ซุนเกี๋ยนตายอย่างไร ปีไหน? ธนูซุ่มยิงของทหารหองจอ กับบันทึกสามก๊กที่ยังเถียงกันเรื่องปี

สามก๊กฉบับหวงปิ่งหมิง: ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄炳明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

สามก๊กฉบับหวงปิ่งหมิง คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น ซุนเกี๋ยน (孙坚 ซุนเจียน) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากในบทความนี้อยู่ในตอนที่ ๖ ของฉบับไทย

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
孙坚	Sūn Jiān	ซุนเจียน	ซุนเกี๋ยน
孙策	Sūn Cè	ซุนเช่อ	ซุนเซ็ก บุตรชายคนโต
孙权	Sūn Quán	ซุนเฉวียน	ซุนกวน
刘表	Liú Biǎo	หลิวเปียว	เล่าเปียว เจ้าเมืองเกงจิ๋ว
黄祖	Huáng Zǔ	หวงจู่	หองจอ เจ้าเมืองกังแฮ
吕公	Lǚ Gōng	หลี่ว์กง	ลีก๋ง ทหารของเล่าเปียว
蒯良	Kuǎi Liáng	ไคว่เหลียง	เก๊งเหลียง ที่ปรึกษาของเล่าเปียว
蔡瑁	Cài Mào	ไช่เม่า	ชัวมอ
桓阶	Huán Jiē	หวนเจีย	ฮวนกาย
程普	Chéng Pǔ	เฉิงผู่	เทียเภา
黄盖	Huáng Gài	หวงก้าย	อุยกาย
韩当	Hán Dāng	หานตัง	ฮันต๋ง
袁术	Yuán Shù	หยวนซู่	อ้วนสุด
董卓	Dǒng Zhuó	ต่งจั๋ว	ตั๋งโต๊ะ
岘山	Xiàn shān	เสี้ยนซาน	เขาฮีสัน
襄阳	Xiāngyáng	เซียงหยาง	ซงหยง (ในฉากนี้ฉบับไทยเรียกรวมว่าเมืองเกงจิ๋ว)
汉水	Hàn shuǐ	ฮั่นสุ่ย	ฮั่นซุย (ฉบับไทยเรียกเป็นตำบล)
陈寿	Chén Shòu	เฉินโซ่ว	ตันซิ่ว ผู้เรียบเรียง《三国志》
裴松之	Péi Sōngzhī	เผยซงจือ	ผู้เขียนอรรถาธิบาย《三国志》(ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
司马光	Sīmǎ Guāng	ซือหม่ากวง	ผู้เรียบเรียง《资治通鉴》(ไม่ปรากฏในฉบับไทย)

1. ฉากในนิยาย: ธนูและก้อนศิลาที่เขาฮีสัน

ตอนที่ 7 (第七回) ของนิยายฉบับจีน ชื่อตอนครึ่งหลังว่า 「孙坚跨江击刘表」 คือ "ซุนเกี๋ยนข้ามแม่น้ำไปตีเล่าเปียว" หลังศึกปราบตั๋งโต๊ะ อ้วนสุด (袁术 หยวนซู่) ส่งหนังสือยุซุนเกี๋ยนให้ไปตีเล่าเปียว (刘表 หลิวเปียว) ซุนเกี๋ยนยกทัพเรือข้ามไป ตีหองจอ (黄祖 หวงจู่) แตก ตีชัวมอ (蔡瑁 ไช่เม่า) แตก แล้วล้อมเมืองของเล่าเปียวไว้

นิยายวางลางร้ายไว้สองชั้น ชั้นแรกคือลมพายุพัดเสาธงชัยหัก ฮันต๋งขอให้ถอยทัพ ซุนเกี๋ยนไม่ฟัง ชั้นที่สองอยู่ฝ่ายเล่าเปียว เก๊งเหลียง (蒯良 ไคว่เหลียง) ดูดาวแล้วบอกว่า

「某夜观天象，见一将星欲坠。以分野度之，当应在孙坚。」

"ข้าพเจ้าดูฟ้าเมื่อคืน เห็นดาวแม่ทัพดวงหนึ่งกำลังจะตก คำนวณตามเขตฟ้าแล้ว ต้องตกที่ซุนเกี๋ยน"

เก๊งเหลียงจึงวางแผนให้ลีก๋ง (吕公 หลี่ว์กง) ตีฝ่าวงล้อมออกไปตอนกลางคืน แบ่งทหารร้อยหนึ่งขึ้นไปเก็บก้อนหินบนเขา อีกร้อยหนึ่งถือธนูซุ่มในป่า แล้วล่อข้าศึกให้ตามมา ซุนเกี๋ยนพาทหารแค่สามสิบม้าออกไล่ ม้าของเขาเร็วจนทิ้งคนอื่นไว้ข้างหลัง พอตามเข้าไปในทางเขาก็ไม่เห็นลีก๋ง

「山上石子乱下，林中乱箭齐发。」

"ก้อนหินบนเขาร่วงลงมาไม่หยุด ลูกธนูในป่ายิงออกมาพร้อมกัน"

นิยายฉบับจีนปิดว่า 「坚身中石箭，脑浆迸流，人马皆死于岘山之内；寿止三十七岁。」 คือ "ซุนเกี๋ยนถูกทั้งหินทั้งธนู มันสมองแตกกระจาย ทั้งคนทั้งม้าตายอยู่ในเขาเสี้ยนซาน อายุเพียงสามสิบเจ็ดปี"

ฉบับไทยของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เล่าฉากนี้ครบทุกขั้น ทั้งพายุพัดธงหัก ทั้ง "ดาวดวงหนึ่งเสร้าหมองตกลงมา" และแผนซุ่มที่เขาฮีสัน ตอนที่ ๖ ของฉบับไทยบรรยายวินาทีสุดท้ายไว้ว่า "พอได้ยินเสียงม้าฬ่อแลทหารบนเนินเขาก็ทิ้งก้อนศิลาลงมา ทหารซึ่งซุ่มอยู่ท้ายเขาก็ยิงเกาทัณฑ์ระดมไป แลซุนเกี๋ยนกับม้านั้นถูกเกาทัณฑ์แลก้อนศิลาโลหิตไหลลงโทรมกาย ทั้งม้าทั้งคนก็ถึงแก่ความตายในซอกเขา"

มีจุดเดียวที่ฉบับไทยต่างจากฉบับจีนชัดเจน คืออายุ ฉบับไทยเขียนว่า "เมื่อซุนเกี๋ยนตายนั้นอายุได้สามสิบปี" ขณะที่ฉบับจีนเขียนสามสิบเจ็ดปี ตัวเลขสามสิบเจ็ดนี้ตรงกับบันทึกชั้นต้นที่จะเล่าต่อไป

2. 《三国志》บันทึกไว้แค่ประโยคเดียว

ชีวประวัติซุนเกี๋ยนใน《三国志·吴书·孙破虏讨逆传》ของตันซิ่ว (陈寿 เฉินโซ่ว) เล่าการตายของซุนเกี๋ยนไว้สั้นมาก

「初平三年，术使坚征荆州，击刘表。表遣黄祖逆于樊邓之间。坚击破之，追渡汉水，遂围襄阳，单马行岘山，为祖军士所射杀。」

"ปีชูผิงที่สาม อ้วนสุดให้ซุนเกี๋ยนไปตีเกงจิ๋ว รบกับเล่าเปียว เล่าเปียวส่งหองจอมารับที่ระหว่างฝานกับเติ้ง ซุนเกี๋ยนตีแตก ไล่ข้ามแม่น้ำฮั่น ล้อมเมืองซงหยงไว้ แล้วขี่ม้าคนเดียวไปตามเขาฮีสัน ถูกทหารของหองจอยิงตาย"

ประโยคนี้บอกเราสามเรื่อง เรื่องแรก ผู้ฆ่าคือ "ทหารของหองจอ" (祖军士) ไม่มีชื่อบุคคล เรื่องที่สอง ซุนเกี๋ยนอยู่คนเดียว (单马) ตอนถูกยิง เรื่องที่สาม คำว่า 「射杀」 แปลว่ายิงตาย คือตายด้วยลูกธนู ไม่มีก้อนหิน ไม่มีแผนของที่ปรึกษา ไม่มีดาวตก ไม่มีธงหัก

ส่วนที่ตรงกับนิยายคือโครงใหญ่ทั้งหมด ซุนเกี๋ยนไปตีเล่าเปียวตามคำของอ้วนสุดจริง ตีหองจอแตกจริง ล้อมเมืองซงหยงจริง และตายที่เขาฮีสันจริง นิยายไม่ได้แต่งเรื่องนี้ขึ้นใหม่ แต่เติมรายละเอียดลงไปในช่องว่างของบันทึก

3. สามบันทึก สามวิธีตาย

ช่องว่างนั้นเองที่ทำให้นักประวัติศาสตร์รุ่นต่อมาต้องหาข้อมูลเพิ่ม เผยซงจือ (裴松之) ผู้เขียนอรรถาธิบาย《三国志》ในศตวรรษที่ 5 รวบรวมบันทึกอื่นมาวางไว้ใต้ประโยคนั้น และบันทึกเหล่านั้นเล่าไม่ตรงกัน

บันทึกแรกคือ《典略》 เล่าว่าเล่าเปียวปิดประตูเมือง แล้วส่งหองจอแอบออกไปเกณฑ์ทหารตอนกลางคืน ขากลับซุนเกี๋ยนดักรบ หองจอแตกหนีเข้าเขาฮีสัน

「坚乘胜夜追祖，祖部兵从竹木间暗射坚，杀之。」

"ซุนเกี๋ยนได้ทีไล่ตามหองจอในตอนกลางคืน ทหารของหองจอซุ่มยิงซุนเกี๋ยนจากในดงไผ่และต้นไม้ ซุนเกี๋ยนตาย"

นี่คือที่มาของภาพ "ธนูซุ่มยิงในป่าไผ่" บนปกบทความนี้ ในบันทึกนี้ ซุนเกี๋ยนไล่ตามหองจอ ไม่ใช่ลีก๋ง และตายด้วยธนูอย่างเดียว

บันทึกที่สองคือ《英雄记》 เผยซงจืออ้างไว้ต่อกันว่า

「刘表将吕公将兵缘山向坚，坚轻骑寻山讨公。公兵下石。中坚头，应时脑出物故。」

"ลีก๋งนายทัพของเล่าเปียวคุมทหารเลียบเขามาทางซุนเกี๋ยน ซุนเกี๋ยนพาทหารม้าเบาขึ้นเขาไปปราบลีก๋ง ทหารของลีก๋งปล่อยหินลงมา ถูกศีรษะซุนเกี๋ยน สมองทะลักตายในทันที"

ในบันทึกนี้มีชื่อลีก๋ง และซุนเกี๋ยนตายเพราะหิน ไม่ใช่ธนู เผยซงจือปิดท้ายด้วยประโยคสั้น ๆ ว่า 「其不同如此也」 "บันทึกต่างกันอย่างนี้" ไม่ได้ตัดสินว่าฉบับไหนถูก

บันทึกที่สามคือ《后汉书》 ของฟ่านเย่ (范晔) ในชีวประวัติเล่าเปียว เล่าแบบที่สามว่า หองจอยกทัพมาช่วย แล้ว 「坚为流箭所中死」 "ซุนเกี๋ยนถูกลูกธนูหลงตาย" ไม่มีการซุ่ม ไม่มีการไล่ตามเข้าเขา ที่แปลกกว่านั้นคือ อรรถาธิบายของหลี่เสียน (李贤) ใต้《后汉书》ยกข้อความจาก《英雄记》มาด้วย แต่ฉบับที่หลี่เสียนอ้างเรียกนายทัพคนนี้ว่าหลี่ว์เจี้ย (吕介) และบอกว่าทหารของเขา "ยิงถูกศีรษะซุนเกี๋ยน" ไม่ใช่ปล่อยหิน แม้แต่บันทึกเล่มเดียวกันก็ยังถูกคัดลอกต่อกันมาไม่ตรงกัน

ถ้าวางสามบันทึกเทียบกับนิยาย จะเห็นวิธีทำงานของหลัวก้วนจง (罗贯中) ชัดเจน เขาเอาลีก๋งกับก้อนหินมาจาก《英雄记》 เอาธนูที่ซุ่มยิงในดงไม้มาจาก《典略》 แล้วรวมเป็นฉากเดียวที่หินกับธนูมาพร้อมกัน ส่วนแผนของเก๊งเหลียง ดาวตก และธงหัก ไม่พบในบันทึกชั้นต้นที่ผมเปิดดู

4. ตายปีไหน: ค.ศ. 191, 192 หรือ 193

ปัญหาที่ใหญ่กว่าวิธีตายคือปีที่ตาย เพราะบันทึกให้ตัวเลขไว้ถึงสามปี

ปี 192 (ปีชูผิงที่สาม) คือปีที่《三国志》เขียนไว้ตรง ๆ ในประโยคที่ยกมาข้างต้น และพระราชประวัติพระเจ้าเหี้ยนเต้ใน《后汉书》ก็วางเรื่องนี้ไว้ต้นปีเดียวกัน

「三年春正月丁丑，大赦天下。袁术遣将孙坚攻刘表于襄阳，坚战殁。」

"ปีที่สาม ฤดูใบไม้ผลิ เดือนอ้าย วันติงโฉ่ว ประกาศอภัยโทษทั่วแผ่นดิน อ้วนสุดส่งซุนเกี๋ยนไปตีเล่าเปียวที่ซงหยง ซุนเกี๋ยนตายในสนามรบ"

ปี 193 (ปีชูผิงที่สี่) มาจาก《英雄记》ที่เผยซงจืออ้างไว้ว่า 「坚以初平四年正月七日死」 "ซุนเกี๋ยนตายเมื่อวันที่เจ็ด เดือนอ้าย ปีชูผิงที่สี่" เป็นบันทึกเดียวที่ให้วันที่ละเอียดถึงระดับวัน แต่ไม่มีบันทึกอื่นสนับสนุน

ปี 191 (ปีชูผิงที่สอง) มีหลักฐานที่น่าสนใจที่สุด เพราะมาจากปากซุนเซ็ก (孙策 ซุนเช่อ) ลูกชายเอง ใต้ชีวประวัติซุนเซ็ก เผยซงจืออ้างฎีกาที่ซุนเซ็กถวายราชสำนัก ตอนหนึ่งซุนเซ็กเขียนว่า

「臣年十七，丧失所怙」

"ข้าพเจ้าอายุสิบเจ็ดปี ก็สูญเสียผู้ที่พึ่งพิง" (หมายถึงสูญเสียบิดา)

แล้วเผยซงจือก็คิดเลขให้เราดู

「本传云孙坚以初平三年卒，策以建安五年卒，策死时年二十六，计坚之亡，策应十八，而此表云十七，则为不符。张璠汉纪及吴历并以坚初平二年死，此为是而本传误也。」

"ชีวประวัติเล่มนี้บอกว่าซุนเกี๋ยนตายปีชูผิงที่สาม ซุนเซ็กตายปีเจี้ยนอานที่ห้า ตอนตายอายุยี่สิบหก นับย้อนไป ตอนซุนเกี๋ยนตาย ซุนเซ็กควรอายุสิบแปด แต่ฎีกานี้บอกสิบเจ็ด จึงไม่ตรงกัน《汉纪》ของจางฟาน (张璠) และ《吴历》ต่างบอกว่าซุนเกี๋ยนตายปีชูผิงที่สอง ข้อนี้ถูก ชีวประวัติเล่มนี้ผิด"

นี่คือกรณีที่หาได้ยาก ผู้เขียนอรรถาธิบายชี้ตรง ๆ ว่าหนังสือที่ตัวเองกำลังอธิบายเขียนปีผิด

ซือหม่ากวง (司马光) ตอนเรียบเรียง《资治通鉴》ในสมัยซ่ง ก็เจอปัญหาเดียวกัน ใน《资治通鉴考异》เล่มที่ 3 ซึ่งเป็นบันทึกเหตุผลว่าเขาเลือกข้อมูลไหนเพราะอะไร เขาไล่เรียงไว้ครบ《后汉书》ว่าต้นปี 192《三国志》ว่าปี 192《英雄记》ว่าเดือนอ้ายปี 193 《后汉纪》ของหยวนหง (袁宏) ว่าเดือนห้าปี 192 แล้วยกการคำนวณของเผยซงจือมาปิดว่า 「此为是而本传误也今从之」 "ข้อนี้ถูก ชีวประวัติผิด บัดนี้ขอถือตามนั้น"

ผลคือใน《资治通鉴》เล่มที่ 60 เรื่องซุนเกี๋ยนตายถูกวางไว้ในปีชูผิงที่สอง (ค.ศ. 191) พร้อมเล่าตาม《典略》เกือบคำต่อคำ

「坚乘胜夜追祖，祖部兵从竹木间暗射坚，杀之。」

"ซุนเกี๋ยนได้ทีไล่ตามหองจอในตอนกลางคืน ทหารของหองจอซุ่มยิงซุนเกี๋ยนจากในดงไผ่และต้นไม้ ซุนเกี๋ยนตาย"

แปลว่าซือหม่ากวงเลือกทั้งปี 191 และเลือกเวอร์ชัน "ธนูในดงไผ่" ไม่เลือกเวอร์ชันก้อนหินของ《英雄记》 บทความวิกิพีเดียภาษาจีนเรื่องซุนเกี๋ยนสรุปการถกเถียงเรื่องนี้ไว้ในหัวข้อ "卒年疑问" และระบุว่านักวิชาการรุ่นหลังหลายคนก็ถือตามปี 191

ถ้าถามว่าตกลงปีไหน คำตอบที่ซื่อตรงที่สุดคือ บันทึกยังเถียงกันอยู่ แต่น้ำหนักเอียงไปทางปี 191 เพราะมีหลักฐานจากฎีกาของลูกชาย และมีทั้งเผยซงจือกับซือหม่ากวงยืนยันตรงกัน ส่วนปี 192 ที่อยู่ในตัวบท《三国志》เอง ก็ยังเป็นตัวเลขที่หนังสือหลายเล่มใช้ต่อมา

ที่น่าสังเกตคือ นิยายเองก็วางลำดับเรื่องเข้ากับปี 191 หรือต้นปี 192 มากกว่าปี 193 เพราะในนิยาย ซุนเกี๋ยนตายก่อนตั๋งโต๊ะ (董卓 ต่งจั๋ว) ถูกฆ่า ซึ่ง《后汉书》บันทึกไว้ในเดือนสี่ปีชูผิงที่สาม (ค.ศ. 192) ตอนที่ ๗ ของฉบับไทยเปิดเรื่องด้วยประโยคว่า "ฝ่ายตั๋งโต๊ะรู้กิตติศัพท์ว่าซุนเกี๋ยนตายแล้วก็มีความยินดีนัก" ถ้าซุนเกี๋ยนตายปี 193 ตามที่《英雄记》ว่า ตั๋งโต๊ะคงไม่มีชีวิตอยู่ทันได้ยินข่าวนี้

5. ศพซุนเกี๋ยน หองจอ และคนที่ไปขอศพ

ในนิยาย หลังซุนเกี๋ยนตาย คืนนั้นเกิดการรบใหญ่ อุยกาย (黄盖 หวงก้าย) จับหองจอได้ ฝ่ายซุนเซ็กจึงส่งฮวนกาย (桓阶 หวนเจีย) เข้าไปเจรจาแลกตัวหองจอกับศพบิดา ฉบับไทยเล่าว่า "ครั้นเวลารุ่งเช้าจึงให้ทหารทั้งปวงคุมเอาตัวหองจอไปส่งให้เล่าเปียวณประตูเมือง แล้วรับเอาศพซุนเกี๋ยนมาลงเรือยกกลับไปเมืองกังตั๋ง"

พงศาวดารมีฮวนกายจริง และฮวนกายไปขอศพจริง แต่เหตุผลต่างออกไปชีวประวัติฮวนกายใน《三国志·魏书》บันทึกว่าซุนเกี๋ยนเคยเสนอชื่อฮวนกายเป็นเซี่ยวเหลียน (孝廉) คือผู้มีความกตัญญูและสุจริตที่ส่งเข้ารับราชการ เมื่อซุนเกี๋ยนตาย

「会坚击刘表战死，阶冒难诣表乞坚丧，表义而与之。」

"พอดีซุนเกี๋ยนไปตีเล่าเปียวแล้วตายในสนามรบ ฮวนกายเสี่ยงอันตรายเข้าไปหาเล่าเปียวเพื่อขอศพซุนเกี๋ยน เล่าเปียวเห็นในน้ำใจจึงให้ไป"

ในบันทึกที่ผมเปิดดูทั้งหมด ไม่มีเรื่องอุยกายจับหองจอได้ และไม่มีการแลกตัวประกัน เล่าเปียวคืนศพเพราะเห็นแก่ความกตัญญูของคนที่มาขอ ซึ่ง《资治通鉴》ก็เล่าแบบเดียวกันว่า 「表义而许之」

หองจอในพงศาวดารยังรอดอยู่อีกสิบกว่าปี เป็นศัตรูของตระกูลซุนมาตลอด จนถึงปีเจี้ยนอานที่สิบสาม (ค.ศ. 208) ชีวประวัติซุนกวนใน《三国志》บันทึกว่าซุนกวน (孙权 ซุนเฉวียน) ลูกชายคนรองของซุนเกี๋ยนยกทัพไปตีหองจออีกครั้ง ตีเมืองแตก 「祖挺身亡走，骑士冯则追枭其首」 "หองจอหนีเอาตัวรอด ทหารม้าชื่อเฝิงเจ๋อ (冯则) ไล่ตามไปตัดหัว" ใช้เวลาสิบเจ็ดปีกว่าตระกูลซุนจะได้แก้แค้น

ส่วนอายุที่ตาย อรรถาธิบายของเผยซงจืออ้าง《吴录》ว่า 「坚时年三十七」 "ตอนนั้นซุนเกี๋ยนอายุสามสิบเจ็ด" ตรงกับนิยายฉบับจีน ตัวเลข "สามสิบปี" ในฉบับไทยจึงไม่ตรงกับทั้งนิยายฉบับจีนและพงศาวดาร

6. นิยายเอาอะไรมาจากไหน

ถ้าแยกฉากซุนเกี๋ยนตายในนิยายออกเป็นชิ้น ๆ จะได้ภาพแบบนี้

• มาจากพงศาวดารตรง ๆ: ไปตีเล่าเปียวตามคำอ้วนสุด ตีหองจอแตก ล้อมซงหยง ตายที่เขาฮีสัน ฮวนกายไปขอศพ อายุสามสิบเจ็ด
• มาจากบันทึกที่ขัดกัน แล้วนิยายเอามารวม: ลีก๋งกับก้อนหิน (《英雄记》) และธนูซุ่มยิงจากดงไม้ (《典略》)
• ไม่พบในบันทึกชั้นต้นที่ผมเปิดดู: ธงชัยหัก ดาวแม่ทัพตก แผนซุ่มของเก๊งเหลียง ทหารสามสิบม้าที่ถูกฆ่าหมด อุยกายจับหองจอ และการแลกหองจอกับศพ

ฉากนี้ต่างจากหลายบทก่อนหน้าในชุดนี้ ในบทความสามพี่น้องรบลิโป้ นิยายย้ายผลงานของซุนเกี๋ยนไปให้คนอื่น แต่ในฉากตายของเขา นิยายแทบไม่ได้บิดอะไร แค่เลือกเล่าเวอร์ชันที่ดูน่าตื่นเต้นที่สุด คือเอาทั้งหินทั้งธนูมาใส่ แล้วเติมลางร้ายเข้าไปให้ผู้อ่านรู้ล่วงหน้าว่าแม่ทัพกำลังจะตาย

ตันซิ่วเองประเมินซุนเกี๋ยนกับซุนเซ็กไว้ในบทวิจารณ์ท้ายเล่มว่า 「然皆轻佻果躁，陨身致败」 "แต่ทั้งสองล้วนใจเร็วและวู่วาม จึงต้องสิ้นชีวิตและพ่ายแพ้" คำว่า "ขี่ม้าคนเดียว" (单马) ในประโยคที่บันทึกการตายของซุนเกี๋ยน ก็สะท้อนนิสัยนี้ แม่ทัพใหญ่ที่ล้อมเมืองข้าศึกอยู่ ออกไล่ข้าศึกในเขาตอนกลางคืนโดยไม่มีทหารคุ้มกัน อีกเก้าปีต่อมา ซุนเซ็กลูกชายของเขาก็ตายด้วยเหตุคล้ายกัน คือออกไปคนเดียวแล้วถูกลอบยิง

ก่อนหน้าศึกครั้งสุดท้ายนี้ ซุนเกี๋ยนคือแม่ทัพที่ตั๋งโต๊ะเตือนนายทัพของตัวเองให้ระวังเป็นพิเศษในศึกปราบตั๋งโต๊ะ และเป็นคนที่บันทึกหลายเล่มเล่าว่าได้ตราหยกแผ่นดินในซากเมืองลกเอี๋ยง การตายกลางคันในวัยสามสิบเจ็ดของเขาทิ้งกองทัพไว้ให้หลานชาย และทิ้งความแค้นไว้ให้ลูกชายสองคนที่จะสร้างแคว้นง่อในเวลาต่อมา

คำถามที่พบบ่อย

ซุนเกี๋ยนตายอย่างไร?

《三国志》บันทึกว่าซุนเกี๋ยนขี่ม้าคนเดียวไปตามเขาฮีสัน (岘山) ระหว่างล้อมเมืองซงหยงของเล่าเปียว แล้วถูกทหารของหองจอยิงตาย บันทึกอื่นเล่าต่างกัน《典略》ว่าถูกซุ่มยิงจากดงไผ่ตอนไล่ตามหองจอ《英雄记》ว่าถูกหินที่ทหารของลีก๋งปล่อยลงมาถูกศีรษะ ส่วน《后汉书》ว่าถูกลูกธนูหลง

ซุนเกี๋ยนตายปีไหน?

บันทึกให้ไว้สามปี《三国志》และ《后汉书》ว่าปี 192 (ปีชูผิงที่สาม)《英雄记》ว่าวันที่ 7 เดือนอ้าย ปี 193 ส่วน《汉纪》ของจางฟานและ《吴历》ว่าปี 191 เผยซงจือคำนวณจากฎีกาของซุนเซ็กที่ว่า "อายุสิบเจ็ดปีก็สูญเสียบิดา" แล้วสรุปว่าปี 191 ถูก ซือหม่ากวงถือตามนี้ใน《资治通鉴》

ลีก๋งที่ซุ่มฆ่าซุนเกี๋ยนมีตัวจริงไหม?

มีชื่ออยู่ในบันทึกชั้นรอง《英雄记》ที่เผยซงจืออ้างไว้ใต้《三国志》ว่าเป็นนายทัพของเล่าเปียวชื่อลีก๋ง (吕公) ซึ่งปล่อยหินลงมาถูกศีรษะซุนเกี๋ยน แต่ตัวบท《三国志》ไม่มีชื่อเขา บอกเพียงว่าเป็นทหารของหองจอ และอรรถาธิบายใต้《后汉书》ที่อ้าง《英雄记》เหมือนกันกลับเขียนชื่อเป็นหลี่ว์เจี้ย (吕介)

ซุนเกี๋ยนตายตอนอายุเท่าไร?

37 ปี ตามที่《吴录》ซึ่งเผยซงจืออ้างไว้บันทึกว่า "ตอนนั้นซุนเกี๋ยนอายุสามสิบเจ็ด" นิยายฉบับจีนก็เขียนสามสิบเจ็ดปีเช่นกัน แต่สามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เขียนว่า "อายุได้สามสิบปี"

ซุนเซ็กได้ศพบิดาคืนมาอย่างไร?

ในนิยาย ฝ่ายซุนเซ็กจับหองจอได้ แล้วส่งฮวนกายไปเจรจาแลกหองจอกับศพ แต่《三国志》บันทึกว่าฮวนกาย ซึ่งซุนเกี๋ยนเคยเสนอชื่อให้รับราชการ เสี่ยงอันตรายเข้าไปขอศพจากเล่าเปียวเอง และเล่าเปียวเห็นในน้ำใจจึงยอมคืนให้ ไม่มีบันทึกเรื่องจับหองจอหรือแลกตัวประกัน

สรุป

ซุนเกี๋ยนตายที่เขาฮีสันระหว่างล้อมเมืองของเล่าเปียวจริง และตายเพราะคนของฝ่ายหองจอจริง ตรงนี้นิยายกับพงศาวดารตรงกัน ส่วนที่ไม่ตรงคือรายละเอียด《三国志》บอกแค่ว่าถูกยิงตายตอนขี่ม้าคนเดียว《典略》ว่าธนูจากดงไผ่《英雄记》ว่าก้อนหินของลีก๋ง และนิยายเอาทั้งสองเวอร์ชันมารวมกัน พร้อมเติมดาวตกและธงหักเข้าไป เรื่องปีที่ตายนั้นบันทึกยังขัดกันระหว่าง ค.ศ. 191, 192 และ 193 แต่หลักฐานจากฎีกาของซุนเซ็ก บวกกับการตัดสินของเผยซงจือและซือหม่ากวง ทำให้ปี 191 มีน้ำหนักที่สุด

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·吴书·孙破虏讨逆传》 ชีวประวัติซุนเกี๋ยนและซุนเซ็ก พร้อมอรรถาธิบายของเผยซงจือที่อ้าง《典略》《英雄记》《吴录》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·桓阶传》 ฮวนกายไปขอศพซุนเกี๋ยน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·吴书·吴主传》 ซุนกวนตีหองจอแตกในปี 208 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《后汉书·孝献帝纪》 บันทึกการตายของซุนเกี๋ยนต้นปีชูผิงที่สาม — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《后汉书·刘表传》 ซุนเกี๋ยนถูกลูกธนูหลง และอรรถาธิบายที่อ้าง《典略》《英雄记》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴》 เล่มที่ 60 วางการตายของซุนเกี๋ยนไว้ปี 191 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴考异》 เล่มที่ 3 เหตุผลที่ซือหม่ากวงเลือกปี 191 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 7 袁绍磐河战公孙 孙坚跨江击刘表 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๖ ซุนเกี๋ยนตายที่เขาฮีสัน — ห้องสมุดวชิรญาณ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๗ ตั๋งโต๊ะได้ข่าวซุนเกี๋ยนตาย — ห้องสมุดวชิรญาณ
• 孙坚 ซุนเกี๋ยน หัวข้อ "卒年疑问" — วิกิพีเดียภาษาจีน