เทพเจ้าสายฟ้า 沧海涌潮伍元帅 (ชางไห่หย่งเฉา อู่หยวนซ่วย)

พงศาวดาร《吴越春秋》(แต้จิ๋ว โง้วอ๊วกชุงชิว / จีนกลาง อู๋เยว่ชุนชิว — พงศาวดารรัฐอู๋และรัฐเยว่ สมัยฮั่นตะวันออก) เล่าว่า เมื่อทัพรัฐเยว่บุกมาใกล้เมืองหลวงรัฐอู๋ ทหารมองไปยังกำแพงด้านใต้ แล้วเห็นศีรษะของขุนนางผู้ถูกประหาร 「巨若车轮，目若耀电」 คือใหญ่เท่ากงล้อเกวียน ดวงตาวาบดั่งฟ้าแลบ คืนนั้นเกิด 「暴风疾雨，雷奔电激」 คือพายุกระหน่ำ ฝนสาด ฟ้าร้องคำรามฟ้าแลบแปลบปลาบ จนทัพเยว่แตกถอย ขุนนางผู้นั้นคืออู่จื่อซวี (伍子胥) และฉากนี้คือเหตุผลที่ผมเห็นว่าดีที่สุด ว่าทำไมท่านจึงได้เป็นเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 20 ในชุดนี้ 沧海涌潮伍元帅 (แต้จิ๋ว ชังไฮ้เอ้งแต้ โง้วง้วนโซ่ย / จีนกลาง ชางไห่หย่งเฉา อู่หยวนซ่วย — จอมพลแซ่อู่ผู้ทำให้คลื่นแห่งทะเลกว้างซัดขึ้น) ที่ทำเนียบเรียกว่าแม่ทัพอู่ ในบทความนี้ผมขอเรียกท่านว่าจอมพลอู่ และขอเล่าเฉพาะด้านที่ท่านเป็นเทพ ไม่ใช่ชีวประวัติขุนนางทั้งชีวิตครับ

ข้อมูลสำคัญของจอมพลอู่

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	沧海涌潮伍元帅 (Cānghǎi Yǒngcháo Wǔ Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	ชางไห่หย่งเฉา อู่หยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ชังไฮ้เอ้งแต้ โง้วง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว cang1 hai2 êng2 diê5 ngou2 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ แซ่ 伍 อ่าน ngou2 ต่างจากแซ่ 吴 ที่อ่าน ghou5 แม้ภาษาไทยจะสะกดใกล้กัน
ชื่ออื่น	伍员 (แต้จิ๋ว โง้วอ้วง / จีนกลาง อู่หยวน) ชื่อตัว · 子胥 ชื่อรอง · 伍子胥 (แต้จิ๋ว โง้วจื้อซู / จีนกลาง อู่จื่อซวี) · 潮神 และ 潮王 (เทพคลื่น ราชาคลื่น) · 伍大夫 ในกลุ่มเทพน้ำของไต้หวัน · ใน 道法会元 บรรพ 235 「忠孝威惠显圣王天下都伤王」 และบรรพ 236 「无比报雠王」
สังกัด	ในคัมภีร์เป็นหนึ่งในสิบขุนพลราชา (十王猛将) ในกองทัพของจอมพลจ้าวกงหมิง · ในทำเนียบนี้เป็นจอมพลกรมสายฟ้า
ตำแหน่ง/หน้าที่	ความเชื่อพื้นบ้าน: เทพคลื่น เทพแม่น้ำ และเทพฝน ผู้ให้ทางน้ำสงบ · คัมภีร์: ขุนพลในวิชาของจอมพลจ้าว ใช้ในยันต์แยกคนสองคนออกจากกัน · ยันต์ร่วมสมัย: เพิ่มปัญญา ขจัดเคราะห์
ของถือและพาหนะ	ง้าวใหญ่ และถุงหนังเสือที่มีไอเย็นพวยพุ่ง ตามบรรพ 235 · รถสีขาวเทียมม้าขาวขี่คลื่น ตาม《搜神大全》
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	「怒容，银头盔，铁甲紫罩袍，手执大刀，背虎皮袋，中有冷寒炁出，绿靴」 คือสีหน้าโกรธ หมวกเกราะเงิน เกราะเหล็ก เสื้อคลุมม่วง ถือง้าวใหญ่ สะพายถุงหนังเสือที่มีไอเย็นพวยพุ่ง รองเท้าบู๊ตเขียว
วันสมโภช	ยังไม่พบวันประสูติที่มีหลักฐาน · วันที่ผูกกับการบูชาคือเทศกาลตวนอู่ วันที่ 5 เดือน 5 ตามจันทรคติ
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 232, 235, 236, 240 (ในฐานะ 伍员) · 三教源流搜神大全 บรรพ 7 (หัวข้อ 潮神) · 史记 บรรพ 66 · 吴越春秋 · ไม่พบใน 雷霆总诰 · 封神演义 · 北游记 · พระนามเต็ม 沧海涌潮伍元帅 พบในทำเนียบยุคหลัง

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 沧海涌潮伍元帅 ทีละคำ

ต้องบอกตามตรงก่อนว่าพระนามเต็ม 沧海涌潮伍元帅 ผมไม่พบในคัมภีร์ชั้นต้นฉบับใด พระนามนี้พบในทำเนียบสมัยใหม่ เช่นสารบัญของสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายกันในจีนปัจจุบัน ซึ่งให้หน้าที่ยันต์ของท่านว่า 「增智慧、祛厄」 คือเพิ่มปัญญาและขจัดเคราะห์ แต่ทุกคำในพระนามสะท้อนความเชื่อที่มีหลักฐานเก่าแก่มาก

沧海 (ชางไห่) แปลว่าทะเลกว้างสีคราม ในภาษาจีนคลาสสิกใช้หมายถึงมหาสมุทรอันไพศาล

涌潮 (หย่งเฉา) แปลว่าคลื่นที่พุ่งซัดขึ้น คำนี้ชี้ไปที่คลื่นยักษ์ไหลย้อนของแม่น้ำเฉียนถัง (钱塘江) ในมณฑลเจ้อเจียง ซึ่งชาวบ้านผูกไว้กับวิญญาณของอู่จื่อซวีมาตั้งแต่สมัยฮั่น

伍 (อู่) คือแซ่ ชื่อตัวคือ 员 ชื่อรองคือ 子胥 ควรระวังว่าแซ่ 伍 ต่างจากแซ่ 吴 ของจอมพลอู๋ 南极乌旸吴元帅 องค์ที่ 22 แม้ภาษาไทยจะสะกดใกล้กันมาก

元帅 (หยวนซ่วย) แปลว่าจอมพล ในคัมภีร์ยุคซ่ง–หยวน ท่านมียศเป็น 王 (ราชา) ในกองทัพของจอมพลจ้าวกงหมิง ไม่ใช่ 元帅 ยศจอมพลในพระนามนี้จึงเป็นการยกฐานะในทำเนียบยุคหลัง

อู่จื่อซวีในประวัติศาสตร์ ก่อนจะเป็นเทพ

ผมขอเล่าเพียงเท่าที่จำเป็นต่อการเข้าใจว่าท่านกลายเป็นเทพได้อย่างไร อู่จื่อซวีเป็นบุตรขุนนางรัฐฉู่ หลังบิดาและพี่ชายถูกกษัตริย์ฉู่ประหาร ท่านหนีไปรัฐอู๋ ช่วยกษัตริย์อู๋ทำให้รัฐเข้มแข็ง จนนำทัพบุกเมืองหลวงของรัฐฉู่ได้ แต่ในรัชกาลพระเจ้าฟูไช ท่านทัดทานไม่ให้ไว้ใจรัฐเยว่ แล้วถูกขุนนางคู่แข่งใส่ร้าย จนกษัตริย์พระราชทานกระบี่ให้ฆ่าตัวตาย

《史记》(พงศาวดารสื่อจี้) บรรพ 66 บันทึกว่าก่อนตาย ท่านสั่งให้ควักตาของตนไปแขวนไว้ที่ประตูตะวันออก เพื่อดูทัพเยว่เข้าเมือง พระเจ้าฟูไชกริ้ว 「乃取子胥尸盛以鸱夷革，浮之江中」 คือเอาศพใส่ถุงหนังแล้วลอยแม่น้ำ แต่ 「吴人怜之，为立祠于江上，因命曰胥山」 คือชาวอู๋สงสาร จึงตั้งศาลบูชาริมแม่น้ำ และเรียกภูเขาแห่งนั้นว่าภูเขาซวี ข้อความนี้เป็นหลักฐานลายลักษณ์อักษรที่เก่าที่สุดของการบูชาท่าน คือคนบูชาท่านตั้งแต่ศพเพิ่งลงน้ำ

จากผีผู้ถูกกระทำ สู่เทพแห่งคลื่น

ขั้นต่อมาคือการผูกวิญญาณของท่านเข้ากับคลื่น《吴越春秋》บท 夫差内传 เล่าเหตุการณ์เดียวกันแต่เพิ่มว่า หลังศพถูกโยนลงน้ำ 「子胥因随流扬波，依潮来往，荡激崩岸」 คือวิญญาณของท่านลอยตามกระแส ยกคลื่น ไปมาตามน้ำขึ้นลง และกระแทกตลิ่งพัง นี่คือจุดที่อู่จื่อซวีกลายเป็นคลื่นอย่างชัดเจนที่สุดในตัวบท

ความเชื่อนี้แพร่หลายมากจนนักคิดสมัยฮั่นตะวันออกอย่างหวังชง (王充) ต้องเขียนวิจารณ์ไว้ใน《论衡》บท 书虚 ว่ามีหนังสือเล่าว่า 「子胥恚恨，驱水为涛，以溺杀人」 คือจื่อซวีแค้นเคือง จึงต้อนน้ำให้เป็นคลื่นมาจมคน และบอกว่าในสมัยนั้น ที่ฮุ่ยจี ตันถู และเฉียนถัง 「皆立子胥之庙」 คือล้วนตั้งศาลของจื่อซวี เพื่อปลอบความแค้นและหยุดคลื่นร้าย หวังชงสรุปว่าเรื่องกษัตริย์ฆ่าท่านแล้วโยนลงน้ำเป็นจริง แต่เรื่องวิญญาณต้อนน้ำเป็นคลื่นนั้นไม่จริง ผมว่าข้อความนี้มีค่ามาก เพราะคำวิจารณ์ของหวังชงกลับกลายเป็นหลักฐานว่าการบูชาเทพคลื่นอู่จื่อซวีมีอยู่จริงอย่างกว้างขวางในศตวรรษแรก

จารึก《曹娥碑》ที่หานตันฉุน (邯郸淳) เขียนในสมัยฮั่นตะวันออก ยังเล่าว่าเฉาซวี (曹盱) ชาวซ่างอวี๋ ผู้ขับร้องร่ายรำบูชาเทพ 「汉安二年五月，时迎伍君，逆涛而上，为水所淹」 คือในเดือน 5 ปีฮั่นอันที่ 2 (ค.ศ. 143) เขาออกไปต้อนรับเทพอู่ ทวนคลื่นขึ้นไปแล้วจมน้ำ บุตรสาวชื่อเฉาเอ๋อกระโดดน้ำตามหาศพบิดา จนกลายเป็นเรื่องลูกกตัญญูที่มีชื่อ จารึกนี้แสดงว่าในสมัยนั้นมีพิธีต้อนรับเทพอู่กลางคลื่นในเดือน 5 แล้ว

ส่วนหนังสือรวมประวัติเทพสมัยหมิง《三教源流搜神大全》บรรพ 7 มีหัวข้อสั้นมากชื่อ 「潮神」 เขียนเพียงว่า 「即子胥人见其素车白马乘潮而出」 คือเทพคลื่นก็คือจื่อซวี ผู้คนเห็นท่านนั่งรถสีขาวเทียมม้าขาวขี่คลื่นออกมา ภาพม้าขาวกับยอดคลื่นสีขาวนี้กลายเป็นภาพจำของเทพคลื่นแห่งเฉียนถังมาจนถึงปัจจุบัน

ทำไมเทพคลื่นจึงอยู่ในกรมสายฟ้า

คำถามที่ผมตั้งไว้ตั้งแต่ต้นคือ เทพแห่งคลื่นมาอยู่ในชุดเทพเจ้าสายฟ้าได้อย่างไร คำตอบที่ชัดที่สุดอยู่ใน《吴越春秋》บท 勾践伐吴外传 ซึ่งเล่าว่าเมื่อทัพเยว่บุกมาใกล้เมืองอู๋ ทหารมองไปที่กำแพงด้านใต้ แล้ว 「见伍子胥头巨若车轮，目若耀电，须发四张，射于十里」 คือเห็นศีรษะของอู่จื่อซวีใหญ่เท่ากงล้อเกวียน ดวงตาวาบดั่งฟ้าแลบ หนวดและผมกระจายทั้งสี่ทิศ เปล่งแสงไปสิบลี้ ทัพเยว่หวาดกลัวจนต้องหยุดทัพ และในคืนนั้นเอง 「暴风疾雨，雷奔电激，飞石扬砂，疾于弓弩」 คือพายุกระหน่ำ ฝนสาด ฟ้าร้องคำรามฟ้าแลบแปลบปลาบ หินปลิวทรายฟุ้งเร็วกว่าลูกธนู จนทัพเยว่แตกถอย ต่อมาท่านมาเข้าฝันขุนนางเยว่ บอกว่ารู้ดีว่ารัฐเยว่ต้องได้เมืองอู๋ เพราะเป็นลิขิตฟ้า แต่ใจยังไม่อาจทน จึงทำลมฝนให้ถอยทัพไปก่อน แล้วบอกให้เข้าทางประตูตะวันออกแทน

หนังสือ《钱塘遗事》สมัยหยวน บท 伍子胥庙 ก็ยกบันทึกของศาลบนเขาอู๋ซานในหางโจวว่า วิญญาณของท่าน 「随流扬波，依潮来往，犹能激为疾风甚雨，奔雷激电」 คือลอยตามกระแส ไปมาตามน้ำขึ้นลง และยังบันดาลลมแรง ฝนหนัก ฟ้าร้องคำราม ฟ้าแลบแปลบปลาบได้ ในขณะที่ทัพเยว่เข้าเมือง

สองข้อความนี้ทำให้ผมเห็นภาพว่า ในสายตาคนโบราณ อู่จื่อซวีไม่ได้มีพลังแค่คลื่น แต่มีพลังของพายุทั้งพายุ คือลม ฝน ฟ้าร้อง และฟ้าแลบ การที่ทำเนียบยุคหลังยกท่านเป็นจอมพลในกรมสายฟ้าจึงมีรากที่เข้าใจได้ แม้คัมภีร์พิธีกรรมจะไม่ได้เรียกท่านว่าจอมพลสายฟ้าโดยตรง ใครอยากเห็นภาพรวมของกรมสายฟ้า อ่านต่อได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

อู่จื่อซวีในคัมภีร์เต๋า: ขุนพลราชาของจอมพลจ้าว

ผมค้น《道法会元》(แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน — คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ) ทั้งเล่ม พบชื่อ 伍员 ในตำราของจอมพลจ้าวกงหมิงสี่บรรพ ไม่พบคำว่า 伍元帅 潮神 หรือ 涌潮 เลย จอมพลจ้าวในชุดนี้คือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 11 正一玄坛赵元帅

บรรพ 232: เพิ่มเป็นสิบขุนพลราชา

ตำรา 正一玄坛赵元帅秘法 ไล่รายชื่อ "แปดขุนพลราชา" (八王猛将) ของจอมพลจ้าว เช่น 正一那咤王吴宛 และ 蛮雷尽命王唐开 แล้วเขียนต่อว่า 「添伍员、白起，为十王猛将。各头盔金甲如将军状」 คือ "เพิ่มอู่หยวนกับไป๋ฉี่ รวมเป็นสิบขุนพลราชา ทุกองค์สวมหมวกเกราะและเกราะทองแบบแม่ทัพ" ไป๋ฉี่ (白起 — แต้จิ๋ว เป๊ะคี้ / จีนกลาง ไป๋ฉี่) คือแม่ทัพรัฐฉินผู้มีชื่อในประวัติศาสตร์เช่นกัน ทั้งสองจึงเป็นแม่ทัพจริงในประวัติศาสตร์ที่ถูกผนวกเข้ามาในกองทัพของจอมพลจ้าว

บรรพ 235: ตำแหน่ง รูปลักษณ์ และยันต์แยกคน

ตำรา 正一玄坛飞虎都督赵元帅秘法 ให้รายละเอียดมากที่สุด ข้อความที่ยกมาได้สั้น ๆ มีดังนี้

• 「忠孝威惠显圣王天下都伤王伍员，字子胥」 — "ราชาผู้ภักดีกตัญญู ทรงเดชและเมตตา สำแดงความศักดิ์สิทธิ์ ราชาผู้คุมการบาดเจ็บทั่วหล้า อู่หยวน ชื่อรองจื่อซวี"
• 「怒容，银头盔，铁甲紫罩袍，手执大刀」 — "สีหน้าโกรธ หมวกเกราะเงิน เกราะเหล็ก เสื้อคลุมสีม่วง มือถือง้าวใหญ่"
• 「背虎皮袋，中有冷寒炁出，绿靴」 — "สะพายถุงหนังเสือ ในถุงมีไอเย็นพวยพุ่งออกมา สวมรองเท้าบู๊ตเขียว"

ส่วนที่น่าสนใจที่สุดของบรรพนี้คือยันต์ชื่อ 离散符 (แต้จิ๋ว ลี้ซ่วงฮู้ / จีนกลาง หลีซ่านฝู — ยันต์ทำให้แยกจากกัน) ซึ่งเขียนชื่อ 伍员 กับ 白起 ลงในยันต์ แล้วให้ผู้ประกอบพิธีนึกภาพว่า 「白起划地化作坑，伍员运化五山立坑上」 คือไป๋ฉี่ขีดดินเป็นหลุม อู่หยวนบันดาลภูเขาห้าลูกตั้งทับบนหลุม แล้วทั้งสองพาคนหนึ่งไปทางตะวันออก อีกคนไปทางตะวันตก มีภูเขาห้าลูกขวางกั้นไว้ บทบาทนี้ไม่เกี่ยวกับคลื่นหรือน้ำเลย แต่ใช้พลังของแม่ทัพผู้แข็งแกร่งแยกคนที่ไม่ควรอยู่ด้วยกัน ผมเล่าถึงระดับโครงสร้างตามที่ตีพิมพ์เท่านั้น ไม่คัดอักขระยันต์หรือคาถาเต็มครับ

บรรพ 236 และ 240: ราชาผู้ทวงแค้น

บรรพ 236 ตำรา 正一龙虎玄坛大法 เรียกท่านด้วยตำแหน่งที่ต่างออกไป คือ 「统辖二王无比报雠王伍员，天下都猖王白起」 คือ "สองราชาผู้บัญชาการ ราชาผู้ทวงแค้นอย่างไม่มีใครเทียบ อู่หยวน และราชาผู้ดุร้ายทั่วหล้า ไป๋ฉี่" สังเกตว่าตำแหน่งของทั้งสองในบรรพ 235 กับ 236 สลับกันบางส่วน ตำแหน่ง 报雠王 (ราชาผู้ทวงแค้น) ในบรรพ 235 เป็นของไป๋ฉี่ แต่บรรพ 236 ให้เป็นของอู่หยวน ซึ่งผมว่าเข้ากับชีวิตของอู่จื่อซวีผู้มีชื่อเสียงเรื่องการแก้แค้นให้บิดามากกว่า ส่วนบรรพ 240 มีคาถาเรียกขุนพลราชาว่า 「伍员白起，十大蛮王」 คืออู่หยวนกับไป๋ฉี่เป็นหนึ่งในสิบราชาผู้ดุร้าย

สรุปคือในคัมภีร์พิธีกรรม อู่จื่อซวีไม่ใช่จอมพลเอกเทศ แต่เป็นขุนพลราชาใต้จอมพลจ้าว และบทบาทในคัมภีร์ก็ไม่เกี่ยวกับคลื่นเลย บทบาทเทพคลื่นมาจากพงศาวดารและความเชื่อพื้นบ้าน ส่วนชื่อ 沧海涌潮 เป็นการรวมสองสายนี้เข้าด้วยกันในทำเนียบยุคหลัง

รูปลักษณ์ของจอมพลอู่

• ปางขุนพลตามบรรพ 235: สีหน้าโกรธ หมวกเกราะเงิน เกราะเหล็ก เสื้อคลุมทับสีม่วง ถือง้าวใหญ่ สะพายถุงหนังเสือที่มีไอเย็นพวยพุ่ง รองเท้าบู๊ตเขียว ภาพปกของบทความนี้วาดตามปางนี้ และเติมคลื่นยักษ์ตามฐานะเทพคลื่น
• ปางขุนพลตามบรรพ 232: สวมหมวกเกราะและเกราะทองแบบแม่ทัพ เหมือนขุนพลราชาองค์อื่น
• ปางเทพคลื่นตาม《搜神大全》: นั่งรถสีขาวเทียมม้าขาว ขี่คลื่นออกมา
• ปางวิญญาณตาม《吴越春秋》: ศีรษะใหญ่เท่ากงล้อเกวียน ดวงตาวาบดั่งฟ้าแลบ หนวดผมกระจายทั้งสี่ทิศ
• รูปขุนนาง: ศาลอู่เซี่ยงฉือ (伍相祠) ที่ประตูผานเหมินในซูโจวมีรูปของท่าน ส่วนในไต้หวัน ท่านอยู่ในกลุ่มเทพน้ำในฐานะ 伍大夫 (ขุนนางอู่) ไม่ใช่จอมพล

ผมเห็นว่ารายละเอียดถุงหนังเสือที่มีไอเย็นในบรรพ 235 สวยที่สุดในบรรดาคำบรรยายขุนพลที่ผมอ่านมาในชุดนี้ และเข้ากับเทพแห่งน้ำได้อย่างประหลาด แม้คัมภีร์จะไม่ได้อธิบายว่าไอเย็นนั้นหมายถึงอะไรก็ตาม

การบูชาจากราชสำนักจนถึงศาลเจ้าปัจจุบัน

อู่จื่อซวีเป็นองค์ที่มีหลักฐานการบูชาจริงมากที่สุดองค์หนึ่งในชุดนี้ ไม่ใช่ในฐานะจอมพลสายฟ้า แต่ในฐานะเทพคลื่นและเทพผู้คุ้มครองแผ่นดินอู๋

• ราชสำนักหลายยุค: วิกิพีเดียภาษาจีนสรุปว่าจักรพรรดิถังเจาจงแต่งตั้งท่านเป็น 惠侯 กษัตริย์อู๋เยว่เฉียนหลิวเลื่อนเป็น 吴安王 และจักรพรรดิซ่งเจินจงพระราชทานป้าย 「忠清」 พร้อมยศ 英烈王
• ศาลบนเขาอู๋ซาน หางโจว: 《钱塘遗事》บันทึกว่าศาลอยู่บนยอดเขาอู๋ซาน เหนือถนนหลวงที่ประตูเฉาเทียน ในรัชกาลซ่งหลี่จงศาลถูกไฟไหม้ ราชสำนักพระราชทานเงินสร้างใหม่ที่เดิม จักรพรรดิพระราชทานป้าย 「忠清」 สร้างหอเหนือประตูพร้อมป้ายพระอักษร 「英卫之阁」 และ 「每岁春秋醮祭，命学士院降付青词」 คือให้ประกอบพิธีบูชาแบบเต๋าทุกฤดูใบไม้ผลิและใบไม้ร่วง โดยสำนักราชบัณฑิตเป็นผู้แต่งฎีกาถวาย ข้อนี้เป็นหลักฐานว่านักพรตเต๋าประกอบพิธีให้ท่านในราชสำนักซ่งจริง ต้องบอกด้วยว่าเรื่องป้าย 忠清 สองแหล่งนี้ให้ชื่อจักรพรรดิไม่ตรงกัน วิกิพีเดียว่าเป็นซ่งเจินจง ส่วน《钱塘遗事》ว่าเป็นซ่งหลี่จง
• ลุ่มแม่น้ำแยงซี: บทความในคอลัมน์ผู้เขียนอิสระของสำนักข่าวเผิงไพ่ (澎湃新闻) อธิบายว่าทั่วประเทศมีศาลอู่หยวน (伍员庙) มากมาย โดยเฉพาะลุ่มแม่น้ำแยงซีตอนกลางและตอนล่าง ผู้คนบูชาท่านเพื่อขอให้ผืนน้ำสงบ ยกย่องเป็นเทพแม่น้ำและเทพฝน ในสมัยสุยถังเครื่องเซ่นต้องมีวัวและสุรา และตั้งแต่สมัยซ่งท่านกลายเป็นเทพผู้คุ้มครองแผ่นดินอู๋ จนมีศาลเจ้าที่ที่บูชาท่านด้วย
• ศาลซวีหวางที่ซวีโข่ว ซูโจว: สมาคมตระกูลอู่ระดับโลกประกาศว่า ตั้งแต่ปี 2007 ศาลซวีหวาง (胥王园) จัดพิธีเซ่นไหว้อู่จื่อซวีทุกเทศกาลตวนอู่ และครั้งที่ 18 จัดในเทศกาลตวนอู่ปี 2024
• ไต้หวัน: ท่านได้รับการบูชาในกลุ่มเทพน้ำ 水仙尊王 (แต้จิ๋ว จุ้ยเซียงจุงอ๋อง / จีนกลาง สุ่ยเซียนจุนหวัง — ราชาแห่งเซียนน้ำ) ซึ่งพ่อค้าและชาวเรือนับถือ วิกิพีเดียภาษาจีนระบุว่าศาล 笨港水仙宫 ที่เจียอี้บูชาพระเจ้าอวี่ร่วมกับอู่หยวน ชวีหยวน หลู่ปาน และเซี่ยงอวี่ ส่วนศาล 全台祀典大天后宫 และ 台郡三郊水仙宫 ที่ไถหนานบูชาเทพน้ำห้าองค์ โดยมีอู่จื่อซวีในนาม 伍大夫 อยู่ด้วย ชาวเรือสมัยก่อนยังมีธรรมเนียมเมื่อเจอพายุ ให้ทุกคนร้องเลียนเสียงฆ้องกลองแล้วทำท่าพายเรือ เพื่อขอให้ราชาเซียนน้ำช่วย
• ประเทศไทย: ผมยังไม่พบข้อมูลที่ตรวจได้เกี่ยวกับศาลที่บูชาอู่จื่อซวีหรือจอมพลอู่ในไทย

อู่จื่อซวีกับเทศกาลไหว้บ๊ะจ่าง

คนไทยเชื้อสายจีนส่วนใหญ่รู้ว่าเทศกาลไหว้บ๊ะจ่างรำลึกถึงชวีหยวน แต่หลักฐานเก่าบอกว่าในแถบอู๋และเยว่ เทศกาลนี้ผูกกับอู่จื่อซวีด้วย หนังสือ《荆楚岁时记》สมัยหกราชวงศ์ ยกจารึก《曹娥碑》ที่เล่าว่า 「五月五日，时迎伍君，逆涛而上，为水所淹」 แล้วสรุปว่า 「斯又东吴之俗，事在子胥，不关屈平也」 คือ "นี่เป็นอีกธรรมเนียมหนึ่งของแถบอู๋ตะวันออก เป็นเรื่องของจื่อซวี ไม่เกี่ยวกับชวีผิง (ชวีหยวน)" ผมเคยเล่าเรื่องเทศกาลนี้ไว้ในบทความเทศกาลไหว้บ๊ะจ่าง ซึ่งเอ่ยถึงการรำลึกอู่จื่อซวีในเจียงซูและเจ้อเจียงไว้ด้วย พิธีที่ศาลซวีหวางในซูโจวทุกวันตวนอู่ ก็คือการสืบความเชื่อนี้มาจนถึงปัจจุบัน

ชื่อที่มักสับสน

• จอมพลอู๋ องค์ที่ 22: แซ่ 吴 ไม่ใช่ 伍 และเป็นขุนพลไฟผู้รักษาโรคตามคัมภีร์บรรพ 121 คนละองค์โดยสิ้นเชิง ในภาษาแต้จิ๋วไทยทั้งสองแซ่อาจถอดเป็นเสียง "โง้ว" ใกล้กัน จึงควรดูอักษรจีนหรือพินอินแต้จิ๋วประกอบ (伍 ngou2 กับ 吴 ghou5)
• 吴宛 ขุนพลราชาของจอมพลจ้าว: อยู่ในกองทัพเดียวกับอู่หยวนในบรรพ 232 แต่แซ่ 吴 และเป็นคนละองค์
• ไป๋ฉี่: คู่ของอู่หยวนในตำราของจอมพลจ้าว เป็นแม่ทัพรัฐฉิน ไม่ใช่องค์เดียวกัน
• ชวีหยวน: ผู้ที่คนส่วนใหญ่ผูกกับเทศกาลไหว้บ๊ะจ่าง เป็นคนละคน แม้ในไต้หวันทั้งสองจะได้รับการบูชาในกลุ่มเทพน้ำเดียวกัน
• 伍大夫 ในไต้หวัน: คืออู่จื่อซวีองค์เดียวกัน แต่บูชาในฐานะขุนนาง ไม่ใช่จอมพลสายฟ้า

มุมมองของผมต่อจอมพลอู่

สิ่งที่ผมประทับใจในเรื่องของอู่จื่อซวีคือการแปรความแค้นเป็นการคุ้มครอง ศพของท่านถูกโยนลงน้ำอย่างไม่เป็นธรรม แต่ชาวบ้านกลับตั้งศาลบูชาตั้งแต่วันนั้น และขอให้ท่านช่วยให้คลื่นสงบ ช่วยให้เรือปลอดภัย ช่วยให้ฝนตกตามฤดู แม้แต่ฉากที่วิญญาณท่านเรียกพายุใส่ทัพเยว่ พงศาวดารก็จบว่าท่านเปิดทางให้ทัพเยว่เข้าทางประตูตะวันออก เพราะรู้ว่าเป็นลิขิตฟ้า ผมว่านี่คือภาพของความภักดีที่รู้จักขีดจำกัดของตัวเอง

ในฐานะคนที่นับถือมหาเทพสายฟ้า ผมเห็นว่าการที่ทำเนียบยกอู่จื่อซวีเข้ามาในกรมสายฟ้า สอนว่าสายฟ้าไม่ได้มีไว้ลงโทษอย่างเดียว แต่เป็นพลังของความเที่ยงธรรมที่คนถูกกระทำฝากความหวังไว้ ส่วนตำแหน่งราชาผู้ทวงแค้นในคัมภีร์ ผมเข้าใจว่าเป็นพลังที่นักพรตเรียกมาจัดการสิ่งร้าย ไม่ใช่การส่งเสริมให้คนแก้แค้นกันครับ

คำถามที่พบบ่อย

沧海涌潮伍元帅 คือใคร

คืออู่จื่อซวี (伍子胥) ขุนนางผู้ภักดีแห่งรัฐอู๋ในยุคชุนชิว ที่ทำเนียบยุคหลังยกเป็นจอมพลในกรมสายฟ้า ความเชื่อพื้นบ้านบูชาท่านเป็นเทพคลื่นแห่งแม่น้ำเฉียนถัง ส่วนคัมภีร์《道法会元》ให้ท่านเป็นหนึ่งในสิบขุนพลราชาในกองทัพของจอมพลจ้าวกงหมิง

ทำไมอู่จื่อซวีจึงเป็นเทพคลื่น

เพราะศพของท่านถูกใส่ถุงหนังโยนลงแม่น้ำ และ《吴越春秋》เล่าว่าวิญญาณท่านลอยตามกระแส ยกคลื่น ไปมาตามน้ำขึ้นลง ชาวบ้านริมแม่น้ำจึงตั้งศาลบูชาเพื่อขอให้คลื่นสงบ ตั้งแต่สมัยฮั่นมีศาลของท่านที่ฮุ่ยจี ตันถู และเฉียนถังแล้ว

อู่จื่อซวีเกี่ยวกับสายฟ้าอย่างไร

《吴越春秋》เล่าว่าเมื่อทัพเยว่บุกเมืองอู๋ ทหารเห็นศีรษะของท่านใหญ่เท่ากงล้อ ดวงตาวาบดั่งฟ้าแลบ และคืนนั้นเกิดพายุ ฝน ฟ้าร้อง ฟ้าแลบ จนทัพเยว่แตกถอย《钱塘遗事》ก็บันทึกว่าวิญญาณท่านบันดาลลมฝนฟ้าร้องฟ้าแลบได้ นี่คือรากของการยกท่านเป็นจอมพลสายฟ้า

ในคัมภีร์เต๋า อู่จื่อซวีมีตำแหน่งอะไร

ใน《道法会元》บรรพ 232 ท่านเป็นหนึ่งในสิบขุนพลราชาของจอมพลจ้าวกงหมิง คู่กับไป๋ฉี่ บรรพ 235 เรียกท่านว่าราชาผู้ภักดีกตัญญู สวมหมวกเกราะเงิน ถือง้าวใหญ่ สะพายถุงหนังเสือ และใช้ชื่อท่านในยันต์แยกคน ส่วนบรรพ 236 เรียกว่าราชาผู้ทวงแค้นอย่างไม่มีใครเทียบ

อู่จื่อซวีเกี่ยวข้องกับเทศกาลไหว้บ๊ะจ่างอย่างไร

หนังสือ《荆楚岁时记》บอกว่าในแถบอู๋ตะวันออก การแข่งเรือวันที่ 5 เดือน 5 เป็นเรื่องของอู่จื่อซวี ไม่เกี่ยวกับชวีหยวน โดยอ้างจารึก《曹娥碑》ที่เล่าว่ามีพิธีต้อนรับเทพอู่กลางคลื่นในเดือน 5 ปัจจุบันศาลซวีหวางในซูโจวยังจัดพิธีเซ่นไหว้ท่านทุกวันตวนอู่

บทสรุป

沧海涌潮伍元帅 คือการรวมเอาสามชั้นของอู่จื่อซวีไว้ในพระนามเดียว ชั้นแรกคือขุนนางผู้ภักดีที่ถูกประหารใน《史记》 ชั้นที่สองคือเทพคลื่นและผู้บันดาลพายุฟ้าร้องใน《吴越春秋》《论衡》และ《钱塘遗事》 และชั้นที่สามคือขุนพลราชาของจอมพลจ้าวในคัมภีร์《道法会元》 หลักฐานการบูชาของท่านแน่นหนากว่าหลายองค์ในชุดนี้ ทั้งในราชสำนัก ศาลเจ้าในซูโจวและหางโจว และเทพน้ำของไต้หวัน ส่วนเรื่องที่ยังยืนยันไม่ได้คือที่มาของสมญา 沧海涌潮 และฐานะจอมพลในทำเนียบ ซึ่งผมยังไม่พบในคัมภีร์ชั้นต้น รวมทั้งวันประสูติที่ไม่มีหลักฐาน ผมจึงขอให้ผู้อ่านจำท่านในฐานะขุนนางผู้ภักดีที่กลายเป็นคลื่นและพายุ เพื่อคุ้มครองคนที่ยังอยู่ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《史记》บรรพ 66 伍子胥列传 การตายและการตั้งศาลที่ภูเขาซวี (วิกิซอร์ซ)
• 《吴越春秋》夫差内传 วิญญาณไปมาตามคลื่น (วิกิซอร์ซ)
• 《吴越春秋》勾践伐吴外传 ศีรษะใหญ่เท่ากงล้อและพายุฟ้าร้องฟ้าแลบ (วิกิซอร์ซ)
• 《论衡》บท 书虚 คำวิจารณ์ของหวังชงเรื่องจื่อซวีต้อนน้ำเป็นคลื่น (วิกิซอร์ซ)
• จารึก《曹娥碑》เรื่องพิธีต้อนรับเทพอู่กลางคลื่น (วิกิซอร์ซ)
• 《荆楚岁时记》ข้อความ 事在子胥，不关屈平 (วิกิซอร์ซ)
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 7 หัวข้อ 潮神 (วิกิซอร์ซ)
• 《钱塘遗事》บท 伍子胥庙 ศาลบนเขาอู๋ซานและพิธีบูชาทุกฤดู (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 232–240 ตำราจอมพลจ้าวกงหมิงที่มี 伍员 (道人家)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 伍子胥 การแต่งตั้งของราชสำนักและฐานะเทพคลื่น
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 水仙尊王 กลุ่มเทพน้ำและศาลในไต้หวัน
• บทความ 敬奉为神 อู่จื่อซวีในตำนานและความเชื่อพื้นบ้าน (คอลัมน์ผู้เขียนอิสระ สำนักข่าวเผิงไพ่)
• สมาคมตระกูลอู่ระดับโลก: ประกาศพิธีเซ่นไหว้อู่จื่อซวีครั้งที่ 18 ที่ศาลซวีหวาง ซูโจว 2024
• สารบัญสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ใช้พระนาม 沧海涌潮伍元帅 (ร้านหนังสือเก่าออนไลน์)