ในนิยาย งิ้ว และละคร: อ๋องแปดคือผู้ใหญ่ฝ่ายดีแห่งตำหนักหนานชิงที่ถือกระบองทอง ตีได้ทั้งฮ่องเต้และขุนนางกังฉิน งิ้วและละครปี 1993 ใช้ชื่อจ้าวเต๋อฟาง และนิยาย《三侠五义》ให้อ๋องแปดซ่อนทารกรัชทายาทไว้เลี้ยงที่วังของตน
ในเอกสารสมัยซ่ง: คนที่ชาวบ้านเรียกว่า "八大王" ในยุคเปาบุ้นจิ้นคือจ้าวหยวนเหยี่ยน โอรสองค์ที่ 8 ของซ่งไท่จง อาแท้ของซ่งเหรินจง และเป็นคนบอกฮ่องเต้ว่าพระมารดาแท้คือพระสนมหลี่ ส่วนจ้าวเต๋อฟางเป็นโอรสองค์ที่ 4 ของซ่งไท่จู่ ตายปี 981 ก่อนเปาบุ้นจิ้นเกิด 18 ปี ไม่มีกระบองทองและไม่มีตำหนักหนานชิงในบันทึก
กล่องข้อมูลด่วน
| คำตัดสิน | [ผสม] "八大王" ตัวจริงสมัยเปาบุ้นจิ้นคือจ้าวหยวนเหยี่ยน แต่ละคร/งิ้วใช้ชื่อจ้าวเต๋อฟาง และ "กระบองทอง" กับ "ตำหนักหนานชิง" เป็นของแต่ง |
| อ๋องแปดตัวจริง | จ้าวหยวนเหยี่ยน (赵元俨 จ้าว หยวนเหยี่ยน, 985–1044) โอรสองค์ที่ 8 ของซ่งไท่จง อาแท้ของซ่งเหรินจง — บันทึกซ่ง "士民识与不识,呼之曰八大王" |
| จ้าวเต๋อฟาง | (赵德芳 จ้าว เต๋อฟาง, 959–981) โอรสองค์ที่ 4 ของซ่งไท่จู่ ตายอายุ 23 — 18 ปีก่อนเปาบุ้นจิ้นเกิด |
| บทบาทจริงในเรื่องพระมารดา | ปี 1033 ทูลซ่งเหรินจงว่า "陛下乃李宸妃所生" (《宋史·李宸妃传》) |
| ในนิยาย/งิ้ว | 南清宫八千岁 + พระชายาตี๋ (《万花楼》《三侠五义》) · 金锏/金简 "ตีขุนนางกังฉิน" (นิยาย/งิ้วตระกูลหยาง) (นิยาย/งิ้ว) |
| "ประหารท่านอ๋อง" | ละคร 1993 คดี 铡王爷 ตอน 52–55 (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย) — ผู้ถูกประหารคือ "赵王爷" ตัวร้าย ไม่ใช่อ๋องแปด |
บทนำ
ในละครเปาบุ้นจิ้น (包拯 เปาเจิ่ง) อ๋องแปดคือผู้ใหญ่ฝ่ายดีในราชวงศ์ที่เปาบุ้นจิ้นพึ่งได้ บางคดีเปาบุ้นจิ้นต้องไปขอความเห็นใจจากท่านอ๋องก่อนจะลงมือกับเชื้อพระวงศ์ ส่วนในงิ้วและนิยาย ท่านอ๋องยังมี "กระบองทอง" ที่ว่ากันว่าตีได้ทั้งฮ่องเต้ที่หลงผิดและขุนนางกังฉินคำถามที่คนไทยพิมพ์ค้นจึงตรงไปตรงมา อ๋องแปดมีจริงไหม เป็นใคร ชื่ออะไร และเกี่ยวอะไรกับซ่งเหรินจง
คำตอบสั้นที่สุดคือ "มี แต่ไม่ใช่คนเดียวกับในละคร" ในบทความนี้ผมจะแยกเจ้าชายตัวจริงที่บันทึกสมัยซ่งเรียกว่า "八大王" ออกจากอ๋องแปดในนิยาย งิ้ว และละคร ซึ่งเป็นภาพของเจ้าชายสามองค์ที่ถูกวางซ้อนกันจนกลายเป็นคนเดียว ตอนนี้อยู่ในภาค 2 "คนรอบตัวในละคร ใครมีจริง" ของชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง)
เปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa (黄柄明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับเปาบุ้นจิ้น
ตอนดู ผมเข้าใจว่าอ๋องแปดเป็น "อา" ของฮ่องเต้ และในเสียงพากย์เรียกว่า "ท่านอ๋องแปด" คำนี้ผมจำได้เองครับ
ความเข้าใจนั้นถูกแค่ไหน ต้องแยกก่อนว่าอ๋องแปดคนไหน ตอนนี้ผมจะแยกเจ้าชายจริงตาม《宋史》และ《渑水燕谈录》ออกจากตัวละครใน《万花楼》และ《三侠五义》ทีละฉบับ
ชื่อบุคคลและคัมภีร์ในบทความนี้
บทความนี้แยกชื่อสองชุดออกจากกัน "八贤王" (อ๋องแปดผู้ทรงคุณธรรม) เป็นชื่อในงิ้วและละคร ส่วน "八大王" เป็นคำที่คนสมัยซ่งใช้เรียกเจ้าชายตัวจริง ชื่อในบทความใช้ชื่อที่คนไทยรู้จักจากละครและหนังสือแปล กำกับอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก คำอ่านแต้จิ๋วในตารางเป็นสำเนียงเท่งไฮ้ (澄海) และ 王 ที่แปลว่า "อ๋อง" อ่านแบบแต้จิ๋วว่า อ๊วง
| 简体 | พินอิน | อ่านจีนกลาง | แต้จิ๋ว (澄海) | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|
| 包拯 | Bāo Zhěng | เปา เจิ่ง | เปา จิ๋ง | เปาบุ้นจิ้น ตัวจริง |
| 八贤王 | Bā xiánwáng | ปา เสียนหวัง | โป๊ย เฮี้ยง อ๊วง | อ๋องแปด — ชื่อในงิ้ว/ละคร |
| 八千岁 | Bā qiānsuì | ปา เชียนซุ่ย | โป๊ย เชียง ส่วย | คำเรียกอ๋องแปดใน《三侠五义》ตอนที่ 1 |
| 八大王 | Bā dàwáng | — | — | คำเรียกในบันทึกซ่ง (ไม่มีแถวคำอ่านในตารางชื่อ) |
| 赵元俨 | Zhào Yuányǎn | จ้าว หยวนเหยี่ยน | เตี่ย ง้วง เงี้ยง | "八大王" ตัวจริง 985–1044 |
| 赵德芳 | Zhào Défāng | จ้าว เต๋อฟาง | เตี่ย เต็ก ฮวง | โอรสองค์ที่ 4 ของไท่จู่ 959–981 |
| 赵德昭 | Zhào Dézhāo | จ้าว เต๋อเจา | เตี่ย เต็ก เชียว | โอรสองค์ที่ 2 ของไท่จู่ 951–979 |
| 赵德崇 / 赵元佐 | Zhào Déchóng / Zhào Yuánzuǒ | จ้าว เต๋อฉง / จ้าว หยวนจั่ว | เตี่ย เต็ก ช้ง / เตี่ย ง้วง จ๋อ | โอรสองค์โตของไท่จง |
| 燕王 | Yān wáng | เยียนหวาง | เอียง อ๊วง | สมัญญาหลังตายของจ้าวหยวนเหยี่ยน |
| 荆王 | Jīng wáng | จิงหวาง | เกง อ๊วง | ตำแหน่งช่วงทศวรรษ 1030 |
| 二十八太保 | èrshíbā tàibǎo | เอ้อร์สือปา ไท่เป่า | หยี่ จั๊ก โป๊ย ไท่ โป๋ | ชื่อเล่นในวัง |
| 宋太祖 / 赵匡胤 | Sòng Tàizǔ / Zhào Kuāngyìn | ซ่งไท่จู่ / จ้าว ควงอิ้น | ซ่ง ไท่ … / เตี่ย ควง เอี๋ยง | พ่อของเต๋อเจา เต๋อฟาง |
| 宋太宗 / 赵光义 | Sòng Tàizōng / Zhào Guāngyì | ซ่งไท่จง / จ้าว กวงอี้ | ซ่ง ไท่ จง / เตี่ย กวง หงี | พ่อของจ้าวหยวนเหยี่ยน |
| 宋真宗 | Sòng Zhēnzōng | ซ่ง เจินจง | ซ่ง จิง จง | พี่ชายจ้าวหยวนเหยี่ยน |
| 宋仁宗 | Sòng Rénzōng | ซ่ง เหรินจง | ซ่ง ยิ้ง จง | หลานของจ้าวหยวนเหยี่ยน |
| 刘太后 | Liú tàihòu | หลิวไท่โฮ่ว | เล้า ไท่ โหว | พระพันปีหลิว ("หลิวไทเฮา") สวรรคต 1033 |
| 李宸妃 | Lǐ Chénfēi | หลี่ เฉินเฟย | ลี้ ซิ้ง ฮุย | พระสนมหลี่ พระมารดาแท้ของเหรินจง |
| 杨淑妃 | Yáng shūfēi | หยาง ซูเฟย | เอี้ย สก ฮุย | พระสนมหยาง ผู้ดูแลเหรินจงตอนทารก |
| 狄妃 / 狄娘娘 | Dí fēi | ตี๋เฟย | เต๊ก ฮุย | พระชายาตี๋ ชายาอ๋องแปดในนิยาย |
| 狄千金 | Dí Qiānjīn | ตี๋ เชียนจิน | เต๊ก เชียง กิง | อาหญิงของตี๋ชิงใน《万花楼》 |
| 狄青 | Dí Qīng | ตี๋ ชิง | เต๊ก เช | ขุนพลจริง ชื่อคดีละครไทยเรียก "เต็กเช็ง" |
| 南清宫 | Nán Qīng gōng | หนานชิงกง | นั้ง เชง เกง | ตำหนักหนานชิง วังอ๋องแปดในนิยาย |
| 金锏 | jīnjiǎn | จินเจี่ยน | กิง กั๋ง | กระบองทอง อาวุธในงิ้ว |
| 赵王爷 | Zhào wángyé | จ้าว หวางเหยีย | เตี่ย อ๊วง เอี๊ย | "ท่านอ๋อง" ตัวร้ายในตอนประหารท่านอ๋อง |
| 赵王 (赵皇亲) | Zhào wáng | จ้าวหวาง | เตี่ย อ๊วง | ตัวร้ายในนิยายหมิง |
| 王辟之 | Wáng Pìzhī | หวัง ปี้จือ | เฮ้ง เพ็ก จือ | ผู้แต่ง《渑水燕谈录》 |
| 渑水燕谈录 | Miǎnshuǐ yàntán lù | เหมี่ยนสุ่ย เยี่ยนถานลู่ | เมี้ยง จุ๋ย เอี่ยง ทั้ง ล็อก | บันทึกซ่งเหนือ ราวทศวรรษ 1090 |
| 宋史 | Sòng shǐ | ซ่งสื่อ | ซ่ง สื้อ | ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ซ่ง |
| 续资治通鉴长编 | Xù Zīzhì tōngjiàn chángbiān | ซฺวี่จือจื้อทงเจี้ยน ฉางเปียน | — | ของหลี่เทา (李焘) สมัยซ่งใต้ |
| 李迪 | Lǐ Dí | หลี่ ตี๋ | ลี้ เต๊ก | อัครเสนาบดีในเรื่อง "น้ำหมึก" |
| 熊大木 | Xióng Dàmù | สฺยง ต้ามู่ | ฮิ้ง ไต๋ บั๊ก | ผู้แต่ง《杨家将传》(หมิง) |
| 杨家府演义 | Yángjiāfǔ yǎnyì | หยางเจียฝู่ เหยี่ยนอี้ | เอี้ย กา หู้ อิ้ง หงี | นิยายตระกูลหยาง 1606 |
| 万花楼 | Wànhuā lóu | ว่านฮวาโหลว | บ่วง ฮวย เล้า | นิยายชิงของหลี่อวี่ถัง (李雨堂) |
| 三侠五义 | Sān xiá wǔ yì | ซานเสียอู่อี้ | ซัง เฮียก อู๋ หงี | นิยาย 1879 |
| 龙图公案 · 百家公案 | Lóngtú gōng'àn · Bǎijiā gōng'àn | หลงถู กงอั้น · ไป่เจีย กงอั้น | เล้ง ตู๊ กง อั่ง · เปะ กา กง อั่ง | นิยายคดีเปาบุ้นจิ้นสมัยหมิง |
| 蔡东藩 | Cài Dōngfān | ไช่ ตงฟาน | ฉั่ว ตง พวง | ผู้แต่ง《宋史演义》ทศวรรษ 1920 |
1. ฉากที่ทุกคนจำได้: อ๋องแปดกับกระบองทอง
ภาพอ๋องแปดที่คนไทยจำได้มาจากละคร《包青天》ฉบับปี 1993 เป็นหลัก ก่อนจะแยกว่าอะไรจริง ผมขอเล่าให้เห็นก่อนว่าละครและงิ้ววางอ๋องแปดไว้ตรงไหน
ในละคร 1993: ผู้ใหญ่ฝ่ายดีที่เปาบุ้นจิ้นพึ่งได้
ในละคร อ๋องแปด (八贤王 ปา เสียนหวัง) รับบทโดยหลงหลง (龙隆) เป็นผู้ใหญ่ในราชวงศ์ที่ยืนข้างเปาบุ้นจิ้นแทบทุกครั้งที่คดีแตะเชื้อพระวงศ์ เรื่องย่อรายตอนของละครให้เห็นบทนี้ชัดในหลายคดี (ละคร)
- คดี "ประหารท่านอ๋อง" (铡王爷) เปาบุ้นจิ้นไปพบอ๋องแปดเพื่ออธิบายเหตุผลจนได้ความเข้าใจและการสนับสนุน ก่อนจะลงมือกับเจ้าชายตัวร้าย
- คดี "ประหารราชครู" (庞妃有喜) อ๋องแปดกับอัครเสนาบดีหวังช่วยทูลขอให้เปาบุ้นจิ้นที่ถูกปลด และร่วมกล่าวโทษราชครูผัง เรื่องนี้ผมเล่าเต็มในตอนเปาบุ้นจิ้นประหารราชครูผังจริงไหม
- คดี "ห้าหนูคะนองกรุง" (五鼠闹东京) หยูอี้ของอ๋องแปดถูกห้าหนูขโมย และเปาบุ้นจิ้นขอให้อ๋องแปดช่วยขอชีวิตห้าหนู ห้าหนูกับจั่นเจามาจากไหน อ่านต่อได้ในตอนจั่นเจามีตัวตนจริงไหม
วิกิพีเดียภาษาอังกฤษหน้าละครชุดนี้ระบุชื่อตัวละครอ๋องแปดว่า "Zhao Defang" คือจ้าวเต๋อฟาง (赵德芳 จ้าว เต๋อฟาง) และบรรยายว่าเป็น "อา" ของซ่งเหรินจง (ละคร) ตรงนี้คือปมแรก เพราะในประวัติศาสตร์ จ้าวเต๋อฟางไม่ได้เป็นอาของซ่งเหรินจง และตายไปก่อนเปาบุ้นจิ้นเกิด (หน้าเดียวกันหมายเหตุไว้ด้วยว่าชื่อในประวัติศาสตร์คือจ้าวหยวนเหยี่ยน)
กระบองทอง "ตีฮ่องเต้หลงผิด ตีขุนนางกังฉิน"
ภาพที่คนค้นด้วยคำว่า "อ๋องแปดอัญเชิญกระบองทอง" มาจากงิ้วยุคหลัง ในงิ้วท้องถิ่นเช่นงิ้วเหอหนาน อ๋องแปดถือ "凹面金锏" กระบองทองหน้าเว้า ที่มีคำประจำว่า "上打昏君,下打谗臣" (บนตีฮ่องเต้ที่หลงผิด ล่างตีขุนนางที่ใส่ร้าย) (งิ้ว) (แหล่งเดียว (เว็บรวบรวมบทงิ้ว))
บทงิ้วบางเรื่องยังแต่งกลอนอธิบายว่าทำไม "ลูกคนที่สี่" ถึงกลายเป็น "อ๋องแปด" ได้ เช่นงิ้ว《困皇陵》ที่ให้ไท่จงพระราชทานตำแหน่งอ๋องซ้อนกันถึงแปดชื่อ (งิ้ว) กลอนแบบนี้มีไว้อธิบายว่าทำไมลูกคนที่สี่จึงถูกเรียกว่าอ๋องแปด
2. เอกสารสมัยซ่งบันทึกไว้ว่าอะไร: "八大王" คือจ้าวหยวนเหยี่ยน
คำว่า "อ๋องแปด" ไม่ได้เป็นคำที่นิยายคิดขึ้นทีหลัง คนสมัยซ่งเรียกเจ้าชายองค์หนึ่งว่า "八大王" จริง ๆ และบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษร
《渑水燕谈录》: "ไม่ว่ารู้จักหรือไม่ ก็เรียกท่านว่าอ๋องแปด"
หวังปี้จือ (王辟之 หวัง ปี้จือ) เขียนบันทึก《渑水燕谈录》ในสมัยซ่งเหนือ ราวทศวรรษ 1090 ตอนหนึ่งในเล่มที่ 9 เล่าถึงการสิ้นพระชนม์ของจ้าวหยวนเหยี่ยน (赵元俨 จ้าว หยวนเหยี่ยน) ไว้ว่า
「庆历中,皇叔燕王元俨薨。仁宗追悼尤深……乃特赠天策上将军。非常典也。王性严毅,威望著于天下,士民识与不识,呼之曰八大王,犬戎尤惮之。」
"ในรัชศกชิ่งลี่ เยียนหวางหยวนเหยี่ยน อาของฮ่องเต้สิ้นพระชนม์ ซ่งเหรินจงอาลัยยิ่งนัก … จึงพระราชทานยศ 'เทียนเช่อซ่างเจียงจฺวิน' ซึ่งไม่ใช่ธรรมเนียมปกติ ท่านอ๋องนิสัยเคร่งครัดเด็ดขาด บารมีเลื่องลือทั่วแผ่นดิน ราษฎรไม่ว่ารู้จักท่านหรือไม่ ต่างเรียกท่านว่า 'อ๋องแปด' ชาวเผ่าทางเหนือยิ่งเกรงกลัว"
— หวังปี้จือ《渑水燕谈录》เล่มที่ 9
ประโยค "士民识与不识,呼之曰八大王" คือหลักฐานที่ดีที่สุดว่าชื่อ "อ๋องแปด" เป็นของจ้าวหยวนเหยี่ยน และเป็นชื่อที่ชาวบ้านใช้กันจริงในสมัยนั้น
《宋史》เล่ม 245: ทำไมถึงเป็น "แปด"
เหตุผลของเลขแปดอยู่ในลำดับโอรสของซ่งไท่จง (宋太宗 ซ่งไท่จง) ที่《宋史》(ซ่งสื่อ) เล่ม 245 ไล่ไว้ทีละองค์
「太宗九子:长楚王元佐,次昭成太子元僖,次真宗,次商恭靖王元份,次越文惠王元杰,次镇恭懿王元偓,次楚恭惠王元偁,次周恭肃王元俨,次崇王元亿。」
"ไท่จงมีโอรสเก้าองค์ องค์โตคือหยวนจั่ว … องค์ที่สามคือเจินจง … องค์ที่แปดคือโจวกงซู่หวางหยวนเหยี่ยน และองค์สุดท้ายคือหยวนอี้"
—《宋史》เล่ม 245 宗室二
จ้าวหยวนเหยี่ยนจึงเป็นโอรสองค์ที่แปดของไท่จง น้องชายของซ่งเจินจง (宋真宗 ซ่ง เจินจง) และเป็นอาแท้ของซ่งเหรินจง (宋仁宗 ซ่ง เหรินจง)
ชีวประวัติเดียวกันยังเล่าว่าไท่จงรักลูกคนนี้มาก ไม่อยากให้ออกจากวังเร็ว
「帝不欲元俨早出宫,期以年二十始就封,故宫中称为'二十八太保',盖元俨于兄弟中行第八也。」
"ฮ่องเต้ไม่อยากให้หยวนเหยี่ยนออกจากวังเร็ว กำหนดให้อายุยี่สิบจึงค่อยรับตำแหน่ง ในวังจึงเรียกว่า '二十八太保' เพราะหยวนเหยี่ยนเป็นลำดับที่แปดในหมู่พี่น้อง"
—《宋史》เล่ม 245
ชื่อเล่น "二十八太保" (เอ้อร์สือปา ไท่เป่า) ผูกเลข 20 (อายุที่จะได้ออกจากวัง) เข้ากับเลข 8 (ลำดับพี่น้อง) ก่อนที่คนนอกวังจะเรียกสั้น ๆ ว่า "八大王"
《宋史》บรรยายรูปลักษณ์ของจ้าวหยวนเหยี่ยนไว้สั้น ๆ แต่เห็นภาพ
「元俨广颡丰颐,严毅不可犯,天下崇惮之,名闻外夷。」
"หยวนเหยี่ยนหน้าผากกว้าง แก้มเต็ม เคร่งขรึมจนไม่มีใครกล้าล่วงเกิน ทั้งแผ่นดินยำเกรง ชื่อเสียงไปถึงต่างชาติ"
—《宋史》เล่ม 245
ตรงนี้คือแก่นจริงของ "เจ้าชายที่ทุกคนเกรง" ในละคร ภาพอ๋องแปดที่ขุนนางกังฉินไม่กล้าแตะ มีที่มาจากบุคลิกของคนจริงตามที่《宋史》บันทึก
อีกด้านหนึ่งเขาเป็นคนชอบหนังสือ บันทึกบอกว่า "平生寡嗜欲,惟喜聚书,好为文词,颇善二王书,工飞白" คือมีความอยากน้อย ชอบสะสมหนังสือ ชอบแต่งกลอน เขียนพู่กันแบบ "สองหวัง" (หวังซีจือกับหวังเซี่ยนจือ) ได้ดี และถนัดอักษรแบบเฟยไป๋
ตรงนี้มีจุดเล็ก ๆ ที่ควรรู้ วิกิพีเดียภาษาไทยหน้า "จ้าว ยฺเหวียนหย่าน" เขียนว่าอ๋องแปดฝึกอักษรวิจิตร "จากพระอาจารย์หวัง ซีจือ และหวัง เซี่ยนจือ" ซึ่งเป็นไปไม่ได้ เพราะสองหวังเป็นคนยุคจิ้นที่ตายไปหลายร้อยปีก่อนอ๋องแปดเกิด คำว่า "颇善二王书" หมายถึงเขียนตามแบบลายมือของสองหวังได้ดี ไม่ได้แปลว่าเป็นศิษย์
แกล้งบ้าเอาตัวรอดในยุคพระพันปีหลิว
มีฉากหนึ่งในชีวิตจริงของอ๋องแปดที่ไม่อยู่ในละครเลย คือตอนที่เขาต้อง "ทำตัวให้ไม่มีใครกลัว"
ซ่งเหรินจงขึ้นครองราชย์ตอนยังเด็กในปี 1022 พระพันปีหลิว (刘太后 หลิวไท่โฮ่ว) ว่าราชการแทนจนถึงปี 1033《宋史》เล่าว่าอ๋องแปดรู้ตัวดีว่าตัวเองมีศักดิ์สูงและบารมีมากเกินไปสำหรับยุคนั้น
「仁宗年即位,章献皇后临朝,自以属尊望重,恐为太后所忌,深自沉晦。因阖门却绝人事,故谬语阳狂,不复预朝谒。」
"ซ่งเหรินจงขึ้นครองราชย์ตอนพระชนม์ยังน้อย พระพันปีจางเซี่ยนว่าราชการ ท่านอ๋องเห็นว่าตนศักดิ์สูงบารมีมาก เกรงพระพันปีระแวง จึงเก็บตัวเงียบ ปิดประตูไม่รับแขก จงใจพูดเพ้อทำเป็นบ้า ไม่ไปเข้าเฝ้าอีก"
—《宋史》เล่ม 245
ลองนึกภาพเจ้าชายที่ "ทั้งแผ่นดินยำเกรง" ต้องปิดประตูแกล้งบ้าอยู่ราวสิบเอ็ดปีเพื่อรักษาชีวิต แล้วเทียบกับอ๋องแปดในงิ้วที่ยกกระบองทองขึ้นต่อหน้าราชสำนัก ภาพสองภาพนี้ต่างกันคนละขั้ว
เมื่อพระพันปีสวรรคตและเหรินจงว่าราชการเอง ฮ่องเต้ยิ่งยกย่องท่านอา ขออะไรก็ทรงอนุญาต และเขียนจดหมายขอบใจด้วยพระหัตถ์ (「凡有请报可,必手书谢牍」)
ปากกล้าไม่แพ้ขุนนางตรง
ในช่วงสงครามกับเซี่ยตะวันตก อ๋องแปดถามอาจารย์ของตนว่า "元昊平未?" (ปราบหยวนเฮ่าได้หรือยัง) เมื่อได้คำตอบว่ายัง เขาก็พูดว่า
「如此,安用宰相为。」
"ถ้าอย่างนั้น จะมีอัครเสนาบดีไว้ทำไม"
—《宋史》เล่ม 245
บันทึกต่อท้ายว่า "闻者畏其言" คนที่ได้ยินต่างหวาดกับคำพูดนี้ ในยุคเดียวกัน เปาบุ้นจิ้นก็เป็นขุนนางที่พูดตรงจนราชสำนักต้องจำ เรื่องนั้นผมเล่าไว้ในตอนเปาบุ้นจิ้นน้ำลายกระเด็นใส่พระพักตร์ฮ่องเต้จริงไหม
ปี 1044: ฮ่องเต้ผสมยาด้วยพระหัตถ์
ตอนอ๋องแปดป่วยหนัก ซ่งเหรินจงเสด็จถึงห้องบรรทม "亲至卧内,手调药" ผสมยาให้ด้วยพระหัตถ์ และพระราชทานเงินห้าพันตำลึง แต่ท่านอ๋องไม่รับ เพราะ "臣羸惫且死,将重费家国矣" (กระหม่อมอ่อนแรงใกล้ตายแล้ว จะสิ้นเปลืองบ้านเมืองเปล่า ๆ)
「明年正月薨,赠天策上将军、徐兖二州牧、燕王,谥恭肃。比葬,三临其丧。」
"ต้นปีถัดมาสิ้นพระชนม์ ได้รับพระราชทานยศเทียนเช่อซ่างเจียงจฺวิน เจ้าเมืองสองแคว้นสวีและเหยี่ยน ตำแหน่งเยียนหวาง สมัญญากงซู่ ก่อนพิธีฝัง ฮ่องเต้เสด็จไปเคารพพระศพสามครั้ง"
—《宋史》เล่ม 245
ยศ "天策上将军" เป็นยศที่ถังไท่จงเคยได้ก่อนขึ้นครองราชย์ หวังปี้จือจึงเขียนว่า "非常典也" คือไม่ใช่ธรรมเนียมปกติ
ปีที่อ๋องแปดสิ้นคือ 1044 ซึ่งก่อนเปาบุ้นจิ้นเข้ารับตำแหน่งที่ศาลไคฟงถึง 13 ปี ตอนนั้นเปาบุ้นจิ้นเพิ่งเข้าเมืองหลวงเป็นผู้ตรวจการได้ราวปีเดียว และยังไม่มีบันทึกว่าทั้งสองเคยพบกัน เรื่องนี้จึงยังไม่มีหลักฐานยืนยันทั้งทางบวกและทางลบ
เรื่องเล่าที่หลี่เทาไม่เชื่อ: อ๋องแปดกับน้ำหมึก
มีเรื่องเล่าเก่าที่คนชอบยกมาเป็นหลักฐานว่าอ๋องแปด "น่ากลัว" ในหนังสือ《邵氏闻见录》ของสมัยซ่ง เล่าว่าตอนซ่งเจินจงใกล้สวรรคต อ๋องแปดซึ่ง "มีบารมี" เข้าไปเยี่ยมไข้แล้วค้างอยู่ในวังหลายวันไม่ยอมออก อัครเสนาบดีหลี่ตี๋ (李迪 หลี่ ตี๋) จึงเอาพู่กันคนน้ำร้อนให้ดำ อ๋องนึกว่าเป็นยาพิษ รีบขี่ม้ากลับวังของตน
แต่หลี่เทา (李焘) ผู้รวบรวม《续资治通鉴长编》ไม่เชื่อเรื่องนี้ เขาเทียบกับบันทึกราชการ《仁宗实录》ซึ่งเขียนว่าตอนนั้นอ๋อง "以疾在告" คือลาป่วยอยู่ แล้วสรุปว่า
「恐邵氏误耳,今不取焉。」
"เกรงว่าตระกูลเซ่าจะบันทึกผิด จึงไม่นำมาใช้"
—《续资治通鉴长编》เล่ม 98 หมายเหตุของหลี่เทา
หลี่เทายังยกบันทึกอีกฉบับว่าตอนนั้น "时皇八弟燕王独存" น้องชายของฮ่องเต้เหลืออยู่องค์เดียวคือน้องคนที่แปด ประโยคนี้จะกลับมามีความหมายอีกครั้งในหัวข้อที่ 6
3. สามเจ้าชายที่ถูกรวมเป็น "อ๋องแปด"
ถ้าถามว่า "อ๋องแปด คือใคร" คำตอบตามประวัติศาสตร์สมัยเปาบุ้นจิ้นคือจ้าวหยวนเหยี่ยน แต่ถ้าถามว่า "อ๋องแปดในนิยายและงิ้วคือใคร" คำตอบจะมีถึงสามสี่ชื่อ เพราะคนแต่งแต่ละยุคหยิบเจ้าชายคนละองค์มาใส่บทนี้ ตารางนี้วางทั้งหมดไว้ด้วยกันจาก《宋史》
| เจ้าชาย | เป็นใคร | ปี | ตำแหน่ง/สมัญญา | ใน《宋史》 | นิยาย/งิ้วใช้เป็นอ๋องแปดใน |
|---|---|---|---|---|---|
| จ้าวเต๋อเจา (赵德昭 จ้าว เต๋อเจา) | โอรสองค์ที่ 2 ของซ่งไท่จู่ | 951–979 | หลังตายได้เป็นเยียนอี้หวาง (燕懿王) | ปี 979 ไท่จงกริ้ว "待汝自为之,赏未晚也!" แล้ว "德昭退而自刎" | 《杨家将传》ของสฺยงต้ามู่ (ตามงานรอง) |
| จ้าวเต๋อฟาง (赵德芳 จ้าว เต๋อฟาง) | โอรสองค์ที่ 4 ของซ่งไท่จู่ | 959–981 | สมัญญาคังฮุ่ย (康惠) | "六年三月,寝疾薨,年二十三" | งิ้วยุคหลัง และละคร 1993 |
| จ้าวหยวนเหยี่ยน (赵元俨 จ้าว หยวนเหยี่ยน) | โอรสองค์ที่ 8 ของซ่งไท่จง | 985–1044 | เลื่อนเป็นอ๋องหลายชื่อ หลังตายเป็นเยียนหวาง สมัญญากงซู่ (恭肃) | ชีวประวัติเต็ม | ตัวจริงที่ชาวบ้านเรียก "八大王" |
| จ้าวเต๋อฉง / จ้าวหยวนจั่ว (赵德崇 / 赵元佐) | โอรสองค์โตของซ่งไท่จง | — | ถูกถอดหลังเสียสติเผาวัง | "汉恭宪王元佐字惟吉,初名德崇" | ชื่อ "德崇" ใน《杨家府演义》1606 |
ลำดับของจ้าวเต๋อฟางชัดเจนใน《宋史》เล่ม 244
「太祖四子:长滕王德秀,次燕懿王德昭,次舒王德林,次秦康惠王德芳。」
"ไท่จู่มีโอรสสี่องค์ องค์โตคือเต๋อซิ่ว ถัดมาคือเต๋อเจา ถัดมาคือเต๋อหลิน และองค์สุดท้ายคือเต๋อฟาง"
—《宋史》เล่ม 244 宗室一
จ้าวเต๋อฟางจึงเป็นลูกคนที่สี่ ไม่ใช่คนที่แปด และตายในปี 981 ตอนอายุ 23 ปี นับไปถึงปีที่เปาบุ้นจิ้นเกิด (999) ก็ 18 ปีพอดี และก่อนซ่งเหรินจงขึ้นครองราชย์ถึง 41 ปี ในเชิงลำดับญาติ จ้าวเต๋อฟางเป็นลูกพี่ลูกน้องของซ่งเจินจง ไม่ได้เป็นอาของซ่งเหรินจงอย่างที่ละครวางไว้
แซ่จ้าว (赵) ที่ทั้งสี่เจ้าชายใช้ คือแซ่ของราชวงศ์ซ่งทั้งราชวงศ์ ใครอยากรู้ที่มาของแซ่นี้ ผมเล่าไว้ในบทความแซ่เตี่ย แซ่จ้าว (赵) แซ่ของราชวงศ์ซ่ง
4. อ๋องแปดตัวจริงกับความลับพระมารดาของซ่งเหรินจง
บทบาทของอ๋องแปดที่《宋史》บันทึกไว้ชัดที่สุดคือเรื่องนี้ และเป็นเรื่องเดียวกับแกนของตอน "สับเปลี่ยนพระโอรส" ในละคร
ซ่งเหรินจงประสูติจากพระสนมหลี่ (李宸妃 หลี่ เฉินเฟย) แต่ถูกพระสนมหลิว ซึ่งต่อมาเป็นพระพันปี รับไปเป็นโอรสของตน คนดูแลทารกจริงในวังคือพระสนมหยาง (杨淑妃 หยาง ซูเฟย) — 《宋史》เขียนว่า "使杨淑妃保视之" ซ่งเหรินจงจึงโตขึ้นโดยไม่รู้ว่าแม่แท้ของตนคือใคร
ความลับนี้แตกเมื่อพระพันปีหลิวสวรรคตในปี 1033 และคนที่พูดออกมาคืออ๋องแปดตัวจริง
「章献太后崩,燕王为仁宗言:'陛下乃李宸妃所生,妃死以非命。'仁宗号恸顿毁,不视朝累日,下哀痛之诏自责。」
"เมื่อพระพันปีจางเซี่ยนสวรรคต เยียนหวางทูลซ่งเหรินจงว่า 'ฝ่าบาทประสูติจากพระสนมหลี่ และพระนางสิ้นพระชนม์อย่างไม่ปกติ' ฮ่องเต้กันแสงจนทรุดพระวรกาย ไม่ออกว่าราชการหลายวัน และออกพระราชโองการโทษพระองค์เอง"
—《宋史》เล่ม 242 后妃上 ชีวประวัติพระสนมหลี่
(หมายเหตุตัวบท: ฉบับวิกิซอร์ซพิมพ์ "李宸妃有所生" มีคำว่า 有 เกินมา ผมใช้ "所生" ตามฉบับที่หูซื่อ (胡适 หู ซื่อ) และฉบับอื่นใช้)
คำว่า "燕王" (เยียนหวาง) ในประโยคข้างบนเป็นชื่อที่จ้าวหยวนเหยี่ยนได้หลังตาย ผู้เขียน《宋史》ใช้ชื่อสุดท้ายเรียกย้อนหลัง ในปี 1033 เขายังถือตำแหน่งอื่น ชีวประวัติใน《宋史》เล่ม 245 วางการได้เป็นเมิ่งหวาง (孟王) แล้วเปลี่ยนเป็นจิงหวาง (荆王 จิงหวาง) ไว้ในช่วงต้นรัชศกหมิงเต้า แต่ไม่ได้บอกปีแยกของแต่ละตำแหน่ง ตอนที่ทูลความจริงเขาถือตำแหน่งไหนจึงยังไม่มีหลักฐานยืนยัน
นิยายให้ "เลี้ยงทารก" ตัวจริงคือ "คนบอกความจริง"
ตรงนี้คือจุดที่นิยายกับประวัติศาสตร์ซ้อนกันแบบน่าสนใจที่สุด ในนิยาย《三侠五义》อ๋องแปดเป็นคนรับทารกรัชทายาทที่หนีออกจากวังมาเลี้ยงไว้ที่ตำหนักของตน (นิยาย) ส่วนในประวัติศาสตร์ อ๋องแปดไม่ได้เลี้ยงใคร แต่เป็นคนที่เปิดปากบอกหลานว่าแม่แท้คือใคร
บทของอ๋องแปดในเรื่องสับเปลี่ยนพระโอรสจึงไม่ได้แต่งขึ้นจากความว่างเปล่า มีแก่นจริงอยู่ตรงกลาง แล้วนิยายขยายบทจาก "คนบอกความจริง" เป็น "คนช่วยชีวิตและเลี้ยงดู"
หลังจากนั้นฮ่องเต้เปิดพระศพพระสนมหลี่ เห็นว่า "妃玉色如生" พระพักตร์ยังเหมือนมีชีวิต จึงรู้ว่าพระนางไม่ได้ถูกฆาตกรรม และกลับดีต่อตระกูลหลิวยิ่งขึ้น รายละเอียดทั้งเรื่อง ตั้งแต่การรับทารกไปจนถึงชะมดในละคร ผมเล่าเต็มในตอนสับเปลี่ยนพระโอรสมีจริงไหม และชีวิตของฮ่องเต้ผู้เป็นหลานคนนี้อยู่ในตอนซ่งเหรินจงตัวจริง ส่วนที่มาของแซ่หลี่ แซ่ของพระมารดาแท้ อ่านได้ในบทความแซ่ลี้ แซ่หลี่ (李)
5. อ๋องแปดในนิยายมาจากไหน: กระบองทอง ตำหนักหนานชิง และพระชายาตี๋
อ๋องแปดในละครเป็นผลรวมของนิยายอย่างน้อยสามสาย คือนิยายตระกูลหยาง นิยายตระกูลตี๋ และนิยายคดีเปาบุ้นจิ้น แต่ละสายให้ของคนละชิ้น
นิยายตระกูลหยาง: อ๋องแปดได้อาวุธ และได้ชื่อ "德崇"
นิยายตระกูลหยาง (杨家将) เป็นสายที่ให้อาวุธกับอ๋องแปด งานรองของจีนยกตัวบทนิยาย《杨家将传》ของสฺยงต้ามู่ (熊大木 สฺยง ต้ามู่) สมัยหมิง ว่าในตอนที่ 5 ซ่งไท่จู่ก่อนสวรรคตตรัสกับจ้าวเต๋อเจาว่า "今赐汝金简一把,在朝如有不正之臣,得专诛戮" (บัดนี้มอบ 金简 ให้หนึ่งเล่ม ถ้าในราชสำนักมีขุนนางไม่ซื่อ ฆ่าได้เลย) (แหล่งเดียว (งานรองอ้างตัวบท)) ข้อความนี้ยังเป็นการอ้างผ่านงานรอง ยังไม่มีการเทียบกับตัวบทต้นฉบับของเล่มนี้ (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน)
นิยายตระกูลหยางอีกฉบับคือ《杨家府演义》(หยางเจียฝู่ เหยี่ยนอี้) ปี 1606 กลับให้อ๋องแปดเป็นคนละคน ตอนที่ 1 เขียนว่า (นิยาย)
「封兄子德崇为燕王。燕王乳名八哥,人遂称为八大王,最有才能,人皆敬服。」
"ตั้งลูกของพี่ชายชื่อเต๋อฉงเป็นเยียนหวาง เยียนหวางชื่อเล่นว่า 'แปดน้อย' คนจึงเรียกว่าอ๋องแปด เก่งที่สุด ทุกคนนับถือ"
—《杨家府演义》ตอนที่ 1「宋太祖受禅登基」
"德崇" ในประวัติศาสตร์คือชื่อเดิมของจ้าวหยวนจั่ว (赵元佐 จ้าว หยวนจั่ว) โอรสองค์โตของไท่จง ผู้เสียสติจนเผาวัง นิยายเล่มนี้จึงหยิบชื่อเจ้าชายจริงองค์หนึ่งมาตั้งให้อ๋องแปด แล้วย้ายไปเป็นหลานของไท่จู่ ส่วนชื่อ "เยียนหวาง" ที่ใช้ ก็ตรงกับสมัญญาหลังตายของจ้าวหยวนเหยี่ยนตัวจริง
ในเล่มเดียวกัน อ๋องแปดยังทูลค้านไท่จงไม่ให้เสด็จวัดเฮ่าเทียน (ตอนที่ 5–6) และคอยปกป้องคนตระกูลหยางในหลายตอน (นิยาย) บทผู้ใหญ่ที่คอยกันคนดีจากกังฉินจึงเริ่มเป็นรูปเป็นร่างตั้งแต่นิยายสายนี้ ส่วนที่มาของแซ่หยางเอง ผมเล่าไว้ในบทความแซ่เอี้ย แซ่หยาง (杨)
พระชายาตี๋ (狄妃 ตี๋เฟย) ที่คนดูละครคุ้นชื่อ มาจากนิยายสมัยชิง《万花楼》(ว่านฮวาโหลว) ของหลี่อวี่ถัง (李雨堂 หลี่ อวี่ถัง) ตอนที่ 2 ชื่อตอน「八王爷蒙恩获美 狄千金慰母修书」 เปิดฉากที่ซ่งเจินจงกำลังเล่นหมากรุกกับอ๋องแปดแห่งตำหนักหนานชิง แล้วพระราชทานหญิงงามชื่อตี๋เชียนจิน (狄千金 ตี๋ เชียนจิน) ให้เป็นชายา (นิยาย)
「想来王嫂去岁登仙,王兄目今尚缺中馈之人,朕今将此女赐与王兄,送到南清宫内,以为内助便了。」
"นึกได้ว่าพระชายาของพระเชษฐาสิ้นไปเมื่อปีก่อน บัดนี้พระเชษฐายังขาดคนดูแลภายใน เราจะพระราชทานนางนี้แก่พระเชษฐา ส่งไปยังตำหนักหนานชิงเป็นคู่ครอง"
—《万花楼》ตอนที่ 2
ตี๋เชียนจินในนิยายเป็นอาหญิงของตี๋ชิง (狄青 ตี๋ ชิง) ขุนพลที่ละครพากย์ไทยเรียก "เต็กเช็ง" ทำให้ตี๋ชิงกลายเป็นญาติฝ่ายใน และมีลูกพี่ลูกน้องคือลู่ฮฺวาหวาง (潞花王) โอรสของอ๋องแปด (นิยาย) ตี๋ชิงตัวจริงเป็นใคร ทำไมหน้ามีรอยสัก ผมเล่าในตอนเต็กเช็งสลับหัวกับเปาบุ้นจิ้นจริงไหม และเรื่องตี๋ชิงกับราชครูผังในนิยายสายนี้อยู่ในตอนเปาบุ้นจิ้นประหารราชครูผังจริงไหม
ในประโยคข้างบนมีจุดที่ควรสังเกต ซ่งเจินจงเรียกอ๋องแปดว่า "王兄" คือพระเชษฐา แต่จ้าวหยวนเหยี่ยนตัวจริงเป็น น้อง ของเจินจง และใน《宋史》ตอนของจ้าวหยวนเหยี่ยน ไม่มีบันทึกชายาแซ่ตี๋เลย มีแต่จำนวนลูก
นิยาย《三侠五义》(ซานเสียอู่อี้) ปี 1879 คือฉบับที่ละครเปาบุ้นจิ้นยกโครงมาใช้มากที่สุด นิยายเล่มนี้ไม่บอกชื่อตัวของอ๋องแปดเลย เรียกแค่ "八千岁" (ปา เชียนซุ่ย) หรือ "贤王" (อ๋องผู้ทรงคุณธรรม) แห่งตำหนักหนานชิง (南清宫 หนานชิงกง) (นิยาย)
ตอนที่ 1 ชื่อตอน「设阴谋临产换太子 奋侠义替死救皇娘」 เล่าว่าขันทีเฉินหลิน (陈林 เฉิน หลิน) ได้รับคำสั่งให้นำกล่องผลไม้ไปถวายในวันเกิดของอ๋องแปด จึงซ่อนทารกรัชทายาทไว้ในกล่องนั้นผ่านประตูวังออกไป (นิยาย)
「明日乃是南清宫八千岁的寿辰……八千岁接旨入内殿……见了狄娘娘,又将原由,说了一遍……将太子暂寄南清宫抚养。」
"พรุ่งนี้เป็นวันเกิดของอ๋องแปดแห่งตำหนักหนานชิง … อ๋องแปดรับไว้ในห้องใน … ไปพบพระชายาตี๋ เล่าเรื่องให้ฟังอีกรอบ … แล้วตกลงฝากรัชทายาทไว้เลี้ยงที่ตำหนักหนานชิงก่อน"
—《三侠五义》ตอนที่ 1 (ตัดตอน)
ต่อมาฮ่องเต้ไม่มีโอรส จึงรับ "ลูกชายคนที่สาม" (三世子) ของอ๋องแปด ซึ่งความจริงคือทารกที่หนีมานั่นเอง ขึ้นเป็นรัชทายาท (นิยาย) ในนิยาย ซ่งเหรินจงจึงมีแม่ถึงสามคน แม่แท้คือพระสนมหลี่ แม่ตามตำแหน่งคือพระสนมหลิว และแม่ผู้เลี้ยงคือพระชายาตี๋
ส่วนชื่อ "南清宫" ผู้เขียนค้นคลังวิกิซอร์ซทั้งหมด นอกนิยายสมัยชิงไม่กี่เรื่องแล้ว ไม่พบชื่อนี้ในตำราสมัยซ่งเลย ชื่อตำหนักจึงเป็นของนิยาย ของจริงที่ใกล้ที่สุดคือ "南宫" ซึ่งเป็นที่กักตัวจ้าวหยวนจั่ว
หลู่ซฺวิ่น (鲁迅) เคยสรุปเรื่องนี้ไว้ใน《中国小说史略》ว่า「其中人物之见于史者,惟包拯八王等数人」 ตัวละครใน《三侠五义》ที่มีอยู่ในประวัติศาสตร์มีแค่เปาเจิ่ง อ๋องแปด และอีกไม่กี่คน แต่หลู่ซฺวิ่นไม่ได้บอกว่าอ๋องแปดในประวัติศาสตร์คือใคร คำตอบนั้นต้องย้อนไปที่บันทึกซ่งในหัวข้อที่ 2
งิ้วยุคหลัง: จ้าวเต๋อฟางกับกระบองทองหน้าเว้า
ชื่อจ้าวเต๋อฟางที่ละครใช้มาจากงิ้วยุคหลังและผิงซู (การเล่านิทาน) ที่ให้อ๋องแปดเป็นจ้าวเต๋อฟางถือกระบองทองหน้าเว้า (凹面金锏) (งิ้ว) งิ้วเรื่องไหนเริ่มใช้คู่ "จ้าวเต๋อฟาง + กระบองทอง" เป็นเรื่องแรก ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน
ความสับสนนี้มีคนจีนทักไว้ตั้งแต่ทศวรรษ 1920 ไช่ตงฟาน (蔡东藩 ไช่ ตงฟาน) เขียนนิยายอิงประวัติศาสตร์《宋史演义》แล้วใส่หมายเหตุในตอนที่ 26 ว่า (แหล่งเดียว (นิยายอิงประวัติศาสตร์สมัยใหม่))
「元俨系太宗第八子,素性严整,毅不可犯,内外崇惮丰彩,各称为八大王。〔俗小说中误称德昭为八大王。〕」
"หยวนเหยี่ยนเป็นโอรสองค์ที่แปดของไท่จง นิสัยเคร่งครัด เด็ดขาดไม่มีใครกล้าล่วงเกิน คนในและนอกวังเกรงบารมี ต่างเรียกว่าอ๋องแปด 〔นิยายชาวบ้านเรียกเต๋อเจาว่าอ๋องแปด ซึ่งผิด〕"
— ไช่ตงฟาน《宋史演义》ตอนที่ 26
ข้อสังเกตของผู้เขียน: เกียรติ "สวมดาบขึ้นท้องพระโรง"
จ้าวหยวนเหยี่ยนตัวจริงไม่มีกระบองทอง แต่ได้เกียรติยศพิเศษหลายอย่าง《宋史》บันทึกว่าได้ "赞拜不名" (ไม่ต้องขานชื่อตอนกราบ) "剑履上殿" (สวมดาบและรองเท้าขึ้นท้องพระโรงได้) และ "入朝不趋" (เข้าเฝ้าไม่ต้องเดินเร่ง)
ข้อสังเกตของผู้เขียน ยังไม่มีนักวิชาการยืนยัน: เกียรติ "剑履上殿" ของจริงอาจเป็นเมล็ดพันธุ์ของภาพอ๋องแปดถืออาวุธเข้าท้องพระโรงในงิ้วยุคหลัง (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน) ผมวางไว้เป็นข้อสังเกตเท่านั้น ไม่ได้บอกว่าเป็นที่มาที่พิสูจน์แล้ว
6. เปาบุ้นจิ้นตอนประหารท่านอ๋อง ประหารใคร
คำค้น "เปาบุ้นจิ้น ตอนประหารท่านอ๋อง" มีคนพิมพ์มากกว่าคำว่า "อ๋องแปด" เสียอีก และหลายคนจำว่าตอนนี้เปาบุ้นจิ้นประหารอ๋องแปด ขอตอบตรง ๆ ว่า ไม่ใช่ ท่านอ๋องที่ถูกประหารคือจ้าวอ๋อง เจ้าชายตัวร้ายอีกองค์หนึ่ง ส่วนอ๋องแปดอยู่ฝ่ายเปาบุ้นจิ้น
คดีที่ 11 「铡王爷」 ตอน 52–55
"ประหารท่านอ๋อง" เป็นชื่อภาษาไทยของคดีที่ 11 ในละคร 1993 ชื่อจีน「铡王爷」 ตอน 52–55 ตามตารางคดีในวิกิพีเดียภาษาไทยหน้าละคร พ.ศ. 2536 (ชื่อตอนที่ใช้กันในไทย) คดีนี้ฉายที่ไต้หวันวันที่ 5–10 พฤษภาคม 1993
เรื่องย่อรายตอนเล่าว่า ในเทศกาลโคมไฟ จ้าวอ๋อง (赵王爷 จ้าว หวางเหยีย) เห็นภรรยาของบ้านตระกูลถังสวย จึงให้ลูกน้องฉุดตัวไป แล้วฆ่าครอบครัวตระกูลถัง 11 ศพเพื่อปิดปาก จั่นเจาช่วยผู้รอดชีวิตไว้ได้ ต่อมาฝ่ายจ้าวอ๋องเอาผู้จัดการวังมารับผิดแทน (ละคร)
ในตอนที่ 55 เปาบุ้นจิ้นไปพบอ๋องแปดเพื่ออธิบายเหตุผลจนได้ความเข้าใจและการสนับสนุน แล้ว "แกล้งป่วยหนักใกล้ตาย" ล่อให้จ้าวอ๋องออกมา สุดท้ายจ้าวอ๋องถูกตัดสินในศาลและหนีไม่พ้นเครื่องประหารหัวมังกร (ละคร)
สรุปให้ชัด: ในคดีนี้มี "ท่านอ๋อง" สองคน
- อ๋องแปด — ผู้ใหญ่ที่เปาบุ้นจิ้นไปขอความเห็นใจ อยู่ฝ่ายเดียวกับเปาบุ้นจิ้น
- จ้าวอ๋อง — เจ้าชายผู้ก่อคดี คนนี้คือ "ท่านอ๋อง" ในชื่อตอน และเป็นคนที่ถูกประหาร
เครื่องประหารหัวมังกรที่ใช้ในตอนจบมาจากไหน และศาลซ่งจริงประหารนักโทษอย่างไร อ่านต่อในตอนเครื่องประหารหัวสุนัข หัวเสือ หัวมังกรของเปาบุ้นจิ้นมีจริงไหม
ต้นเรื่องในนิยายหมิง: เปาบุ้นจิ้นแกล้งตายล่อจ้าวอ๋อง
โครงเรื่อง "เปาบุ้นจิ้นแกล้งป่วยล่อเจ้าชาย" ไม่ได้เกิดในละคร มีมาตั้งแต่นิยายคดีเปาบุ้นจิ้นสมัยหมิงเมื่อราว 400 ปีก่อน ใน《龙图公案》(หลงถู กงอั้น) เรื่องที่ 11「黄菜叶」 "西京赵王" ชิงภรรยาคนอื่นและฆ่าครอบครัว เปาบุ้นจิ้นวางแผนแกล้งตาย ให้กราบทูลว่าก่อนตายขอให้ตั้งจ้าวอ๋องเป็นเจ้าเมืองไคฟงแทน พอจ้าวอ๋องมาถึงก็ถูกจับ (นิยาย)
「亲领刽子手押出赵王、孙文仪到法场处斩。」
"นำเพชฌฆาตไปเองคุมตัวจ้าวอ๋องกับซุนเหวินอี๋ไปลานประหาร"
—《龙图公案》เรื่องที่ 11「黄菜叶」
ฮ่องเต้ทราบภายหลังแล้วตรัสว่า「朕闻卿死,忧闷累日。今知卿盖为此事诈死,御弟及孙文仪拟罪允当」 (เราได้ข่าวว่าท่านตาย เศร้าใจอยู่หลายวัน บัดนี้รู้ว่าท่านแกล้งตายเพราะเรื่องนี้ การตัดสินโทษน้องของเราและซุนเหวินอี๋นั้นสมควรแล้ว) (นิยาย) เรื่องเดียวกันใน《百家公案》(ไป่เจีย กงอั้น) ใช้ชื่อตอนที่ 48 ว่า「东京判斩赵皇亲」 "ตัดสินประหารเจ้านายแซ่จ้าวที่เมืองหลวง" (นิยาย)
การตายจริงของเปาบุ้นจิ้นต่างจากกลแกล้งตายในนิยายนี้อย่างไร ผมเล่าไว้ในตอนเปาบุ้นจิ้นเสียชีวิตเพราะอะไร และคดีอื่นที่นิยายหมิงยืมมาใส่ชื่อเปาบุ้นจิ้นอยู่ในตอนคดีดังของเปาบุ้นจิ้นหลายเรื่องยืมมาจากผู้พิพากษาคนอื่น
ข้อสังเกตของผู้เขียน: "น้องของฮ่องเต้" ในนิยายหมิง
ข้อสังเกตของผู้เขียน ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน: ในนิยายหมิง จ้าวอ๋องตัวร้ายเป็น "御弟" น้องชายของฮ่องเต้ ส่วนในประวัติศาสตร์ ตอนปลายรัชกาลเจินจง น้องชายที่เหลืออยู่องค์เดียวคือจ้าวหยวนเหยี่ยน ("时皇八弟燕王独存") นิยายหมิงจึงมีทั้ง "อ๋องแปดผู้ดี" ในสายตระกูลหยาง และ "เจ้าชายแซ่จ้าวผู้ร้าย" ในสายคดีเปาบุ้นจิ้น ซึ่งอาจมีเงาของคนจริงคนเดียวกันอยู่เบื้องหลัง (ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน) ผมวางไว้เป็นคำถามให้คิดต่อ ไม่ได้สรุปว่าจ้าวอ๋องในนิยายมาจากอ๋องแปดตัวจริง
7. ข้อควรระวังสำหรับคนเขียนต่อ
ถ้าคุณจะเขียนหรือเล่าเรื่องอ๋องแปดต่อ นี่คือเจ็ดจุดที่พบพลาดบ่อยในโพสต์ทั้งไทยและจีน
- "อ๋องแปดคือจ้าวเต๋อฟาง" — จ้าวเต๋อฟางเป็นโอรสองค์ที่ 4 ของซ่งไท่จู่ ตายปี 981 ก่อนเปาบุ้นจิ้นเกิด "八大王" ของสมัยเปาบุ้นจิ้นคือจ้าวหยวนเหยี่ยน
- "อ๋องแปดเลี้ยงซ่งเหรินจงจริง" — เหรินจงอยู่ในวังกับพระสนมหลิว และคนดูแลจริงคือพระสนมหยาง อ๋องแปดเป็นคนบอกความจริงภายหลังในปี 1033
- "อ๋องแปดถือกระบองทองตีฮ่องเต้ได้จริง" — กระบองทองมาจากนิยายและงิ้วตระกูลหยาง ของจริงคือเกียรติยศทางพิธีการ เช่น สวมดาบขึ้นท้องพระโรง
- "ประหารท่านอ๋อง = เปาบุ้นจิ้นประหารอ๋องแปด" — ละครประหารจ้าวอ๋องตัวร้าย อ๋องแปดอยู่ฝ่ายเปาบุ้นจิ้น
- "พระชายาตี๋เป็นพระมารดาเลี้ยงของเหรินจง" — เป็นเรื่องใน《万花楼》และ《三侠五义》ไม่มีบันทึกชายาแซ่ตี๋ของจ้าวหยวนเหยี่ยน
- "อ๋องแปดเรียนพู่กันกับหวังซีจือ" — เป็นคำแปลผิดในวิกิพีเดียภาษาไทย ตัวบทแปลว่าเขียนแบบสองหวังได้ดี
- "อ๋องแปดค้างในวังตอนเจินจงใกล้สวรรคตจนถูกขู่ด้วยน้ำหมึก" — มาจาก《邵氏闻见录》ซึ่งหลี่เทาเห็นว่าผิดและไม่นำมาใช้
อีกเรื่องเล็กที่ควรรู้คือการสะกดชื่อ บทความนี้ใช้ "จ้าวหยวนเหยี่ยน" ตามตารางชื่อของชุด ส่วนวิกิพีเดียภาษาไทยสะกดว่า "จ้าว ยฺเหวียนหย่าน" ถ้าค้นต่อ ลองค้นทั้งสองแบบ
คำถามที่พบบ่อย
อ๋องแปดมีจริงไหม? มีครับ คนสมัยซ่งเรียกเจ้าชายจ้าวหยวนเหยี่ยน (赵元俨) ว่า "八大王" จริง บันทึกซ่งเหนือ《渑水燕谈录》เขียนว่าราษฎรไม่ว่ารู้จักหรือไม่ก็เรียกท่านว่าอ๋องแปด แต่บทอ๋องแปดในนิยายและละคร ทั้งกระบองทอง ตำหนักหนานชิง และพระชายาตี๋ เป็นของแต่งเพิ่ม
อ๋องแปดคือใคร ชื่ออะไร? อ๋องแปดตัวจริงในสมัยเปาบุ้นจิ้นชื่อจ้าวหยวนเหยี่ยน (985–1044) ส่วนละครปี 1993 และงิ้วยุคหลังใช้ชื่อจ้าวเต๋อฟาง (赵德芳) ซึ่งตายไปตั้งแต่ปี 981 ก่อนเปาบุ้นจิ้นเกิด 18 ปี
อ๋องแปดเป็นอะไรกับซ่งเหรินจง? ตัวจริงเป็นอาแท้ จ้าวหยวนเหยี่ยนเป็นโอรสองค์ที่ 8 ของซ่งไท่จง และเป็นน้องชายของซ่งเจินจง พระบิดาของซ่งเหรินจง
อ๋องแปดเลี้ยงซ่งเหรินจงจริงไหม? ไม่จริง เรื่องอ๋องแปดเลี้ยงทารกมาจากนิยาย《三侠五义》แต่ในประวัติศาสตร์ อ๋องแปดเป็นคนบอกซ่งเหรินจงว่าพระมารดาแท้คือพระสนมหลี่ หลังพระพันปีหลิวสวรรคตในปี 1033
เปาบุ้นจิ้นตอนประหารท่านอ๋อง ประหารใคร? ไม่ใช่อ๋องแปด "ประหารท่านอ๋อง" เป็นชื่อไทยของคดี「铡王爷」ในละคร 1993 ตอน 52–55 ผู้ถูกประหารคือจ้าวอ๋อง (赵王爷) เจ้าชายตัวร้ายที่ฉุดภรรยาคนอื่นแล้วฆ่าครอบครัวเขา ส่วนอ๋องแปดเป็นผู้ใหญ่ที่สนับสนุนเปาบุ้นจิ้นในคดีนี้
อ๋องแปดกับเปาบุ้นจิ้นรู้จักกันไหม? ยังไม่มีบันทึกว่าเคยพบกัน จ้าวหยวนเหยี่ยนสิ้นพระชนม์ปี 1044 ก่อนเปาบุ้นจิ้นเข้ารับตำแหน่งที่ศาลไคฟงถึง 13 ปี ส่วนความสัมพันธ์แบบในละครเป็นของนิยาย
กระบองทองของอ๋องแปดมีจริงไหม? ไม่มีในบันทึกสมัยซ่ง กระบองทองมาจากนิยายและงิ้วตระกูลหยาง ของจริงที่จ้าวหยวนเหยี่ยนได้คือเกียรติยศทางพิธีการ เช่น สวมดาบและรองเท้าขึ้นท้องพระโรงได้
ทำไมเรียกว่าอ๋องแปด? เพราะจ้าวหยวนเหยี่ยนเป็นโอรสลำดับที่ 8 ของซ่งไท่จง ในวังเรียกเขาว่า "二十八太保" และคนทั่วไปเรียกว่า "八大王" ตามลำดับพี่น้องนี้
สรุป
"อ๋องแปด" มีจริงในฐานะคำเรียกของคนสมัยซ่ง เป็นชื่อของจ้าวหยวนเหยี่ยน เจ้าชายที่ทั้งแผ่นดินเกรง แต่ต้องแกล้งบ้าเอาตัวรอดในยุคพระพันปีหลิว แล้วกลับมาเป็นผู้ใหญ่ที่ฮ่องเต้ผสมยาให้ด้วยพระหัตถ์ ส่วนอ๋องแปดในละครคือการวางเจ้าชายสามองค์ซ้อนกัน ชื่อมาจากจ้าวเต๋อฟาง อาวุธมาจากนิยายตระกูลหยาง ชายามาจาก《万花楼》 และบทเลี้ยงทารกมาจาก《三侠五义》
บทจริงที่เอกสารบันทึกไว้ชัดที่สุดของอ๋องแปดไม่ใช่กระบองทอง แต่เป็นประโยคเดียวในปี 1033 ที่เขาทูลหลานว่า "ฝ่าบาทประสูติจากพระสนมหลี่" ประโยคนั้นคือแก่นจริงที่นิยายหยิบไปต่อเติมเป็นเรื่องสับเปลี่ยนพระโอรสทั้งเรื่อง
ตอนต่อไปในภาค 2 คือซ่งเหรินจงตัวจริง ฮ่องเต้ใจกว้างที่ทนคำค้านของเปาบุ้นจิ้น และความลับเรื่องพระมารดาทั้งเรื่องอยู่ในตอนสับเปลี่ยนพระโอรสมีจริงไหม อ่านทุกตอนได้ที่หน้าชุดเปิดความจริง เปาบุ้นจิ้น ฉบับ MingPaPa เขียนโดยธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa)
แหล่งข้อมูล
ต้นฉบับชั้นต้น (วิกิซอร์ซภาษาจีน ตรวจข้อความ 30 ต.ค. 2569 ข้อความยกในบทความแปลงเป็นอักษรตัวย่อ)
- 王辟之《渑水燕谈录》卷九
- 《宋史》卷245 宗室二 · 卷244 宗室一 · 卷242 后妃上
- 《续资治通鉴长编》卷98
- 《杨家府世代忠勇通俗演义》第一回
- 李雨堂《万花楼》第二回
- 石玉昆《三侠五义》第一回
- 《包公案》(龙图公案) 第十一则「黄菜叶」 · 《百家公案》第四十八回「东京判斩赵皇亲」
- 鲁迅《中国小说史略》第二十七篇
- 蔡东藩《宋史演义》第二十六回
ละคร 1993 และชื่อตอนพากย์ไทย
- เปาบุ้นจิ้น (ละครโทรทัศน์ พ.ศ. 2536) — วิกิพีเดียภาษาไทย (ใช้เฉพาะชื่อคดีและเลขตอน)
- 包青天 (1993年电视剧) — วิกิพีเดียภาษาจีน (วันฉายคดี 铡王爷)
- Justice Pao (1993 TV series) — English Wikipedia (ชื่อตัวละครอ๋องแปด)
- 包青天(1993) 第55集 — 电视猫 (เรื่องย่อตอน)
อื่น ๆ
- จ้าว ยฺเหวียนหย่าน — วิกิพีเดียภาษาไทย (อ้างในฐานะตัวอย่างคำแปลผิด)
ภาพ
