จั่นเจามีตัวตนจริงไหม? ไม่มีในบันทึกสมัยซ่ง 'แมวหลวง' เกิดจากนักเล่านิทานสมัยชิง และเดิม 'แมว' ในเรื่องเปาบุ้นจิ้นคือแมวของพระพุทธเจ้า

กล่องข้อมูลด่วน

คำตัดสิน	[แต่ง] ไม่มีจั่นเจาใน《宋史》 จารึกหลุมศพ หรือตำราใดก่อนราชวงศ์ชิง (ค้นทั้งคลังวิกิซอร์ซ 28 ต.ค. 2026)
ตัวละคร	จั่นเจา (展昭 จั่น เจา · แต้จิ๋ว เตี๋ยง เชียว) ชื่อรอง 熊飞 ฉายา "แมวหลวง" (御猫) และ "จอมยุทธ์ใต้" (南侠) (นิยาย)
เกิดที่ไหน	สายนิทานของสืออวี้คุน (石玉昆 ราว 1810–1871) → ฉบับจด《龙图耳录》→ นิยาย《三侠五义》1879: ตอนที่ 3 โผล่ครั้งแรก · ตอนที่ 22 ได้ฉายาแมวหลวง
"แมว" ก่อนจั่นเจา	นิยายหมิง《百家公案》ตอนที่ 58: แมวหน้าหยก (玉面猫) ของพระพุทธเจ้าปราบปีศาจหนูห้าตัว (นิยาย)
ตำแหน่งจริงที่ใกล้ที่สุด	带御器械 ผู้ถือเครื่องหลวงข้างฮ่องเต้ ปี 1035 จำกัดไม่เกิน 6 คน — ไม่ได้ประจำศาลไคฟง
ในละคร 1993	คดีสุดท้าย 五鼠闹东京 "ห้าหนูคะนองกรุง" (ตอน 232–236) (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย)

---

บทนำ

ในละครเปาบุ้นจิ้น ชายชุดแดงถือกระบี่ที่ยืนข้างเปาบุ้นจิ้น (包拯 เปาเจิ่ง) คือจั่นเจา (展昭 จั่น เจา) "แมวหลวง" ในละคร《包青天》ฉบับปี 1993 ที่ช่อง 3 นำมาฉายราวปี 2537–2538 ส่วนผู้เขียนจำได้ว่าเริ่มฉายปี 2537

คำถามที่คนไทยพิมพ์ค้นตามมาคือ จั่นเจามีตัวตนจริงไหม เป็นองครักษ์ตัวจริงของเปาบุ้นจิ้นหรือเปล่า

ผมจะแยกเรื่องนี้เป็นสามชั้น คือ เอกสารสมัยซ่ง นิยายสมัยหมิง–ชิง และละครที่คนไทยดู แล้ววางต้นฉบับจีนให้ดูทีละชิ้น ตอนนี้เป็นตอนเปิดภาค 2 "คนรอบตัวในละคร ใครมีจริง" ในชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) ส่วนลูกน้องตัวจริงของเปาบุ้นจิ้นและเรื่องที่เขาเคยถูกวิจารณ์ ผมเล่าไว้ในตอนด้านที่ไม่สมบูรณ์แบบของเปาบุ้นจิ้น

เปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับเปาบุ้นจิ้น

ตอนดูหนัง ผมไม่เชื่อว่าจั่นเจามีตัวจริงครับ ทั้งที่ผมชอบทุกตัวละครในทีมไคฟง ไม่มีตัวโปรดตัวเดียว และเรื่องจั่นเจากับห้าหนูก็เป็นหนึ่งในสามเรื่องที่ผมยังจำได้

แต่ความไม่เชื่อของคนดูไม่ใช่หลักฐาน แมวหลวงมาจากไหน ตอนนี้ผมจึงวางชีวิตจั่นเจาใน《三侠五义》เทียบกับนิยายหมิง《百家公案》คำนำของหูซื่อ และ《宋史》ทีละประโยค

ชื่อบุคคลและคัมภีร์ในบทความนี้

ชื่อในบทความนี้ใช้ชื่อที่คนไทยรู้จักจากละครและหนังสือแปล กำกับอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก ส่วนคำอ่านแต้จิ๋วในตารางเป็นสำเนียงเท่งไฮ้ (澄海) เลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้คือเลขตอน (回) ของฉบับภาษาจีน

简体	พินอิน	อ่านจีนกลาง	แต้จิ๋ว (澄海)	หมายเหตุ
展昭	Zhǎn Zhāo	จั่น เจา	เตี๋ยง เชียว	จั่นเจา ตัวละครหลัก (นิยาย)
熊飞	Xióng Fēi	สฺยง เฟย	ฮิ้ง ฮุย	ชื่อรองของจั่นเจา
御猫	Yù māo	อวี้เมา	หงือ เมา	"แมวหลวง" ฉายาในตอนที่ 22
南侠	Nán xiá	หนานเสีย	นั้ง เฮียก	"จอมยุทธ์ใต้"
包拯	Bāo Zhěng	เปา เจิ่ง	เปา จิ๋ง	เปาบุ้นจิ้น ตัวจริง
白玉堂	Bái Yùtáng	ไป๋ อวี้ถัง	แป๊ะ เง็ก ทั้ง	ไป๋อวี้ถัง "หนูขนแพร" หนูตัวที่ห้า
五鼠	Wǔ shǔ	อู่สู่	โหงว ชื้อ	ห้าหนู
卢方 · 韩彰 · 徐庆 · 蒋平	Lú Fāng · Hán Zhāng · Xú Qìng · Jiǎng Píng	หลู ฟาง · หาน จาง · สฺวี ชิ่ง · เจี่ยง ผิง	โล้ว ฮวง · ฮั้ง เจียง · ซื้อ เข่ง · เจี๋ย เพ้ง	หนูอีกสี่ตัว
欧阳春	Ōuyáng Chūn	โอวหยาง ชุน	เอาเอี้ยง ชุง	"จอมยุทธ์เหนือ" (北侠)
丁月华	Dīng Yuèhuá	ติง เยว่ฮฺวา	เต็ง เงื๊วะ ฮั้ว	คู่หมั้นและภรรยาในนิยาย
石玉昆	Shí Yùkūn	สือ อวี้คุน	เจี๊ยะ เง็ก คุง	นักเล่านิทานสมัยชิง
胡适	Hú Shì	หู ซื่อ	โอ๊ว เส็ก	นักวิชาการ ผู้เขียนคำนำ 1925
公孙策	Gōngsūn Cè	กงซุน เช่อ	กง ซุง เฉะ	ที่ปรึกษาศาลไคฟงในนิยาย
玉面猫	yùmiàn māo	อวี้เมี่ยนเมา	เง็ก หมิ่ง เมา	แมวหน้าหยก แมวเทพในนิยายหมิง
带御器械	dài yù qìxiè	ไต้อวี้ชี่เซี่ย	ตั่ว หงือ ขี่ ไห	ตำแหน่งจริงสมัยซ่ง
陷空岛	Xiànkōng dǎo	เซี่ยนคงเต่า	หั่ง คง เต๋า	เกาะของห้าหนู
冲霄楼	Chōngxiāo lóu	ชงเซียวโหลว	ชง เซียว เล้า	ที่ไป๋อวี้ถังตายในนิยาย
巨阙 · 湛卢	Jùquè · Zhànlú	จฺวี้เชฺวีย · จั้นหลู	กื๋อ เขฺวะ · จั่ง โล้ว	ดาบในนิยาย
耀武楼	Yàowǔ lóu	เย่าอู่โหลว	เอี๋ยว บู๋ เล้า	หอที่จั่นเจาได้ฉายา
金龙寺	Jīnlóng sì	จินหลงซื่อ	กิง เล้ง หยี่	วัดที่จั่นเจาช่วยเปาบุ้นจิ้น
武进	Wǔjìn	อู่จิ้น	บู๋ จิ่ง	บ้านเกิดในนิยาย
阳湖拳	Yánghú quán	หยางหูเฉวียน	เอี้ยง โอ้ว คุ้ง	มวยหยางหู ตำนานฉางโจว
三侠五义	Sān xiá wǔ yì	ซานเสียอู่อี้	ซัง เฮียก อู๋ หงี	นิยาย 1879
七侠五义	Qī xiá wǔ yì	ชีเสียอู่อี้	ฉิก เฮียก อู๋ หงี	"เจ็ดผู้กล้าห้าผู้ทรงธรรม" (1889)
百家公案	Bǎijiā gōng'àn	ไป่เจีย กงอั้น	เปะ กา กง อั่ง	นิยายหมิง
龙图公案	Lóngtú gōng'àn	หลงถู กงอั้น	เล้ง ตู๊ กง อั่ง	"เปาเล่งถูกงอั้น" ในฉบับแปลไทย
龙图耳录	Lóngtú ěrlù	หลงถู เอ่อร์ลู่	เล้ง ตู๊ ยื้อ ล็อก	ฉบับจดคำเล่าของสืออวี้คุน
何家劲	Hé Jiājìn	เหอ เจียจิ้ง	—	นักแสดงจั่นเจา ละคร 1993
甄志强	Zhēn Zhìqiáng	เจิน จื้อเฉียง	—	เจิ้นจื้อเฉียง (ชื่อไทยตาม Sanook) นักแสดงจั่นเจาฉบับ ATV

1. ฉากที่ทุกคนจำได้: "แมวหลวง" ข้างกายเปาบุ้นจิ้น

จั่นเจา เปาบุ้นจิ้น สองชื่อนี้คนไทยพูดคู่กันเสมอ ในละคร 1993 จั่นเจาคือมือขวาที่ออกไปจับคนร้ายแทบทุกคดี เช่นในคดีจับผังอวี้ (庞昱 ผาง อวี้) ลูกชายราชครูผัง (ตอน 30–34) จั่นเจาเป็นคนช่วยเหยื่อและจับตัวผังอวี้ (ละคร) ส่วนราชครูผังในละครกับตัวจริงต่างกันแค่ไหน อยู่ในตอนเปาบุ้นจิ้นประหารราชครูผังจริงไหม

แต่ก่อนจะมีละคร จั่นเจามีชีวิตครบทั้งชีวิตอยู่ในนิยายเล่มหนึ่งแล้ว ผมขอวางตามลำดับตอนให้ดู

จั่นเจาคือใครในนิยาย

จั่นเจาโผล่ครั้งแรกในนิยาย《三侠五义》(ซานเสียอู่อี้) ตอนที่ 3「金龙寺英雄初救难」ตอนนั้นเปาบุ้นจิ้นยังเป็นบัณฑิตเดินทางไปสอบ เจอชายหนุ่มอายุราวยี่สิบที่ร้านอาหาร พอถามชื่อ อีกฝ่ายตอบว่า

「小弟姓展名昭，字熊飞。」

"ข้าน้อยแซ่จั่น ชื่อเจา ชื่อรองสฺยงเฟย" —《三侠五义》第三回

คืนนั้นเปาบุ้นจิ้นไปพักที่วัดจินหลง (金龙寺 จินหลงซื่อ) ซึ่งพระในวัดเป็นโจร จั่นเจาใช้ดาบจฺวี้เชฺวีย (巨阙) ฟันห่วงเหล็กประตูพาเขาหนีออกมา (นิยาย) จากนั้นจั่นเจาก็โผล่มาช่วยเป็นระยะ ทั้งช่วยจับผังอวี้ในตอนที่ 14 และบุกสวนราชครูผังในตอนที่ 20–21

ในนิยาย จั่นเจาใช้วิชาตัวเบา ลูกดอกแขนเสื้อ (袖箭) และดาบ ได้ฉายาว่า "จอมยุทธ์ใต้" (南侠 หนานเสีย) คู่กับ "จอมยุทธ์เหนือ" (北侠) โอวหยางชุน (欧阳春 โอวหยาง ชุน) (นิยาย)

ฉายา "แมวหลวง" มาจากประโยคเดียวของฮ่องเต้

ฉายาที่ทำให้จั่นเจาดังที่สุดเกิดในตอนที่ 22「耀武楼南侠封护卫」ฮ่องเต้ในนิยายเสด็จหอเย่าอู่ (耀武楼 เย่าอู่โหลว) เพื่อทอดพระเนตรฝีมือจั่นเจา ทั้งฟันดาบ ยิงลูกดอก แล้วจั่นเจาก็ไต่เสาขึ้นไปบนหลังคา ฮ่องเต้อุทานออกมาว่า

「这哪里是个人，分明是朕的御猫一般。」

"นี่ที่ไหนเป็นคน ชัด ๆ ว่าเหมือนแมวหลวงของเรา" —《三侠五义》第二十二回

นิยายเล่าต่อว่า เพราะฮ่องเต้ตรัสคำว่า "御猫" ออกมาเอง จอมยุทธ์ใต้จึงได้ฉายานี้ไปตลอด แล้วก็มีพระราชโองการ

「展昭为御前四品带刀护卫，就在开封府供职。」

"ให้จั่นเจาเป็นองครักษ์ถือดาบหน้าพระที่นั่งขั้นสี่ ประจำการที่ศาลไคฟง" —《三侠五义》第二十二回

นี่คือจุดเกิดของ "แมวหลวง" ทั้งหมด ประโยคเดียวของฮ่องเต้ในนิยาย ฮ่องเต้พระองค์นี้คือซ่งเหรินจงในนิยาย ส่วนตัวจริงเป็นอย่างไร ผมเล่าไว้ในตอนซ่งเหรินจงตัวจริง

### ศึกแมว–หนู: "ไม่ได้เกลียดเขา เกลียดแค่สองคำ"

ฉายาแมวหลวงไม่ได้มีแต่ข้อดี เพราะในนิยายมีจอมยุทธ์อีกกลุ่มหนึ่งเรียกตัวเองว่า "ห้าหนู" (五鼠 อู่สู่) อยู่ที่เกาะเสี้ยนคง (陷空岛 เซี่ยนคงเต่า) ได้แก่ หลูฟาง (卢方 หลู ฟาง) หานจาง (韩彰 หาน จาง) สฺวีชิ่ง (徐庆 สฺวี ชิ่ง) เจี่ยงผิง (蒋平 เจี่ยง ผิง) และไป๋อวี้ถัง (白玉堂 ไป๋ อวี้ถัง) ฉายา "หนูขนแพร"

ในตอนที่ 39 กงซุนเช่อ (公孙策 กงซุน เช่อ) วิเคราะห์ให้จั่นเจาฟังว่าทำไมห้าหนูจะต้องมาหาเรื่อง

「他们五人号称五鼠，你却号称御猫。焉有猫儿不捕鼠之理？这明是嗔大哥号称御猫之故。」

"พวกเขาห้าคนเรียกตัวเองว่าห้าหนู แต่ท่านพี่ได้ชื่อว่าแมวหลวง มีที่ไหนแมวไม่จับหนู? เห็นชัดว่าเขาไม่พอใจที่ท่านพี่ได้ฉายาแมวหลวง" —《三侠五义》第三十九回

ตอนที่ 40 ไป๋อวี้ถังคิดในใจว่า「是猫儿捕了耗子，还是耗子咬了猫？」— แมวจะจับหนู หรือหนูจะกัดแมว แล้วในตอนที่ 46 เขาพูดประโยคที่สรุปต้นเหตุของศึกครั้งนี้ไว้ตรง ๆ

「小弟也不恨他，只恨这『御猫』二字。」

"ข้าก็ไม่ได้เกลียดเขา เกลียดแค่สองคำว่า 'แมวหลวง'" —《三侠五义》第四十六回

ศึกแมว–หนูในนิยายยาวราวตอนที่ 39–58 ไป๋อวี้ถังบุกเข้าเมืองหลวง ขโมยของสามสิ่งจากศาลไคฟง และขังจั่นเจาไว้ที่เกาะเสี้ยนคง ก่อนพี่ ๆ ห้าหนูจะจับตัวเขาได้เอง เรื่องจบลงในตอนที่ 58 ด้วยพระราชโองการ

「加封展昭实受四品护卫之职。其所遗四品护卫之衔，即着白玉堂补授。」

"ให้จั่นเจารับตำแหน่งองครักษ์ขั้นสี่เต็มตัว ส่วนยศองครักษ์ขั้นสี่ที่ว่างลง ให้ไป๋อวี้ถังรับแทน" —《三侠五义》第五十八回

แมวกับหนูกลายเป็นองครักษ์ศาลไคฟงด้วยกัน (นิยาย)

แล้วใครตายในนิยาย? คำตอบคือไป๋อวี้ถัง ไม่ใช่จั่นเจา ตอนที่ 105「三探冲霄玉堂遭害」ไป๋อวี้ถังลอบเข้าหอชงเซียว (冲霄楼 ชงเซียวโหลว) ของอ๋องเซียงหยาง (襄阳王) แล้วตกกลตาข่ายทองแดง (铜网阵) จนเสียชีวิต ส่วนจั่นเจาแค่ตกกลอีกครั้งในตอนที่ 110「陷御猫削城入水面」แล้วรอดไปมีบทต่อในภาคต่อ (นิยาย)

จั่นเจามีเมียไหม (ในนิยาย)

ในนิยายมี ตอนที่ 29–31 จั่นเจาได้รู้จักพี่น้องตระกูลติง (丁) ที่หมู่บ้านโม่ฮฺวา (茉花村) ตอนที่ 31「展熊飞比剑定良姻」เขาประลองดาบกับน้องสาวของพี่น้องตระกูลนี้ คือติงเยว่ฮฺวา (丁月华 ติง เยว่ฮฺวา) แล้วตกลงหมั้นกัน ของหมั้นคือดาบ

「就将巨阙湛卢二剑彼此换了，作为定礼。」

"จึงเอาดาบจฺวี้เชฺวียกับดาบจั้นหลูแลกกัน ใช้เป็นของหมั้น" —《三侠五义》第三十一回

ทั้งสองแต่งงานกันในตอนที่ 68「花蝶正法展昭完姻」 (นิยาย) ใครแซ่ติงอยากรู้ที่มาของแซ่ ผมเล่าไว้ในแซ่เต็ง แซ่ติง (丁) มาจากไหน ส่วนชื่อดาบจฺวี้เชฺวียกับจั้นหลู เป็นชื่อดาบในตำนานจีนโบราณ แต่ตัวบทเก่าที่บันทึกชื่อนี้ ยังไม่มีหลักฐานยืนยันในรอบค้นนี้

ละคร 1993 คดี "ห้าหนูคะนองกรุง"

ในละคร《包青天》ฉบับ 1993 ศึกแมว–หนูถูกเก็บไว้เป็นคดีสุดท้าย คือคดีที่ 41 五鼠闹东京 ตอน 232–236 ฉายที่ไต้หวันระหว่าง 12–18 ม.ค. 1994 ชื่อไทยที่ใช้กันคือ "ห้าหนูคะนองกรุง" ตามตารางคดีในวิกิพีเดียภาษาไทย (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย)

ละครยืมชื่อเรื่อง 五鼠闹东京 มาจากนิยายสมัยหมิง (ซึ่งผมจะเล่าในหัวข้อ 3) แต่แต่งปมใหม่ทั้งหมด สรุปสั้น ๆ จากเรื่องย่อรายตอน ห้าหนูเข้าใจผิดว่าจั่นเจาทำให้อาจารย์ของจั่นเจาเองตาย จึงขโมยของสำคัญรวมทั้งกระบี่อาญาสิทธิ์ของศาลไคฟง ช่วงท้าย ยาถอนพิษมีเม็ดเดียว จั่นเจายกให้ไป๋อวี้ถัง ส่วนตัวเองรอดเพราะไข่มุกของไท่โฮ่ว แล้วฮ่องเต้ก็เลื่อนจั่นเจาเป็นองครักษ์ "ขั้นสาม" (三品) และตั้งห้าหนูเป็น "ห้าผู้ทรงธรรม" (五义) — เป็นตอนจบของละครทั้งชุด (ละคร)

เทียบกับนิยาย ละครไม่ให้ไป๋อวี้ถังตาย และยศจั่นเจาขึ้นจาก "ขั้นสี่" เป็น "ขั้นสาม"

2. เอกสารสมัยซ่งบันทึกไว้ว่าอะไร: ไม่มีชื่อจั่นเจาเลย

ทีนี้ถอยกลับไปที่เอกสารจริง ถ้าจั่นเจาเป็นองครักษ์ประจำตัวเปาบุ้นจิ้นจริง ควรจะมีร่องรอยในเอกสารสักแห่ง

ชีวประวัติเปาบุ้นจิ้นใน《宋史》(ซ่งสื่อ ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ซ่ง) เล่มที่ 316 ไม่เอ่ยถึงผู้ติดตามหรือองครักษ์คนใดเลย จารึกหลุมศพที่อู๋ขุย (吴奎 อู๋ ขุย) เขียนให้เปาบุ้นจิ้นก็ไม่มีเช่นกัน

ผู้เขียนยังค้นคำว่า "展昭" ทั้งคลังวิกิซอร์ซภาษาจีน (28 ต.ค. 2026) แล้วไม่พบในตำราใดก่อนนิยายสายสืออวี้คุนเลย ที่พบมีแค่คำบังเอิญ เช่น "展昭事" ในหนังสือรวมงานเขียนสมัยซ่ง《宋文鉴》ซึ่งแปลว่า "แสดงพิธี" ไม่ใช่ชื่อคน และคำว่า "御猫" ก็ไม่พบนอกนิยายสายนี้

นักเขียนและนักวิชาการใหญ่ของจีนอย่างหลู่ซฺวิ่น (鲁迅) สรุปไว้ในหนังสือประวัตินิยายจีน《中国小说史略》

「其中人物之见于史者，惟包拯八王等数人；故事亦多非实有。」

"ตัวละครในเรื่องที่มีในประวัติศาสตร์ มีเพียงเปาเจิ่ง อ๋องแปด และอีกไม่กี่คน เรื่องราวส่วนใหญ่ก็ไม่ได้เกิดขึ้นจริง" — หลู่ซฺวิ่น《中国小说史略》第二十七篇

จั่นเจาไม่อยู่ใน "ไม่กี่คน" นั้น ส่วนอ๋องแปดที่หลู่ซฺวิ่นยกมาคือใคร อยู่ในตอนอ๋องแปดมีจริงไหม

แล้วนิยายมาจากไหน หลู่ซฺวิ่นและหูซื่อ (胡适 หู ซื่อ) ชี้ตรงกันว่า《三侠五义》มาจากนิทานที่สืออวี้คุน (石玉昆 สือ อวี้คุน) นักเล่านิทานสมัยชิง (ราว 1810–1871) เล่าเรื่องคดีเปาบุ้นจิ้น มีคนจดคำเล่าไว้เป็นฉบับ《龙图耳录》(หลงถู เอ่อร์ลู่) 120 ตอน แล้วมีคนเรียบเรียงใหม่จนพิมพ์เป็น《三侠五义》ในปี 1879 พูดง่าย ๆ คือ จั่นเจาเกิดบนโต๊ะนักเล่านิทาน ไม่ได้เกิดในศาลไคฟง ส่วนเส้นทางเต็มจากนิทานถึงละครที่คนไทยดู อยู่ในตอนเปาบุ้นจิ้น 1993 มาจากไหน

3. ก่อนมีจั่นเจา: แมวหน้าหยกของพระพุทธเจ้ากับปีศาจหนูห้าตัว

ก่อนจะมีแมวหลวงราว 300 ปี เรื่องเปาบุ้นจิ้นมี "แมวจับหนู" อยู่แล้ว แต่แมวตัวนั้นเป็นแมวจริง ๆ และหนูก็เป็นปีศาจจริง ๆ

《百家公案》ตอนที่ 58: ปีศาจหนูปลอมเป็นฮ่องเต้ และปลอมเป็นเปาบุ้นจิ้น

ในนิยายสมัยหมิง《百家公案》(ไป่เจีย กงอั้น) ตอนที่ 58「决戮五鼠闹东京」ห้าหนูไม่ใช่จอมยุทธ์ แต่เป็นปีศาจหนูห้าตัวที่หนีมาจากแดนตะวันตก (นิยาย)

เรื่องเริ่มจากหนูตัวที่ห้าแปลงเป็นบัณฑิตซือจฺวิ้น (施俊 ซือ จฺวิ้น) ไปอยู่กับภรรยาเขา พอคดีขึ้นศาล หนูตัวอื่นก็แปลงตามมาทีละตัว เป็นอัครเสนาบดี เป็นฮ่องเต้ซ่งเหรินจง เป็นไท่โฮ่ว และเป็นเปาบุ้นจิ้นเอง จนเมืองหลวงมีฮ่องเต้สองพระองค์ มีเปาบุ้นจิ้นสองคน (นิยาย)

เปาบุ้นจิ้นแก้คดีนี้ด้วยวิธีที่ไม่มีในละครเลย เขาสั่งภรรยาให้ดูแลร่างไว้ แล้ว "ตาย" ขึ้นไปเฝ้าเง็กเซียนบนสวรรค์ เจ้าหน้าที่สวรรค์ทูลว่า

「是西方雷音寺灵怪五鼠精走落中界作闹……除非雷音寺世尊殿前宝盖笼中一个玉面猫能伏之。」

"เป็นปีศาจหนูห้าตัวจากวัดเหลยอินแดนตะวันตกหนีลงมาก่อความวุ่นวาย … มีแต่แมวหน้าหยกในกรงใต้ฉัตรหน้าพระที่นั่งของพระพุทธเจ้าเท่านั้นที่ปราบได้" —《百家公案》第五十八回

ทางวัดไม่อยากให้ยืมแมว งานค้นคว้าสรุปเหตุผลว่ากลัวหนูแทะคัมภีร์ จึงส่ง "สิงโตตาทอง" (金睛狮子) มาแทน สุดท้ายต้องไปขอแมวซ้ำ วันตัดสิน แมวหน้าหยกกระโดดกัดหนูตายสี่ตัว อีกตัวหนีไป (นิยาย) คนที่ได้รับคำสั่งให้สร้างแท่นในวันนั้นคือ "狄枢密" หรือตี๋ชิง (狄青 ตี๋ ชิง) ซึ่งคนไทยรู้จักในชื่อเต็กเช็ง ตัวจริงของเขาเล่าไว้ในตอนเต็กเช็งสลับหัวกับเปาบุ้นจิ้นจริงไหม

ท้ายตอน ผู้รวบรวมนิยายยังเขียนบอกผู้อ่านไว้ตรง ๆ ว่าเรื่องนี้มีหลายแบบ

「此段公案名《五鼠闹东京》，又名《断出假仁宗》，世有二说不同。」

"คดีตอนนี้ชื่อ《ห้าหนูก่อเรื่องที่ตงจิง》อีกชื่อหนึ่งว่า《ตัดสินซ่งเหรินจงปลอม》ในโลกเล่ากันเป็นสองแบบไม่ตรงกัน" —《百家公案》第五十八回

นิยายสมัยหมิงอีกเล่ม《龙图公案》(หลงถู กงอั้น) ซึ่งฉบับแปลไทยรู้จักกันในชื่อ "เปาเล่งถูกงอั้น" คัดเรื่องนี้ไปเกือบคำต่อคำในตอนที่ 52「玉面猫」 (นิยาย) ใครอยากอ่านเรื่อง "แมว" อีกตัวในเรื่องเปาบุ้นจิ้น คือชะมดหรือแมวดาวที่ถูกเอาไปสลับกับพระโอรส อยู่ในตอนสับเปลี่ยนพระโอรสมีจริงไหม

ชั้นที่เก่ากว่านั้น: แมวทอง แมวเงิน ตั้งแต่งิ้วหยวน

งานวิจัยของนักวิชาการจีน潘建国 (ผาน เจี้ยนกั๋ว) ซึ่งงานค้นคว้าอ่านได้เฉพาะบทคัดย่อ ระบุว่าฉบับเก่าที่สุดที่เหลืออยู่ของเรื่องห้าหนูคือหนังสือเพลงเล่าเรื่องแบบ说唱词话 พิมพ์ซ้ำสมัยว่านลี่ของราชวงศ์หมิง และ《百家公案》ดัดแปลงมาจากฉบับนั้น เรื่องห้าหนูยังแยกเป็นสองสาย สายหนึ่งสืบย้อนไปถึงงิ้วหนานซี่สมัยหยวนชื่อ《金鼠银猫李宝》(หนูทอง แมวเงิน หลี่เป่า) (แหล่งเดียว (บทคัดย่อ))

ถ้าบทคัดย่อนี้ถูก ศึกแมวกับหนูในเรื่องเล่าจีนก็มีมาตั้งแต่สมัยหยวน นานก่อนจั่นเจาเกิดหลายร้อยปี ส่วนตัวบทงิ้วหยวนเรื่องนี้ยังเหลืออยู่หรือไม่ ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน

หูซื่อ (1925): "神话变成了人话"

คนที่อธิบายการเปลี่ยนจากแมวเทพเป็นแมวหลวงได้ชัดที่สุดคือหูซื่อ ในคำนำ《三侠五义》ที่เขาเขียนปี 1925

「《龙图公案》里闹东京的五鼠是五个妖怪，玉猫是一只神猫；改作之后，五鼠变成了五个侠士，玉猫变成了"御猫"展昭，神话变成了人话。」

"ห้าหนูที่ก่อเรื่องในเมืองตงจิงใน《龙图公案》เป็นปีศาจห้าตัว แมวหยกเป็นแมวเทพ พอแต่งใหม่ ห้าหนูกลายเป็นจอมยุทธ์ห้าคน แมวหยกกลายเป็น 'แมวหลวง' จั่นเจา นิทานเทพกลายเป็นเรื่องของคน" — หูซื่อ《〈三侠五义〉序》

หลู่ซฺวิ่นก็เขียนไว้ในทำนองเดียวกันว่า ห้าหนูในนิยายหมิงเป็น "物怪" (ปีศาจ) ต่างจากในนิยายเล่มนี้ที่เป็น "义士" (คนดีมีคุณธรรม)

หูซื่อยังวิจารณ์ไว้ด้วยว่า ผู้เขียน "ตั้งใจเขียนจอมยุทธ์ใต้กับจอมยุทธ์เหนือ แต่ทั้งสองคนไม่ค่อยโดดเด่น" (「作者虽有意描写南侠与北侠，但都不很出色。」) ตัวละครที่เขาว่าเขียนได้ดีที่สุดกลับเป็นไป๋อวี้ถัง เจี่ยงผิง และคนอื่น (ความเห็นนักวิชาการ) จั่นเจาที่คนไทยรักที่สุด ในสายตานักวิชาการจีนกลับเป็นตัวละครที่ "จืด" ในหนังสือ ละครต่างหากที่ทำให้เขาเด่น

เข้าใจผิดบ่อย: 《五鼠闹东京》ไม่ใช่ตอนหนึ่งของ《三侠五义》

เว็บถามตอบจีนบางแห่งเขียนว่า《五鼠闹东京》เป็นตอนหนึ่งของ《三侠五义》 แต่ชื่อนี้เป็นชื่อเรื่องปีศาจหนูสมัยหมิง ส่วนใน《三侠五义》ศึกแมว–หนูอยู่ราวตอนที่ 39–58 และไม่มีตอนไหนใช้ชื่อนี้ ละคร 1993 ต่างหากที่เอาชื่อเก่านี้มาตั้งให้คดีสุดท้าย

4. องครักษ์หน้าพระที่นั่งตัวจริงสมัยซ่ง: "带御器械" ไม่เกิน 6 คน

ถ้าจั่นเจาไม่มีจริง ตำแหน่ง "องครักษ์ถือดาบหน้าพระที่นั่ง" มีจริงไหม คำตอบคือมีตำแหน่งที่ใกล้เคียง แต่ไม่ใช่ชื่อนี้ และไม่ได้ประจำศาลไคฟง

《宋史》เล่มที่ 166 หมวดตำแหน่งขุนนาง มีหัวข้อชื่อ带御器械 (ไต้อวี้ชี่เซี่ย)

「宋初，选三班以上武干亲信者佩櫜鞬、御剑，或以内臣为之，止名'御带'。咸平元年，改为带御器械。景祐二年，诏自今无得过六人。」

"ต้นราชวงศ์ซ่ง คัดนายทหารตั้งแต่ชั้นสามปาน (三班) ขึ้นไปที่เก่งและเป็นคนสนิท ให้สะพายซองธนูและดาบหลวง หรือใช้ขันทีทำหน้าที่ เรียกแค่ว่า 'ผู้ถือเครื่องหลวง' (御带) ปีเสียนผิงที่ 1 (ค.ศ. 998) เปลี่ยนชื่อเป็น 带御器械 ปีจิ่งโย่วที่ 2 (ค.ศ. 1035) มีพระราชโองการว่า ต่อไปห้ามเกินหกคน" —《宋史》卷166 职官六

ปีชิ่งลี่ที่ 1 (ค.ศ. 1041) ยังมีพระราชโองการให้คนที่เคยรับราชการชายแดนและมีผลงานมาแทนเมื่อตำแหน่งว่าง

ตำแหน่งนี้ยังมีบันทึกต่อในสมัยซ่งใต้ ปีเส้าซิงที่ 7 (ค.ศ. 1137) สมัยซ่งใต้ ฮ่องเต้เกาจงตรัสถึงตำแหน่งนี้ว่า

「此官本以卫不虞，今乃佩数笴骹箭，不知何用。方承平时，至饰以珠玉，车驾每出，为观美而已。」

"ตำแหน่งนี้ตั้งไว้กันเหตุร้าย ตอนนี้กลับสะพายลูกธนูไม่กี่ดอก ไม่รู้ใช้ทำอะไร สมัยบ้านเมืองสงบถึงกับประดับมุกหยก ขบวนเสด็จออกทีก็แค่ให้ดูสวย" —《宋史》卷166

องครักษ์หน้าพระที่นั่งตัวจริงบางยุคจึงกลายเป็นของประดับขบวนเสด็จ ห่างไกลจากจอมยุทธ์ไต่หลังคาในนิยายมาก

### คนจริงในตำแหน่งนี้: คนสนิทในวัง ไม่ใช่จอมยุทธ์

ตัวอย่างคนจริงที่ได้ตำแหน่งนี้คือจางฉี (张耆 จาง ฉี) ซึ่งรับใช้ซ่งเจินจงมาตั้งแต่อายุ 11 ปี วันหนึ่งยิงธนูในสวนหลวงถูกเป้าติดกัน จึงได้เลื่อนเป็น「供备库副使、带御器械」 ในชีวประวัติขันทีของ《宋史》เล่มที่ 467 ก็มีขันทีหลายคนได้ตำแหน่งนี้ และตำราสมัยซ่ง《翰苑新书》บอกว่าตำแหน่งนี้「多任国戚及内侍」— ส่วนมากให้ญาติฮ่องเต้และขันที (แหล่งเดียว (ตำราซ่ง))

ส่วนศาลไคฟงจริงไม่มีองครักษ์ประจำ มีแต่ข้าราชการตุลาการและเสมียน ทีมที่เหลือในละคร ทั้งกงซุนเช่อ และสี่องครักษ์หวังเฉา หม่าฮั่น จางหลง เจ้าหู่ ผมเล่าไว้ในตอนหวังเฉา หม่าฮั่น จางหลง เจ้าหู่ และกงซุนเช่อ มีจริงไหม ส่วนศาลจริงหน้าตาอย่างไร อยู่ในตอนศาลไคฟงมีจริงไหม ภาพสี่องครักษ์ยกเครื่องประหารในนิยายก็เกิดจากนิยายเล่มเดียวกัน อยู่ในตอนเครื่องประหารหัวสุนัขมีจริงไหม

ข้อสังเกตของผู้เขียน: "带刀护卫" ในนิยาย กับ "带刀侍卫" สมัยชิง

สมัยซ่งมีระบบขั้นยศ (品) จริง แต่ไม่มีตำแหน่งชื่อ "带刀护卫" ตำแหน่ง "御前四品带刀护卫" ของจั่นเจาจึงเป็นชื่อในนิยาย

ผู้เขียนตั้งข้อสังเกตว่า ชื่อนี้ใกล้กับ "带刀侍卫" ซึ่งเป็นองครักษ์ในวังสมัยชิง ยุคเดียวกับที่สืออวี้คุนเล่านิทาน — นี่เป็นข้อสังเกตของผู้เขียน ยังไม่มีงานวิชาการยืนยัน (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน) ถ้าข้อสังเกตนี้ถูก นักเล่านิทานก็เอาตำแหน่งที่คนฟังในยุคของตัวเองคุ้นหู มาใส่ให้ตัวละครสมัยซ่ง

5. "จั่นเจาตัวจริง" ที่ฉางโจว และมวยหยางหู

บางเว็บจีนเล่าว่าจั่นเจามีตัวจริงอยู่ที่เมืองฉางโจว มณฑลเจียงซู ที่มาของเรื่องนี้คือตัวนิยายเอง ในตอนที่ 27–31 นิยายบอกบ้านเกิดของจั่นเจาว่า「常州府武进县遇杰村」— หมู่บ้านอวี้เจี๋ย อำเภออู่จิ้น (武进 อู่จิ้น) จังหวัดฉางโจว (นิยาย)

บทความท้องถิ่นฉางโจวเล่าต่อว่าจั่นเจาเป็นคนอู่จิ้น แล้วเติมเองว่า ไม่ว่าเรื่องจะแต่งหรือจริงก็ตาม (ข้อมูลเชิงท่องเที่ยว)

อีกเรื่องคือมวยพื้นบ้านฉางโจวชื่อมวยหยางหู (阳湖拳 หยางหูเฉวียน) ซึ่งขึ้นทะเบียนเป็นมรดกวัฒนธรรมระดับมณฑล ข่าวกิจกรรมปี 2021 เขียนว่า「相传阳湖拳的创始人是宋代人展昭」— เล่ากันว่าผู้คิดมวยนี้คือจั่นเจาคนสมัยซ่ง (ตำนาน/โฆษณา) คำว่า "相传" (เล่ากันว่า) บอกเองแล้วว่าเป็นตำนาน เว็บถามตอบจีนบางแห่งยังบอกว่ามีชุดมวยชื่อ "南侠展昭" อ้างว่าสืบมาจากจอมยุทธ์สมัยยงเจิ้งอีกทอดหนึ่ง (มีแหล่งเดียว)

หลักฐานทั้งหมดนี้ชี้ว่าเป็นการเอาตัวละครในนิยายมาผูกกับบ้านเกิดและวิชามวยท้องถิ่นภายหลัง ส่วน "สุสานจั่นเจา" นั้น ผู้เขียนค้นทั้งเว็บจีนและเว็บไทยแล้วไม่พบ ยังไม่มีหลักฐานว่ามีอยู่จริง และการเดาบางแบบในเว็บจีน เช่นว่าจั่นเจา "รวมมาจากหลายบุคคล" ก็เป็นข้อสันนิษฐานที่ไม่มีหลักฐานรองรับ

6. จั่นเจาในเมืองไทย: ตัวละครคนเดียว นักแสดงหลายคน

จั่นเจามีกี่คน

ถ้าถามว่า "จั่นเจา มีกี่คน" คำตอบสั้น ๆ คือ ตัวละครมีคนเดียว แต่มีนักแสดงหลายคน บทความของ Sanook (13 พ.ค. 2569) คัด "จั่นเจาในตำนาน" มา 7 คน และบอกว่าภาพจำที่สุดของคนไทยคือเหอเจียจิ้ง (何家劲 เหอ เจียจิ้ง) จากละคร 1993 ที่ฉายทางช่อง 3 (แหล่งเดียว — สรุปเท่านั้น) รายชื่อนักแสดงทั้งหมดและละครแต่ละฉบับที่มาถึงเมืองไทย ผมเล่าไว้ในตอนเปาบุ้นจิ้น 1993 มาจากไหน

ชื่อที่คนไทยใช้เรียกก็มาจากเส้นทางนี้ วิกิพีเดียภาษาไทยเรียกนิยายเล่มนี้ว่า "เจ็ดผู้กล้าห้าผู้ทรงธรรม" ซึ่งตรงกับชื่อฉบับแก้《七侠五义》(ชีเสียอู่อี้) ปี 1889 และมีละครชื่อ "เปาบุ้นจิ้น 7 ผู้กล้า 5 ผู้ทรงธรรม" (2010–2012) ด้วย (มีแหล่งเดียว)

"จั่นเจาเสียชีวิต" หมายถึงใคร

คำค้น "จั่นเจา เสียชีวิต" ตรงกับข่าวปลายปี 2025 และผู้ที่จากไปไม่ใช่เหอเจียจิ้ง

ผู้ที่จากไปคือเจิ้นจื้อเฉียง (甄志强 เจิน จื้อเฉียง) นักแสดงที่เคยรับบทจั่นเจาในละครของสถานีโทรทัศน์ ATV ฮ่องกงเรื่อง《碧血青天杨家将》 ภรรยาของเขาแจ้งข่าวว่าเขาจากไปอย่างสงบที่เซี่ยงไฮ้เมื่อวันที่ 21 ต.ค. 2025 Sanook รายงานข่าวนี้วันที่ 1 พ.ย. 2568 และเล่าว่าสื่อเคยยกให้เขาเป็น "จั่นเจาที่หล่อที่สุด" คนหนึ่ง ผมไม่ลงรายละเอียดสาเหตุ เพราะคำแจ้งข่าวของครอบครัวไม่ได้ระบุสาเหตุ

ส่วนเหอเจียจิ้ง จั่นเจาที่คนไทยคุ้นตาที่สุด ไม่ใช่บุคคลในข่าวนี้

และถ้าถามว่าจั่นเจาในนิยายตายไหม คำตอบคือไม่ตาย คนที่ตายในนิยายคือไป๋อวี้ถัง (ตอนที่ 105) อย่างที่เล่าไว้ในหัวข้อ 1

เสียงพากย์จั่นเจาช่อง 3

เสียงพากย์จั่นเจาฉบับช่อง 3 ตามข้อมูลที่ผู้เขียนได้รับมาคือจักรกฤษณ์ หาญวิชัย ซึ่งพากย์ซ่งเหรินจงและเจ้าหู่ด้วย ชื่อจักรกฤษณ์ในบทจั่นเจาตรงกับที่วิกิแฟนนักพากย์ไทย (Thai Voice Actor Wiki) ระบุไว้ ส่วนการพากย์ซ่งเหรินจงและเจ้าหู่ด้วยยังมีแต่ข้อมูลที่ผู้เขียนได้รับมา

7. ข้อควรระวังสำหรับคนเขียนต่อ

ถ้าคุณจะเขียนหรือเล่าเรื่องจั่นเจาต่อ นี่คือแปดจุดที่พบเขียนผิดกันบ่อยในโพสต์ไทยและจีน

1. "จั่นเจามีตัวจริง เป็นองครักษ์ของเปาบุ้นจิ้น" — ไม่มีในเอกสารซ่งใด ปรากฏครั้งแรกในนิยายสายสืออวี้คุน
2. "ห้าหนูเป็นวีรบุรุษมาแต่เดิม" — ในนิยายหมิงห้าหนูคือปีศาจ ส่วน "แมว" คือแมวหน้าหยกของพระพุทธเจ้า
3. "《五鼠闹东京》เป็นตอนหนึ่งของ《三侠五义》" — เป็นชื่อเรื่องปีศาจหนูสมัยหมิง ศึกแมว–หนูใน《三侠五义》อยู่ราวตอนที่ 39–58
4. "จั่นเจาตายในนิยาย" — คนที่ตายคือไป๋อวี้ถังในตอนที่ 105 จั่นเจาแค่ตกกลในตอนที่ 110
5. "จั่นเจาเสียชีวิตแล้ว" (หมายถึงเหอเจียจิ้ง) — คนที่เสียชีวิตปี 2025 คือเจิ้นจื้อเฉียง ผู้เล่นจั่นเจาฉบับ ATV
6. "御前带刀护卫เป็นตำแหน่งสมัยซ่ง" — ตำแหน่งจริงที่ใกล้ที่สุดคือ带御器械 ไม่เกินหกคน
7. "จั่นเจาคือจอมยุทธ์เหนือ ส่วนโอวหยางชุนคือจอมยุทธ์ใต้" — กลับกัน จั่นเจาคือ南侠 (ใต้) โอวหยางชุนคือ北侠 (เหนือ)
8. "จั่นเจาคิดมวยหยางหู" — เป็นตำนานท้องถิ่นที่ผูกภายหลัง ตัวข่าวเองใช้คำว่า "เล่ากันว่า"

คำถามที่พบบ่อย

จั่นเจามีตัวตนจริงไหม? ไม่มี จั่นเจาเป็นตัวละครจากนิยาย《三侠五义》ปี 1879 ที่มาจากการเล่านิทานของสืออวี้คุน ไม่พบชื่อในเอกสารสมัยซ่ง ทั้ง《宋史》และจารึกหลุมศพของเปาบุ้นจิ้น

จั่นเจาโผล่ครั้งแรกตอนไหน? ในนิยาย《三侠五义》ตอนที่ 3 จั่นเจาช่วยเปาบุ้นจิ้นหนีพระโจรที่วัดจินหลง และได้ฉายาแมวหลวงในตอนที่ 22

ทำไมเรียกจั่นเจาว่าแมวหลวง? ในนิยาย ฮ่องเต้เห็นจั่นเจาไต่เสาขึ้นหลังคาที่หอเย่าอู่ แล้วอุทานว่าเหมือน "แมวหลวง" ของพระองค์ ฉายานี้จึงติดตัวมาตลอด

จั่นเจามีเมียไหม? ในนิยายมี จั่นเจาหมั้นกับติงเยว่ฮฺวาโดยแลกดาบจฺวี้เชฺวียกับดาบจั้นหลูเป็นของหมั้น แล้วแต่งงานกันในตอนที่ 68

จั่นเจามีกี่คน? ตัวละครมีคนเดียว แต่มีนักแสดงหลายคน คนไทยจำเหอเจียจิ้งจากละคร 1993 มากที่สุด รายชื่อนักแสดงอยู่ในตอนเปาบุ้นจิ้น 1993 มาจากไหน

จั่นเจาเสียชีวิตแล้วจริงไหม? ในนิยายจั่นเจาไม่ตาย คนที่ตายคือไป๋อวี้ถัง ส่วนข่าวปี 2025 คือนักแสดงเจิ้นจื้อเฉียงที่เคยเล่นจั่นเจาในละครของ ATV ไม่ใช่เหอเจียจิ้ง

ห้าหนูคือใคร? ในนิยายสมัยชิงคือจอมยุทธ์ห้าคน หลูฟาง หานจาง สฺวีชิ่ง เจี่ยงผิง และไป๋อวี้ถัง แต่ในนิยายสมัยหมิงห้าหนูเป็นปีศาจหนูที่แปลงเป็นคน

สมัยซ่งมีองครักษ์ถือดาบหน้าพระที่นั่งไหม? มีตำแหน่ง "带御器械" ที่ปี 1035 จำกัดไว้ไม่เกินหกคน ส่วนใหญ่เป็นคนสนิทหรือขันที ไม่ได้ประจำศาลไคฟง

สรุป

"แมว" ในเรื่องเปาบุ้นจิ้นเดินทางมาไกลมาก เริ่มจากแมวหน้าหยกในกรงหน้าพระพุทธเจ้าที่ลงมาปราบปีศาจหนูในนิยายสมัยหมิง แล้วนักเล่านิทานสมัยชิงเปลี่ยนแมวเทพเป็นคน เปลี่ยนปีศาจหนูเป็นจอมยุทธ์ จนเกิดจั่นเจา "แมวหลวง" ใน《三侠五义》ปี 1879 จากนั้นละคร 1993 ก็ทำให้แมวหลวงกลายเป็นภาพจำของคนไทย

ส่วนในเอกสารสมัยซ่ง ไม่มีชื่อจั่นเจาเลย ตำแหน่งที่ใกล้ที่สุดคือผู้ถือเครื่องหลวงข้างฮ่องเต้ที่มีไม่เกินหกคน และศาลไคฟงจริงไม่มีองครักษ์ประจำ จั่นเจาจึงเป็นตัวอย่างที่ชัดว่าเรื่องเล่าของคนจีนเปลี่ยนไปตามคนฟังในแต่ละยุคได้อย่างไร

ตอนต่อไปในภาค 2 คือหวังเฉา หม่าฮั่น จางหลง เจ้าหู่ และกงซุนเช่อ มีจริงไหม ส่วนแซ่ของตัวละครในบทความนี้ ผมเล่าที่มาของแซ่เปา (包) แซ่ของเปาบุ้นจิ้น และแซ่แป๊ะ แซ่ไป๋ (白) แซ่ของไป๋อวี้ถังไว้แล้ว อ่านทุกตอนได้ที่หน้าชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa เขียนโดยธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa)

แหล่งข้อมูล

ต้นฉบับชั้นต้นและงานวิชาการ (วิกิซอร์ซภาษาจีน ตรวจข้อความ 30 ต.ค. 2569 ข้อความยกในบทความแปลงเป็นอักษรตัวย่อ)

• 《三侠五义》第三回「金龙寺英雄初救难」
• 《三侠五义》第二十二回「耀武楼南侠封护卫」
• 《三侠五义》第三十一回「展熊飞比剑定良姻」 · 第三十九回 · 第四十回 · 第四十六回 · 第五十八回 · 第六十八回 · 第一百五回 · 第一百十回
• 《百家公案》第五十八回「决戮五鼠闹东京」
• 《包公案》(龙图公案) 第五十二则「玉面猫」
• 胡适《〈三侠五义〉序》(1925)
• 鲁迅《中国小说史略》第二十七篇
• 《宋史》卷166 职官六「带御器械」 · 卷290 张耆传

ละครและข่าว

• 包青天 (1993年电视剧) — 维基百科 (วันฉายคดี五鼠闹东京)
• 包青天 (1993) 第236集 — 电视猫 (สรุปเรื่องย่อเท่านั้น)
• เปาบุ้นจิ้น (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2536) — วิกิพีเดียภาษาไทย (ใช้เฉพาะชื่อคดีและเลขตอน)
• จั่น เจา — วิกิพีเดียภาษาไทย (ชื่อนิยายภาษาไทยและรายชื่อละคร)
• 7 "จั่นเจา" ในตำนาน — Sanook (13 พ.ค. 2569)
• ข่าวเจิ้นจื้อเฉียงเสียชีวิต — Sanook (1 พ.ย. 2568) · 香港01 · 光明网 (31 ต.ค. 2025)

ภาพ

• Zhanzhao 1890 — Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)
• One hundred portraits of Peking opera characters (DP280096, DP280099) — The Metropolitan Museum of Art / Wikimedia Commons (CC0)
• 五鼠鬧東京 包公收妖傳 — Peking University / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)
• Sung dynasty imperial procession — Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ)