แซ่เท้า แซ่เถา (陶) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเถา จากเหอหนานสู่จีนใต้

แซ่ 陶 สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า เท้า (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) ส่วนจีนกลางอ่านว่า เถา (Táo) ตัวเต็มกับตัวย่อเขียนเหมือนกัน เป็นแซ่อันดับ 84 ของจีน มีคนราว 2.92 ล้านคนตามประมาณการปี 2026

อักษร 陶 แปลว่าเครื่องปั้นดินเผา แต่แซ่นี้ถูกจดจำจากเรื่องของแม่คนหนึ่ง ขุนพลผู้ขยันขนอิฐ และกวีผู้ไม่ยอมก้มหัวเพื่อข้าวห้าโต่ว ส่วนสายแต้จิ๋ว ผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้

ประเด็นสำคัญ

• 陶 แปลว่าเครื่องปั้นดินเผา ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน ชื่อที่พบในภาษาไทยคือเถา ตามเสียงจีนกลาง
• ตามตำรามีสามสายต้นทาง คือตระกูลพระเจ้าเหยา ขุนนางคุมงานปั้นดินต้นราชวงศ์โจว และช่างปั้นชาวซาง
• ถิ่นเดิมของตระกูลที่พบบนป้ายและชื่อหอ ได้แก่ จี่หยาง สวินหยาง และตานหยาง
• สายแต้จิ๋วและสมาคมในไทย ผมยังไม่พบหลักฐาน สายใต้ที่ชัดที่สุดคือตระกูลเถาแห่งถึนมุน ฮ่องกง
• อย่าสับสนกับแซ่โต๋ว 杜 ซึ่งในฮ่องกงสะกดเป็นอักษรโรมันว่า To เหมือนกัน

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่เท้า แซ่เถา (陶)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	陶 ตัวย่อและตัวเต็มเขียนเหมือนกัน
จีนกลาง	เถา (Táo)
แต้จิ๋ว	เท้า (tao5) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย
ฮกเกี้ยน / กวางตุ้ง	tô / tou4 (ฮ่องกงสะกดว่า To)
ภาษาอังกฤษ	Tao, To, Tau, Toh
อันดับในจีน	อันดับ 84 (ทางการปี 2020)
จำนวนคน	ราว 2.92 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)
ถิ่นเดิมของตระกูล	จี่หยาง (济阳) สวินหยาง (浔阳) ตานหยาง (丹阳)

ตัวเลขประชากรเป็นค่าประมาณ ±10% จากสถิติทางการ ไม่ใช่การนับจริง ดูเทียบกับแซ่อื่นได้ที่ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026

แซ่เท้าเขียนและอ่านอย่างไร

อักษร 陶 แปลว่าเครื่องปั้นดินเผา เสียงแต้จิ๋วคือ tao5 ถอดเป็นไทยได้ว่าเท้า ซึ่งบังเอิญตรงกับคำว่าเท้าของคนพอดี ผมจึงบอกตรง ๆ ว่านี่เป็นการถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบครอบครัวไทยที่เขียนแซ่ตัวเองแบบนี้ ชื่อที่พบในภาษาไทยคือเถาตามเสียงจีนกลาง เช่นชื่อกวีเถาเยฺวียนหมิง

แซ่เถามาจากไหน

ตำราเก่าให้ต้นทางไว้สามทาง

สายต้นทาง	เรื่องที่เล่า	ความน่าเชื่อ
ตระกูลพระเจ้าเหยา	เหยา (尧 — จีนกลาง เหยา) ได้ศักดินาที่ถิ่นชื่อ 陶 ก่อนย้ายแคว้นไปที่ 唐 (จีนกลาง ถัง) จึงเรียก 陶唐氏 (เถาถังซื่อ)	ตำนาน
ขุนนางคุมงานปั้นดิน	ลูกหลานพระเจ้าซุ่น (舜 — จีนกลาง ซุ่น) ต้นราชวงศ์โจวได้เป็น 陶正 (เถาเจิ้ง — ขุนนางคุมงานปั้นดิน) แล้วใช้ชื่อตำแหน่งเป็นแซ่	มีในตำราโบราณ
ช่างปั้นชาวซาง	《左传》(จั่วจ้วน) บันทึกว่าโจวมอบชาวซางเจ็ดตระกูลให้คังซู (康叔) เจ้าแคว้นเว่ย (卫) หนึ่งในนั้นคือ 陶氏	มีตัวบท แต่สืบถึงคนปัจจุบันไม่ได้

วิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องแซ่เถาและวิกิพีเดียภาษาอังกฤษยกที่มาสายเดียวกันนี้ ชื่อ 陶唐氏 ยังโยงกับแซ่ตึ้ง แซ่ถัง (唐) ด้วย สายหนึ่งของแซ่ถังอ้างพระเจ้าเหยาเช่นกันแต่ใช้ชื่อแคว้นถังที่ย้ายไปภายหลัง ส่วนอีกสายมาจากถังซูอวี๋แห่งราชวงศ์โจว

ยังมีสายที่เปลี่ยนมาจากแซ่อื่น ลำดับสกุลสายหนึ่งแถวเจียงอินเล่าว่าบรรพชนเดิมแซ่ 潘 (แต้จิ๋ว พัว / จีนกลาง พาน) แล้วเปลี่ยนเป็น 陶 ปลายราชวงศ์หยวน นี่เป็นคำอ้างของลำดับสกุล ใครสนใจแซ่เดิมอ่านต่อได้ที่แซ่พัว

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ชื่อหอที่พบบ่อยคือ จี่หยางถัง (济阳堂) สวินหยางถัง (浔阳堂) และตานหยางถัง (丹阳堂) ตั้งตามชื่อเมืองเก่า จี่หยางอยู่แถวหลานเข่า เหอหนาน ส่วนสวินหยางคือจิ่วเจียง เจียงซีในปัจจุบัน

อีกชื่อคือ 五柳堂 (อู่หลิ่วถัง แปลว่าหอห้าต้นหลิว) มาจากฉายา 五柳先生 (อู่หลิ่วเซียนเซิง) ของเถาเยฺวียนหมิง เห็นคำนี้บนป้ายบรรพชนก็ช่วยยืนยันได้ว่าเป็นแซ่ 陶

แซ่เถากับแต้จิ๋ว

ข้อนี้ต้องบอกตามจริงว่าผมยังไม่พบหมู่บ้าน ศาลบรรพชน หรือบรรพชนที่เข้าแต้จิ๋วของแซ่เถาที่ยืนยันได้ ทั้งที่ซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) และเมืองอื่น มีเพียงหน้าดัชนีลำดับสกุลที่ใช้ชื่อ 陶氏 เขต 潮南 (จีนกลาง เฉาหนาน) ของซัวเถา ซึ่งเปิดไม่ได้แล้ว

สายใต้ที่มีหลักฐานชัดที่สุดอยู่ที่ถึนมุน (屯门 — เสียงกวางตุ้ง Tuen Mun) ฮ่องกง ลำดับสกุลของสายนี้ถือเถาขั่นเป็นบรรพชนผู้เข้ากวางตุ้ง เพราะเขาเคยเป็นข้าหลวงกว่างโจวจริง แต่ลูกหลานที่ตั้งรกรากต่อจากเขาเป็นคำอ้างของลำดับสกุล และแหล่งต่างกันยังเล่าต้นทางไม่ตรงกัน

วิกิพีเดียภาษาอังกฤษเรื่องหมู่บ้านถึนจื๋อไหว (屯子围) ระบุว่ามีศาลบรรพชนตระกูลเถาสามหลัง หลังเก่าสุดสร้างเสร็จปี 1718 ถูกทิ้งปี 1971 เพราะเรื่องฮวงจุ้ย ปัจจุบันทรุดโทรมแต่เป็นอาคารประวัติศาสตร์ระดับ 1 หลังที่สามสร้างปี 1971 ใช้ชื่อ 五柳堂 ระลึกถึงเถาเยฺวียนหมิง

แซ่เถาในเมืองไทย

ผมไม่พบสมาคมตระกูลแซ่เถาในรายชื่อสมาคมสมาชิกของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009 ถึง 2011 อาจล้าสมัย) และยังไม่พบบุคคลไทยเชื้อสายจีนแซ่เถาที่มีแหล่งยืนยัน จึงไม่ขอยกชื่อใครมาเล่า

ลูกหลานที่อยากสืบรากให้เริ่มจากตรวจอักษรบนป้ายวิญญาณหรือหลุมศพก่อน

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

ประมาณการปี 2026 ราว 2.92 ล้านคน ช่วง ±10% คือราว 2.6 ถึง 3.2 ล้านคน บทความของคนในตระกูลฉบับหนึ่งอ้างข้อมูลทะเบียนปี 2007 ว่าอานฮุยมีมากที่สุดราว 14% ตามด้วยเจียงซู ยูนนาน เสฉวน และหูเป่ย ผมยังไม่ได้ตรวจกับเอกสารต้นฉบับ จึงถือเป็นแหล่งของตระกูล

บุคคลสำคัญแซ่เถา

บุคคล	ยุค	ที่มาของชื่อเสียง
陶谦 (เถาเชียน)	132–194	เจ้ามณฑลชีจิ๋ว (徐州 — จีนกลาง สวีโจว) ปลายฮั่น ผู้ยกชีจิ๋วให้เล่าปี่ สามก๊กฉบับไทยเรียกว่าโตเกี๋ยม
陶侃 (เถาขั่น)	259–334	ขุนพลสมัยจิ้นตะวันออก ข้าหลวงกว่างโจว เจ้าของเรื่อง "ขนอิฐ"
陶母湛氏 (มารดาเถาขั่น แซ่จ้าน)	จิ้น	ได้รับยกย่องเรื่อง "ปิดไหปลาคืน" และ "ตัดผมเลี้ยงแขก"
陶渊明 (เถาเยฺวียนหมิง)	365–427	กวีเอก ผู้เขียน《桃花源记》(เถาฮวาเหยฺวียนจี้)
陶成章 (เถาเฉิงจาง)	1878–1912	ผู้นำสมาคมกวงฟู่ฮุ่ย (光复会) แห่งเส้าซิง

เถาขั่นกับอิฐร้อยก้อน

วิกิพีเดียภาษาอังกฤษเรื่องเถาขั่นเล่าว่าเมื่อเขาเป็นข้าหลวงกว่างโจว เขาย้ายอิฐร้อยก้อนจากห้องหนังสือไปลานบ้านแล้วย้ายกลับทุกวัน วิกิพีเดียภาษาจีนเล่าต่อว่าเมื่อมีคนถาม เขาตอบว่ากำลังจะทุ่มเทให้งานกู้แผ่นดิน 中原 (จีนกลาง จงเหยฺวียน — ที่ราบภาคกลางของจีน) คืน ถ้าอยู่สบายเกินไปจะรับงานหนักไม่ไหว คนรุ่นหลังจึงเรียกเขาว่า "运甓翁" (จีนกลาง อวิ้นพี่เวิง — ตาเฒ่าขนอิฐ) ภาพนี้วาดโดยหม่าไถ (馬駘) ปี 1925

ธรรมเนียมและคำสอนของตระกูล

ที่พบคือเรื่องเล่าของตระกูลสวินหยางที่ใช้สอนเรื่องความสุจริต ส่วนคำสอนตระกูลฉบับรวมผมไม่พบ

เรื่องแรก เมื่อเถาขั่นหนุ่มส่งปลาหมักหนึ่งไหที่เป็นของหลวงไปให้แม่ นางส่งคืนทั้งที่ยังปิดผนึก พร้อมสอนว่าเอาของหลวงมาให้แม่ไม่ได้ช่วยอะไร มีแต่เพิ่มความทุกข์ อีกเรื่องคือคืนที่แขกชื่อฟ่านขุย (范逵) มาพักกลางหิมะ บ้านจนไม่มีอะไรเลี้ยง นางตัดผมไปขายแลกข้าว เรื่อง "截发留宾" (จีนกลาง เจี๋ยฟ่าหลิวปิน — ตัดผมรั้งแขก) นี้มีอยู่ในหนังสือโบราณ 《世说新语》 (ซื่อซัวซินอวี่)

อาหารเฉพาะแซ่นี้ผมไม่พบ

อีกข้อที่ลูกหลานควรรู้ ในฮ่องกงสะกดทั้ง 陶 (กวางตุ้ง tou4) และ 杜 (กวางตุ้ง dou6; แต้จิ๋ว โต๋ว / จีนกลาง ตู้ — แซ่โต๋ว) เป็นอักษรโรมันว่า To เหมือนกัน ทั้งที่เป็นคนละแซ่ เมื่อเห็นแต่ชื่อโรมัน ให้ยืนยันอักษรจีนก่อนเสมอ

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เท้า แซ่เถา (陶) มาจากไหน?

ตำราเก่ารวมไว้สามสาย คือลูกหลานของตระกูลพระเจ้าเหยา ลูกหลานขุนนางผู้คุมงานปั้นดินต้นราชวงศ์โจว และช่างปั้นชาวซางที่โจวมอบให้เจ้าแคว้นเว่ย ตระกูลที่ดังที่สุดอยู่ที่สวินหยาง จิ่วเจียง เจียงซี

แซ่เถาภาษาจีนเขียนว่าอย่างไร?

เขียนว่า 陶 ตัวย่อกับตัวเต็มเหมือนกัน ชื่อหอบรรพชนที่พบบนป้ายคือ 济阳堂 浔阳堂 丹阳堂 และ 五柳堂

แซ่เถาภาษาอังกฤษเขียนอย่างไร?

ตามพินอินคือ Tao ส่วนที่ฮ่องกงมักเขียนเป็น To ตามเสียงกวางตุ้ง ซึ่งไปซ้ำกับแซ่ 杜 ได้ จึงควรยืนยันอักษรจีนก่อนเสมอ

แซ่เถา แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร จีนกลางอ่านว่าอะไร?

จีนกลางอ่านว่าเถา ส่วนแต้จิ๋วอ่านว่าเท้า (ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย) 陶 แปลว่าเครื่องปั้นดินเผา

มีคนแซ่เถาในแต้จิ๋วและในไทยไหม?

ผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้ทั้งสายแต้จิ๋วและสมาคมในไทย ถ้ามีสมุดลำดับสกุลหรือป้ายบรรพชนที่ระบุแซ่นี้ ขอให้แจ้งมา

บทสรุป

แซ่เถาเป็นแซ่ช่างฝีมือที่ผูกกับดินและเตาเผา แต่เรื่องที่คนจีนจดจำกลับเป็นความสุจริตของแม่ ความขยันของขุนพล และศักดิ์ศรีของกวี ซึ่งใช้สอนลูกหลานกันมาหลายร้อยปี

ส่วนสายแต้จิ๋วและสายในไทย ผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้ ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่นี้ มีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน เรื่องแซ่เถา 陶姓 (Wikipedia)
• Tao (surname) (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
• Tuen Tsz Wai หมู่บ้านและศาลบรรพชนตระกูลเถา ฮ่องกง (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
• Tao Kan เถาขั่น (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
• 陶侃 เถาขั่น (Wikipedia ภาษาจีน)
• Tao Yuanming เถาเยฺวียนหมิง (Wikipedia ภาษาอังกฤษ)
• เรื่อง 截发留宾 ที่มาจาก 《世说新语》 (可可诗词网)