ซุนเซ็กไม่ได้ตายเพราะวิญญาณอิเกียด! พงศาวดารสามก๊กบันทึกว่าถูกคนของศัตรูเก่าลอบยิง

สามก๊กฉบับหวงปิ่งหมิง: ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄炳明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

สามก๊กฉบับหวงปิ่งหมิง คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น ซุนเซ็ก (孙策 ซุนเช่อ) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากในบทความนี้อยู่ในตอนที่ ๒๖ ของฉบับไทย

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
孙策	Sūn Cè	ซุนเช่อ	ซุนเซ็ก
于吉	Yú Jí	หยฺวีจี๋	อิเกียด นักพรตเต๋า
许贡	Xǔ Gòng	สฺวี่ก้ง	เค้าก๋อง เจ้าเมืองง่อกุ๋น
孙权	Sūn Quán	ซุนเฉวียน	ซุนกวน (ในตอนนี้ฉบับไทยเขียนซุนก๋วน)
吴夫人	Wú fūrén	อู๋ฟูเหริน	นางงอฮูหยิน มารดาซุนเซ็ก
张昭	Zhāng Zhāo	จางเจา	เตียวเจียว
吕范	Lǚ Fàn	หลี่ว์ฟ่าน	ลีฮวย
郭嘉	Guō Jiā	กัวเจีย	กุยแก ที่ปรึกษาของโจโฉ
韩当	Hán Dāng	หานตัง	ฮันต๋ง
程普	Chéng Pǔ	เฉิงผู่	เทียเภา
华佗	Huà Tuó	ฮว่าถัว	ฮัวโต๋
张津	Zhāng Jīn	จางจิน	เตียวจิ๋น เจ้าเมืองเกาจิ๋ว
周瑜	Zhōu Yú	โจวอวี๋	จิวยี่
孙坚	Sūn Jiān	ซุนเจียน	ซุนเกี๋ยน บิดาของซุนเซ็ก
宫崇	Gōng Chóng	กงฉง	ศิษย์ของอิเกียด (ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
裴松之	Péi Sōngzhī	เผยซงจือ	ผู้เขียนอรรถาธิบาย《三国志》(ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
虞喜	Yú Xǐ	หยฺวีสี่	ผู้เขียน《志林》(ไม่ปรากฏในฉบับไทย)
丹徒	Dāntú	ตานถู	สถานที่ซุนเซ็กถูกลอบทำร้ายตาม《江表传》(ไม่ปรากฏในฉบับไทย)

1. ฉากในนิยาย: ผีอิเกียดในกระจก

ตอนที่ 29 (第二十九回) ของนิยายฉบับจีน ชื่อตอนครึ่งแรกว่า 「小霸王怒斩于吉」 คือ "เสี่ยวป้าหวังโกรธจัดสั่งตัดหัวอิเกียด" เรื่องเริ่มจากเค้าก๋อง (许贡 สฺวี่ก้ง) เจ้าเมืองง่อกุ๋น แอบส่งหนังสือไปถึงโจโฉว่าซุนเซ็กอันตราย ควรเรียกตัวเข้าเมืองหลวง หนังสือถูกจับได้ ซุนเซ็กจึงเรียกเค้าก๋องมาแล้วสั่งรัดคอตาย ทหารสามคนของเค้าก๋องหนีไปซุ่มรอแก้แค้น

วันหนึ่งซุนเซ็กออกล่ากวางแล้วควบม้าตามไปคนเดียว ตอนที่ ๒๖ ของฉบับไทยเล่าว่าทหารสามคนอ้างตัวเป็นคนของฮันต๋ง แล้ว "คนหนึ่งเอาทวนแทงถูกเท้าซ้ายซุนเซ็ก คนหนึ่งเอาเกาทัณฑ์ยิงถูกหน้าผากซุนเซ็ก" เทียเภามาช่วยทัน ฆ่าทหารที่เหลือ หมอซึ่งเป็นศิษย์ของฮัวโต๋บอกว่าลูกธนูอาบยาพิษ ต้องพักร้อยวันและห้ามโกรธ

ยังไม่ทันครบร้อยวัน นิยายก็ให้ซุนเซ็กเจออิเกียด (于吉 หยฺวีจี๋) นักพรตที่ชาวเมืองนับถือว่ารักษาโรคด้วยน้ำมนต์ได้ ซุนเซ็กเห็นขุนนางลงจากหอไปคำนับนักพรตก็โกรธ จับขังคุก ทั้งมารดาและขุนนางขอชีวิตไว้ ลีฮวย (吕范 หลี่ว์ฟ่าน) เสนอให้อิเกียดเรียกฝนแลกกับชีวิต อิเกียดเรียกฝนตกได้จริง แต่ซุนเซ็กก็สั่งฆ่าอยู่ดี

หลังจากนั้นวิญญาณอิเกียดก็ตามหลอกซุนเซ็กไม่หยุด ทั้งในห้องนอน ในควันธูปที่วัด บนหลังคา ในเปลวไฟ จนถึงฉากสุดท้ายที่ฉบับไทยเล่าว่า

"ซุนเซ็กได้ฟังมารดาว่าดังนั้นก็เอากระจกส่องดู เห็นรูปนั้นเหมือนดังคำมารดาว่าก็ตกใจ จึงว่ารูปร่างข้าพเจ้าเสียไปถึงเพียงนี้ แล้วแลเห็นรูปอิเกียดอยู่ในกระจก ซุนเซ็กโกรธทิ้งกระจกเสีย แล้วร้องด้วยเสียงอันดัง แผลเกาทัณฑ์นั้นก็กำเริบขึ้น"

นิยายฉบับจีนเขียนฉากนี้ว่า 「忽见于吉立于镜中。策拍镜大叫一声，金疮迸裂，昏绝于地。」 "จู่ ๆ ก็เห็นอิเกียดยืนอยู่ในกระจก ซุนเซ็กตบกระจกร้องสุดเสียง แผลเปิดออก หมดสติล้มลง" ซุนเซ็กฟื้นขึ้นมาพอได้สั่งเสียซุนกวน (孙权 ซุนเฉวียน) ก่อนตาย ฉบับไทยปิดว่า "เมื่อซุนเซ็กตายนั้นอายุได้ยี่สิบหกปี"

ฉากนี้คือภาพที่คนไทยจำได้ เป็นเรื่องเวรกรรม คนที่ฆ่านักพรตผู้บริสุทธิ์ถูกวิญญาณตามทวงจนตาย คำถามคือพงศาวดารเล่าแบบนี้หรือไม่

2. 《三国志》บันทึกว่าซุนเซ็กตายเพราะอะไร

ชีวประวัติซุนเซ็กใน《三国志·吴书·孙破虏讨逆传》เล่าว่าปีเจี้ยนอานที่ห้า (ค.ศ. 200) ขณะโจโฉกับอ้วนเสี้ยวตั้งทัพเผชิญกันที่กัวต๋อ (官渡) ซุนเซ็กแอบเตรียมทัพจะบุกเมืองฮูโต๋ แต่

「未发，会为故吴郡太守许贡客所杀。先是，策杀贡，贡小子与客亡匿江边。策单骑出，卒与客遇，客击伤策。」

"ยังไม่ทันยกทัพ ก็ถูกคนของเค้าก๋อง อดีตเจ้าเมืองง่อกุ๋น ฆ่า ก่อนหน้านั้นซุนเซ็กฆ่าเค้าก๋อง ลูกชายคนเล็กกับคนของเค้าก๋องหนีไปซ่อนตัวอยู่ริมแม่น้ำ ซุนเซ็กขี่ม้าออกไปคนเดียว จู่ ๆ ก็เจอคนเหล่านั้น พวกนั้นจึงทำร้ายซุนเซ็กบาดเจ็บ"

บาดแผลนั้นสาหัส ซุนเซ็กเรียกเตียวเจียว (张昭 จางเจา) มาฝากน้องชาย แล้วมอบตราให้ซุนกวน พร้อมคำสั่งเสียที่มีชื่อเสียงว่าเรื่องรบพุ่งชิงแผ่นดิน ซุนกวนสู้พี่ไม่ได้ แต่เรื่องใช้คนดีคนเก่งรักษาแผ่นดินกังตั๋ง พี่สู้ซุนกวนไม่ได้ ตัวบทปิดว่า

「至夜卒，时年二十六。」

"ถึงกลางคืนก็สิ้นใจ อายุยี่สิบหกปี"

ในตัวบท《三国志》ทั้งชีวประวัติซุนเซ็ก ไม่มีชื่ออิเกียดแม้แต่คำเดียว ไม่มีการฆ่านักพรต ไม่มีผี ไม่มีกระจก คนฆ่าซุนเซ็กคือคนของเค้าก๋องที่มาแก้แค้นให้นาย และเหตุที่เปิดช่องให้ถูกทำร้ายคือซุนเซ็กออกไปคนเดียว ไม่ต่างจากซุนเกี๋ยนผู้เป็นบิดาที่ขี่ม้าคนเดียวไปตามเขาฮีสันแล้วถูกยิงตายเมื่อเก้าปีก่อน

3. เค้าก๋อง คนของเค้าก๋อง และคำทำนายของกุยแก

รายละเอียดว่าทำไมซุนเซ็กฆ่าเค้าก๋อง และเหตุการณ์วันนั้นเกิดอย่างไร มาจาก《江表传》ที่เผยซงจือ (裴松之) ยกไว้ใต้ตัวบท บันทึกนี้เล่าว่าเค้าก๋องเคยถวายหนังสือถึงราชสำนักฮั่นว่า

「孙策骁雄，与项籍相似，宜加贵宠，召还京邑。若被诏不得不还，若放于外必作世患。」

"ซุนเซ็กห้าวหาญเหมือนพระเจ้าฌ้อปาอ๋อง (项籍 เซี่ยงจี๋) ควรให้ยศให้เกียรติแล้วเรียกตัวกลับเมืองหลวง ถ้ามีพระราชโองการ เขาจะไม่กล้าไม่กลับ ถ้าปล่อยไว้ข้างนอก ต้องเป็นภัยแก่แผ่นดินแน่"

หนังสือถูกคนของซุนเซ็กดักได้ ซุนเซ็กเรียกเค้าก๋องมาต่อว่า เค้าก๋องปฏิเสธว่าไม่ได้เขียน ซุนเซ็กจึงสั่งทหารรัดคอตาย คนของเค้าก๋องหลบไปซ่อนตัว รอวันแก้แค้น

《江表传》เล่าต่อว่าซุนเซ็กชอบล่าสัตว์ ม้าของเขาเร็วจนทหารคุ้มกันตามไม่ทัน วันหนึ่งเจอชายสามคน ถามว่าเป็นใคร ทั้งสามตอบว่า 「是韩当兵，在此射鹿耳」 "เป็นทหารของฮันต๋ง มายิงกวางอยู่ที่นี่" ซุนเซ็กตอบว่า 「当兵吾皆识之，未尝见汝等」 "ทหารของฮันต๋งข้ารู้จักทุกคน ไม่เคยเห็นพวกเจ้า" แล้วยิงคนหนึ่งล้ม

「余二人怖急，便举弓射策，中颊。」

"อีกสองคนตกใจ จึงยกธนูยิงซุนเซ็ก ถูกแก้ม"

ทหารคุ้มกันตามมาถึงแล้วแทงทั้งสองตาย นิสัยควบม้านำหน้าทหารของตัวเองแบบนี้ พงศาวดารบันทึกไว้ตั้งแต่ซุนเซ็กยังหนุ่ม ครั้งที่เขาปะทะตัวต่อตัวกับไทสูจู้ ตรงนี้ฉบับไทยต่างจากบันทึกเล็กน้อย ฉบับไทยว่าธนูถูก "หน้าผาก" ขณะที่《江表传》และนิยายฉบับจีนว่าถูกแก้ม《资治通鉴》ก็เล่าเหตุการณ์นี้ตาม《江表传》ว่า 「射策中颊」 เช่นกัน

ซุนเซิ่ง (孙盛) นักประวัติศาสตร์สมัยจิ้นที่เผยซงจือยกมา ยังตั้งข้อสงสัยเรื่องเล็ก ๆ ในเรื่องนี้ว่า 「又江表传说策悉识韩当军士，疑此为诈，便射杀一人。夫三军将士或有新附，策为大将，何能悉识？」 คือ《江表传》ว่าซุนเซ็กรู้จักทหารของฮันต๋งทุกคน จึงรู้ว่าโกหก ทั้งที่แม่ทัพใหญ่จะรู้จักทหารทุกคนได้อย่างไร แปลว่าแม้แต่ฉากล่าสัตว์ก็มีรายละเอียดที่คนสมัยนั้นเองยังไม่เชื่อทั้งหมด

ส่วนที่นิยายรักษาไว้ครบคือคำทำนายของกุยแก (郭嘉 กัวเจีย) ชีวประวัติกุยแกใน《三国志·魏书》บันทึกว่าเมื่อได้ข่าวว่าซุนเซ็กจะข้ามน้ำมาบุก คนในทัพโจโฉพากันกลัว แต่กุยแกบอกว่า

「然策轻而无备，虽有百万之众，无异于独行中原也。若刺客伏起，一人之敌耳。以吾观之，必死于匹夫之手。」

"ซุนเซ็กเป็นคนประมาทไม่ระวังตัว ต่อให้มีทหารร้อยหมื่น ก็ไม่ต่างจากคนเดินทางคนเดียวกลางที่ราบภาคกลาง ถ้ามีมือสังหารซุ่มอยู่ ก็สู้ได้แค่คนเดียว ข้าเห็นว่าเขาต้องตายด้วยมือคนธรรมดาคนหนึ่ง"

ตัวบทต่อด้วยประโยคว่า 「策临江未济，果为许贡客所杀」 "ซุนเซ็กมาถึงริมแม่น้ำ ยังไม่ทันข้าม ก็ถูกคนของเค้าก๋องฆ่าจริงดังว่า" ฉบับไทยเก็บคำทำนายนี้ไว้ว่ากุยแกบอกโจโฉว่าซุนเซ็ก "นานไปจะตายด้วยฝีมือทหารเลว"

4. อิเกียดมาจากไหน: สองบันทึกที่เล่าไม่ตรงกัน

ชื่ออิเกียดปรากฏในอรรถาธิบายของเผยซงจือ ไม่ใช่ในตัวบท และมาจากสองแหล่งที่เล่าคนละแบบ

แบบแรกคือ《江表传》 เล่าว่ามีนักพรตจากหลางหยาชื่ออิเกียด ตั้งสำนัก จุดธูป อ่านคัมภีร์เต๋า ทำน้ำมนต์รักษาโรค คนในง่อกุ๋นและห้อยเข (会稽) นับถือกันมาก วันหนึ่งซุนเซ็กเลี้ยงแม่ทัพและแขกบนหอประตูเมือง อิเกียดแต่งตัวเต็มยศเดินผ่านใต้หอ แขกและแม่ทัพสองในสามลงไปคำนับ ซุนเซ็กสั่งจับทันที มารดาของซุนเซ็กขอชีวิต ซุนเซ็กตอบว่า

「此子妖妄，能幻惑众心，远使诸将不复相顾君臣之礼，尽委策下楼拜之，不可不除也。」

"คนผู้นี้เป็นพวกหลอกลวง ทำให้คนหลงได้ จนแม่ทัพทั้งหลายลืมธรรมเนียมเจ้ากับขุนนาง พากันทิ้งข้าลงจากหอไปคำนับเขา จะไม่กำจัดไม่ได้"

แม่ทัพเข้าชื่อกันขอชีวิตอีกครั้ง ซุนเซ็กยกตัวอย่างเตียวจิ๋น (张津 จางจิน) เจ้าเมืองเกาจิ๋วที่หลงเชื่อลัทธิแล้วถูกชนเผ่าทางใต้ (南夷) ฆ่าตาย แล้วสั่งตัดหัวอิเกียดเสียบประจาน ผู้นับถือยังไม่เชื่อว่าอิเกียดตาย บอกว่าเขา "ถอดร่าง" ไปแล้ว

แบบที่สองคือ《搜神记》 หนังสือรวมเรื่องเทพเซียนและภูตผีของกันเป่า (干宝) สมัยราชวงศ์จิ้น เล่าว่าซุนเซ็กจะข้ามแม่น้ำไปบุกฮูโต๋ โดยมีอิเกียดเดินทางไปด้วย ตอนนั้นแล้งหนัก ซุนเซ็กเห็นแม่ทัพไปอยู่ที่อิเกียดกันมากจึงโกรธ ให้อิเกียดขอฝน ถ้าฝนตกภายในเที่ยงจะไว้ชีวิต ฝนตกจริง ทหารดีใจคิดว่าอิเกียดจะรอด แต่ซุนเซ็กก็ฆ่าอิเกียดอยู่ดี คืนนั้นเมฆก่อตัวขึ้นคลุมศพ รุ่งเช้าไปดูก็ไม่พบศพ

นิยายเอาทั้งสองแบบมารวมกัน ฉากเลี้ยงบนหอ แม่ทัพลงไปคำนับ มารดาขอชีวิต และตัวอย่างเตียวจิ๋น มาจาก《江表传》 ส่วนฉากขอฝนแล้วศพหายมาจาก《搜神记》 แต่เผยซงจือเองเขียนไว้ตรงกันข้าม

「案江表传、搜神记于吉事不同，未详孰是。」

"ดูเรื่องอิเกียดใน《江表传》กับ《搜神记》แล้วเล่าไม่ตรงกัน ไม่รู้ว่าอย่างไหนถูก"

5. ผีในกระจกมาจากไหน

ฉากที่น่ากลัวที่สุดในนิยาย คือซุนเซ็กส่องกระจกแล้วเห็นอิเกียด ก็มีที่มาให้สืบได้เช่นกัน และมีบันทึกหนึ่งที่เล่าฉากกระจกโดยไม่มีผีเลย

เผยซงจือยก《吴历》ไว้ใต้ประโยค "ถึงกลางคืนก็สิ้นใจ" ว่า

「策既被创，医言可治，当好自将护，百日勿动。策引镜自照，谓左右曰：『面如此，尚可复建功立事乎？』椎几大奋，创皆分裂，其夜卒。」

"ซุนเซ็กถูกทำร้ายแล้ว หมอบอกว่ารักษาได้ แต่ต้องดูแลตัวเองดี ๆ ร้อยวันห้ามขยับ ซุนเซ็กหยิบกระจกขึ้นมาส่องหน้าตัวเอง แล้วพูดกับคนรอบตัวว่า 'หน้าเป็นอย่างนี้แล้ว ยังจะสร้างผลงานได้อีกหรือ' แล้วทุบโต๊ะด้วยความแค้น แผลทั้งหมดแตกออก คืนนั้นก็สิ้นใจ"

นี่คือฉากกระจกในแบบที่เป็นเรื่องของคน ชายหนุ่มอายุยี่สิบหกที่ใบหน้าถูกธนูทำลาย มองกระจกแล้วรับไม่ได้ ไม่มีวิญญาณใดเกี่ยวข้อง และ "ร้อยวัน" ที่หมอสั่งในนิยายก็มาจากบันทึกนี้

ส่วน《搜神记》ที่เผยซงจือยกไว้ถัดกัน เล่าฉากเดียวกันใหม่ให้มีผี

「策既杀于吉，每独坐，仿佛见吉在左右，意深恶之，颇有失常。后治创方差，而引镜自照，见吉在镜中，顾而弗见，如是再三，因扑镜大叫，创皆崩裂，须臾而死。」

"หลังซุนเซ็กฆ่าอิเกียด ทุกครั้งที่นั่งคนเดียวก็เหมือนเห็นอิเกียดอยู่ข้างตัว รังเกียจมาก จนกิริยาผิดปกติไปบ้าง ต่อมาแผลใกล้หาย หยิบกระจกขึ้นส่อง เห็นอิเกียดอยู่ในกระจก หันไปดูก็ไม่เห็น เป็นอย่างนี้สองสามครั้ง จึงตบกระจกร้องสุดเสียง แผลแตกออกทั้งหมด ไม่นานก็ตาย"

วางสองบันทึกเทียบกัน จะเห็นว่าโครงเรื่องเหมือนกันทุกจุด หมอสั่งให้พัก ส่องกระจก อารมณ์พลุ่งขึ้นมา แผลแตก ตาย ต่างกันแค่สิ่งที่ซุนเซ็กเห็นในกระจก《吴历》ว่าเห็นหน้าตัวเองที่เสียโฉม《搜神记》ว่าเห็นอิเกียด นิยายเลือกแบบของ《搜神记》 และขยายเป็นผีที่โผล่มาหลายครั้งทั้งในวัดและในค่าย

6. เผยซงจือจับผิด《江表传》

เผยซงจือไม่ได้แค่ยกเรื่องอิเกียดมาให้อ่าน เขายังยก《志林》ของหยฺวีสี่ (虞喜) มาตรวจข้อเท็จจริง และข้อจับผิดมีสองเรื่อง

เรื่องแรกคืออายุของอิเกียด《志林》ว่าในรัชกาลพระเจ้าซุ่นตี้ (顺帝) ศิษย์ชื่อกงฉง (宫崇) นำคัมภีร์ที่อาจารย์คืออิเกียดได้มา ขึ้นถวายราชสำนัก นับถึงปีเจี้ยนอานก็ห้าหกสิบปีแล้ว

「于吉是时近已百年，年在耄悼，礼不加刑。」

"ถึงตอนนั้นอิเกียดอายุเกือบร้อยปีแล้ว คนชราขนาดนี้ ตามธรรมเนียมไม่ลงโทษกัน"

หยฺวีสี่จึงสรุปว่า 「吉罪不及死，而暴加酷刑，是乃谬诛，非所以为美也」 "อิเกียดผิดไม่ถึงตาย แต่ถูกลงโทษอย่างโหดร้าย จึงเป็นการฆ่าที่ผิด ไม่ใช่เรื่องที่ควรยกย่อง" ข้อมูลเรื่องคัมภีร์นี้ยืนยันได้จากชีวประวัติเซียงข่าย (襄楷) ใน《后汉书》ซึ่งบันทึกว่า 「初，顺帝时，琅邪宫崇诣阙，上其师干吉于曲阳泉水上所得神书百七十卷」 "แต่ก่อน ในรัชกาลพระเจ้าซุ่นตี้ กงฉงชาวหลางหยาไปถวายคัมภีร์เทพหนึ่งร้อยเจ็ดสิบม้วนที่อาจารย์ของเขาคือกันจี๋ (干吉) ได้มาที่ลำธารฉวีหยาง" คัมภีร์นี้ชื่อ《太平清领书》 ใน《后汉书》ชื่ออาจารย์เขียนเป็น 干吉 ไม่ใช่ 于吉 สองตัวนี้รูปคล้ายกันมาก ถ้าเป็นคนเดียวกัน นักพรตผู้นี้ก็เป็นคนรุ่นก่อนซุนเซ็กหลายสิบปี

เรื่องที่สองคือเตียวจิ๋น ใน《江表传》ซุนเซ็กอ้างว่าเตียวจิ๋นหลงลัทธิจนถูกฆ่าตาย แต่《志林》คำนวณว่าซุนเซ็กตายวันที่ 4 เดือนสี่ ปีเจี้ยนอานที่ห้า (ค.ศ. 200) ก่อนเตียวจิ๋นตาย เผยซงจือเติมหลักฐานว่า

「建安六年，张津犹为交州牧。江表传之虚如志林所云。」

"ปีเจี้ยนอานที่หก เตียวจิ๋นยังเป็นเจ้าเมืองเกาจิ๋วอยู่ ความเท็จของ《江表传》เป็นอย่างที่《志林》ว่าไว้จริง"

แปลว่าคำพูดของซุนเซ็กใน《江表传》เป็นไปไม่ได้ ซุนเซ็กยกตัวอย่างการตายของคนที่ยังไม่ตาย และนิยายก็เอาคำพูดนี้ไปใส่ปากซุนเซ็กต่อ ทั้งในฉบับจีนและในฉบับไทยที่ว่า "เตียวจิ๋นกับทหารทั้งปวงทำสงครามก็เปนอันตรายในที่รบ"

เมื่อซือหม่ากวง (司马光) เรียบเรียง《资治通鉴》เล่มที่ 63 เขาเล่าการตายของซุนเซ็กตาม《江表传》ช่วงล่าสัตว์ คือคนของเค้าก๋องสามคน 「射策中颊」 แล้วต่อด้วยคำสั่งเสียซุนกวน แต่ไม่ใส่เรื่องอิเกียดเลยแม้แต่บรรทัดเดียว

คำถามที่พบบ่อย

ซุนเซ็กตายเพราะผีอิเกียดจริงไหม?

ไม่จริงตามพงศาวดาร《三国志》บันทึกว่าซุนเซ็กขี่ม้าออกไปคนเดียว แล้วถูกคนของเค้าก๋องลอบทำร้ายจนบาดเจ็บสาหัส สิ้นใจในคืนนั้นตอนอายุ 26 ปี ตัวบทไม่มีชื่ออิเกียด เรื่องผีอิเกียดในกระจกมาจาก《搜神记》ซึ่งเป็นหนังสือรวมเรื่องเหนือธรรมชาติ

ใครฆ่าซุนเซ็ก?

คนของเค้าก๋อง (许贡) อดีตเจ้าเมืองง่อกุ๋นที่ซุนเซ็กสั่งรัดคอตาย เพราะเค้าก๋องถวายหนังสือถึงราชสำนักว่าซุนเซ็กอันตรายเหมือนเซี่ยงอวี่《江表传》เล่าว่าเป็นชายสามคนที่ซุ่มอยู่ตอนซุนเซ็กล่าสัตว์ และยิงธนูถูกแก้มซุนเซ็ก

อิเกียดมีตัวจริงไหม?

มีบันทึกถึงนักพรตชื่อนี้ใน《江表传》และ《志林》ที่เผยซงจือยกไว้ และ《后汉书》บันทึกว่าในรัชกาลพระเจ้าซุ่นตี้ ศิษย์ชื่อกงฉงนำคัมภีร์《太平清领书》ของอาจารย์ชื่อกันจี๋ (干吉) ขึ้นถวาย《志林》จึงคำนวณว่าถึงสมัยซุนเซ็ก อิเกียดน่าจะอายุเกือบร้อยปี แต่เรื่องที่ซุนเซ็กฆ่าเขาไม่อยู่ในตัวบท《三国志》

ฉากซุนเซ็กเห็นผีในกระจกมาจากไหน?

มาจาก《搜神记》ที่ว่าซุนเซ็กส่องกระจกแล้วเห็นอิเกียด จึงตบกระจกร้องจนแผลแตกตาย แต่《吴历》ที่เผยซงจือยกไว้ด้วยกันเล่าฉากกระจกแบบไม่มีผี คือซุนเซ็กเห็นใบหน้าตัวเองที่เสียโฉม แล้วโกรธจนทุบโต๊ะ แผลแตก และตายในคืนนั้น

เผยซงจือเชื่อเรื่องอิเกียดไหม?

ไม่ได้ยืนยัน เผยซงจือเขียนว่า《江表传》กับ《搜神记》เล่าเรื่องอิเกียดไม่ตรงกัน ไม่รู้ว่าแบบไหนถูก และยกหลักฐานว่าเตียวจิ๋นยังมีชีวิตอยู่ในปีเจี้ยนอานที่หก คำพูดของซุนเซ็กใน《江表传》ที่อ้างการตายของเตียวจิ๋นจึงเป็นเท็จ

สรุป

ซุนเซ็กไม่ได้ตายเพราะวิญญาณอิเกียด《三国志》บันทึกว่าเขาถูกคนของเค้าก๋อง ศัตรูเก่าที่เขาสั่งรัดคอตาย ลอบทำร้ายตอนออกไปคนเดียว แล้วสิ้นใจในวัยยี่สิบหก ตรงกับคำทำนายของกุยแกที่ว่าซุนเซ็กประมาทและจะตายด้วยมือคนธรรมดา ส่วนอิเกียดอาจเป็นนักพรตที่มีตัวตนจริง แต่เรื่องที่ซุนเซ็กฆ่าเขาอยู่แค่ในบันทึกชั้นรองที่เล่าไม่ตรงกัน และผีในกระจกก็มีแต่ใน《搜神记》 ขณะที่《吴历》เล่าฉากกระจกเดียวกันเป็นเรื่องของคนล้วน ๆ

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·吴书·孙破虏讨逆传》 ชีวประวัติซุนเซ็ก พร้อมอรรถาธิบายที่อ้าง《江表传》《吴历》《搜神记》《志林》 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·郭嘉传》 คำทำนายว่าซุนเซ็กจะตายด้วยมือคนธรรมดา — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《后汉书·襄楷传》 กงฉงถวายคัมภีร์《太平清领书》ของกันจี๋ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《资治通鉴》 เล่มที่ 63 การตายของซุนเซ็กในปี ค.ศ. 200 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 29 小霸王怒斩于吉 碧眼儿坐领江东 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๒๖ ซุนเซ็กฆ่าอิเกียด — ห้องสมุดวชิรญาณ
• 于吉 อิเกียด — วิกิพีเดียภาษาจีน
• 搜神记 หนังสือรวมเรื่องเทพเซียนและภูตผีของกันเป่า — วิกิพีเดียภาษาจีน