"ข้าชอบฆ่าคนในฝัน" ไม่มีในพงศาวดารสามก๊ก! ที่มาจริงของเกร็ดโจโฉจากหนังสือเรื่องเล่าสมัยหลัง

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄炳明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄炳明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄炳明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น โจโฉ (曹操 เฉาเชา) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากในบทความนี้อยู่ในตอนที่ ๕๘ ของฉบับไทย

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
曹操	Cáo Cāo	เฉาเชา	โจโฉ
杨修	Yáng Xiū	หยางซิว	เอียวสิ้ว
曹植	Cáo Zhí	เฉาจื๋อ	โจสิด
曹丕	Cáo Pī	เฉาพี	โจผี
袁绍	Yuán Shào	หยวนเส้า	อ้วนเสี้ยว
刘义庆	Liú Yìqìng	หลิวอี้ชิ่ง	ผู้เรียบเรียง《世说新语》 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
刘孝标	Liú Xiàobiāo	หลิวเซี่ยวเปียว	ผู้ทำอรรถาธิบาย《世说新语》 ชื่อตัวว่า 刘峻 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
裴松之	Péi Sōngzhī	เผยซงจือ	ผู้ทำอรรถาธิบาย《三国志》 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
陈寿	Chén Shòu	เฉินโซ่ว	ผู้เรียบเรียง《三国志》 (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
罗贯中	Luó Guànzhōng	หลัวก้วนจง	ผู้แต่งนิยายสามก๊กฉบับจีน
世说新语	Shìshuō xīnyǔ	ซื่อซัวซินอวี่	หนังสือรวมเกร็ดบุคคลสมัยราชวงศ์ซ่งใต้ (南朝宋)
假谲	jiǎjué	เจี่ยเจวี๋ย	ชื่อหมวด แปลว่า "กลลวง"
曹瞒传	Cáo Mán zhuàn	เฉาหมานจ้วน	หนังสือชีวประวัติโจโฉที่ชาวแคว้นง่อก๊กเขียน

1. ฉากในนิยาย: "ข้าชอบฆ่าคนในฝัน"

เรื่องนี้ไม่ได้ยืนอยู่ลำพังในนิยาย มันถูกเล่าย้อนหลังในตอนที่ 72 (第七十二回) ชื่อตอนว่า 「诸葛亮智取汉中 曹阿瞒兵退斜谷」 หลังจากโจโฉสั่งประหารเอียวสิ้ว (杨修 หยางซิว) เพราะเรื่องรหัสผ่าน "ซี่โครงไก่" (鸡肋 จีหลี่ — ฉบับไทยเรียกว่า "ขาไก่") นิยายหยุดเล่าเหตุการณ์ แล้วย้อนไปเล่าว่าเอียวสิ้วเคยรู้ทันโจโฉมาแล้วกี่ครั้ง หนึ่งในนั้นคือฉากนี้

「操恐人暗中谋害己身，常分付左右：『吾梦中好杀人；凡吾睡着，汝等切勿近前。』」

"โจโฉกลัวคนจะลอบทำร้ายตน จึงกำชับคนรอบตัวเสมอว่า เราชอบฆ่าคนในฝัน เวลาเราหลับ พวกเจ้าอย่าได้เข้ามาใกล้"

วันหนึ่งโจโฉนอนกลางวันในกระโจม ผ้าห่มหล่นลงพื้น คนรับใช้ใกล้ชิดคนหนึ่งรีบหยิบขึ้นห่มให้ โจโฉกระโดดลุกชักกระบี่ฟันตาย แล้วกลับขึ้นเตียงนอนต่อ ครู่ใหญ่จึงตื่นขึ้นมาแกล้งตกใจถามว่าใครฆ่าคนรับใช้ของเรา เมื่อรู้ความจริงก็ร้องไห้ สั่งให้ฝังศพอย่างดี คนทั้งปวงเชื่อว่าโจโฉฆ่าคนในฝันจริง

「惟修知其意，临葬时指而叹曰：『丞相非在梦中，君乃在梦中耳！』」

"มีแต่เอียวสิ้วที่รู้เจตนา ตอนฝังศพชี้แล้วถอนใจว่า มหาอุปราชไม่ได้อยู่ในฝันหรอก ท่านต่างหากที่อยู่ในฝัน"

โจโฉได้ยินก็ยิ่งเกลียดเอียวสิ้ว นิยายใช้ฉากนี้เป็นหลักฐานชิ้นหนึ่งว่าทำไมสุดท้ายเอียวสิ้วจึงต้องตาย เรื่องการตายของเอียวสิ้วเอง ผมแยกไปเล่าไว้ในบทเรื่องเอียวสิ้วกับซี่โครงไก่

ฉบับไทยของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เล่าฉากนี้ไว้ในตอนที่ ๕๘ สำนวนไทยว่าโจโฉ "อุบายสั่งคนใช้สนิธว่า เรานอนร้ายมักเลมอฆ่าคน ถ้าเรานอนอย่าให้ผู้ใดเข้ามาใกล้" แล้วเล่าต่อว่า

"วันหนึ่งเวลากลางวัน โจโฉทำนอนหลับอยู่บนเตียง แกล้งทำให้ผ้าห่มนอนตกลงจากตัว จึงมีข้าสนิธคนหนึ่งเข้ามาหยิบผ้าห่มขึ้นห่มให้ โจโฉทำเลมอลุกขึ้นชักกระบี่ฟันคนนั้นถึงแก่ความตาย แล้วก็กลับนอนไป"

ฉบับไทยเติมคำว่า "แกล้งทำให้ผ้าห่มนอนตกลงจากตัว" ซึ่งฉบับจีนไม่ได้เขียน ฉบับจีนเพียงบอกว่า 「落被于地」 "ผ้าห่มหล่นลงพื้น" ฉบับไทยจึงทำให้โจโฉวางกับดักเองตั้งแต่ต้น ส่วนคำพูดของเอียวสิ้วในฉบับไทยคือ "มหาอุปราชหานอนฝันร้ายไม่ เปนกรรมของท่านจึงตาย" คนไทยที่โตมากับฉบับนี้จึงจำฉากนี้ได้ในรูปของ "โจโฉนอนร้าย" มากกว่า "ฆ่าคนในฝัน"

2. ค้นใน《三国志》แล้วไม่พบ

ชีวประวัติโจโฉใน《三国志·魏书·武帝纪》ของเฉินโซ่ว (陈寿) ไม่มีเรื่องโจโฉฆ่าคนตอนหลับ อรรถาธิบายของเผยซงจือ (裴松之) ใต้ชีวประวัตินั้น ซึ่งยกเกร็ดร้าย ๆ ของโจโฉมาไว้มากมาย ก็ไม่มีเรื่องนี้เช่นกัน เมื่อค้นวลี 「近便斫人」 จากต้นฉบับของเกร็ดนี้ในคลังเอกสารวิกิซอร์ซภาษาจีน ก็พบเฉพาะใน《世说新语》และหนังสือรวมความรู้สมัยหลังที่คัดลอกต่อกันมา เช่น《太平御览》 ไม่พบใน《三国志》เล่มใดเลย

เรื่องที่ใกล้เคียงที่สุดในอรรถาธิบายของเผยซงจือ มาจาก《曹瞒传》 หนังสือที่เผยซงจือเองระบุว่า 「吴人作《曹瞒传》」 คือชาวแคว้นง่อก๊กซึ่งเป็นศัตรูของโจโฉเป็นผู้เขียน

「又有幸姬常从昼寝，枕之卧，告之曰：『须臾觉我。』姬见太祖卧安，未即寤，及自觉，棒杀之。」

"ยังมีนางสนมคนโปรดคนหนึ่งที่มักนอนกลางวันด้วยกัน ไท่จู่ (โจโฉ) หนุนตักนางนอน สั่งว่า อีกสักครู่ให้ปลุกเรา นางเห็นไท่จู่หลับสบายจึงยังไม่ปลุก ครั้นไท่จู่ตื่นขึ้นเอง ก็เอาไม้ตีนางจนตาย"

เรื่องนี้กลับด้านกับเรื่องในนิยาย ในนิยาย คนตายเพราะเข้าใกล้ตอนโจโฉหลับ ใน《曹瞒传》 คนตายเพราะไม่ปลุกเขาตามสั่ง และ《曹瞒传》เองก็ปิดท้ายเกร็ดชุดนี้ว่า 「其酷虐变诈，皆此之类也」 "ความโหดร้ายและเล่ห์กลของเขา ล้วนเป็นแบบนี้ทั้งสิ้น" แปลว่าผู้เขียนเล่าเรื่องเหล่านี้เพื่อประณามโจโฉโดยตรง

ข้อสรุปของส่วนนี้คือ พงศาวดารชั้นหลักไม่มีเรื่องฆ่าคนตอนหลับ หนังสือของฝ่ายศัตรูที่เผยซงจือเลือกมาอ้างก็ไม่มี มีแต่เรื่องนางสนมที่ไม่ปลุก ซึ่งเป็นคนละเรื่องกัน

3. ต้นเรื่องอยู่ใน《世说新语》หมวดกลลวง

เรื่องโจโฉฆ่าคนตอนหลับมีต้นทางที่ชัดเจน คือหมวด《世说新语·假谲》 คำว่า 假谲 (เจี่ยเจวี๋ย) แปลว่ากลลวงหรือการหลอกลวง

「魏武常云：『我眠中不可妄近，近便斫人，亦不自觉，左右宜深慎此！』后阳眠，所幸一人窃以被覆之，因便斫杀。自尔每眠，左右莫敢近者。」

"จักรพรรดิอู่แห่งวุยก๊ก (โจโฉ) มักพูดว่า ตอนเราหลับ อย่าเข้ามาใกล้ส่งเดช ถ้าเข้ามาเราจะฟัน โดยไม่รู้ตัวเลย คนรอบตัวพึงระวังให้มาก ต่อมาโจโฉแกล้งหลับ คนโปรดคนหนึ่งแอบเอาผ้าห่มมาห่มให้ โจโฉก็ฟันตายเสีย ตั้งแต่นั้นมาทุกครั้งที่เขานอน ไม่มีคนรอบตัวคนใดกล้าเข้าใกล้"

《世说新语》ไม่ใช่พงศาวดาร เป็นหนังสือรวมเกร็ดและคำพูดของบุคคลตั้งแต่ปลายฮั่นถึงจิ้นตะวันออก หลิวอี้ชิ่ง (刘义庆) เจ้านายในราชวงศ์ซ่งใต้ (南朝宋) ให้คนในสังกัดช่วยกันเรียบเรียง แบ่งเป็น 36 หมวดตามลักษณะของเรื่อง หมวดกลลวงเป็นหมวดที่ 27 หนังสือเล่มนี้เกิดขึ้นราวสองร้อยปีหลังโจโฉตาย (ค.ศ. 220)

สิ่งที่ควรสังเกตคือ เรื่องนี้ใน《世说新语》ไม่ได้อยู่ลำพัง หมวดกลลวงเปิดด้วยเกร็ดโจโฉเรียงกันหลายเรื่อง เรื่องแรกคือโจโฉสมัยหนุ่มกับอ้วนเสี้ยว (袁绍 หยวนเส้า) แอบไปฉุดเจ้าสาวในงานแต่งงาน เรื่องที่สองคือมองบ๊วยแก้กระหาย เรื่องที่สามคือโจโฉสั่งคนสนิทให้แกล้งพกมีดเข้ามาใกล้ แล้วจับคนนั้นประหารเพื่อให้คนเชื่อว่าใจเขาเต้นแรงทุกครั้งที่มีคนคิดร้าย เรื่องที่สี่คือฆ่าคนตอนหลับ และเรื่องที่ห้าคืออ้วนเสี้ยวส่งคนมาขว้างกระบี่ใส่โจโฉตอนกลางคืน

ใต้เกร็ดเหล่านี้มีอรรถาธิบายของหลิวเซี่ยวเปียว (刘孝标) ที่ยก《曹瞒传》มาประกอบว่า 「操小字阿瞒，少好谲诈，游放无度」 "โจโฉชื่อเล่นว่าอาหมาน ตั้งแต่หนุ่มชอบเล่ห์กล เที่ยวเตร่ไม่มีขอบเขต" หมวดนี้จึงรวบรวมขึ้นเพื่อเล่าว่าคนเจ้าเล่ห์ทำอะไรบ้าง โจโฉเป็นตัวอย่างแรกของหมวด

4. นิยายเติมอะไรลงไปบ้าง

วางสองฉบับเทียบกัน จะเห็นว่านิยายรักษาโครงเรื่องไว้ครบ คือคำเตือนล่วงหน้า การแกล้งหลับ ผ้าห่ม และการฟัน แต่เติมรายละเอียดอย่างน้อยสี่จุด

หนึ่ง จาก "ตอนหลับ" เป็น "ในฝัน" ต้นฉบับใช้คำว่า 「眠中」 แปลว่าตอนหลับ นิยายเปลี่ยนเป็น 「梦中」 แปลว่าในฝัน ชื่อเรียกที่คนจีนรู้จักกันคือ "ฆ่าคนในฝัน" (梦中杀人) จึงมาจากนิยาย เมื่อค้นวลี 「梦中好杀人」 ในคลังวิกิซอร์ซภาษาจีน ก็พบเฉพาะในนิยายสามก๊กสองฉบับ

สอง ผู้ตายเปลี่ยนจาก "คนโปรด" เป็น "คนรับใช้ใกล้ชิด" ต้นฉบับเขียนว่า 「所幸一人」 คำว่า 幸 ในภาษาจีนโบราณมักใช้กับคนที่ได้รับความโปรดปราน ซึ่งอาจเป็นนางสนมหรือคนสนิทก็ได้ ต้นฉบับไม่ได้ระบุ นิยายระบุชัดว่าเป็น 「近侍」 คนรับใช้ใกล้ชิด

สาม ฉากหลังการฆ่า ต้นฉบับจบแค่ว่าตั้งแต่นั้นไม่มีใครกล้าเข้าใกล้ นิยายเติมว่าโจโฉแกล้งตกใจถามหาคนฆ่า ร้องไห้ และสั่งฝังศพอย่างดี ทำให้โจโฉดูเจ้าเล่ห์ขึ้นอีกชั้น

สี่ เอียวสิ้ว ต้นฉบับไม่มีเอียวสิ้วเลย นิยายเอาเอียวสิ้วเข้ามาเป็นคนเดียวที่รู้ทัน และใช้เป็นเหตุผลหนึ่งของความตายของเขา

คำพูดของเอียวสิ้วก็มีประวัติของมันเอง นิยายสามก๊กมีหลายฉบับ ฉบับพิมพ์ที่เก่าที่สุดที่ยังเหลืออยู่คือฉบับที่มีคำนำปีเจียจิ้งที่ 1 (ค.ศ. 1522) สมัยราชวงศ์หมิง ส่วนฉบับ 120 ตอนที่แพร่หลายในปัจจุบัน คือฉบับที่เหมาหลุน (毛纶) และเหมาจงกัง (毛宗岗) สองพ่อลูกปรับแก้ในสมัยคังซีแห่งราชวงศ์ชิง ในฉบับเจียจิ้ง ตามตัวบทที่ถอดไว้บนวิกิซอร์ซ โจโฉพูดว่า 「吾梦中好杀人，睡着时汝等勿近前」 ซึ่งมีคำว่า "ในฝัน" อยู่แล้ว แต่เอียวสิ้วพูดอีกประโยคหนึ่งคือ 「君乃囊之锥也！」 "ท่านคือเหล็กแหลมในถุง" ประโยคที่คนจำได้ว่า "มหาอุปราชไม่ได้อยู่ในฝัน ท่านต่างหากที่อยู่ในฝัน" ปรากฏในฉบับ 120 ตอน เรื่องเล่าเรื่องเดียวจึงถูกขัดเกลาต่อกันหลายชั้น ตั้งแต่《世说新语》 ผ่านนิยายฉบับหมิง ฉบับชิง จนถึงฉบับไทยที่เติม "แกล้งทำให้ผ้าห่มตก" เข้าไปอีก

5. เกร็ดใน《世说新语》เชื่อได้แค่ไหน

ผมไม่ได้บอกว่าเรื่องนี้แต่งขึ้นทั้งหมด ผมบอกได้เพียงว่าไม่มีหลักฐานชั้นต้นยืนยัน หนังสือที่เก่าที่สุดที่เล่าเรื่องนี้เขียนขึ้นสองร้อยปีหลังเหตุการณ์ และไม่ได้บอกว่าได้เรื่องมาจากไหน

ตัว《世说新语》เองก็ถูกนักประวัติศาสตร์ติติงมานาน วิกิพีเดียภาษาจีนบันทึกว่าเมื่อราชวงศ์ถังเรียบเรียงพงศาวดาร《晋书》 ได้ยกเรื่องจาก《世说新语》ไปใช้ราว 312 เรื่อง และนักประวัติศาสตร์รุ่นหลังวิจารณ์เรื่องนี้อยู่บ่อยครั้ง เพราะหนังสือรวมเกร็ดไม่ได้ตรวจสอบเรื่องอย่างพงศาวดาร

ตัวอย่างที่ดีที่สุดอยู่ในหมวดเดียวกันนั่นเอง ถัดจากเรื่องฆ่าคนตอนหลับ คือเรื่องที่อ้วนเสี้ยวส่งคนมาขว้างกระบี่ใส่โจโฉตอนหนุ่ม หลิวเซี่ยวเปียวผู้ทำอรรถาธิบายเขียนค้านไว้ตรงนั้นเลยว่า

「按袁、曹后由鼎跱，迹始携贰。自斯以前，不闻雠隙，有何意故而剚之以剑也？」

"พิเคราะห์ดู อ้วนเสี้ยวกับโจโฉเพิ่งมาแตกคอกันภายหลังเมื่อต่างตั้งตัวเป็นใหญ่ ก่อนหน้านั้นไม่เคยได้ยินว่าเป็นศัตรูกัน จะมีเหตุอะไรให้เอากระบี่มาแทงกัน"

นี่คือผู้อธิบายหนังสือเล่มเดียวกัน ที่ไม่เชื่อเกร็ดเรื่องถัดไปในหมวดเดียวกัน เกร็ดในหมวดนี้จึงควรอ่านเป็น "เรื่องที่คนรุ่นหลังเล่าต่อกันเกี่ยวกับโจโฉ" มากกว่าบันทึกเหตุการณ์

อีกเรื่องหนึ่งที่ควรสังเกตคือตรรกะของเรื่องเอง เกร็ดนี้บอกว่าโจโฉ "แกล้งหลับ" แล้วฆ่าคน เพื่อให้คนกลัว ถ้าเป็นความลับจริง คนเล่าเรื่องรู้ได้อย่างไรว่าเขาแกล้ง เรื่องประเภทนี้มักเกิดจากการตีความพฤติกรรมของคนดังย้อนหลัง มากกว่าจากพยานที่เห็นกับตา

6. ทำไมเกร็ดนี้จึงติดตัวโจโฉ

เกร็ดนี้อยู่รอดมาได้เพราะมันเข้ากับภาพของโจโฉที่คนรุ่นหลังมีอยู่แล้ว ภาพที่《曹瞒传》ของฝ่ายศัตรูวาดไว้ว่า "ชอบเล่ห์กลตั้งแต่หนุ่ม" ภาพของคนที่ระแวงจนฆ่าคนบริสุทธิ์ อย่างเรื่องลิแปะเฉียที่บันทึกไว้หลายสำนวน และภาพของผู้นำที่ใช้ความกลัวคุมคน อย่างเรื่องคนคุมเสบียงที่โจโฉ "ขอยืมความตาย" ไปปลอบทหารใน《曹瞒传》

หลัวก้วนจง (罗贯中) ผู้แต่งนิยาย เก็บเกร็ดจาก《世说新语》มาใช้หลายเรื่อง และเกร็ดนี้ถูกจัดวางอย่างมีจุดประสงค์ คือไว้ตรงหน้าความตายของเอียวสิ้ว นิยายต้องการบอกผู้อ่านว่าเอียวสิ้วฉลาดเกินไป รู้ทันเจ้านายทุกเรื่อง จนเจ้านายทนไม่ได้ เกร็ดเรื่องฆ่าคนตอนหลับซึ่งเดิมไม่มีเอียวสิ้ว จึงกลายเป็นเวทีให้เอียวสิ้วแสดงความฉลาดครั้งสุดท้าย

ผลคือคนอ่านสามก๊กจำโจโฉได้ด้วยประโยค "ข้าชอบฆ่าคนในฝัน" ทั้งที่ไม่มีบันทึกร่วมสมัยฉบับใดให้โจโฉพูดประโยคนี้ และคำว่า "ในฝัน" ก็เป็นคำของนักเล่าเรื่องรุ่นหลังเอง

คำถามที่พบบ่อย

โจโฉฆ่าคนในฝันจริงไหม?

ไม่มีหลักฐานชั้นต้นยืนยัน เรื่องนี้ไม่พบใน《三国志》และในอรรถาธิบายของเผยซงจือ หนังสือที่เก่าที่สุดที่เล่าคือ《世说新语》หมวดกลลวง ซึ่งรวบรวมขึ้นราวสองร้อยปีหลังโจโฉตาย และเป็นหนังสือรวมเกร็ด ไม่ใช่พงศาวดาร

เรื่องโจโฉฆ่าคนในฝันมาจากหนังสืออะไร?

มาจาก《世说新语·假谲》 ที่เล่าว่าโจโฉพูดว่า 「我眠中不可妄近，近便斫人」 แล้วแกล้งหลับและฟันคนโปรดที่เอาผ้าห่มมาห่มให้ นิยายสามก๊กตอนที่ 72 นำมาเล่าต่อ เปลี่ยนคำว่า "ตอนหลับ" เป็น "ในฝัน" และเพิ่มเอียวสิ้วเข้าไป

《世说新语》คือหนังสืออะไร เชื่อถือได้แค่ไหน?

เป็นหนังสือรวมเกร็ดและคำพูดของบุคคลตั้งแต่ปลายฮั่นถึงจิ้นตะวันออก หลิวอี้ชิ่งแห่งราชวงศ์ซ่งใต้ให้คนในสังกัดเรียบเรียง แบ่งเป็น 36 หมวด เรื่องในเล่มไม่ได้ผ่านการตรวจสอบแบบพงศาวดาร แม้แต่หลิวเซี่ยวเปียวผู้ทำอรรถาธิบายก็เขียนค้านเกร็ดโจโฉอีกเรื่องหนึ่งในหมวดเดียวกัน

เอียวสิ้วอยู่ในเรื่องนี้จริงไหม?

ไม่มี ใน《世说新语》ไม่มีชื่อเอียวสิ้ว นิยายเป็นผู้เพิ่มเอียวสิ้วเข้ามาเป็นคนเดียวที่รู้ทันโจโฉ และใช้เป็นเหตุผลหนึ่งที่โจโฉเกลียดเขา ประโยค "มหาอุปราชไม่ได้อยู่ในฝัน ท่านต่างหากที่อยู่ในฝัน" ปรากฏในนิยายฉบับ 120 ตอน ส่วนฉบับเจียจิ้งที่เก่ากว่าให้เอียวสิ้วพูดอีกประโยคหนึ่ง

ในพงศาวดารมีเรื่องโจโฉฆ่าคนเกี่ยวกับการนอนไหม?

มีเรื่องหนึ่งใน《曹瞒传》ที่เผยซงจือยกไว้ใต้ชีวประวัติโจโฉ คือโจโฉสั่งนางสนมคนโปรดให้ปลุกเมื่อนอนกลางวัน นางเห็นเขาหลับสบายจึงไม่ปลุก เมื่อเขาตื่นเองก็ตีนางจนตาย เรื่องนี้กลับด้านกับนิยาย และ《曹瞒传》เขียนโดยชาวแคว้นง่อก๊กซึ่งเป็นศัตรูของโจโฉ

สรุป

ประโยค "ข้าชอบฆ่าคนในฝัน" ที่คนอ่านสามก๊กจำได้ ไม่มีใน《三国志》และไม่มีในอรรถาธิบายของเผยซงจือ ต้นทางคือเกร็ดใน《世说新语》หมวดกลลวง ซึ่งรวบรวมขึ้นราวสองร้อยปีหลังโจโฉตาย และใช้คำว่า "ตอนหลับ" ไม่ใช่ "ในฝัน" นิยายสามก๊กรับเรื่องนี้มาแล้วเติมทีละชั้น เปลี่ยนเป็นฆ่าคนในฝัน เพิ่มฉากแกล้งร้องไห้ และเพิ่มเอียวสิ้วเป็นคนเดียวที่รู้ทัน ฉบับไทยเติมอีกชั้นว่าโจโฉแกล้งทำผ้าห่มตกเอง เรื่องนี้จึงเป็นภาพของโจโฉในสายตาคนรุ่นหลัง มากกว่าเหตุการณ์ที่มีบันทึกยืนยัน

แหล่งข้อมูล

• 《世说新语·假谲》 ต้นฉบับเกร็ดโจโฉฆ่าคนตอนหลับ พร้อมอรรถาธิบายของหลิวเซี่ยวเปียว — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·武帝纪》 พร้อมอรรถาธิบายของเผยซงจือที่อ้าง《曹瞒传》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 72 诸葛亮智取汉中 曹阿瞒兵退斜谷 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยายสามก๊กฉบับเจียจิ้ง (嘉靖本) ตอนที่ 144 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《太平御览》เล่มที่ 393 ที่คัดเกร็ดเดียวกันต่อจาก《世说》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๕๘ — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• 世說新語 ผู้เรียบเรียง หมวดทั้ง 36 และฉบับต่าง ๆ — วิกิพีเดียภาษาจีน
• 三國演義 ฉบับเจียจิ้งและฉบับ 120 ตอนของตระกูลเหมา — วิกิพีเดียภาษาจีน