำนานพื้นบ้าน → EP24 เปาบุ้นจิ้น 1993 มาจากไหน (ตอนนี้ — ตอนสุดท้ายของซีรีส์) ปุ่ม: "กลับไปดูทั้ง 25 ตอน" → /articles/topic/bao-zheng · ชุดพี่น้อง: ถอดหน้ากากสามก๊ก

เขียนโดย MingPaPa ชื่อจีนหวงปิ่งหมิง (黄柄明) ชื่อไทยธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์

แหล่งข้อมูล

ตัวบทชั้นต้นและงานวิชาการ

• 《宋史》卷316 包拯传 — วิกิซอร์ซภาษาจีน (「童稚妇女，亦知其名，呼曰'包待制'」 「关节不到，有阎罗包老」)
• 胡适《〈三侠五义〉序》(1925) — วิกิซอร์ซภาษาจีน (รายชื่องิ้วหยวน 10+4 เรื่อง, เส้นทางสือวี่คุน → 1879 → 1889 → 1890)
• สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ "ตำนานหนังสือสามก๊ก" (2471) — วิกิซอร์ซภาษาไทย (บ้วนฮ่วยเหลา 2423, เปาเล่งถูกงอั้น 2441)
• บ้วนฮ่วยเหลา เล่ม 1–2 (โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว 2513) — วิกิซอร์ซภาษาไทย
• หลี่ เสวียจื้อ, กนกพร นุ่มทอง, จตุวิทย์ แก้วสุวรรณ์ (2566) "การศึกษาช่องทางการเผยแพร่เรื่องเปาบุ้นจิ้นในประเทศไทย" The New Viridian 3(5) — TCI (PDF)
• หลี่ เสวียจื้อ, กนกพร นุ่มทอง, จตุวิทย์ แก้วสุวรรณ์ (2566) "การศึกษาช่องทางการแพร่กระจายรูปแบบมุขปาฐะของเรื่องราวเปาบุ้นจิ้นในประเทศไทย" วารสารศิลปศาสตร์ ม.แม่โจ้ 11(1) — TCI
• Wiktionary: 文 · Wiktionary: 拯 — เสียงฮกเกี้ยนและแต้จิ๋ว
• 1950 บัญชีงิ้วต้องห้าม 12 เรื่อง — 爱思想 (aisixiang)
• 《百家公案》ฉบับ 1594, 说唱词话สมัยเฉิงฮว่า, ปีแต่งเสร็จ《万花楼》1808, 鲁迅《中国小说史略》 — อ้างผ่านงานค้นคว้าของชุดนี้

ละคร ข่าว และฐานข้อมูลแฟนละคร

• 包青天 (1993年电视剧) — วิกิพีเดียภาษาจีน (วันฉาย, 236 ตอน, นักแสดง, เพลง)
• เปาบุ้นจิ้น (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2536) — วิกิพีเดียภาษาไทย (ใช้เฉพาะชื่อตอน ไม่ใช้ปีฉาย)
• กำธร สุวรรณปิยะศิริ — วิกิพีเดียภาษาไทย
• Thai Voice Actor Wiki — หน้านักพากย์ (กำธร, จักรกฤษณ์, สัญชัย, บัญชา, ภิญโญ, อุดม)
• "ที่สุดแห่งผู้ผดุงความยุติธรรม!! 'เปาบุ้นจิ้น' ซีรีส์ดังที่ช่อง 3 เลือกเสิร์ฟบนจอ" — แนวหน้า 18 พ.ค. 2564
• จอมยุทธคลับ "เปาบุ้นจิ้น 1993" (2558) — ฉบับเก็บใน archive.org
• วิภา จิรภาไพศาล "เปาบุ้นจิ้น เทพแห่งความยุติธรรมที่คนไทยรู้จัก เพราะละครทีวีเป็นสำคัญ?" — ศิลปวัฒนธรรม (2567/2568)
• เปาบุ้นจิ้น มือปราบคอร์รัปชัน — Thai PBS
• เปาบุ้นจิ้น (แก้ความกำกวม) · เปาบุ้นจิ้น เทพผู้ทรงธรรม · เปาบุ้นจิ้นเผด็จศึก · เปาบุ้นจิ้น (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2553) — วิกิพีเดียภาษาไทย
• Hail the Judge — วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ
• "7 จั่นเจาในตำนาน" — Sanook 13 พ.ค. 2569

ภาพ — ไฟล์ Wikimedia Commons ของภาพ img101–img105 (ลิงก์อยู่ใต้ภาพแต่ละภาพ)