ฮัวโต๋ไม่ได้ตายเพราะเสนอผ่าหัวโจโฉ! พงศาวดารสามก๊กบันทึกว่าโกหกลาป่วยจนถูกจับ

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄炳明 - หวงปิ่งหมิง): ผมกับสามก๊ก

ผม MingPaPa ชื่อจีน หวงปิ่งหมิง - 黄炳明 ชื่อไทย ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ คนไทยเชื้อสายจีนที่รักและผูกพันกับเรื่องราวของจีนมาตั้งแต่เด็กครับ

ตอนเล็ก ๆ ผมได้ยินพ่อกับผู้ใหญ่ในบ้านคุยกันว่า "ใครอ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้" ทั้งที่พ่อผมเองก็อ่านมาหลายจบ พี่ชายผมก็อ่านหลายจบ ส่วนผม ก่อนอายุ 18 ปี อ่านเฉพาะสองฉบับ คือสามก๊กฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) กับสามก๊กฉบับวณิพกของยาขอบ รวมกันไปแล้ว 10 รอบ ยังไม่นับหนังสือวิเคราะห์กลยุทธ์และหนังสืออรรถาธิบายสามก๊กอีกหลายสิบเล่ม ยิ่งอ่านก็ยิ่งรัก และยิ่งเข้าใจว่าทำไมผู้ใหญ่ถึงพูดอย่างนั้น

อ่านสามก๊กครบสามจบ คบไม่ได้ เพราะอะไร

ถ้ามองให้ลึก คำนี้ไม่ได้อยู่ที่จำนวนรอบที่อ่าน แต่อยู่ที่ "สันดานเดิมของคนอ่าน" ซึ่งเป็นตัวตั้งต้นครับ สามก๊กคือภาพสะท้อนมนุษย์จริง ๆ ไม่มีใครขาวสะอาดหรือสมบูรณ์แบบ มีทั้งคนดีแต่ซื่อจนโง่ คนเจ้าเล่ห์ที่เลวแต่รวย และคนเก่งที่หยิ่งยโส ในโลกความจริงคนเห็นแก่ตัวก็มีมากกว่าคนดีอยู่แล้ว คนอ่านมีจริตแบบไหน ลึก ๆ ชอบตัวละครแบบใด ก็จะหยิบแง่มุมนั้นมาใช้กับตัวเอง คำว่า "คบไม่ได้" จึงแยกได้เป็นสองมุม

• คบไม่ได้เพราะเลียนแบบความร้าย คนที่มีเชื้อความเห็นแก่ตัวหรือชอบเอาเปรียบคนอยู่แล้ว พออ่านจนเจนจัด ก็ซึมซับความปลิ้นปล้อน กลอุบายสกปรก และการมองคนอื่นเป็นเบี้ยมาใช้ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้ "คบไม่ได้" ในความหมายตรงตัว เพราะพร้อมหักหลังและทำลายมิตรภาพเพื่อประโยชน์ของตัวเอง
• คบไม่ได้เพราะ "คบยาก" เกินไป คนกลุ่มนี้อ่านเพื่อเข้าใจจิตวิทยามนุษย์ วิธีเอาตัวรอด และเกมอำนาจที่ซ่อนอยู่ จนกลายเป็นคนคมกริบที่รู้เท่าทันคนจนไม่มีใครตบตาได้ คนทั่วไปจึงเข้าไม่ถึงหรือระแวงว่าจะถูกเอาเปรียบ ส่วนคนเก่งด้วยกันก็อยู่ด้วยลำบาก เพราะต่างฝ่ายต่างรู้ทันกัน ต้องตั้งการ์ดระวังตัวอยู่ตลอดเวลา

ถอดหน้ากากสามก๊ก ฉบับ MingPaPa (黄炳明 - หวงปิ่งหมิง) คือการอ่านสามก๊กอีกรอบด้วยสายตาของคนที่โตมากับนิยาย ผมหยิบฉากที่คนไทยจำได้ขึ้นใจมาวางเทียบกับพงศาวดาร《三国志》 (ซานกั๋วจื้อ — จดหมายเหตุสามก๊ก) ทีละประโยค ว่าตรงไหนเป็นประวัติศาสตร์ ตรงไหนเป็นฝีมือนักเล่านิทานและนักประพันธ์รุ่นหลัง ทุกบทยกต้นฉบับภาษาจีนพร้อมคำแปล และบอกว่าข้อความนั้นอยู่ในบทไหน ผู้อ่านจะได้ตรวจเองได้ครับ

ชื่อบุคคลและสถานที่ในบทความนี้

ชื่อในสามก๊กฉบับไทยตามฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน ซึ่งต่างจากชื่อที่ใช้กันในระดับสากล บทความนี้จึงกำกับชื่อเฉพาะด้วยอักษรจีนตัวย่อและคำอ่านแบบจีนกลางเมื่อปรากฏครั้งแรก เช่น ฮัวโต๋ (华佗 ฮว่าถัว) ส่วนเลข "ตอนที่" ของนิยายในบทความนี้เป็นเลขตอน (回) ของนิยายฉบับภาษาจีน ซึ่งฉบับเจ้าพระยาพระคลังแบ่งตอนไม่ตรงกัน ฉากในบทความนี้อยู่ในตอนที่ ๖๒ ของฉบับไทย ส่วนฉากรักษาแขนกวนอูอยู่ในตอนที่ ๕๙

อักษรจีน (ตัวย่อ)	พินอิน	อ่านแบบจีนกลาง	ชื่อในสามก๊กฉบับไทย / หมายเหตุ
华佗	Huà Tuó	ฮว่าถัว	ฮัวโต๋ (ชื่อรอง 元化 หยวนฮว่า)
曹操	Cáo Cāo	เฉาเชา	โจโฉ
曹冲	Cáo Chōng	เฉาชง	ไม่ปรากฏในฉบับไทย (บุตรของโจโฉ ชื่อรอง 仓舒 ชางซู)
荀彧	Xún Yù	ซฺวินอวี้	ซุนฮก
华歆	Huà Xīn	ฮว่าซิน	ฮัวหิม
贾诩	Jiǎ Xǔ	เจี่ยสวี่	กาเซี่ยง
关羽	Guān Yǔ	กวนอวี่	กวนอู
周泰	Zhōu Tài	โจวไท่	จิวท่าย
陈登	Chén Dēng	เฉินเติง	ตันเต๋ง
吉平	Jí Píng	จี๋ผิง	เกียดเป๋ง
吴押狱	Wú yāyù	อู๋ยาอวี้	หงออาย (ผู้คุมในนิยาย)
谯	Qiáo	เฉียว	เจากุ๋น (谯郡) บ้านเกิดของทั้งฮัวโต๋และโจโฉ
许	Xǔ	สวี่	เมืองฮูโต๋ (许都)
樊城	Fánchéng	ฝานเฉิง	เมืองอ้วนเสีย (เมืองที่กวนอูล้อมใน ค.ศ. 219)
麻沸散	máfèisǎn	หมาเฟ่ยส่าน	ยาสลบของฮัวโต๋ในพงศาวดาร
青囊书	Qīngnáng shū	ชิงหนางซู	ตำราของฮัวโต๋ในนิยาย

1. ฉากผ่าศีรษะด้วยขวานที่คนไทยจำได้

ตอนที่ 78 (第七十八回) ของนิยายฉบับจีน ชื่อตอนว่า 「治风疾神医身死　传遗命奸雄数终」 คือ "รักษาโรคลมหมอเทวดาตาย สั่งเสียวาระสุดท้ายของคนเจ้าเล่ห์" หลังโจโฉฟันต้นสาลี่ศักดิ์สิทธิ์แล้วปวดหัวไม่หาย ฮัวหิม (华歆 ฮว่าซิน) ก็เสนอชื่อฮัวโต๋ ฮัวโต๋มาจับชีพจรแล้วบอกว่า

「大王头脑疼痛，因患风而起。病根在脑袋中，风涎不能出。枉服汤药，不可治疗。某有一法：先饮麻肺汤，然后用利斧砍开脑袋，取出风涎，方可除根。」

"ท่านปวดศีรษะเพราะต้องลม ต้นเหตุอยู่ในศีรษะ เสมหะลมออกมาไม่ได้ กินยาไปก็เปล่าประโยชน์ รักษาไม่หาย ข้าพเจ้ามีวิธีหนึ่ง ให้ดื่มยามาเฟ่ยก่อน แล้วใช้ขวานคมผ่าศีรษะ เอาเสมหะลมออก จึงจะหายขาด"

โจโฉโกรธ ตวาดว่า 「汝要杀孤耶！」 "เจ้าจะฆ่าข้าหรือ" ฮัวโต๋ยกเรื่องที่เคยขูดกระดูกรักษาพิษให้กวนอูมาเทียบ โจโฉตอบว่า

「臂痛可刮，脑袋安可砍开？汝必与关公情熟，乘此机会，欲报仇耳！」

"แขนเจ็บขูดได้ ศีรษะจะผ่าได้อย่างไร เจ้าต้องสนิทกับกวนอู จะฉวยโอกาสนี้มาแก้แค้นแน่"

กาเซี่ยง (贾诩 เจี่ยสวี่) ทัดทานว่าหมอเช่นนี้หาไม่ได้อีกแล้ว โจโฉไม่ฟัง ว่า 「此人欲乘机害我，正与吉平无异！」 "คนนี้คิดฉวยโอกาสทำร้ายข้า ไม่ต่างจากเกียดเป๋ง" (หมอที่เคยลอบวางยาโจโฉในตอนต้นเรื่อง) แล้วสั่งขังคุกและเฆี่ยนถาม

ฉบับไทยของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เล่าฉากนี้ครบในตอนที่ ๖๒ ฮัวโต๋บอกว่าจะให้กินยาให้มึนเมา "จึงจะผ่าสีสะด้วยขวานอันคม แล้วจึงจะชำระโรคในสีสะให้หมด" แล้ว "โจโฉได้ยินดังนั้นก็โกรธนัก จึงว่าเองจะแกล้งฆ่าเราหรือจึงว่ากล่าวทั้งนี้" เมื่อฮัวโต๋ยกเรื่องกวนอู โจโฉก็ว่า "อันเจ็บที่แขนนั้นจะผ่าก็ควร เจ็บที่สีสะนี้จะควรผ่าแล้วหรือ อ้ายคนนี้คบคิดกับพวกกวนอู ทำกลมารยาแกล้งจะมาฆ่าเราให้ตาย" ฉากจบที่ "อยู่มาช้านานฮัวโต๋ก็ตายในคุกนั้น"

ฉากนี้ฝังใจคนอ่านสองเรื่อง เรื่องแรกคือหมอเทวดาที่ล้ำหน้ายุคถึงขั้นจะผ่าสมอง เรื่องที่สองคือโจโฉที่ระแวงจนฆ่าคนที่มาช่วยตัวเอง ทั้งสองเรื่องไม่ได้มาจากพงศาวดาร

2. ฮัวโต๋ในพงศาวดาร: หมอที่โจโฉเก็บไว้ข้างตัว

ฮัวโต๋มีชีวประวัติของตัวเองอยู่ใน《三国志》เล่มที่ 29 หมวด "ผู้มีวิชาเฉพาะทาง" (《华佗传》) ตันซิ่ว (陈寿 เฉินโซ่ว) เปิดเรื่องว่า 「华佗字元化，沛国谯人也」 "ฮัวโต๋ ชื่อรองหยวนฮว่า เป็นคนเมืองเฉียวแคว้นเพ่ย" ซึ่งเป็นบ้านเกิดเดียวกับโจโฉ ส่วนฉบับไทยตอนที่ ๕๙ ก็เรียกเขาว่า "ฮัวโต๋หมอเอกชาวเมืองเจากุ๋น"

ชีวประวัตินี้ยืนยันว่าฮัวโต๋ผ่าตัดเป็นจริง และใช้ยาสลบจริง

「若病结积在内，针药所不能及，当须刳割者，便饮其麻沸散，须臾便如醉死无所知，因破取。」

"ถ้าโรคจับตัวเป็นก้อนอยู่ข้างใน เข็มและยาไปไม่ถึง ต้องผ่าตัด ก็ให้ดื่มยาหมาเฟ่ยส่าน ครู่เดียวก็เหมือนเมาจนตาย ไม่รู้สึกอะไร แล้วจึงผ่าเอาออก"

ชื่อยาในพงศาวดารคือ 麻沸散 (หมาเฟ่ยส่าน) นิยายเรียกว่า 麻肺汤 แต่ทั้ง《三国志》และ《后汉书·方术列传》ของฟ่านเย่ (范晔) พูดถึงการผ่าท้อง ตัดลำไส้ล้าง แล้วเย็บ ไม่มีที่ไหนพูดถึงการผ่าศีรษะ

ความสัมพันธ์กับโจโฉก็มีจริง และเป็นเรื่องโรคปวดศีรษะจริงเสียด้วย

「太祖闻而召佗，佗常在左右。太祖苦头风，每发，心乱目眩，佗针鬲，随手而差。」

"ไท่จู่ (โจโฉ) ได้ยินชื่อจึงเรียกตัวมา ฮัวโต๋อยู่ข้างกายเสมอ ไท่จู่ทรมานด้วยโรคลมในศีรษะ ทุกครั้งที่กำเริบจะใจปั่นป่วนตาลาย ฮัวโต๋ฝังเข็มที่กะบังลม อาการก็ทุเลาทันที"

ต่อมาเมื่อโจโฉป่วยหนักขึ้น ฮัวโต๋ก็พูดตรง ๆ ว่ารักษาให้หายได้ยาก 「此近难济，恒事攻治，可延岁月。」 "โรคนี้รักษาให้หายยาก ต้องรักษาต่อเนื่อง จึงจะยืดเวลาได้เป็นปี ๆ" ในพงศาวดาร ฮัวโต๋ไม่เคยเสนอวิธีหายขาดด้วยขวาน เขาบอกด้วยซ้ำว่าโรคนี้ทำได้แค่รักษาประคองไปเรื่อย ๆ

3. เหตุที่ฮัวโต๋ถูกจับจริง: ภรรยาป่วยที่ไม่ได้ป่วย

ส่วนที่นิยายไม่ได้เล่า คือเหตุการณ์ที่พาฮัวโต๋ไปตายจริง《华佗传》บันทึกต่อจากคำพูดเรื่องรักษาให้หายได้ยากว่า

「佗久远家思归，因曰：『当得家书，方欲暂还耳。』到家，辞以妻病，数乞期不反。」

"ฮัวโต๋จากบ้านมานานจึงคิดถึงบ้าน บอกว่า 'ได้จดหมายจากที่บ้าน ขอกลับไปชั่วคราว' เมื่อถึงบ้านแล้ว ก็อ้างว่าภรรยาป่วย ขอเลื่อนกำหนดหลายครั้ง ไม่ยอมกลับมา"

โจโฉเขียนจดหมายเรียกหลายฉบับ แล้วสั่งให้ทางการท้องถิ่นส่งตัวมา แต่ 「佗恃能厌食事，犹不上道」 "ฮัวโต๋ถือว่าตัวเองมีฝีมือ เบื่อการกินเบี้ยหวัดรับใช้ ก็ยังไม่ยอมออกเดินทาง" โจโฉจึงส่งคนไปตรวจ และสั่งไว้อย่างมีเหตุผลกว่าที่นิยายวาดภาพไว้มาก

「若妻信病，赐小豆四十斛，宽假限日；若其虚诈，便收送之。」

"ถ้าภรรยาป่วยจริง ให้มอบถั่วสี่สิบหู ขยายวันลาให้ ถ้าโกหก ให้จับตัวส่งมา"

ผลคือโกหก 《后汉书》บันทึกตรง ๆ ว่า 「知妻诈疾」 "รู้ว่าภรรยาแกล้งป่วย" ส่วน《三国志》บันทึกว่า 「于是传付许狱，考验首服。」 "จึงส่งตัวเข้าคุกเมืองฮูโต๋ สอบสวนจนรับสารภาพ" ในบันทึกเรื่องคนไข้ชื่อหลี่เฉิง (李成) ท้ายชีวประวัติยังมีรายละเอียดว่า หลี่เฉิงแบ่งยาของตัวเองให้ญาติไป แล้วเดินทางไปเมืองเฉียวเพื่อขอยาจากฮัวโต๋ใหม่ แต่ 「适值佗见收」 "ไปถึงตรงกับที่ฮัวโต๋ถูกจับพอดี" แปลว่าฮัวโต๋ถูกจับที่บ้านเกิด ไม่ใช่ในวังของโจโฉ

4. ทำไมฮัวโต๋ไม่ยอมกลับ และทำไมโจโฉไม่ยอมไว้ชีวิต

ตันซิ่วให้คำอธิบายฝั่งฮัวโต๋ไว้ประโยคเดียว 「然本作士人，以医见业，意常自悔」 "แต่เดิมเขาเป็นคนในชนชั้นบัณฑิต กลับต้องมีอาชีพเป็นหมอ จึงเสียใจอยู่เสมอ" ประโยคนี้บอกว่าในสายตาคนชั้นบัณฑิตยุคนั้น การหาเลี้ยงชีพด้วยการเป็นหมอไม่ใช่เรื่องน่าภูมิใจ ชีวประวัติเล่าตั้งแต่ต้นว่าฮัวโต๋เคยได้รับการเสนอชื่อเป็นเซี่ยวเหลียน (孝廉) และได้รับเชิญเข้ารับราชการ แต่ไม่ไป การถูกเรียกมาเป็นหมอประจำตัวโจโฉจึงไม่ใช่เกียรติในสายตาเขา《后汉书》พูดแรงกว่านั้นว่า 「为人性恶，难得意，且耻以医见业」 "นิสัยไม่ดี เอาใจยาก และอายที่มีอาชีพเป็นหมอ"

เมื่อฮัวโต๋ถูกจับ ซุนฮก (荀彧 ซฺวินอวี้) ที่ปรึกษาคนสำคัญของโจโฉเข้ามาขอชีวิตไว้

「佗术实工，人命所县，宜含宥之。」

"ฝีมือของฮัวโต๋ดีจริง ชีวิตคนแขวนอยู่กับเขา ควรยกโทษให้"

โจโฉตอบว่า 「不忧，天下当无此鼠辈耶？」 "ไม่ต้องห่วง ใต้หล้านี้จะไม่มีหนูอย่างมันอีกหรือ" แล้ว 「遂考竟佗」 "สอบสวนจนฮัวโต๋ตาย"

ที่น่าสนใจคือเหตุผลของโจโฉที่จดไว้หลังจากนั้น เมื่อปวดศีรษะไม่หาย โจโฉพูดว่า

「佗能愈此。小人养吾病，欲以自重，然吾不杀此子，亦终当不为我断此根原耳。」

"ฮัวโต๋รักษาโรคนี้ได้ เจ้าคนต่ำช้าเลี้ยงโรคของข้าไว้ เพื่อให้ตัวเองมีค่า ถึงข้าไม่ฆ่ามัน มันก็จะไม่ตัดรากโรคนี้ให้ข้าอยู่ดี"

ในใจของโจโฉ ฮัวโต๋ไม่ได้คิดจะฆ่าเขาอย่างที่นิยายเล่า แต่ตรงกันข้าม เขาเชื่อว่าฮัวโต๋ "จงใจไม่รักษาให้หาย" เพื่อจะได้มีความสำคัญ ความระแวงเรื่องลอบฆ่าและเรื่องพวกกวนอูเป็นของนิยายทั้งหมด

5. ฮัวโต๋ตายก่อนโจโฉราว 12 ปี

《华佗传》ไม่ได้ระบุปีที่ฮัวโต๋ตาย แต่มีหลักฐานเวลาที่ชัดพอ ท้ายเรื่องการประหาร ตันซิ่วบันทึกว่า

「及后爱子仓舒病困，太祖叹曰：『吾悔杀华佗，令此儿强死也。』」

"ต่อมาเมื่อชางซูบุตรรักป่วยหนัก ไท่จู่ถอนใจว่า 'ข้าเสียใจที่ฆ่าฮัวโต๋ ทำให้ลูกคนนี้ต้องตายก่อนวัย'"

ชางซู (仓舒) คือชื่อรองของเฉาชง (曹冲) เด็กอัจฉริยะที่คนจีนรู้จักจากเรื่องชั่งน้ำหนักช้างด้วยเรือ ชีวประวัติของเขาใน《三国志》เล่มที่ 20บันทึกว่า 「年十三，建安十三年疾病，太祖亲为请命」 "อายุสิบสาม ป่วยในปีเจี้ยนอันที่ 13 ไท่จู่ถึงกับไปบวงสรวงขอชีวิตให้ด้วยตัวเอง" ปีเจี้ยนอันที่ 13 คือ ค.ศ. 208 ฮัวโต๋จึงต้องตายก่อนหรือในปีนั้น วิกิพีเดียภาษาจีนระบุปีตายของฮัวโต๋ไว้ที่ ค.ศ. 208

ส่วนโจโฉตายในต้น ค.ศ. 220 ระยะห่างจึงราว 12 ปี ในนิยาย ฮัวโต๋ถูกเลื่อนมาตายในช่วงเดือนสุดท้ายของชีวิตโจโฉ เพื่อให้อยู่ในฉากเดียวกับตำนานต้นสาลี่ที่ทำให้โจโฉปวดหัว คำพูดเรื่อง "เสียใจที่ฆ่าฮัวโต๋" ก็ไม่มีในนิยาย ซึ่งอาจเป็นเพราะถ้าโจโฉเสียใจ ภาพคนระแวงที่นิยายวาดไว้ก็จะไม่ชัด

6. ขูดกระดูกให้กวนอู: หมอในพงศาวดารไม่มีชื่อ

เหตุผลที่ฮัวโต๋ในนิยายใช้ทวงความไว้ใจจากโจโฉ คือเคยขูดกระดูกรักษาพิษให้กวนอู ฉากนี้อยู่ในตอนที่ 75 ของนิยายฉบับจีน และตอนที่ ๕๙ ของฉบับไทย ซึ่งเล่าว่าระหว่างกวนอูล้อมเมืองอ้วนเสีย (樊城 ฝานเฉิง) "ฮัวโต๋หมอเอกชาวเมืองเจากุ๋นมาถึงค่าย" แล้วผ่าแขนกวนอูขูดพิษออกขณะกวนอูเล่นหมากรุก

การผ่าแขนกวนอูมีอยู่ในพงศาวดารจริง ชีวประวัติกวนอู《关羽传》 บันทึกว่ากวนอูเคยถูกลูกธนูทะลุแขนซ้าย แผลหายแล้วแต่ปวดกระดูกทุกครั้งที่ฝนตก

「医曰：『矢镞有毒，毒入于骨，当破臂作创，刮骨去毒，然后此患乃除耳。』」

"หมอว่า 'หัวลูกธนูมีพิษ พิษเข้าถึงกระดูก ต้องผ่าแขนเปิดแผล ขูดกระดูกเอาพิษออก โรคนี้จึงจะหาย'"

พงศาวดารเรียกผู้รักษาแค่ว่า 「医」 "หมอ" ไม่มีชื่อ และไม่ได้บอกปี ส่วนนิยายวางฉากนี้ไว้ในศึกเมืองอ้วนเสีย ค.ศ. 219 ซึ่งตามหลักฐานในหมวดก่อน ฮัวโต๋ตายไปนานแล้ว นิยายฉบับจีนตอนที่ 78 ยังให้ฮัวโต๋พูดว่ากวนอูถูกยิง 「伤其右臂」 "ที่แขนขวา" ขณะที่《关羽传》บันทึกว่า 「贯其左臂」 "ทะลุแขนซ้าย"

เมื่อพงศาวดารไม่ได้บอกชื่อหมอ นิยายก็ใส่ชื่อหมอที่ดังที่สุดของยุคลงไปในแผลที่ดังที่สุดของยุค ฉากขูดกระดูกจึงกลายเป็นฉากของฮัวโต๋ และกลายเป็นสะพานให้นิยายโยงการตายของฮัวโต๋เข้ากับความแค้นเรื่องกวนอูในตอนที่ 78

7. ตำราที่ถูกเผา: ใครเผา

ทั้งนิยายและพงศาวดารเล่าว่าวิชาของฮัวโต๋สูญไปพร้อมตำราที่ถูกเผา แต่ผู้เผาไม่ใช่คนเดียวกัน

《华佗传》บันทึกว่า 「佗临死，出一卷书与狱吏，曰：『此可以活人。』吏畏法不受，佗亦不强，索火烧之。」 "ก่อนตาย ฮัวโต๋ยื่นตำราเล่มหนึ่งให้ผู้คุม บอกว่า 'เล่มนี้ช่วยชีวิตคนได้' ผู้คุมกลัวกฎหมาย ไม่กล้ารับ ฮัวโต๋ก็ไม่บังคับ ขอไฟมาเผาเสียเอง"

นิยายเปลี่ยนเรื่องนี้ให้เป็นนิทานสั่งสอน ผู้คุมแซ่อู๋ (ฉบับไทยเรียกว่าหงออาย) เลี้ยงดูฮัวโต๋อย่างดี ฮัวโต๋จึงยกตำราที่นิยายตั้งชื่อว่า《青囊书》ให้ แต่ภรรยาผู้คุมเอาไปเผาเพราะ 「纵然学得与华佗一般神妙，只落得死于牢中，要他何用？」 "ต่อให้เรียนจนเก่งเท่าฮัวโต๋ ก็ได้แค่ตายในคุก จะเอาไว้ทำไม" นิยายปิดว่า 「所传者止阉鸡猪等小法」 "ที่เหลือตกทอดมามีแค่วิชาเล็ก ๆ อย่างการตอนไก่ตอนหมู" ฉบับไทยเล่าตามนั้นว่า "ตำราทั้งนั้นไหม้ไฟสิ้น ที่ได้ไว้นั้นเปนแต่ตำราตอนหมูตอนเป็ดตอนไก่"

ในพงศาวดาร ผู้คุมไม่กล้ารับตำราเพราะกลัวกฎหมาย และคนที่จุดไฟคือฮัวโต๋เอง นิยายย้ายความผิดไปให้ภรรยาผู้คุม แต่ข้อความสำคัญยังอยู่ วิชาของหมอที่ดีที่สุดในยุคนั้นหายไปเพราะความกลัว ทั้งความกลัวกฎหมายในพงศาวดาร และความกลัวชะตากรรมแบบฮัวโต๋ในนิยาย

ฮัวโต๋ไม่ใช่คนเดียวที่โจโฉฆ่าแล้วนิยายเปลี่ยนเหตุผลให้ดูง่ายขึ้น เรื่องของเอียวสิ้วกับซี่โครงไก่ก็เป็นแบบเดียวกัน

คำถามที่พบบ่อย

ฮัวโต๋ถูกโจโฉฆ่าเพราะเสนอผ่าหัวจริงไหม?

ไม่จริง เรื่องผ่าศีรษะด้วยขวานมีอยู่ในนิยายสามก๊กตอนที่ 78 เท่านั้น《三国志·华佗传》บันทึกว่าฮัวโต๋ขอกลับบ้านแล้วอ้างว่าภรรยาป่วยจนเลยกำหนดหลายครั้ง โจโฉส่งคนไปตรวจพบว่าโกหก จึงจับเข้าคุกเมืองฮูโต๋และประหาร

ฮัวโต๋ตายเมื่อไร?

พงศาวดารไม่ได้ระบุปีตรง ๆ แต่โจโฉพูดว่าเสียใจที่ฆ่าฮัวโต๋ตอนเฉาชงบุตรรักป่วยหนัก เฉาชงป่วยและตายในปีเจี้ยนอันที่ 13 (ค.ศ. 208) ฮัวโต๋จึงตายไม่เกินปีนั้น ก่อนโจโฉตายราว 12 ปี

ฮัวโต๋ผ่าตัดเป็นจริงหรือ?

《三国志》และ《后汉书》บันทึกว่าฮัวโต๋ใช้ยาหมาเฟ่ยส่าน (麻沸散) ให้คนไข้หลับเหมือนเมา แล้วผ่าท้องเอาก้อนโรคออก ตัดลำไส้ล้างแล้วเย็บ แต่ไม่มีบันทึกเรื่องผ่าศีรษะ และกับโรคปวดศีรษะของโจโฉ ฮัวโต๋ใช้การฝังเข็มรักษา

ฮัวโต๋เป็นคนขูดกระดูกรักษาแขนกวนอูจริงไหม?

《关羽传》บันทึกเรื่องการผ่าแขนขูดกระดูกเอาพิษออกจริง แต่เรียกผู้รักษาแค่ว่า "หมอ" ไม่มีชื่อ และไม่ระบุปี นิยายวางฉากนี้ไว้ในศึกเมืองอ้วนเสีย ค.ศ. 219 ซึ่งฮัวโต๋ตายไปแล้วราวสิบปี

ตำราของฮัวโต๋ถูกใครเผา?

ในพงศาวดาร ฮัวโต๋ยื่นตำราให้ผู้คุม ผู้คุมกลัวกฎหมายไม่กล้ารับ ฮัวโต๋จึงขอไฟมาเผาเอง ส่วนในนิยาย ภรรยาของผู้คุมเป็นคนเผา จนเหลือแค่วิชาตอนไก่ตอนหมู

สรุป

ฮัวโต๋ในพงศาวดารไม่ได้ตายเพราะเสนอผ่าศีรษะโจโฉ และโจโฉก็ไม่ได้กลัวว่าจะถูกลอบฆ่า เขาเป็นหมอที่โจโฉเก็บไว้ข้างตัวเพื่อรักษาโรคปวดศีรษะด้วยเข็ม แต่เป็นคนชนชั้นบัณฑิตที่อายอาชีพหมอ เมื่อกลับบ้านแล้วอ้างว่าภรรยาป่วยจนเลยกำหนดหลายครั้ง โจโฉส่งคนไปตรวจพบว่าโกหก จึงจับส่งคุกเมืองฮูโต๋และประหาร แม้ซุนฮกจะขอชีวิตไว้ เหตุการณ์นี้เกิดไม่เกิน ค.ศ. 208 ก่อนโจโฉตายราว 12 ปี นิยายย้ายการตายของฮัวโต๋มาไว้ในปีสุดท้ายของโจโฉ ผูกเข้ากับต้นสาลี่และความแค้นเรื่องกวนอู แล้วเติมฉากขวานผ่าศีรษะที่ทำให้คนจำฮัวโต๋ได้มาจนทุกวันนี้

แหล่งข้อมูล

• 《三国志·魏书·方技传》 ชีวประวัติฮัวโต๋ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《后汉书·方术列传》 ชีวประวัติฮัวโต๋ฉบับฟ่านเย่ — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·魏书·武文世王公传》 ชีวประวัติเฉาชง ปีที่ป่วยและตาย — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• 《三国志·蜀书·关羽传》 บันทึกการขูดกระดูกรักษาแขนกวนอู — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 78 治风疾神医身死 传遗命奸雄数终 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• นิยาย《三国演义》ตอนที่ 75 关云长刮骨疗毒 — ต้นฉบับภาษาจีนบนวิกิซอร์ซ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๖๒ — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตอนที่ ๕๙ — ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ
• 华佗 ฮัวโต๋ — วิกิพีเดียภาษาจีน