กลห่วงโซ่เตียวเสี้ยนเป็นเรื่องแต่ง: ตามรอยหนึ่งในสี่ยอดหญิงงามจีน จากสาวใช้ไร้ชื่อสู่ตำนาน

สามก๊กฉบับอึ้งเป๋งเม้ง: ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน อึ้งเป๋งเม้ง (黄炳明) ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

สามก๊กฉบับอึ้งเป๋งเม้ง คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและคำสำคัญในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น เล่าปี่ (刘备 หลิวเป้ย) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉบับไทยมักเรียกง่อก๊กว่า "เมืองกังตั๋ง" (江东) และเรียกจ๊กก๊กว่า "เมืองเสฉวน" ส่วนชื่อไทยของตัวละครและสถานที่ในบทความนี้ตรวจกับต้นฉบับฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) แล้ว

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
貂蝉	Diāochán	เตียวฉาน	เตียวเสี้ยน (ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เขียน "นางเตียวเสียน")
吕布	Lǚ Bù	หลี่ว์ปู้	ลิโป้ (ชื่อรอง 奉先 เฟิ่งเซียน)
董卓	Dǒng Zhuó	ต่งจั๋ว	ตั๋งโต๊ะ
王允	Wáng Yǔn	หวังอฺหวิ่น	อ้องอุ้น (ตำแหน่ง 司徒 ซือถู)
李儒	Lǐ Rú	หลี่หรู	ลิยู
士孙瑞	Shìsūn Ruì	ซื่อซุนรุ่ย	ซุนซุย ขุนนางผู้ร่วมวางแผนกับอ้องอุ้น
曹操	Cáo Cāo	เฉาเชา	โจโฉ
关羽	Guān Yǔ	กวนอวี่	กวนอู
秦宜禄	Qín Yílù	ฉินอี๋ลู่	ฉินอี๋ลู่ ขุนพลของลิโป้ (ไม่เด่นในฉบับไทย)
凤仪亭	Fèngyí tíng	เฟิ่งอี๋ถิง	ศาลาเฟิ่งอี๋ (ฉากลิโป้พบเตียวเสี้ยน ฉบับไทยเรียกว่า "ที่นั่งเย็นในสวนดอกไม้")
连环计	liánhuán jì	เหลียนหวนจี้	กลห่วงโซ่ (คนไทยมักเรียกรวมว่า "กลสาวงาม" 美人计 เหม่ยเหรินจี้)
侍婢	shìbì	ซื่อปี้	สาวใช้
《后汉书》	Hòu Hàn Shū	โฮ่วฮั่นซู	จดหมายเหตุราชวงศ์ฮั่นตอนหลัง

1. หญิงงามผู้เดียวที่ช่วยราชวงศ์ฮั่น

เตียวเสี้ยนเป็นหนึ่งใน "สี่ยอดหญิงงามของจีน" (四大美女) คู่กับไซซี (西施 ซีซือ) หวังเจาจวิน (王昭君) และหยางกุ้ยเฟย (杨贵妃) แต่ต่างจากอีกสามคน ตรงที่เธอเป็นคนเดียวที่ไม่มีหลักฐานว่าเคยมีชีวิตอยู่จริง

นิยายฉบับจีนตอนที่ 8 และ 9 (第八、九回) เล่าว่าเตียวเสี้ยนเป็นนางรำในจวนของอ้องอุ้น อายุสิบหก (年方二八) อ้องอุ้นเลี้ยงดูเหมือนลูก คืนหนึ่งอ้องอุ้นเห็นเธอถอนใจในสวน รู้ว่าเธอทุกข์ใจกับบ้านเมือง จึงคุกเข่าขอให้ช่วย แผนคือ ยกเตียวเสี้ยนให้ลิโป้ก่อน แล้วส่งให้ตั๋งโต๊ะเป็นนางสนม ให้ลิโป้คิดว่าตั๋งโต๊ะแย่งคู่หมั้น ฉากสำคัญคือที่ศาลาเฟิ่งอี๋ (凤仪亭 ฉบับไทยเรียกเพียง "ที่นั่งเย็นในสวนดอกไม้") ลิโป้แอบพบเตียวเสี้ยน เธอทำทีจะกระโดดสระฆ่าตัวตาย ตั๋งโต๊ะมาเห็นก็ขว้างทวนใส่ลิโป้ พ่อลูกบุญธรรมแตกกันเด็ดขาด อ้องอุ้นจึงเกลี้ยกล่อมลิโป้ให้ฆ่าตั๋งโต๊ะ

ทั้งเรื่องคือกลไกที่ประณีต หญิงสาวคนเดียว ไม่ถือดาบ แต่ล้มทรราชที่ทั้งแผ่นดินล้มไม่ได้

2. พงศาวดารบันทึกไว้ว่าอะไร

ชีวประวัติลิโป้เจ้าของม้าเช็กเทาใน《三国志·魏书·吕布传》มีสองประโยคที่เป็นรากของเรื่องทั้งหมด ประโยคแรกเรื่องทวน

「卓性刚而褊，忿不思难，尝小失意，拔手戟掷布。布拳捷避之，为卓顾谢，卓意亦解。由是阴怨卓。」

"ตั๋งโต๊ะนิสัยแข็งกระด้างและใจแคบ โกรธแล้วไม่คิดถึงผล ครั้งหนึ่งไม่พอใจเรื่องเล็กน้อย ชักทวนสั้นขว้างใส่ลิโป้ ลิโป้ว่องไวหลบได้ แล้วขอโทษตั๋งโต๊ะ ตั๋งโต๊ะก็หายโกรธ แต่ลิโป้แค้นตั๋งโต๊ะอยู่ในใจนับแต่นั้น"

ประโยคที่สองเรื่องสาวใช้

「卓常使布守中阁，布与卓侍婢私通，恐事发觉，心不自安。」

"ตั๋งโต๊ะให้ลิโป้เฝ้าประตูชั้นในเป็นประจำ ลิโป้ลอบเป็นชู้กับสาวใช้ของตั๋งโต๊ะ กลัวความจะแตก ใจไม่เป็นสุข"

แล้วอ้องอุ้นก็เข้ามา

「先是，司徒王允以布州里壮健，厚接纳之。后布诣允，陈卓几见杀状。时允与仆射士孙瑞密谋诛卓，是以告布使为内应。布曰：『奈如父子何！』允曰：『君自姓吕，本非骨肉。今忧死不暇，何谓父子？』布遂许之，手刃刺卓。」

"ก่อนหน้านั้น อ้องอุ้นผู้เป็นซือถูเห็นว่าลิโป้เป็นคนบ้านเดียวกันและแข็งแรงกล้าหาญ จึงคบหาอย่างดี ต่อมาลิโป้ไปหาอ้องอุ้น เล่าเรื่องที่เกือบถูกตั๋งโต๊ะฆ่า ขณะนั้นอ้องอุ้นกับซุนซุยกำลังวางแผนลับฆ่าตั๋งโต๊ะ จึงบอกลิโป้ให้เป็นไส้ศึก ลิโป้ว่า 'แต่เราเป็นพ่อลูกกันนะ' อ้องอุ้นตอบ 'ท่านแซ่ลิ (吕) ไม่ใช่สายเลือดเดียวกัน ตอนนี้ห่วงจะตายยังไม่ทัน จะพูดถึงพ่อลูกทำไม' ลิโป้จึงตกลง แล้วลงมือแทงตั๋งโต๊ะด้วยมือตนเอง"

ถ้าเรียงองค์ประกอบในพงศาวดาร จะได้ว่า

1. ตั๋งโต๊ะขว้างทวนใส่ลิโป้ ลิโป้แค้น (มีจริง)
2. ลิโป้เป็นชู้กับสาวใช้ของตั๋งโต๊ะ กลัวความแตก (มีจริง)
3. อ้องอุ้นใช้ลิโป้ฆ่าตั๋งโต๊ะ (มีจริง)

สิ่งที่ไม่มีคือ ความเชื่อมโยง ระหว่างข้อ 2 กับข้อ 3 พงศาวดารไม่ได้บอกว่าอ้องอุ้นส่งสาวใช้คนนั้นไป ไม่ได้บอกว่าสาวใช้รู้แผน และไม่ได้บอกว่าตั๋งโต๊ะขว้างทวนเพราะเรื่องผู้หญิง ในพงศาวดาร ลำดับเหตุการณ์ยังกลับกันด้วย ตั๋งโต๊ะขว้างทวนเพราะ "ไม่พอใจเรื่องเล็กน้อย" ก่อน แล้วเรื่องชู้จึงตามมา

เรื่องเตียวเสี้ยนในนิยายคือการ ร้อยองค์ประกอบจริงสามชิ้นเข้าด้วยกัน แล้วใส่หญิงสาวคนหนึ่งไว้ตรงกลางเป็นด้ายร้อย

3. ชื่อ "เตียวเสี้ยน" มาจากหมวก

คำว่า 貂蝉 เขียนด้วยอักษร 貂 (เตียว คือตัวมาร์เทน สัตว์ขนนุ่มตระกูลเดียวกับมิงค์ ขนหางใช้ประดับ) กับ 蝉 (จักจั่น) ในสมัยฮั่น นี่คือชื่อของ เครื่องประดับหมวกขุนนางชั้นสูง ไม่ใช่ชื่อคน《后汉书·舆服志》บรรยายหมวกของขุนนางตำแหน่งซื่อจง (侍中) และขันทีระดับจงฉางซื่อ (中常侍) ว่า

「侍中、中常侍加黄金珰，附蝉为文，貂尾为饰。」

"ขุนนางซื่อจงและขันทีจงฉางซื่อ ประดับหมวกด้วยตุ้มทองคำ ทำลายเป็นรูปจักจั่น และใช้หางมาร์เทนเป็นเครื่องตกแต่ง"

จักจั่นสื่อถึงความบริสุทธิ์ (กินแต่น้ำค้าง) หางมาร์เทนสื่อถึงความแข็งแกร่งที่ซ่อนอยู่ภายใน คำว่า "貂蝉" จึงเป็นคำที่คนจีนโบราณใช้หมายถึงขุนนางผู้ใกล้ชิดพระเจ้าแผ่นดิน

นักวิจัยจีนบางคนสันนิษฐานต่อว่า เมื่อเหตุการณ์สิบขันทีจบลงด้วยการล้างบาง หญิงที่ทำงานในหน่วยงานดูแลหมวกเหล่านี้อาจกระจัดกระจายไปเป็นสาวใช้ในจวนขุนนาง และชื่อเครื่องประดับหมวกก็อาจกลายเป็นคำเรียกหญิงงามจากวัง ข้อสันนิษฐานนี้ไม่มีหลักฐานยืนยัน (งิ้วหยวนเรื่อง《锦云堂暗定连环计》ก็ให้เตียวเสี้ยนเล่าเองว่าเคยถูกคัดเข้าวังไป 「掌貂蝉冠」 คือดูแลหมวกเตียวเสี้ยน จึงได้ชื่อนี้) แต่ก็ช่วยอธิบายว่าทำไมชื่อนี้จึงฟังดู "สูงศักดิ์" ทั้งที่ตัวละครเป็นแค่นางรำ

4. เตียวเสี้ยนเกิดที่ไหน: ฉบับนักเล่านิทาน

ชื่อเตียวเสี้ยนปรากฏเป็นตัวหนังสือครั้งแรกใน《三国志平话》สมัยหยวน และเตียวเสี้ยนในฉบับนั้น ต่างจากในนิยายอย่างสิ้นเชิง เธอแนะนำตัวว่า

「贱妾本姓任，小字貂蝉，家长是吕布，自临洮府相失，至今不曾见面，因此烧香。」

"หม่อมฉันแซ่เหริน (任) ชื่อเล่นว่าเตียวเสี้ยน สามีคือลิโป้ พลัดพรากกันตั้งแต่ที่เมืองหลินเถา จนบัดนี้ยังไม่ได้พบหน้า จึงจุดธูปอธิษฐาน"

ในฉบับผิงฮว่า (平话) เตียวเสี้ยนคือภรรยาที่พลัดพรากของลิโป้ อ้องอุ้นได้ยินเธออธิษฐาน ดีใจว่า "หญิงคนนี้จะทำให้แผ่นดินฮั่นสงบ" รับเป็นลูกบุญธรรม แล้วจัดงานให้ลิโป้พบเมียเก่า สัญญาว่าจะคืนให้ แต่กลับส่งเธอให้ตั๋งโต๊ะ ลิโป้โกรธจัด ถือกระบี่เข้าห้องตั๋งโต๊ะตอนหลับ แทงตาย

เวอร์ชันนี้ตรงไปตรงมากว่ามาก ลิโป้ฆ่าเพราะถูกแย่งเมียของตัวเอง ไม่ต้องมีกลห่วงโซ่ที่ซับซ้อน เตียวเสี้ยนก็ไม่ได้เป็นสายลับผู้เสียสละ แค่เป็นภรรยาที่ถูกใช้เป็นเหยื่อ ต่อมาคนรุ่นหลังเรียกชื่อเต็มของเธอว่า "เหรินหงชาง" (任红昌) ซึ่งมีที่มาจากงิ้วหยวนเรื่อง《锦云堂暗定连环计》 ที่ให้เตียวเสี้ยนเล่าว่าตนเป็นลูกสาวของเหรินอ๋าง (任昂) ชื่อเล่นว่าหงชาง (红昌)

5. จากงิ้วหยวนสู่นิยาย

ในงิ้วหยวน เรื่องกลห่วงโซ่ถูกนำไปเล่นหลายครั้ง ที่รู้จักที่สุดคือ《锦云堂暗定连环计》 "แผนห่วงโซ่ลับที่หอจิ่นอวิ๋น" ซึ่งเริ่มให้เตียวเสี้ยนรู้แผนและร่วมมือกับอ้องอุ้นอย่างตั้งใจ ต่อมาในสมัยหมิงมีละครฉวนฉี (传奇)《连环记》ที่ขยายบทเตียวเสี้ยนให้มีมิติทางการเมืองมากขึ้น งานศึกษาเปรียบเทียบสองเรื่องนี้ชี้ว่า เตียวเสี้ยนในงิ้วหยวนเน้นศีลธรรมและอารมณ์ ส่วนในฉวนฉีสมัยหมิงเน้นคุณค่าต่อบ้านเมือง

หลัวก้วนจง (罗贯中) เลือกเวอร์ชันที่ "สูงส่ง" ที่สุด ตัดเรื่องภรรยาเก่าของลิโป้ทิ้ง ให้เตียวเสี้ยนเป็นนางรำที่อ้องอุ้นเลี้ยงมา และให้เธอยอมพลีกายเพื่อบ้านเมืองด้วยความสมัครใจ เตียวเสี้ยนในนิยายจึงกลายเป็นวีรสตรี ไม่ใช่เหยื่อ

นักวิชาการหวังลี่เจวียน (王丽娟) ศึกษาเรื่องนี้ในปี 2006 สรุปว่าเรื่องกลห่วงโซ่เริ่มจากชาวบ้านก่อน แล้วปัญญาชนรับไปขัดเกลา ความนิยมในสมัยหยวนถึงหมิงสะท้อนรสนิยมที่ชอบเรื่องที่ผสม "ประวัติศาสตร์ กลอุบาย และหญิงงาม" เข้าด้วยกัน ส่วนนักเขียนเฝิงจื่อหลี่ (冯子礼) อธิบายเตียวเสี้ยนว่าเป็น 「假作真时真亦假」 "เมื่อของปลอมถูกนับเป็นของจริง ของจริงก็กลายเป็นของปลอม" แกนจริงทางประวัติศาสตร์คืออ้องอุ้นแยกกลุ่มตั๋งโต๊ะและใช้ลิโป้ฆ่าตั๋งโต๊ะ ไม่ใช่การมีอยู่ของเตียวเสี้ยน

6. ผู้สมัครเป็น "ตัวจริง" ของเตียวเสี้ยน

เมื่อเตียวเสี้ยนไม่มีในพงศาวดาร คนจีนจึงพยายามหาว่าใครเป็นต้นแบบ มีผู้สมัครหลัก ๆ สามคน

ผู้สมัครที่ 1: สาวใช้ไร้ชื่อของตั๋งโต๊ะ น้ำหนักมากที่สุด เพราะอยู่ในเหตุการณ์ตรงที่สุด แต่พงศาวดารบอกแค่ว่ามีอยู่ ไม่บอกชื่อ ไม่บอกว่าเธอเป็นใคร และไม่บอกว่าหลังตั๋งโต๊ะตายเธอเป็นอย่างไร

ผู้สมัครที่ 2: ภรรยาของฉินอี๋ลู่ อรรถาธิบายของเผยซงจือ (裴松之) ใต้ชีวประวัติกวนอู (关羽 กวนอวี่) ยก《蜀记》ว่า ตอนโจโฉ (曹操 เฉาเชา) ล้อมลิโป้ที่แห้ฝือ (下邳 เซี่ยพี) กวนอูขอโจโฉว่า เมื่อชนะแล้วขอภรรยาของฉินอี๋ลู่ (ขุนพลของลิโป้) ให้ตน ใกล้เมืองแตกกวนอูขอซ้ำหลายครั้ง โจโฉสงสัยว่าหญิงคนนี้สวยแค่ไหน จึงเรียกมาดูก่อน แล้วรับไว้เอง กวนอู "ไม่สบายใจ" ส่วน《献帝传》ที่เผยซงจืออ้างไว้อีกแห่งระบุว่าหญิงคนนี้คือนางตู้ (杜氏 ตู้ซื่อ) ต่อมาเป็นมารดาของเฉาหลิน (曹林) บุตรโจโฉ งิ้วหยวนเรื่อง《关大王月下斩貂蝉》 "กวนอูฟันเตียวเสี้ยนใต้แสงจันทร์" น่าจะต่อยอดจากเรื่องนี้ คือหญิงงามจากบ้านลิโป้ที่กวนอูเคยหมายตา

ผู้สมัครที่ 3: "刁蝉" ในบันทึกที่สูญหาย มีผู้อ้างว่าตำราดาราศาสตร์สมัยถัง《开元占经》ยกข้อความจาก《汉书通志》ว่า 「曹操未得志，先诱董卓，进刁蝉以惑其君」 "โจโฉเมื่อยังไม่ได้ดี ล่อตั๋งโต๊ะก่อน ด้วยการถวายเตียวฉาน (刁蝉 อักษรต่างจาก 貂蝉 แต่อ่านเหมือนกัน) ให้หลงใหล" ถ้าเป็นจริง บทบาทของอ้องอุ้นในนิยายก็เคยเป็นของโจโฉ แต่《汉书通志》สูญหายไปแล้ว และไม่มีใครตรวจสอบการอ้างนี้ได้ เหลียงจางจฺวี่ (梁章钜) นักวิชาการสมัยชิงผู้บันทึกคำอ้างนี้ไว้ใน《浪迹续谈》เองก็สรุปว่า 「无以断之」 คือตัดสินไม่ได้

มีแม้กระทั่งนักวิจัยมณฑลซานซีที่อ้างว่าพบศิลาจารึกที่เฉิงตูเมื่อ ค.ศ. 1971 ระบุว่าเตียวเสี้ยนเป็นนางรำของอ้องอุ้น แต่ศิลานั้น "สูญหายไปแล้ว" หลักฐานแบบนี้ใช้ยืนยันอะไรไม่ได้

7. เตียวเสี้ยนตายอย่างไร: หลายตอนจบ

เพราะไม่มีตัวตนจริง ตอนจบของเตียวเสี้ยนจึงมีหลายแบบตามแต่คนเล่า

• นิยาย หลังลิโป้ถูกโจโฉประหาร นิยายบอกเพียงว่าโจโฉให้นำภรรยาและลูกสาวของลิโป้กลับฮูโต๋ (许都 สฺวี่ตู) ไม่เอ่ยชื่อเตียวเสี้ยนอีก เธอจึงหายไปจากเรื่องเฉย ๆ
• งิ้วหยวน กวนอูฟันเตียวเสี้ยนใต้แสงจันทร์ เพราะเห็นว่าหญิงงามเป็นภัยต่อวีรบุรุษ
• ตำนานพื้นบ้านอื่น ๆ เตียวเสี้ยนบวชชีจนแก่ หรือถูกประหารร่วมกับลิโป้

การที่ตอนจบแตกออกหลายทางเป็นหลักฐานในตัวเองว่าไม่มีความจริงทางประวัติศาสตร์คอยกำกับ

8. หญิงงามกู้ชาติ ความจริงที่น่าอึดอัด

มีอีกประเด็นที่นักวิจารณ์จีนชี้ไว้ คือนิยายใช้เตียวเสี้ยนเพื่อสร้างภาพ "หญิงงามกู้ชาติ" แต่ความจริงทางประวัติศาสตร์คือ การฆ่าตั๋งโต๊ะไม่ได้กู้อะไรเลย หลังตั๋งโต๊ะตาย ลิฉุย (李傕 หลี่เจฺวีย) กับกุยกี (郭汜 กัวซื่อ) ยกทัพบุกเตียงฮัน (长安 ฉางอาน) อ้องอุ้นถูกฆ่า ลิโป้หนี เมืองหลวงจลาจลหนักกว่าเดิม แผนของอ้องอุ้นสำเร็จในการฆ่าคน แต่ล้มเหลวในการกู้บ้านเมือง

ถ้ามีหญิงสาวคนหนึ่งยอมพลีกายเพื่อแผนนี้จริง ผลที่เธอได้รับคือความวุ่นวายที่ใหญ่กว่าเก่า

คำถามที่พบบ่อย

เตียวเสี้ยนมีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์หรือไม่?

ไม่มีหลักฐานว่าเคยมีชีวิตอยู่จริง ในพงศาวดารมีเพียงสาวใช้ไร้ชื่อคนหนึ่งในจวนตั๋งโต๊ะ ที่ลิโป้แอบมีความสัมพันธ์ด้วย ไม่มีชื่อ ไม่มีบทพูด ไม่มีแผน เตียวเสี้ยนจึงเป็นคนเดียวในสี่ยอดหญิงงามของจีนที่ไม่มีหลักฐานว่าเคยมีชีวิตอยู่จริง

พงศาวดารบันทึกเรื่องลิโป้กับตั๋งโต๊ะไว้อย่างไร?

ชีวประวัติลิโป้ใน《三国志》บันทึกสามเรื่อง คือตั๋งโต๊ะขว้างทวนใส่ลิโป้เพราะไม่พอใจเรื่องเล็กน้อย ลิโป้ลอบเป็นชู้กับสาวใช้ของตั๋งโต๊ะ (「布与卓侍婢私通」) และอ้องอุ้นชักชวนลิโป้ให้ฆ่าตั๋งโต๊ะ แต่ไม่ได้บอกว่าอ้องอุ้นส่งสาวใช้คนนั้นไป หรือว่าสาวใช้รู้แผน

ชื่อ "เตียวเสี้ยน" มาจากไหน?

貂蝉 ในสมัยฮั่นเป็นชื่อเครื่องประดับหมวกขุนนางชั้นสูง ไม่ใช่ชื่อคน《后汉书·舆服志》บรรยายว่าหมวกของขุนนางซื่อจงและขันทีจงฉางซื่อ ทำลายเป็นรูปจักจั่น (蝉) และใช้หางมาร์เทน (貂) เป็นเครื่องตกแต่ง

ใครคือต้นแบบของเตียวเสี้ยน?

มีผู้สมัครหลักสามคน คือสาวใช้ไร้ชื่อของตั๋งโต๊ะ ซึ่งมีน้ำหนักมากที่สุด ภรรยาของฉินอี๋ลู่ที่กวนอูเคยขอจากโจโฉ และ "刁蝉" ในบันทึก《汉书通志》ที่สูญหายไปแล้วและไม่มีใครตรวจสอบได้

ฆ่าตั๋งโต๊ะแล้วบ้านเมืองสงบหรือไม่?

ไม่สงบ หลังตั๋งโต๊ะตาย ลิฉุยกับกุยกียกทัพบุกเตียงฮัน อ้องอุ้นถูกฆ่า ลิโป้หนี เมืองหลวงจลาจลหนักกว่าเดิม แผนของอ้องอุ้นสำเร็จในการฆ่าคน แต่ล้มเหลวในการกู้บ้านเมือง

สรุป

ในพงศาวดาร มีเพียงสาวใช้ไร้ชื่อคนหนึ่งในจวนตั๋งโต๊ะ ที่ลิโป้แอบมีความสัมพันธ์ด้วย ไม่มีชื่อ ไม่มีบทพูด ไม่มีแผน ชื่อ "เตียวเสี้ยน" เป็นชื่อเครื่องประดับหมวกขุนนาง นักเล่านิทานสมัยหยวนให้เธอเป็นเมียเก่าของลิโป้ งิ้วหยวนให้เธอรู้แผน และหลัวก้วนจงให้เธอเป็นวีรสตรีผู้กู้ชาติ

เตียวเสี้ยนจึงเป็นยอดหญิงงามที่สวยที่สุดในจินตนาการของคนจีน และเป็นคนเดียวในสี่ยอดหญิงงามที่ไม่เคยมีลมหายใจจริง ส่วนสาวใช้ที่อาจเป็นต้นแบบของเธอ ถูกลืมไปพร้อมกับชื่อที่ไม่มีใครบันทึก

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·魏书·吕布传》 ตั๋งโต๊ะขว้างทวน ลิโป้กับสาวใช้ และอ้องอุ้นชวนลิโป้ฆ่าตั๋งโต๊ะ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《后汉书·吕布传》 บันทึกเรื่องเดียวกันว่าลิโป้ "私与傅婢情通" — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《后汉书·舆服志》 หมวกที่ประดับลายจักจั่นและหางมาร์เทน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·关羽传》 และอรรถาธิบายของเผยซงจือที่อ้าง《蜀记》เรื่องภรรยาของฉินอี๋ลู่ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·明帝纪》 อรรถาธิบายที่อ้าง《献帝传》ว่าภรรยาของฉินอี๋ลู่คือนางตู้ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·武文世王公传》 นางตู้เป็นมารดาของเฉาหลิน — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国演义》ตอนที่ 8 กลห่วงโซ่และศาลาเฟิ่งอี๋ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国演义》ตอนที่ 9 ลิโป้ฆ่าตั๋งโต๊ะ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国演义》ตอนที่ 20 โจโฉให้นำภรรยาและลูกสาวของลิโป้กลับฮูโต๋ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《全相三国志平话》 สมัยหยวน ตอนเตียวเสี้ยนแซ่เหรินภรรยาของลิโป้ — วิกิซอร์ซ
• งิ้วหยวน《锦云堂暗定连环计》 เตียวเสี้ยนชื่อเดิมหงชาง ลูกสาวเหรินอ๋าง — วิกิซอร์ซ
• 梁章钜《浪迹续谈》卷六 คำอ้าง《开元占经》และ《汉书通志》เรื่อง "刁蝉" — วิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๗ เรื่องนางเตียวเสียน — วิกิซอร์ซภาษาไทย
• งิ้วหยวน《关大王月下斩貂蝉》
• 王庆芳《〈连环计〉杂剧与〈连环记〉传奇中貂蝉形象之比较》 (2006) งานศึกษาเปรียบเทียบเตียวเสี้ยนในงิ้วหยวนกับละครฉวนฉีสมัยหมิง
• 王丽娟《貂蝉"连环计"故事的文化解读》 (2006)
• 冯子礼《漫说三国：貂蝉一个假作真时真亦假的美女》