แซ่เต็ง แซ่ติง (丁) มาจากไหน? ประวัติตระกูลติง จากซานตงสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่เต็ง เขียนด้วยอักษรจีน 丁 ตัวเต็มกับตัวย่อเขียนเหมือนกัน สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "เต็ง" ส่วนจีนกลางอ่านว่า "ติง" (Dīng) ในไทยจึงพบทั้ง "แซ่เต็ง" และ "แซ่ติง"

แซ่นี้อยู่อันดับ 48 ของจีนตามรายชื่อแซ่ทางการปี 2020 ประมาณการปี 2026 มีราว 6.14 ล้านคน ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณจากสถิติทางการ คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% ไม่ใช่ตัวเลขที่นับจริง แซ่นี้มีลูกหลานหลายสาย ทั้งสายขุนนางที่เข้าแต้จิ๋วสมัยซ่ง และสายมุสลิมที่เฉวียนโจว (泉州)

ประเด็นสำคัญ

• 丁 เป็นแซ่ที่ตั้งจากสมัญญาของติงกงจี๋ (丁公伋) โอรสเจียงไท่กง จัดอยู่ในกลุ่มสายสกุลเจียง เดียวกับแซ่ลื่อ แซ่โล้ว และแซ่เกียง
• แซ่นี้ยังมีที่มารอง เช่น การเปลี่ยนแซ่ และชาวมุสลิมที่ใช้พยางค์ท้ายชื่อว่า "-din" เป็นแซ่
• สายแต้จิ๋วสืบจากติงหยุ่นหยวน เจ้าเมืองแต้จิ๋วปี 1187 ศาลใหญ่อยู่ที่หมู่บ้านเซียนเถียน ตำบลหลินซี เขตเซียงเฉียว
• ระวังสับสนกับแซ่เต๋ง (邓 จีนกลาง เติ้ง) ซึ่งต่างกันแค่วรรณยุกต์ในภาษาไทย แต่เป็นคนละแซ่

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่เต็ง (แซ่ติง)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	丁 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน)
จีนกลาง	Dīng · ติง
แต้จิ๋ว	dêng1 · เต็ง
ภาษาอังกฤษ	Ding, Ting, Teng
อันดับในจีน	อันดับ 48 (ปี 2020)
จำนวนคน	ราว 6.14 ล้านคน (ประมาณการปี 2026 ±10%)
มณฑลที่มีมาก	เจียงซู (รายงานปี 2021)
ถิ่นเดิมของตระกูล	จี่หยาง (济阳 — จีนกลาง Jǐyáng)

แซ่เต็งเขียนและอ่านอย่างไร

ตัวอักษร 丁 อ่านต่างกันไปตามสำเนียง ดูได้ที่ Wiktionary ซึ่งบันทึกว่าแต้จิ๋วอ่าน dêng1 ฮกเกี้ยนอ่าน Teng กวางตุ้งอ่าน ding1 และแคะอ่าน tên

ชื่อ "เต็ง" ที่ใช้ในไทยตรงกับเสียงแต้จิ๋ว บทความวิชาการเรื่องแซ่กับอัตลักษณ์จีนของคนไทยเชื้อสายจีน ก็จับคู่แซ่เต็งกับอักษร 丁 ส่วนสามก๊กฉบับไทยเรียกแม่ทัพง่อ 丁奉 ว่า "เตงฮอง" (จีนกลาง ติงเฟิ่ง)

ระวังสับสนกับ แซ่เต๋ง (邓 จีนกลาง เติ้ง) ซึ่งไทยเขียนต่างกันแค่วรรณยุกต์ แต่เป็นคนละอักษรและคนละแซ่ ตัวสะกดอังกฤษ Teng ก็ใช้กับ 邓 ได้ด้วย จึงควรดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนเป็นหลัก

แซ่เต็งมาจากไหน

สายหลักเริ่มจากเจียงไท่กง (姜太公 — จีนกลาง Jiāng Tàigōng) ผู้ช่วยโจวอู่หวางโค่นราชวงศ์ซาง และได้รับแคว้นฉี (齐) ทางเหนือของซานตง โอรสชื่อจี๋ (伋) เมื่อสิ้นชีวิตได้สมัญญาว่า "ฉีติงกง" (齐丁公) ลูกหลานจึงเอาคำว่า "ติง" มาเป็นแซ่ วิกิพีเดียภาษาจีน เรียกสายนี้ว่าสายใหญ่ ตำราโบราณหลายเล่มบันทึกตรงกัน

แซ่นี้จึงอยู่ในกลุ่ม "ซื่อเยวี่ย" (四岳 — จีนกลาง Sìyuè) ที่สืบจากสกุลเจียง เช่นเดียวกับ แซ่ลื่อ (吕 จีนกลาง หลวี่) และ แซ่เกียง (姜 จีนกลาง เจียง)

ที่มาอื่นของแซ่ 丁 ผมสรุปไว้ในตาราง

สาย	ต้นสาย	ความน่าเชื่อถือ
สกุลเจียง	ฉีติงกง สมัยโจวตะวันตก	มีบันทึกในตำราโบราณ เป็นสายหลัก
สกุลจื่อ	ซ่งติงกง (宋丁公) ยุคชุนชิว	รายละเอียดไม่ตรงกัน
แคว้นติง	ติงโหว (丁侯) สมัยซาง	หลักฐานน้อย
เปลี่ยนแซ่	ซุนควง (孙匡) น้องซุนกวน	มีในบันทึกโบราณ แต่ผู้อรรถาธิบายแย้งเรื่องลำดับปี
ชาวมุสลิม	ผู้ที่ชื่อลงท้าย "-din" สมัยหยวนถึงหมิง	มีผังตระกูลและศาลบรรพชน แต่รุ่นแรกยังขาดตอน

เรื่องซุนควงมาจากบันทึกเจียงเปี่ยวจ้วน (江表传) ว่าท่านจุดไฟเผาหญ้าที่กองทัพต้องใช้ ซุนกวนจึงแยกสายของท่านไปใช้แซ่ติง แต่เผยซงจือ (裴松之) ผู้อรรถาธิบายพงศาวดารสามก๊กแย้งว่าลำดับปีไม่ตรง ต้นสายฝั่งซุนอ่านต่อได้ที่ แซ่ซึง (孙 จีนกลาง ซุน)

สายมุสลิมแห่งเฉินไต้

อีกสายหนึ่งคือชาวหุย (回 — จีนกลาง Huí ชาวจีนมุสลิม) แซ่ติงที่เมืองจิ้นเจียง (晋江) ใกล้เฉวียนโจว มณฑลฝูเจี้ยน ผังตระกูลยกให้ซัยยิด อาญัล ชัมส์ อัดดีน (赛典赤·赡思丁) ขุนนางมุสลิมสมัยหยวนเป็นบรรพชน พยางค์ท้าย "-din" ของชื่อท่านกลายเป็นแซ่ 丁

ศาลบรรพชนที่หมู่บ้านอั้นโตว (岸兜) ตำบลเฉินไต้ (陈埭 — จีนกลาง Chéndài) มีผังเป็นรูปอักษร "回" และมีลายนกมงคลที่ประกอบจากอักษรอาหรับบนขอบประตู ปัจจุบันเป็นโบราณสถานสำคัญ

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมของตระกูลคือจี่หยาง (济阳) อยู่ในมณฑลเหอหนานปัจจุบัน ผังตระกูลแซ่ติงเกือบทุกสายใช้ชื่อนี้ รวมถึงผังสายเซียนเถียนที่เขตหาวเจียง (濠江) ซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว)

อีกชื่อหอคือเมิ่งซงถัง (梦松堂 — "หอฝันเห็นต้นสน") เล่ากันว่าติงกู้ (丁固) ขุนนางง่อก๊กฝันว่ามีต้นสนงอกบนท้อง ตีความว่าอีก 18 ปีจะได้เป็นขุนนางชั้นกง แล้วท่านก็ได้เป็นซือถู (司徒) จริงตามที่เล่า

เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว

คนแซ่ติงอยู่หนาแน่นทางซานตง เจียงซู และเหอหนานมาตั้งแต่สมัยฉินฮั่น สงครามทางเหนือทำให้ทยอยลงใต้เรื่อยมา

สายแต้จิ๋วที่มีชื่อชัดที่สุดคือติงหยุ่นหยวน (丁允元) ชาวอี๋ซิง (宜兴) มณฑลเจียงซู ท่านเป็นเจ้าเมืองแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ปี 1187 ตามที่ สำนักข่าวชาวจีนโพ้นทะเล เล่าไว้ ท่านบริจาคสร้างตอม่อสี่ต้นช่วงฝั่งตะวันตกของสะพานกว่างจี้ (广济桥) และตั้งสำนักเรียนหกแห่ง เรื่องสะพานอ่านเพิ่มได้ที่ สะพานกว่างจี้หรือสะพานเซียงจื่อ

เมื่อครบวาระ ท่านตั้งรกรากที่หมู่บ้านเซียนเถียน (仙田) ตำบลหลินซี (磷溪) เขตเซียงเฉียว (湘桥) เมืองแต้จิ๋ว จึงนับเป็นต้นสายติงแต้จิ๋ว ศาลใหญ่ชื่อติงฮ่วนต้าจงฉือ (丁宦大宗祠) ตามข่าวของ เว็บโซหู (Sohu) สมาคมวัฒนธรรมติงหยุ่นหยวนที่ตั้งปี 2014 ผลักดันให้ศาลนี้และสุสานของท่านเป็นโบราณสถานระดับมณฑลกวางตุ้ง

ตระกูลติงที่เฟิงซุ่น (丰顺) เขตแคะในแต้จิ๋วเดิม เป็นบ้านของติงยื่อชาง (丁日昌) กับติงเจียจวิ้น (丁家骏) ส่วนข่าวจีนเรียกติงเจียจวิ้นว่าญาติร่วมแซ่ชาวหลินซี ผมยังไม่พบผังตระกูลที่เชื่อมสายเฟิงซุ่นกับสายเซียนเถียนโดยตรง ใครมีสมุดลำดับสกุลขอให้ช่วยตรวจ

แซ่เต็งในเมืองไทย

ในไทยมีสมาคมตระกูลเต็งแห่งประเทศไทย (泰國丁氏宗親總會) อยู่ในรายชื่อสมาคมสมาชิกของ สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ที่ทำการอยู่เขตบางคอแหลม กรุงเทพฯ ปีที่ก่อตั้งผมยังไม่พบ

ชาวแซ่ติงในไทยที่มีบันทึกมากที่สุดคือติงเจียจวิ้น (1909–1997) ชาวเฟิงซุ่น ที่มาตั้งหลักในไทยปี 1952 และทำธุรกิจน้ำมันหล่อลื่นจนสื่อจีนเรียกว่า "ราชาน้ำมันของไทย" ท่านอยู่ในกลุ่มผู้นำที่ร่วมก่อตั้งสหสมาคมตระกูลแซ่ปี 1970 ตามเว็บของสหสมาคม ปี 1979 ท่านกับมูลนิธิติงเจียจวิ้นร่วมบริจาคสร้างโรงเรียนเฉียวกวง (侨光中学) ที่หลินซี และปี 2017 มูลนิธิบริจาคอีก 5.3 ล้านหยวน ตามข่าวสำนักข่าวชาวจีนโพ้นทะเล ส่วนนามสกุลไทยที่มาจากแซ่ติง ผมไม่ระบุ เพราะยังไม่มีแหล่งยืนยันที่ชัดพอ

บุคคลสำคัญแซ่เต็ง

บุคคล	ช่วงชีวิต	เรื่องที่น่ารู้
ติงเฟิ่ง (丁奉 — ไทยสามก๊ก เตงฮอง)	?–271	แม่ทัพง่อก๊ก รับใช้กษัตริย์ง่อสี่พระองค์
ติงหยุ่นหยวน (丁允元)	ศตวรรษที่ 12	เจ้าเมืองแต้จิ๋ว ต้นสายติงแต้จิ๋ว
ติงเป่าเจิน (丁宝桢)	1820–1886	ข้าหลวงใหญ่เสฉวน ที่มาของชื่อกงเปาจีติง
ติงยื่อชาง (丁日昌)	1823–1882	นักปฏิรูปขบวนการหยางอู้ ผู้ว่าการฝูเจี้ยน ชาวเฟิงซุ่น
ติงเจียจวิ้น (丁家骏)	1909–1997	นักธุรกิจน้ำมันหล่อลื่นในไทย

ชีวประวัติติงยื่อชางอ่านได้ที่ Ding Richang และติงเป่าเจินที่ Ding Baozhen

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

อาหารที่ผูกกับแซ่นี้ชัดที่สุดคือกงเปาจีติง (宫保鸡丁 — จีนกลาง กงเป่าจีติง) ไก่หั่นเต๋าผัดพริกแห้งกับถั่วลิสงแบบเสฉวน วิกิพีเดียภาษาจีน บันทึกเป็นเรื่องเล่าสืบกันมาว่าติงเป่าเจินให้พ่อครัวทำจานนี้เลี้ยงแขก ท่านมีตำแหน่งกิตติมศักดิ์ที่คนเรียกว่า "กงเป่า" (宫保) อาหารจานนี้จึงได้ชื่อตามนั้น นอกจากจานนี้ผมยังไม่พบอาหารประจำตระกูลติงแต้จิ๋ว

เรื่องคำสอน สายแต้จิ๋วถือคติยกย่องความรู้ ที่เสาประตูห้องโถงใหญ่ของศาลติงฮ่วนมีคำขวัญความว่า พิธีกรรมและดนตรีเป็นงานที่บรรพชนสืบทอดไว้ ส่วนเกียรติของผู้มีวิชาก็หวังให้ลูกหลานเป็นคนดีมีปัญญา

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เต็ง 丁 มาจากไหน?

สายหลักมาจากติงกงจี๋ โอรสเจียงไท่กง ผู้ครองแคว้นฉีรุ่นที่ 2 ซึ่งได้สมัญญาว่า "ติง" หลังสิ้นชีวิต ลูกหลานจึงใช้เป็นแซ่ ยังมีสายที่เปลี่ยนแซ่และสายมุสลิมอีกด้วย

แซ่เต็งภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 丁 ตัวเต็มกับตัวย่อเหมือนกัน จีนกลางอ่านว่า "ติง" (dīng) และแต้จิ๋วอ่านว่า "เต็ง" (dêng1)

แซ่เต็งภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดได้ทั้ง Ding ตามพินอิน Ting ตามแบบฮ่องกง และ Teng ตามเสียงแต้จิ๋วกับฮกเกี้ยน แต่ละบ้านสะกดไม่เหมือนกัน

แซ่เต็ง 丁 ต่างจากแซ่เต๋ง 邓 อย่างไร?

เป็นคนละอักษรและคนละแซ่ 丁 แต้จิ๋วอ่าน "เต็ง" จีนกลางอ่าน "ติง" ส่วน 邓 แต้จิ๋วอ่าน "เต๋ง" จีนกลางอ่าน "เติ้ง" ไทยเขียนต่างกันแค่วรรณยุกต์ ตัวสะกดอังกฤษ Teng ใช้ได้กับทั้งสองแซ่

แซ่เต็งมีกี่คน และในไทยมีสมาคมไหม?

อันดับ 48 ของจีน ประมาณการปี 2026 ราว 6.14 ล้านคน (±10%) ในไทยมีสมาคมตระกูลเต็งแห่งประเทศไทย ที่ทำการอยู่เขตบางคอแหลม แต่ผมยังไม่พบปีที่ก่อตั้ง

บทสรุป

ผมยังไม่พบสร้อยอักษรประจำรุ่นของสายเซียนเถียน นามสกุลไทยที่สืบจากแซ่ติง และปีก่อตั้งสมาคม ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่เต็งที่มีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากนี้ ขอเชิญ แจ้งครอบครัวเรา เพื่อช่วยกันแก้ไขให้ถูกต้อง ดูแซ่อื่น ๆ ได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน หัวข้อแซ่ติง 丁姓 (Wikipedia)
• บทความวิชาการเรื่องแซ่กับอัตลักษณ์จีนของคนไทยเชื้อสายจีน (วารสารวิชาการไทย)
• วิกิพจนานุกรม ตัวอักษร 丁 เสียงอ่านตามสำเนียง (Wiktionary)
• ข่าวมูลนิธิติงเจียจวิ้นกับโรงเรียนเฉียวกวง และประวัติติงหยุ่นหยวน (สำนักข่าวชาวจีนโพ้นทะเล 2017)
• ข่าวรางวัลหยุ่นหยวนของตระกูลติงแต้จิ๋ว (Sohu 2024)
• รายชื่อสมาคมสมาชิก สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย
• วิกิพีเดียภาษาจีน หัวข้อกงเปาจีติง 宫保鸡丁
• Ding Richang (Wikipedia)