กวนอูฝ่าห้าด่านฆ่าหกขุนพลไม่มีจริงในประวัติศาสตร์! ความจริงที่นิยายสามก๊กแต่งเติม

สามก๊กฉบับอึ้งเป๋งเม้ง: ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน อึ้งเป๋งเม้ง (黄炳明) ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

สามก๊กฉบับอึ้งเป๋งเม้ง คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น เล่าปี่ (刘备 หลิวเป้ย) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉบับไทยมักเรียกง่อก๊กว่า "เมืองกังตั๋ง" (江东) และเรียกจ๊กก๊กว่า "เมืองเสฉวน" ส่วนชื่อไทยของตัวละครและสถานที่ในบทความนี้ตรวจกับต้นฉบับฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) แล้ว

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
关羽	Guān Yǔ	กวนอวี่	กวนอู
曹操	Cáo Cāo	เฉาเชา	โจโฉ
刘备	Liú Bèi	หลิวเป้ย	เล่าปี่
张辽	Zhāng Liáo	จางเหลียว	เตียวเลี้ยว
袁绍	Yuán Shào	หยวนเส้า	อ้วนเสี้ยว
颜良	Yán Liáng	เหยียนเหลียง	งันเหลียง
文丑	Wén Chǒu	เหวินโฉ่ว	บุนทิว
蔡阳	Cài Yáng	ไช่หยาง	ซัวหยง
刘延	Liú Yán	หลิวเหยียน	เล่าเอี๋ยน
程昱	Chéng Yù	เฉิงอวี้	เทียหยก
孔秀	Kǒng Xiù	ข่งซิ่ว	ขงสิ้ว (ด่าน 1)
韩福 / 孟坦	Hán Fú / Mèng Tǎn	หานฝู / เมิ่งถ่าน	ฮันฮก / เบงทัน (ด่าน 2)
卞喜	Biàn Xǐ	เปี้ยนสี่	เปี๋ยนฮี (ด่าน 3)
王植	Wáng Zhí	หวังจื๋อ	อองเซ็ก (ด่าน 4)
秦琪	Qín Qí	ฉินฉี	จินกี๋ (ด่าน 5)
许都 / 许昌	Xǔdū / Xǔchāng	สฺวี่ตู / สฺวี่ชาง	ฮูโต๋
东岭关	Dōnglǐng guān	ตงหลิ่งกวน	ด่านตังเหลงก๋วน
洛阳	Luòyáng	ลั่วหยาง	ลกเอี๋ยง
汜水关	Sìshuǐ guān	ซื่อสุ่ยกวน	ด่านกิสุยก๋วน
荥阳	Xíngyáng	สิงหยาง	เอี๋ยงหยง
白马	Báimǎ	ไป๋หม่า	แปะแบ๊
古城	Gǔchéng	กู่เฉิง	เก๋าเซีย
汝南	Rǔnán	หรู่หนาน	ยีหลำ

หมายเหตุ: ชื่อไทยทุกชื่อในตารางนี้ตรวจกับสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ฉบับห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ ตอนที่ 24 แล้ว ฉบับไทยเรียกวัดที่เปี๋ยนฮีซุ่มฆ่าว่า "วัดตีนก๊กชือ" (镇国寺 เจิ้นกั๋วซื่อ)

1. นิยายฉบับจีนตอนที่ 26–28: บทเพลงแห่งความภักดี

นิยายฉบับจีนใช้สามตอนเต็ม (第二十六至二十八回) กับการจากโจโฉของกวนอู ตอนที่ 26 กวนอูฟันบุนทิว (文丑 เหวินโฉ่ว) ต่อจากงันเหลียง (颜良 เหยียนเหลียง) ที่ถูกฟันไปตั้งแต่ตอนที่ 25 ตอนที่ 27 ชื่อ 「美髯公千里走单骑，汉寿侯五关斩六将」 "ท่านเคราสวยเดินทางพันลี้ด้วยม้าตัวเดียว ท่านฮั่นโซ่วโหว (汉寿侯 หมายถึงกวนอู) ฝ่าห้าด่านฆ่าหกขุนพล" ตอนที่ 28 ชื่อ 「斩蔡阳兄弟释疑，会古城主臣聚义」 "ฟันซัวหยงพี่น้องสิ้นสงสัย พบกันที่เก๋าเซียนายบ่าวรวมใจ"

เส้นทางในนิยายคือ

1. ด่านตังเหลงก๋วน (东岭关 ตงหลิ่งกวน) ขงสิ้ว (孔秀 ข่งซิ่ว) ขอดูหนังสือผ่านด่าน กวนอูไม่มี จึงฟันขงสิ้วตาย
2. ลกเอี๋ยง (洛阳 ลั่วหยาง) ฮันฮก (韩福 หานฝู) กับเบงทัน (孟坦 เมิ่งถ่าน) วางกลซุ่มยิง กวนอูถูกธนูที่แขนแต่ฆ่าทั้งสองคน
3. ด่านกิสุยก๋วน (汜水关 ซื่อสุ่ยกวน) เปี๋ยนฮี (卞喜 เปี้ยนสี่) ซ่อนนักดาบในวัด หลวงจีนเภาเจ๋ง (普净 ผู่จิ้ง) คนบ้านเดียวกับกวนอูส่งสัญญาณเตือน กวนอูฆ่าเปี๋ยนฮี
4. เอี๋ยงหยง (荥阳 สิงหยาง) อองเซ็ก (王植 หวังจื๋อ) วางแผนเผาเรือนพัก โฮปั้น (胡班 หูปาน) ลูกน้องอองเซ็กกลับเปิดเผยแผน กวนอูฆ่าอองเซ็ก
5. ท่าข้ามแม่น้ำฮองโห (黄河 หวงเหอ) จินกี๋ (秦琪 ฉินฉี) ลูกน้องของแฮหัวตุ้น (夏侯惇 เซี่ยโหวตุน) ไม่ยอมให้ข้าม ถูกกวนอูฆ่า

ระหว่างทาง ทูตของโจโฉถือหนังสือผ่านทางตามมาเพื่อให้ทุกด่านปล่อยกวนอูผ่าน แต่มาทันก็ต่อเมื่อกวนอูผ่านด่านสุดท้ายไปแล้ว ฉากทั้งหมดถูกออกแบบให้กวนอูถูกต้องทุกครั้ง ทุกคนที่ตายล้วน "ขวางทางคนภักดี" หรือ "วางกลทรยศ"

2. พงศาวดารเขียนไว้กี่บรรทัด

《三国志·蜀书·关羽传》เล่าเหตุการณ์ทั้งหมดนี้ในไม่กี่บรรทัด หลังจากกวนอูฆ่างันเหลียงที่แปะแบ๊ (白马 ไป๋หม่า) เมื่อ ค.ศ. 200 และได้รับบรรดาศักดิ์ฮั่นโซ่วถิงโหว (汉寿亭侯)

「初，曹公壮羽为人，而察其心神无久留之意，谓张辽曰：『卿试以情问之。』既而辽以问羽，羽叹曰：『吾极知曹公待我厚，然吾受刘将军厚恩，誓以共死，不可背之。吾终不留，吾要当立效以报曹公乃去。』」

"แต่แรก โจโฉชื่นชมความเป็นคนของกวนอู แต่สังเกตว่าในใจไม่คิดจะอยู่นาน จึงบอกเตียวเลี้ยว (张辽 จางเหลียว) ว่า 'ท่านลองถามเขาด้วยความเป็นเพื่อนดู' เตียวเลี้ยวถาม กวนอูถอนใจว่า 'ข้ารู้ดีว่าท่านโจปฏิบัติต่อข้าอย่างดียิ่ง แต่ข้ารับพระคุณใหญ่หลวงจากแม่ทัพเล่า ได้สาบานจะตายด้วยกัน ทรยศไม่ได้ ในที่สุดข้าจะไม่อยู่ แต่ข้าต้องทำความชอบตอบแทนท่านโจก่อนจึงจะไป'"

แล้วก็

「及羽杀颜良，曹公知其必去，重加赏赐。羽尽封其所赐，拜书告辞，而奔先主于袁军。左右欲追之，曹公曰：『彼各为其主，勿追也。』」

"เมื่อกวนอูฆ่างันเหลียงแล้ว โจโฉรู้ว่าเขาต้องไปแน่ จึงให้รางวัลเพิ่มอีกมาก กวนอูปิดผนึกของพระราชทานทั้งหมด เขียนจดหมายกราบลา แล้วไปหาเล่าปี่ในทัพอ้วนเสี้ยว (袁绍 หยวนเส้า) คนรอบตัวจะไล่ตาม โจโฉว่า 'เขาต่างคนต่างมีนายของตน อย่าไล่ตามเลย'"

นี่คือทั้งหมด ไม่มีด่าน ไม่มีการถูกขวาง ไม่มีการฆ่าใครระหว่างทาง โจโฉสั่งห้ามไล่ตามตั้งแต่ต้น และถ้าโจโฉไม่ไล่ ด่านในเขตของโจโฉก็ไม่มีเหตุผลอะไรจะขวาง

เผยซงจือ (裴松之) เขียนความเห็นต่อท้ายว่า

「臣松之以为曹公知羽不留而心嘉其志，去不遣追以成其义，自非有王霸之度，孰能至于此乎？斯实曹公之休美。」

"ข้าพเจ้าซงจือเห็นว่า โจโฉรู้ว่ากวนอูจะไม่อยู่ แต่ชื่นชมเจตนา ปล่อยไปโดยไม่ส่งคนตามเพื่อให้กวนอูได้ทำตามความภักดี ถ้าไม่ใช่คนที่มีวิสัยกษัตริย์ จะทำได้อย่างนี้หรือ นี่คือความงามของโจโฉโดยแท้"

ในพงศาวดาร เรื่องนี้จึงเป็นเรื่องที่ทำให้ ทั้งกวนอูและโจโฉดูดี ในนิยาย กวนอูยังดูดี แต่ความงามของโจโฉถูกลดทอนลง เพราะต้องมีขุนพลของโจโฉหกคนตายเพื่อให้เส้นทางของกวนอูดูยิ่งใหญ่

3. "แขวนตรา ปิดผนึกทอง" มีจริงแค่ไหน

สำนวน 「挂印封金」 "แขวนตรา ปิดผนึกทอง" เป็นของนิยาย ในพงศาวดารมีแค่ 「尽封其所赐，拜书告辞」 "ปิดผนึกของพระราชทานทั้งหมด เขียนจดหมายกราบลา" ไม่ได้บอกว่าแขวนตราตำแหน่งไว้กลางห้องโถง

นิยายฉบับจีนตอนที่ 27 ใส่คำพูดชมให้โจโฉว่า 「云长封金挂印，财贿不足以动其心，爵禄不足以移其志，此等人吾深敬之」 "หุนเตี๋ยง (云长 อวิ๋นฉาง ชื่อรองของกวนอู) ปิดผนึกทองแขวนตรา ทรัพย์สินไม่อาจทำให้ใจหวั่นไหว ยศศักดิ์ไม่อาจทำให้เจตนาเปลี่ยน คนเช่นนี้ข้าเคารพยิ่ง" ซึ่งเป็นการขยายประโยค 「彼各为其主」 ในพงศาวดารให้ไพเราะขึ้น แก่นเรื่องเดียวกัน แต่ระดับการแสดงต่างกันมาก

ส่วน "พี่สะใภ้สองนาง" ชีวประวัติเล่าปี่บอกว่าตอนโจโฉตีเล่าปี่แตกที่ชีจิ๋ว (徐州 สฺวีโจว) โจโฉ 「虏先主妻子，并禽关羽以归」 "จับภรรยาและลูกของเล่าปี่ และจับกวนอูกลับไปด้วย" แต่ไม่มีบันทึกว่าตอนกวนอูไป เขาพาภรรยาของเล่าปี่ไปด้วย ภาพกวนอูยืนเฝ้าหน้าห้องพี่สะใภ้ทั้งคืนถือเทียน (秉烛达旦) ก็เป็นของชั้นนิยายและงิ้ว

4. ถนนที่วนเป็นสามเหลี่ยม

ปัญหาทางภูมิศาสตร์ของห้าด่านเป็นเรื่องที่นักอ่านจีนวิจารณ์กันมากที่สุด

กวนอูออกจากฮูโต๋ (许都 สฺวี่ตู ปัจจุบันคือเมืองสฺวี่ชาง 许昌 มณฑลเหอหนาน) จะไปหาเล่าปี่ซึ่งในนิยายอยู่กับอ้วนเสี้ยวทางเหนือของแม่น้ำฮองโห ทางที่ตรงที่สุดคือขึ้นเหนือผ่านเมืองตันลิว (陈留 เฉินหลิว แถวเมืองไคเฟิงปัจจุบัน) ไปข้ามแม่น้ำที่แปะแบ๊หรือเหยียนจิน (延津) ระยะทางไม่ถึงสามร้อยกิโลเมตร

แต่เส้นทางในนิยายคือ

• จากฮูโต๋ไป ทางตะวันตกเฉียงเหนือ ถึงด่านตังเหลงก๋วน (บางตำราว่าอยู่แถวอวี่โจว 禹州)
• ขึ้นไป ลกเอี๋ยง ซึ่งอยู่ทางตะวันตกไกลออกไป
• แล้ว ย้อนกลับมาทางตะวันออก ผ่านด่านกิสุยก๋วน (บางตำราถือเป็นด่านเดียวกับด่านเฮาโลก๋วน 虎牢关 หู่เหลากวน) และเอี๋ยงหยง
• แล้วขึ้น ตะวันออกเฉียงเหนือ ไปข้ามแม่น้ำที่แปะแบ๊ ซึ่งเป็นจุดที่ไปได้ตรงตั้งแต่แรก

ถ้าลากเส้น ฮูโต๋ ลกเอี๋ยง และแปะแบ๊ จะได้สามเหลี่ยมขนาดใหญ่ กวนอูซึ่งรีบไปหาพี่ชาย กลับเดินอ้อมขึ้นไปเมืองหลวงเก่าแล้ววกกลับมา บทความจีนเรียกเส้นทางนี้ว่า 「谜之走位」 "การเดินที่เป็นปริศนา"

อีกจุดที่ผิดยุค นิยายฉบับจีนบอกว่าท่าข้ามสุดท้ายอยู่ในเขต 「滑州」 (หฺวาโจว) ซึ่งเล่าเอี๋ยน (刘延 หลิวเหยียน) เป็นเจ้าเมือง แต่ชื่อ 滑州 เพิ่งตั้งขึ้นสมัยราชวงศ์สุย ปี ค.ศ. 596 (开皇十六年) สมัยปลายฮั่นที่นั่นคืออำเภอแปะแบ๊ (白马县) ขึ้นกับเมืองตองกุ๋น (东郡 ตงจฺวิ้น) ชื่อนี้หลุดมาจากยุคของคนเล่านิทาน ที่น่าสนใจคือฉบับไทยของเจ้าพระยาพระคลังไม่ได้ใช้ชื่อนี้ แต่เรียกเล่าเอี๋ยนว่า "เจ้าเมืองตองกุ๋น" ซึ่งตรงกับพงศาวดารมากกว่า

นักวิจารณ์ไม่ได้เห็นตรงกันทั้งหมด บางคนชี้ว่าลำดับชื่อสถานที่จากลกเอี๋ยงถึงแปะแบ๊ในนิยายเรียงถูกต้องตามภูมิศาสตร์ แปลว่าหลัวก้วนจง (罗贯中) รู้ภูมิศาสตร์แถบนี้ดีพอ การให้กวนอูอ้อมไปลกเอี๋ยงจึงน่าจะเป็นความตั้งใจ เพื่อให้มี "ห้าด่าน" ที่ชื่อขลังพอ ทั้งลกเอี๋ยงที่เป็นเมืองหลวงเก่า และด่านกิสุยก๋วนที่ผู้อ่านจำได้จากตอนกวนอูฟันฮัวหยงและตอนรบลิโป้ (吕布 หลี่ว์ปู้) ความยิ่งใหญ่ของสถานที่สำคัญกว่าความสมเหตุสมผลของเส้นทาง

5. หกขุนพล: ไม่มีใครเคยมีชีวิต

ขงสิ้ว ฮันฮก เบงทัน เปี๋ยนฮี อองเซ็ก จินกี๋ ไม่มีใครมีชื่ออยู่ใน《三国志》เลย ทั้งหกคนเกิดมาเพื่อตายในนิยายตอนเดียว (บางแหล่งออนไลน์นับรวมหลวงจีนเภาเจ๋งกับโฮปั้นเข้าไปด้วย แต่สองคนนี้ช่วยกวนอู ไม่ได้ถูกฆ่า)

ในชีวิตจริง กวนอูมีผลงานตัดหัวขุนพลข้าศึกที่บันทึกไว้ชัดเจนเพียงงันเหลียงที่แปะแบ๊ ส่วนบังเต๊ก (庞德 ผางเต๋อ) ในศึกห้วนเสีย (樊城 ฝานเฉิง ค.ศ. 219) ถูกจับแล้วประหาร นิยายเพิ่มจำนวนคนที่ตายด้วยมือกวนอูเป็นสิบกว่าคน และส่วนใหญ่เป็นตัวละครสมมติ

6. บุนทิว ซัวหยง เล่าเอี๋ยน: สามคนที่ถูกจัดบทผิด

นอกจากหกขุนพลที่ไม่มีตัวตน นิยายยังจัดบทผิดให้คนที่มีตัวตนจริงอีกสามคน

บุนทิว นิยายให้กวนอูฟันบุนทิวหลังงันเหลียง แต่ในพงศาวดาร《武帝纪》บุนทิวตายในการรบที่ท่าเหยียนจิน (延津) เมื่อโจโฉใช้เสบียงและม้าล่อให้ทัพอ้วนเสี้ยวแตกแถว ไม่มีบันทึกว่ากวนอูเป็นคนฆ่า ชีวประวัติกวนอูพูดถึงแต่งันเหลียง

ซัวหยง นิยายให้ซัวหยงเป็นแม่ทัพของโจโฉที่ไล่ล่ากวนอูเพื่อแก้แค้นให้หลาน (จินกี๋) แล้วถูกกวนอูฟันตายหน้าเมืองเก๋าเซียก่อนเตียวหุยตีกลองครบสามรอบ แต่ในพงศาวดาร《先主传》

「曹公遣蔡阳击之，为先主所杀。」

"โจโฉส่งซัวหยงไปตีเล่าปี่ (ที่ยีหลำ 汝南 หรู่หนาน) ถูกเล่าปี่ฆ่า"

คนฆ่าซัวหยงคือเล่าปี่ ไม่เกี่ยวกับการเดินทางของกวนอู นักวิจารณ์เจี่ยงรุ่ยจ่าว (蒋瑞藻) เรียกตอนฟันซัวหยงที่เก๋าเซียว่า 「无稽」 "ไม่มีหลักฐาน"

เล่าเอี๋ยน นี่คือข้อที่ย้อนแย้งที่สุด ในนิยาย เล่าเอี๋ยนเป็นเจ้าเมือง 滑州 ที่ไม่ยอมช่วยกวนอูข้ามแม่น้ำ แต่ในพงศาวดาร เล่าเอี๋ยนคือเจ้าเมืองตองกุ๋น (东郡太守) ที่ถูกงันเหลียงล้อมอยู่ที่แปะแบ๊ และกวนอูคือคนที่ฟันงันเหลียงแก้การล้อมให้เขา

「绍遣大将军颜良攻东郡太守刘延于白马，曹公使张辽及羽为先锋击之。羽望见良麾盖，策马刺良于万众之中，斩其首还，绍诸将莫能当者，遂解白马围。」

"อ้วนเสี้ยวส่งงันเหลียงตีเล่าเอี๋ยนเจ้าเมืองตองกุ๋นที่แปะแบ๊ โจโฉให้เตียวเลี้ยวกับกวนอูเป็นทัพหน้า กวนอูเห็นธงและกลดของงันเหลียง ควบม้าเข้าแทงงันเหลียงท่ามกลางทหารหมื่นคน ตัดหัวกลับมา ขุนพลของอ้วนเสี้ยวไม่มีใครต้านได้ จึงคลายการล้อมแปะแบ๊ได้"

เล่าเอี๋ยนตัวจริงเป็นหนี้ชีวิตกวนอู นิยายกลับให้เขาเป็นคนที่เมินเฉยต่อกวนอู

7. ทำไมต้องมีห้าด่าน

เหตุผลที่หนึ่ง: ความภักดีต้องมีราคา ในพงศาวดาร การจากไปของกวนอูง่ายเกินไป โจโฉปล่อยไปดี ๆ ความภักดีที่ไม่ต้องจ่ายอะไรเลยไม่สะเทือนใจคนฟัง นักเล่านิทานจึงสร้างอุปสรรคขึ้นห้าชั้น ให้ความภักดีของกวนอูถูกทดสอบด้วยดาบห้าครั้ง

เหตุผลที่สอง: โครงสร้างแบบเกมผ่านด่าน นิทานพื้นบ้านจีนชอบโครงเรื่องแบบ "ผ่านด่าน" (闯关) แต่ละด่านมีอุบายต่างกัน มีพระช่วย มีลูกน้องผู้ทรยศนายเพื่อช่วยคนดี เป็นตอนสั้น ๆ ที่เล่าจบในหนึ่งคืน เหมาะกับโรงเล่านิทานอย่างยิ่ง

เหตุผลที่สาม: การบูชากวนอู ถึงสมัยหมิง กวนอูกลายเป็นเทพเจ้า (关圣帝君) ศาลกวนอูมีทุกเมือง ภาพ "พันลี้ม้าตัวเดียว" ถูกวาดบนผนังศาลเจ้าทั่วประเทศ ราชวงศ์ชิงยิ่งยกย่องหนักขึ้น นิยายที่เขียนในบรรยากาศแบบนี้ต้องให้กวนอูมีมหากาพย์ส่วนตัวสักตอน และตอนนี้คือมหากาพย์นั้น

นักประวัติศาสตร์บางคน เช่น หวงเหรินอวี่ (黄仁宇) มองกวนอูตัวจริงอย่างวิพากษ์ ว่าเป็นแม่ทัพที่หยิ่งในศักดิ์ศรีจนพลาดในเรื่องการทูตและการประเมินข้าศึก ซึ่งสุดท้ายทำให้เสียเกงจิ๋ว (荆州 จิงโจว) ภาพแบบนี้ห่างไกลจากเทพเจ้าที่ฝ่าห้าด่านในนิยายมาก

คำถามที่พบบ่อย

กวนอูฝ่าห้าด่านฆ่าหกขุนพลมีจริงในประวัติศาสตร์ไหม?

ไม่มีจริง《三国志·关羽传》บันทึกเพียงว่ากวนอูปิดผนึกของพระราชทาน เขียนจดหมายกราบลา แล้วไปหาเล่าปี่ โจโฉสั่งว่า 「彼各为其主，勿追也」 ไม่มีด่าน ไม่มีการถูกขวาง และขุนพลทั้งหกในนิยายไม่มีใครมีชื่ออยู่ใน《三国志》เลย

ห้าด่านและหกขุนพลในนิยายมีใครบ้าง?

ด่านตังเหลงก๋วน (ขงสิ้ว) ลกเอี๋ยง (ฮันฮกกับเบงทัน) ด่านกิสุยก๋วน (เปี๋ยนฮี) เอี๋ยงหยง (อองเซ็ก) และท่าข้ามแม่น้ำฮองโห (จินกี๋) อยู่ในนิยายฉบับจีนตอนที่ 27 「美髯公千里走单骑，汉寿侯五关斩六将」

ใครฆ่าซัวหยงตัวจริง?

เล่าปี่ ชีวประวัติเล่าปี่ใน《三国志》เขียนว่า 「曹公遣蔡阳击之，为先主所杀」 คือโจโฉส่งซัวหยงไปตีเล่าปี่ที่ยีหลำแล้วถูกเล่าปี่ฆ่า ไม่เกี่ยวกับการเดินทางของกวนอู

ทำไมเส้นทางห้าด่านในนิยายถูกวิจารณ์ว่าไม่สมเหตุสมผล?

เพราะจากฮูโต๋ไปข้ามแม่น้ำฮองโหทางตรงคือขึ้นเหนือ แต่นิยายให้กวนอูอ้อมไปลกเอี๋ยงทางตะวันตกแล้ววกกลับมาข้ามที่แปะแบ๊ เป็นสามเหลี่ยมขนาดใหญ่ และชื่อ 滑州 ที่นิยายใช้ก็เพิ่งตั้งขึ้นสมัยราชวงศ์สุย

ทำไมนิยายต้องแต่งเรื่องห้าด่านขึ้นมา?

เพราะในพงศาวดาร การจากไปของกวนอูง่ายเกินไป นักเล่านิทานจึงสร้างอุปสรรคห้าชั้นให้ความภักดีมีราคา โครงเรื่องแบบผ่านด่านเหมาะกับโรงเล่านิทาน และในสมัยหมิงกวนอูถูกบูชาเป็นเทพเจ้า นิยายจึงต้องให้กวนอูมีมหากาพย์ส่วนตัวสักตอน

สรุป

กวนอูจากโจโฉไปหาเล่าปี่จริง ปิดผนึกของพระราชทานจริง และโจโฉสั่งห้ามไล่ตามจริง สามเรื่องนี้คือแก่นที่นิยายไม่ได้แตะ แต่ห้าด่านกับหกขุนพลเป็นของนักเล่านิทาน เส้นทางที่อ้อมไปลกเอี๋ยงไม่มีเหตุผลทางภูมิศาสตร์ ชื่อ 滑州 หลุดมาจากราชวงศ์สุย บุนทิวไม่ได้ตายด้วยมือกวนอู ซัวหยงตายด้วยมือเล่าปี่ และเล่าเอี๋ยนคือคนที่กวนอูช่วยชีวิตไว้

ความจริงที่หลงเหลืออยู่ในพงศาวดารเงียบกว่านิยายมาก แต่อาจงดงามกว่า คือชายสองคนที่อยู่คนละฝ่าย คนหนึ่งเลือกไป อีกคนเลือกปล่อย

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·蜀书·关羽传》 พร้อมความเห็นของเผยซงจือ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·先主传》 เล่าปี่ฆ่าซัวหยงที่ยีหลำ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·武帝纪》 ศึกแปะแบ๊และการตายของบุนทิวที่เหยียนจิน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·庞德传》 บังเต๊กถูกกวนอูจับแล้วประหาร — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国演义》ตอนที่ 27 กวนอูฝ่าห้าด่านฆ่าหกขุนพล — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国演义》ตอนที่ 28 ฟันซัวหยงที่เก๋าเซีย — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 滑州 ประวัติการตั้งชื่อเมืองหฺวาโจวสมัยราชวงศ์สุย — วิกิพีเดียภาษาจีน
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ 24 ฉบับห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ