บังทองไม่ได้ตายเพราะขี่ม้าเล่าปี่! พงศาวดารสามก๊กบันทึกว่าถูกธนูหลงขณะล้อมเมืองลกเสีย

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄柄明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น บังทอง (庞统 ผางถ่ง) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากในบทความนี้อยู่ในตอนที่ ๕๑ ของฉบับไทย

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
庞统	Páng Tǒng	ผางถ่ง	บังทอง
凤雏	Fèngchú	เฟิ่งฉู	ฮองซู ฉายาของบังทอง แปลว่าลูกหงส์
卧龙	Wòlóng	วั่วหลง	ฉายาของขงเบ้ง ฉบับไทยเรียกคู่กับบังทองว่าฮกหลง
刘备	Liú Bèi	หลิวเป้ย	เล่าปี่
诸葛亮	Zhūgě Liàng	จูเก่อเลี่ยง	ขงเบ้ง
张任	Zhāng Rèn	จางเริ่น	เตียวหยิม
刘璋	Liú Zhāng	หลิวจาง	เล่าเจี้ยง
刘循	Liú Xún	หลิวสฺวิน	เล่าชุน บุตรเล่าเจี้ยง
魏延	Wèi Yán	เว่ยเหยียน	อุยเอี๋ยน
黄忠	Huáng Zhōng	หวงจง	ฮองตง
法正	Fǎ Zhèng	ฝ่าเจิ้ง	หวดเจ้ง
司马徽	Sīmǎ Huī	ซือหม่าฮุย	สุมาเต๊กโช (เต๊กโช มาจากชื่อรอง 德操)
庞德公	Páng Dégōng	ผางเต๋อกง	อาของบังทอง (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
雒城 / 雒县	Luò chéng	ลั่วเฉิง	เมืองลกเสีย
落凤坡	Luòfèng pō	ลั่วเฟิ่งพัว	ลกห้องโห ("เนินหงส์ร่วง")
涪关 / 涪	Fú	ฝู	ด่านโปยสิก๋วน
葭萌关	Jiāméng guān	เจียเหมิงกวน	ด่านแฮบังก๋วน
成都	Chéngdū	เฉิงตู	เซงโต๋ (ฉบับไทยมักเรียกเมืองเสฉวน)
巴郡	Bājùn	ปาจฺวิ้น	ปากุ๋น
严颜	Yán Yán	เหยียนเหยียน	เงียมหงัน
雁桥 / 金雁桥	Yànqiáo	เยี่ยนเฉียว	สะพานกิ๋มงันเกียว
的卢	Dílú	ตี้หลู	ม้าเต๊กเลา

1. ฉากในนิยาย: ม้าพลาด ม้าขาว และเนินลกห้องโห

ตอนที่ 63 (第六十三回) ของนิยายฉบับจีน ชื่อตอนว่า 「诸葛亮痛哭庞统」 คือ "ขงเบ้งร้องไห้อาลัยบังทอง" เล่าปี่ (刘备 หลิวเป้ย) ยกทัพจะเข้าตีเมืองลกเสีย (雒城 ลั่วเฉิง) ขงเบ้ง (诸葛亮 จูเก่อเลี่ยง) ส่งจดหมายจากเกงจิ๋วมาเตือนว่าดูดาวแล้วเห็นลางร้ายแก่แม่ทัพ เล่าปี่ลังเล แต่บังทองคิดว่าขงเบ้งกลัวตนจะได้ความชอบคนเดียว จึงเร่งให้ยกทัพ

นิยายแบ่งทัพเป็นสองทาง บังทองขอไปทางเล็กเอง ก่อนออกเดิน ม้าของบังทองพลาดล้มจนบังทองตกลงมา เล่าปี่จึงยื่นม้าของตนให้

「吾所骑白马，性极驯熟。军师可骑，万无一失。」

"ม้าขาวที่ข้าขี่อยู่นี้นิสัยเชื่องนัก ท่านกุนซือขี่ไปเถิด ไม่มีทางพลาด"

ฝ่ายเมืองลกเสีย เตียวหยิม (张任 จางเริ่น) ไปซุ่มที่ทางเล็ก ปล่อยกองหน้าของอุยเอี๋ยนผ่านไป แล้วสั่งทหารว่า 「骑白马者必是刘备」 "คนขี่ม้าขาวต้องเป็นเล่าปี่แน่" เมื่อบังทองมาถึงซอกเขาที่ต้นไม้รก ก็ถามชื่อสถานที่ ทหารที่เพิ่งมาสวามิภักดิ์ตอบว่า 「此处地名落凤坡」 "ที่นี่ชื่อเนินหงส์ร่วง" บังทองตกใจ

「吾道号凤雏，此处名落凤坡，不利于吾。」

"ฉายาของเราคือลูกหงส์ ที่นี่ชื่อเนินหงส์ร่วง ไม่เป็นมงคลแก่เรา"

ยังไม่ทันถอยทัพ เกาทัณฑ์ก็ระดมมาที่คนขี่ม้าขาว นิยายสรุปว่า 「可怜庞统竟死于乱箭之下。时年止三十六岁。」 "น่าสงสารบังทอง ตายใต้ห่าเกาทัณฑ์ อายุเพียงสามสิบหกปี" คืนนั้นขงเบ้งที่เกงจิ๋วเห็นดาวตกทางทิศตะวันตก ทิ้งจอกสุรา ร้องไห้ว่าเล่าปี่เสียแขนไปข้างหนึ่งแล้ว

ฉบับไทยของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เล่าฉากนี้ไว้ในตอนที่ ๕๑ ตรงกับฉบับจีนแทบทุกจุด เล่าปี่ว่า "เมื่อม้าท่านมักพลาดฉนี้ ถ้าเข้ารบสู้กับข้าศึกจะมิเสียทีหรือ ท่านจงเปลี่ยนเอาม้าของข้าพเจ้าขี่ไปเถิด" เตียวหยิมชี้บอกทหารว่า "ซึ่งยกตามมาข้างหลังขี่ม้าขาวนั้นคือเล่าปี่" ชื่อเนินในฉบับไทยคือ "ลกห้องโห" และบังทองคิดว่า "ตัวเราอาจารย์แต่งนามไว้ให้ชื่อว่าฮองซู" ก่อนถูกเกาทัณฑ์ "ตกม้าลงถึงแก่ความตาย" เมื่อ "อายุได้สามสิบหกปี" ฉบับไทยยังเล่าลางร้ายตั้งแต่ต้นตอน เมื่อจีโฮโต้หยินเขียนคำทำนายให้เล่ากุ๋ยว่า "มังกรกับหงส์จะเข้ามาในเมืองเสฉวน" แต่หงส์จะ "ตกอยู่ในพื้นแผ่นดิน"

จุดที่ต่างคือวันตาย ฉบับจีนให้เล่าปี่เขียนจดหมายว่าบังทองตาย 「本年七月初七日」 คือวันที่ 7 เดือน 7 ส่วนฉบับไทยเขียนว่า "เมื่อวันบังทองตายนั้นเปนเดือนเก้าขึ้นเก้าคํ่า" ไม่ว่าวันไหน ทั้งสองเป็นวันที่นิยายกำหนดขึ้น พงศาวดารไม่ได้บันทึกวันตายของบังทองไว้

2. พงศาวดารบันทึกไว้แค่ประโยคเดียว

เปิดชีวประวัติบังทองใน《三国志·蜀书·庞统法正传》ของตันซิ่ว (陈寿 เฉินโซ่ว) การตายของบังทองมีอยู่ประโยคเดียว

「进围雒县，统率众攻城，为流矢所中，卒，时年三十六。先主痛惜，言则流涕。」

"ยกไปล้อมเมืองลกเสีย บังทองนำทหารเข้าตีเมือง ถูกลูกธนูหลงตาย อายุสามสิบหกปี เล่าปี่เสียดายนัก พูดถึงเมื่อไรก็น้ำตาไหล"

ทุกคำในประโยคนี้ขัดกับนิยาย บังทองไม่ได้นำทัพผ่านซอกเขา แต่ นำทหารเข้าตีกำแพงเมือง ระหว่างการล้อม ลูกธนูที่ฆ่าเขาคือ 「流矢」 แปลตรงตัวว่า "ลูกธนูที่ลอยมา" หรือลูกธนูหลง ไม่ใช่ห่าเกาทัณฑ์ที่เล็งมาที่คนขี่ม้าขาว และไม่มีชื่อผู้ยิง

《资治通鉴》เล่มที่ 67 ของซือหม่ากวง (司马光) วางเหตุการณ์นี้ไว้ในปีเจี้ยนอันที่ 19 (ค.ศ. 214) และเล่าสั้นกว่านั้นอีก

「刘备围雒城且一年，庞统为流矢所中，卒。」

"เล่าปี่ล้อมเมืองลกเสียมาเกือบปี บังทองถูกลูกธนูหลงตาย"

คำว่า "เกือบปี" ตรงกับชีวประวัติเล่าปี่ที่ว่า 「先主进军围雒；时璋子循守城，被攻且一年」 "เล่าปี่ยกทัพล้อมเมืองลกเสีย ขณะนั้นเล่าชุน (刘循 หลิวสฺวิน) บุตรเล่าเจี้ยงรักษาเมือง ถูกตีอยู่เกือบปี" ภาพจริงจึงเป็นการล้อมเมืองที่ยืดเยื้อ ไม่ใช่การซุ่มโจมตีครั้งเดียวในวันแรกที่ยกทัพไปถึง บังทองตายในศึกที่ลากยาวมาเป็นปี ขณะเป็นแม่ทัพนำหน้าทหารเข้าตีเมืองด้วยตัวเอง

3. เตียวหยิมตายก่อนบังทอง หรือหลัง?

นิยายต้องการผู้ร้ายที่มีชื่อ จึงให้เตียวหยิมเป็นคนยิงบังทอง แล้วในตอนต่อมาให้เตียวหยิมถูกจับและถูกประหาร ฉบับไทยตอนที่ ๕๒ เล่าว่าเล่าปี่ให้ฝังศพไว้ "ที่ต้นสะพานกิ๋มงันเกียวโป๋" พงศาวดารมีเรื่องของเตียวหยิมจริง แต่ไม่เคยผูกเขาไว้กับบังทอง

ใต้ชีวประวัติเล่าปี่ เผยซงจือ (裴松之) ยก《益部耆旧杂记》ที่เล่าว่าเตียวหยิมกับเล่ากุ๋ยถอยไปรักษาเมืองลกเสียกับเล่าชุน แล้ว

「任勒兵出于雁桥，战复败。禽任。」

"เตียวหยิมนำทหารออกรบที่สะพานเยี่ยนเฉียว แพ้อีก ถูกจับตัว"

เล่าปี่ชื่นชมความกล้าจึงให้เกลี้ยกล่อม เตียวหยิมตอบว่า 「老臣终不复事二主矣」 "ข้าแก่แล้ว จะไม่รับใช้นายสองคน" แล้วถูกประหาร ส่วน《资治通鉴》เล่มที่ 66 วางเหตุการณ์ 「任勒兵出战于雁桥，军败，任死」 ไว้ในปีเจี้ยนอันที่ 18 (ค.ศ. 213) ก่อนการตายของบังทองหนึ่งปี

ถ้าเชื่อลำดับของ《资治通鉴》เตียวหยิมตายไปแล้วตอนที่บังทองถูกยิง ถ้าเชื่อ《益部耆旧杂记》ซึ่งไม่ได้ระบุปี เรื่องของเตียวหยิมก็ผูกอยู่กับการแตกของเมืองลกเสีย ซึ่งชีวประวัติเล่าปี่วางไว้หน้าร้อนปีเจี้ยนอันที่ 19 ทั้งสองทางไม่มีบันทึกฉบับใดบอกว่าเตียวหยิมเป็นคนยิงบังทอง

4. ม้าขาวไม่ใช่ม้าเต๊กเลา และขงเบ้งไม่ได้ถูกเรียกเพราะบังทองตาย

คนไทยจำนวนมากจำฉากนี้ว่าบังทองขี่ม้าเต๊กเลา (的卢 ตี้หลู) ม้าที่ถูกทักว่าให้โทษแก่ผู้ขี่ แล้วจึงตาย วิกิพีเดียภาษาจีนหน้าบังทองก็สรุปเนื้อเรื่องนิยายว่าม้าที่แลกคือ 「白马--的卢」 แต่ตัวบทนิยายฉบับจีนตอนที่ 62 และ 63 บนวิกิซอร์ซ ไม่มีคำว่า 的卢 เลย เล่าปี่เรียกม้าของตนแค่ว่า 「白马」 ม้าขาว ฉบับไทยตอนที่ ๕๑ ก็ใช้คำว่า "ม้าขาว" เช่นกัน ชื่อ "ม้าเต๊กเลา" ในฉบับไทยปรากฏในตอนที่ ๓๑–๓๒ ช่วงฉากม้ากระโดดข้ามลำธารทันเข ไม่ใช่ในตอนบังทองตาย การผูกม้าเต๊กเลาเข้ากับบังทองจึงเป็นการเล่าต่อของคนรุ่นหลัง และในพงศาวดารก็ไม่มีการแลกม้าตั้งแต่ต้น

อีกเรื่องที่นิยายจัดลำดับใหม่คือการมาของขงเบ้ง ในนิยาย เล่าปี่ส่งกวนเป๋งไปเชิญขงเบ้งหลังบังทองตาย แต่ชีวประวัติขงเบ้งบันทึกว่า

「先主自葭萌还攻璋，亮与张飞、赵云等率众溯江，分定郡县，与先主共围成都。」

"เมื่อเล่าปี่ยกกลับจากด่านแฮบังก๋วนมาตีเล่าเจี้ยง ขงเบ้งกับเตียวหุย จูล่ง และคนอื่น ๆ นำทหารทวนแม่น้ำขึ้นมา ตีหัวเมืองรายทาง แล้วร่วมกับเล่าปี่ล้อมเซงโต๋"

ขงเบ้งถูกเรียกตั้งแต่เล่าปี่หันมาตีเล่าเจี้ยง ไม่ใช่เพราะบังทองตาย และใน《资治通鉴》ย่อหน้าที่ขงเบ้งกับเตียวหุยตีเมืองปากุ๋นได้และจับเงียมหงันก็อยู่ก่อนประโยคที่บังทองตาย ฉากดาวตกที่เกงจิ๋วกับฉากที่บังทองระแวงว่าขงเบ้ง "ริษยา" ซึ่งฉบับไทยเขียนว่า "ซึ่งขงเบ้งให้หนังสือมานั้นด้วยริษยา" จึงไม่มีฐานในพงศาวดาร เป็นการสร้างความตึงเครียดระหว่างมังกรกับหงส์ที่นิยายทำไว้ตลอดเรื่อง

5. ฉายาลูกหงส์ กับเนินหงส์ร่วงที่มีให้เที่ยวทุกวันนี้

ฉายา "ลูกหงส์" ของบังทองมีที่มาจริง เผยซงจือยก《襄阳记》ไว้ใต้ชีวประวัติบังทองว่า

「诸葛孔明为卧龙，庞士元为凤雏，司马德操为水镜，皆庞德公语也。」

"ขงเบ้งเป็นมังกรหลับ บังทองเป็นลูกหงส์ สุมาเต๊กโชเป็นกระจกน้ำ ทั้งหมดเป็นคำของผางเต๋อกง"

ผางเต๋อกง (庞德公) คืออาของบังทอง ฉบับไทยรู้จักคู่ฉายานี้ในชื่อ "ฮกหลงกับฮองซู" ซึ่งสุมาเต๊กโชบอกเล่าปี่ว่า "สองคนนี้ถ้าได้มาเปนที่ปรึกษาด้วยแต่ผู้ใดผู้หนึ่ง ก็อาจสามารถจะคิดอ่านปราบปรามศัตรูแผ่นดินให้สงบได้" (ฉบับไทยตอนที่ ๓๒) เมื่อมีฉายาหงส์อยู่แล้ว นักเล่านิทานก็สร้างเนินชื่อ "หงส์ร่วง" ให้หงส์มาตกได้ไม่ยาก

ทุกวันนี้มีสถานที่ชื่อ "落凤坡" ให้ไปเที่ยวจริง วิกิพีเดียภาษาจีนหน้าศาลและสุสานบังทอง (庞统祠墓)ระบุว่าอยู่ที่ตำบลไป๋หม่ากวน (白马关) เขตหลัวเจียง เมืองเต๋อหยาง มณฑลเสฉวน คนท้องถิ่นเรียกว่า "落凤坡" และเป็นโบราณสถานสำคัญระดับชาติ หน้าเดียวกันยังเรียกเรื่องแลกม้าในนิยายว่า 「杜撰的情节」 "เนื้อเรื่องที่แต่งขึ้น" ส่วนหน้าบังทองระบุว่าบังทองตายที่เมืองลั่ว (雒县) ซึ่งอยู่ในเขตเมืองกว่างฮั่นปัจจุบัน การมีสุสานกับศาลอยู่ที่ไหน ไม่ได้แปลว่าบังทองถูกยิงตายตรงนั้น สถานที่ "เนินหงส์ร่วง" ที่เห็นทุกวันนี้เป็นร่องรอยของความนิยมในเรื่องเล่า ไม่ใช่หลักฐานว่าฉากในนิยายเกิดขึ้นจริง

6. บังทองตัวจริง: ที่ปรึกษาที่กล้าบอกว่า "ผิดทั้งนายทั้งบ่าว"

ถ้าตัดฉากม้าขาวออก บังทองในพงศาวดารก็ยังเป็นตัวละครที่น่าสนใจ ชีวประวัติของเขาเล่าว่าบังทองเป็นคนวางแผนยึดเอ๊กจิ๋วให้เล่าปี่ เสนอแผนบน กลาง ล่าง ให้เลือก และเล่าปี่เลือกแผนกลาง คือจับสองขุนพลของเล่าเจี้ยงที่ด่านแล้วยกไปเซงโต๋ ซึ่งหวดเจ้งก็มีส่วนวางแผนการยึดเอ๊กจิ๋วครั้งนี้ด้วย

เรื่องที่บอกนิสัยบังทองได้ดีที่สุดคืองานเลี้ยงที่ด่านโปยสิก๋วน (涪) หลังยึดได้ เล่าปี่เมาแล้วบอกว่างานวันนี้สนุกนัก บังทองตอบว่า 「伐人之国而以为欢，非仁者之兵也」 "ตีบ้านเมืองของคนอื่นแล้วมาสนุก ไม่ใช่กองทัพของผู้มีเมตตา" เล่าปี่โกรธไล่ออกจากงาน แล้วก็เสียใจเชิญกลับมา ถามว่าเมื่อครู่ใครผิด บังทองตอบว่า 「君臣俱失」 "ผิดทั้งนายทั้งบ่าว" เล่าปี่หัวเราะ งานเลี้ยงก็ดำเนินต่อ

เมื่อบังทองตาย เล่าปี่ไม่ได้แค่ร้องไห้ ชีวประวัติบันทึกว่าตั้งบิดาของบังทองเป็นขุนนาง และ 「诸葛亮亲为之拜」 "ขงเบ้งไปคำนับบิดาของบังทองด้วยตัวเอง" ภายหลังยังมอบบรรดาศักดิ์กวนเน่ยโหวย้อนหลัง ให้ชื่อหลังความตายว่า "จิ้งโหว" ส่วนตันซิ่วเขียนประเมินไว้ท้ายชีวประวัติว่า 「庞统雅好人流，经学思谋，于时荆、楚谓之高俊」 "บังทองชอบประเมินคน รู้คัมภีร์ คิดวางแผนเก่ง คนในแถบเกงจิ๋วสมัยนั้นยกย่องว่าเป็นบัณฑิตชั้นยอด"

ชีวิตจริงของบังทองจบลงเร็ว และจบอย่างไม่มีพิธีรีตอง ลูกธนูหลงลูกหนึ่งที่กำแพงเมืองลกเสีย ไม่มีลาง ไม่มีชื่อสถานที่ที่บอกชะตา นักเล่านิทานรุ่นหลังรู้สึกว่าความตายแบบนี้ไม่สมกับ "ลูกหงส์" จึงเติมม้าขาว เนินหงส์ร่วง และดาวตกเข้าไป จนฉากนี้กลายเป็นหนึ่งในฉากที่คนไทยจำได้แม่นที่สุดในภาคเล่าปี่เข้าเสฉวน

คำถามที่พบบ่อย

บังทองตายที่เนินหงส์ร่วง (ลกห้องโห) จริงไหม?

ไม่มีบันทึกในพงศาวดาร ชีวประวัติบังทองใน《三国志》บันทึกว่าบังทองนำทหารเข้าตีเมืองลกเสียระหว่างการล้อม แล้ว 「为流矢所中，卒，时年三十六」 คือถูกลูกธนูหลงตาย อายุ 36 ปี ไม่มีชื่อเนินหงส์ร่วง ชื่อนี้มาจากนิยายตอนที่ 63

บังทองแลกม้ากับเล่าปี่จริงหรือเปล่า?

ไม่จริง พงศาวดารไม่มีเรื่องแลกม้าเลย ในนิยาย ม้าที่เล่าปี่ให้บังทองขี่คือ "ม้าขาว" ทั้งฉบับจีนและฉบับไทยไม่ได้เรียกว่าม้าเต๊กเลา การเล่าว่าบังทองขี่ม้าเต๊กเลาเป็นการเล่าต่อของคนรุ่นหลัง

ใครยิงบังทองตาย?

พงศาวดารไม่ได้ระบุชื่อผู้ยิง บอกเพียงว่าเป็นลูกธนูหลง (流矢) นิยายให้เตียวหยิมเป็นคนซุ่มยิง แต่《资治通鉴》วางการตายของเตียวหยิมที่สะพานเยี่ยนเฉียวไว้ในปี ค.ศ. 213 ก่อนบังทองตายหนึ่งปี

บังทองตายเมื่อไร อายุเท่าไร?

《资治通鉴》วางไว้ในปีเจี้ยนอันที่ 19 (ค.ศ. 214) ระหว่างที่เล่าปี่ล้อมเมืองลกเสียมาเกือบปี ชีวประวัติบันทึกว่าอายุ 36 ปี ส่วนวันที่ 7 เดือน 7 ในนิยายฉบับจีน และ "เดือนเก้าขึ้นเก้าค่ำ" ในฉบับไทย เป็นวันที่นิยายกำหนดขึ้น

เนินหงส์ร่วงที่มีให้เที่ยวในเสฉวนคือที่ไหน?

วิกิพีเดียภาษาจีนระบุว่าคือศาลและสุสานบังทอง (庞统祠墓) ที่ตำบลไป๋หม่ากวน เขตหลัวเจียง เมืองเต๋อหยาง คนท้องถิ่นเรียกว่า 落凤坡 แต่พงศาวดารบันทึกว่าบังทองตายระหว่างตีเมืองลั่ว (雒县) ในเขตกว่างฮั่นปัจจุบัน

สรุป

บังทองไม่ได้ตายเพราะขี่ม้าของเล่าปี่ ไม่ได้ตายที่เนินชื่อหงส์ร่วง และไม่มีบันทึกว่าเตียวหยิมเป็นคนยิง พงศาวดารเหลือไว้แค่ประโยคเดียว คือบังทองนำทหารเข้าตีเมืองลกเสียระหว่างการล้อมที่ยืดเยื้อเกือบปี แล้วถูกลูกธนูหลงตายเมื่ออายุ 36 ปี เล่าปี่เสียใจจนพูดถึงทีไรก็น้ำตาไหล ม้าขาว ลางดาว และชื่อเนินที่บอกชะตาเป็นสิ่งที่นิยายเติมให้ความตายของ "ลูกหงส์" มีความหมาย ส่วนชื่อม้าเต๊กเลาที่หลายคนจำ ไม่มีแม้แต่ในตัวบทนิยาย

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·蜀书·庞统法正传》 ชีวประวัติบังทอง พร้อมอรรถาธิบายที่อ้าง《襄阳记》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·先主传》 ชีวประวัติเล่าปี่ การล้อมเมืองลกเสีย และ《益部耆旧杂记》เรื่องเตียวหยิม — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·诸葛亮传》 ชีวประวัติขงเบ้ง การยกทัพทวนแม่น้ำเข้าเอ๊กจิ๋ว — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴》 เล่มที่ 66 เตียวหยิมตายที่สะพานเยี่ยนเฉียว ค.ศ. 213 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴》 เล่มที่ 67 บังทองถูกลูกธนูหลงตาย ค.ศ. 214 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 62 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 63 诸葛亮痛哭庞统 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๕๑ — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๓๒ ฮกหลงกับฮองซู — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• 庞统 บังทอง — วิกิพีเดียภาษาจีน
• 庞统祠墓 (落凤坡) ศาลและสุสานบังทอง — วิกิพีเดียภาษาจีน