เทพเจ้าสายฟ้า 地祇太保康元帅 (ตี้ฉีไท่เป่า คังหยวนซ่วย)

ในบทสวด《雷霆总诰》มีวรรคหนึ่งที่เรียงแซ่ของจอมพลสี่องค์ไว้ด้วยกันว่า "เวิน คัง เยว่ เมิ่ง" องค์ที่สองในวรรคนั้นคือ 地祇太保康元帅 (แต้จิ๋ว ตี่จี๋ไท่ป้อ คังง้วนโซ่ย / จีนกลาง ตี้ฉีไท่เป่า คังหยวนซ่วย — จอมพลแซ่คังผู้เป็นองครักษ์ฝ่ายเทพแผ่นดิน) ชื่อตัวในคัมภีร์ว่า 康应 (แต้จิ๋ว คังเอ่ง / จีนกลาง คังอิ้ง) ที่ทำเนียบของชุดนี้เรียกว่าแม่ทัพคัง พระองค์เป็นตัวอย่างที่ดีมากของเทพที่ชื่อเดียวกันแต่มีหลายตัวตนซ้อนกันอยู่ ผมจึงจะค่อย ๆ แยกให้เห็นทีละสาย ว่าสายไหนมาจากคัมภีร์พิธี สายไหนมาจากตำราประวัติเทพ และสายไหนมาจากนิยายครับ

ข้อมูลสำคัญของจอมพลคัง

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	地祇太保康元帅 (Dìqí Tàibǎo Kāng Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	ตี้ฉี ไท่เป่า คังหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ตี่จี๋ ไท่ป้อ คังง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว di7 zi2 tai3 bo2 kang1 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่ออื่น	ชื่อตัว 康应 · 灵佑灭殟忠烈元帅 และ 急报无佞康元帅 (道法会元) · 广灵昭惠使康元帅 (东岳大生宝忏) · 仁圣元帅 (搜神大全) · 仁圣康元帅 ชื่อ 康席 (北游记) · 皇门太保押瘟上将康元帅 (三天秘法) · ชาวบ้านเรียก 康王 康公 และ 康泰山
สังกัด	ไท่เป่าแห่งตงเยว่และขุนพลฝ่ายเทพแผ่นดิน (地祇) ส่วนในไต้หวันนับเป็นบริวารของเสวียนเทียนซ่างตี้
ตำแหน่ง/หน้าที่	ดับโรคระบาด รักษาโรค ตัดสิ่งร้าย ช่วยคลอด และรับงานแจ้งข่าวด่วนของฝ่ายแผ่นดิน ตำรา 搜神大全 ให้ดูแลเทพที่ดินทั้งสี่ทิศ (四方都社令)
ของถือ/พาหนะ	ขวานทองในมือซ้าย ค้อนหัวแตงในมือขวา และตราหยก ตาม 搜神大全 · บทสรรเสริญสมัยใหม่ว่าถือกระบองเหลี่ยมทอง (金锏) · ทำเนียบในไต้หวันว่าขี่ม้า
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	คัมภีร์พิธีไม่ได้บรรยายไว้ บทสรรเสริญสมัยใหม่บรรยายว่าหน้าแดง ปากแดง และเคราห้าสาย
วันสมโภช	ยังไม่พบวันที่ยืนยันได้ในคัมภีร์ชั้นต้น มีงาน 康王宝诞 ที่ตงก่วนและงาน 康公诞 ที่มาเก๊า แต่แหล่งที่ตรวจไม่ระบุวัน
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 38, 41, 155, 257, 258, 266, 267 · 雷霆总诰 (วรรค 温康岳孟显威灵) · 东岳大生宝忏 · 地祇上将温太保传 · 搜神大全 บรรพ 5 · 北游记 · 三天秘法 บรรพ 7

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 地祇太保康元帅 ทีละคำ

พระนามนี้ประกอบด้วยสองฐานะที่คัมภีร์ยืนยันไว้แยกกัน คือฐานะขุนพลฝ่ายเทพแผ่นดิน กับฐานะองครักษ์ของตงเยว่ ผมอธิบายทีละคำ

地祇 (ตี้ฉี) แปลว่าเทพแห่งแผ่นดิน เป็นคำคู่กับเทพแห่งฟ้า ในคัมภีร์พิธีสมัยซ่ง–หยวน คำนี้กลายเป็นชื่อหมวดวิชาและหมวดขุนพล ที่สำคัญคือคัมภีร์《道法会元》บรรพ 38 เรียกท่านตรง ๆ ว่า 「地祇急报无佞灵佑灭殟忠烈康元帅」 แปลว่า "จอมพลคังแห่งฝ่ายเทพแผ่นดิน ผู้แจ้งข่าวด่วน ไม่ประจบสอพลอ คุ้มครองด้วยฤทธิ์ ดับโรคระบาด ภักดีและกล้าหาญ" คำว่า 地祇 ในพระนามจึงไม่ใช่คำที่คนสมัยหลังแต่งเติม แต่มีมาตั้งแต่ชั้นคัมภีร์

太保 (แต้จิ๋ว ไท่ป้อ / จีนกลาง ไท่เป่า — องครักษ์ใหญ่) หมายถึงฐานะหนึ่งในสิบไท่เป่าผู้ช่วยของตงเยว่ต้าตี้ ชื่อ 康应 ปรากฏในรายนามสิบไท่เป่าของ 道法会元 หลายบรรพ ส่วนคัมภีร์ขอขมา《东岳大生宝忏》เรียกท่านว่า 「广灵昭惠使康元帅」 คือ "จอมพลคังผู้แผ่ความศักดิ์สิทธิ์กว้างไกลและให้พระคุณแจ่มชัด"

康 (คัง) คือแซ่ ชื่อตัวที่พบในคัมภีร์พิธีคือ 应 และในบรรพ 38 ยังเขียนต่อท้ายว่า 保裔 ซึ่งเป็นชื่อของขุนพลในประวัติศาสตร์คนหนึ่ง ผมเล่าเรื่องนี้ในหัวข้อประวัติ ส่วน 元帅 (แต้จิ๋ว ง้วนโซ่ย / จีนกลาง หยวนซ่วย — จอมพล) คือยศแม่ทัพใหญ่

ต้องบอกตามตรงว่า ผมไม่พบรูปวลี "地祇太保康元帅" ครบทั้งวลีในคัมภีร์รุ่นเก่าที่ตรวจ พระนามในชุดนี้น่าจะเป็นการรวมสองฐานะที่คัมภีร์ยืนยันไว้คนละที่เข้าด้วยกันในภายหลัง ซึ่งก็รวมได้อย่างถูกต้องตามหลักฐาน

ไท่เป่าแห่งตงเยว่และขุนพลฝ่ายแผ่นดิน

ในราชสำนักตงเยว่ จอมพลคังอยู่ในสิบไท่เป่าเสมอ บทเรียกใน 道法会元 บรรพ 155 วางท่านไว้ลำดับที่เจ็ด บรรพ 258 วางไว้ลำดับที่หก และคาถาในบรรพ 257 ซึ่งแบ่งงานให้ไท่เป่าแต่ละนายในพิธีสอบสวนผีที่ก่อเหตุ มีวรรคว่า 「康应生擒刘冲缚」 คือ "คังอิ้งจับเป็น หลิวชงมัดไว้" ส่วนชีวประวัติ《地祇上将温太保传》ก็ยืนยันว่าคังอิ้ง 「见在岳府充太保」 คือรับตำแหน่งไท่เป่าอยู่ในราชสำนักตงเยว่ และท่านเทียนซือซวีจิ้งรับเข้าเป็นขุนพลลำดับที่หกในสิบขุนพลฝ่ายแผ่นดิน

ในบทสวด《雷霆总诰》 พระนามของท่านอยู่ในวรรค 「温康岳孟显威灵」 ร่วมกับจอมพลเวิน องค์ที่ 12 จอมพลเยว่ องค์ที่ 14 และจอมพลเมิ่ง องค์ที่ 23 ส่วนในเอกสารรายงานความดีความชอบของสายชิงเวยใน 道法会元 บรรพ 41 ชื่อ 「急报无佞康元帅」 ถูกเอ่ยต่อจากจอมพลเวิน และอยู่ในกลุ่มเดียวกับจอมพลจ้าว องค์ที่ 11 จอมพลกวน องค์ที่ 6 และจอมพลอิน องค์ที่ 7 แสดงว่าในสายพิธีนั้นท่านอยู่ระดับเดียวกับจอมพลใหญ่ทั้งหลาย ใครอยากเห็นภาพรวมว่ากลุ่มเหล่านี้อยู่ตรงไหนในกรมสายฟ้า อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

หน้าที่ด้านโรคระบาดของท่านมีตัวบทรองรับชัด 道法会元 บรรพ 267 แบ่งโรคระบาดเป็นหลายประเภท และระบุว่า 「地瘟属康张二神所掌」 คือ "โรคระบาดฝ่ายแผ่นดิน อยู่ในความดูแลของเทพคังและเทพจาง"

ประวัติและตำนานของจอมพลคัง

ต้องบอกตามตรงว่าภายใต้ชื่อ "จอมพลคัง" มีอย่างน้อยห้าตัวตนที่ถูกเล่าต่างกัน ผมแยกไว้ทีละสาย

สำนวน 搜神大全: ผู้มีเมตตาแห่งริมแม่น้ำเหลือง

ตำรา《三教源流搜神大全》บรรพ 5 บท 康元帅 เปิดว่า 「帅负龙马之精而生于黄河之界」 คือ "ท่านเกิดจากแก่นแห่งม้ามังกร ณ ริมแม่น้ำเหลือง" บิดาชื่อคังฉวี (康衢) มารดาแซ่จิน ตำรายังให้ดวงเกิดเป็นปีในรัชศกที่ไม่มีอยู่ในประวัติศาสตร์ จึงใช้คำนวณวันจริงไม่ได้

ท่านมีเมตตาตั้งแต่เกิด ไม่ทำร้ายสัตว์ในครรภ์ ไม่รังแกเด็กกำพร้าและหญิงม่าย แม้แมลงก็ไม่ฆ่าโดยง่าย ครั้งหนึ่งมีลูกนกที่ถูกเหยี่ยวทำปีกหักตกลงมา ท่านเก็บมาเลี้ยงจนหาย ต่อมานกกระสาคาบหญ้าอายุยืน (长生草) มาตอบแทน ผู้คนทั้งสี่ทิศเรียกท่านว่า 「能仁」 คือผู้มีเมตตา ชื่อเสียงไปถึงสวรรค์ จึงได้รับแต่งตั้งเป็น 「仁圣元帅以掌四方都社令焉」 คือจอมพลเหรินเซิ่ง ผู้ดูแลเทพที่ดินทั้งสี่ทิศ ตำราปิดท้ายว่า 「左执金斧右执瓜锤与玉玺相周旋」 คือมือซ้ายถือขวานทอง มือขวาถือค้อนหัวแตง และมีตราหยกอยู่กับตัว

สำนวนคัมภีร์พิธี: คังอิ้งกับขุนพลคังเป่าอี้

คัมภีร์ 道法会元 บรรพ 38 เรียกท่านในบัญชีขุนพลว่า 「灵佑灭殟忠烈元帅康应保裔」 การเขียนชื่อ 康应 กับ 保裔 ติดกันแสดงว่า ตั้งแต่ชั้นคัมภีร์นี้ เทพคังถูกผูกเข้ากับคังเป่าอี้ (康保裔) แล้ว วิกิพีเดียภาษาจีนสรุปจาก《宋史》บท 忠义传 ว่าคังเป่าอี้เป็นขุนพลซ่งเหนือที่เสียชีวิตในการรบกับชาวคีตัน และได้รับพระนามจากราชสำนักซ่งว่า 「威显善利灵应英烈王」

ภาพนี้ยังสะท้อนอยู่ในคัมภีร์รวมบทเรียกขุนพล《三天秘法》บรรพ 7 ซึ่งเรียกท่านว่า 「东岳青华天雷使者无佞侯皇门太保押瘟上将康元帅」 คือ "ทูตสายฟ้าแห่งตงเยว่ ไท่เป่าแห่งประตูวัง แม่ทัพเอกผู้คุมโรคระบาด" และในบทเร่งเรียกมีวรรคว่า 「汝为孝子作忠臣」 คือ "ท่านเป็นลูกกตัญญูและเป็นขุนนางผู้ภักดี" ซึ่งตรงกับภาพของคังเป่าอี้ผู้ภักดี

สำนวนเทพโรคระบาด: คังเซ่อเหรินและเรื่องที่เมืองกว่อโจว

วิกิพีเดียภาษาจีนอ้าง《宋会要》ว่ามีเทพชื่อ 康舍人 เป็นเทพบริวารของตงเยว่ต้าตี้และเป็นเทพโรคระบาด ได้รับพระนามว่า 「威济善利孚应英烈王」 ในปีชิ่งหยวนที่ 2 (ค.ศ. 1196) และเสนอว่าคนรุ่นหลังอาจรวมคังเซ่อเหรินเข้ากับคังเป่าอี้

ผมพบหลักฐานที่ช่วยยืนยันข้อเสนอนี้ในชีวประวัติ 温太保传 เอง เรื่องเล่าว่าขุนนางชื่อหวังชิงหรูไปพบ 「康王也，勅封威济善利孚惠英烈王」 คือคังอ๋องผู้ได้รับพระนามว่า 威济善利孚惠英烈王 ซึ่งต่างจากพระนามของคังเซ่อเหรินเพียงอักษรเดียว คังอ๋องผู้นี้บอกว่าตนได้รับมอบจากเทพผู้ดูแลเมืองชั้นใหญ่ ให้คุมกรมโรคระบาด และเคยแพร่โรคที่เมืองกว่อโจวมากเกินไป จนนักพรตจงหมิงที่มีจอมพลเวินเป็นผู้รับคำสั่งจับทหารของท่านไว้ห้าพันนาย คังอ๋องจึงขอให้ขุนนางผู้นั้นช่วยไกล่เกลี่ย ท้ายเรื่องนักพรตจงหมิงบอกว่า 「康应见在岳府充太保」 แล้วยอมปล่อยทหารเหล่านั้น เรื่องนี้จึงเชื่อมคังอิ้งผู้เป็นไท่เป่า เข้ากับคังอ๋องผู้คุมโรคระบาด และเข้ากับจอมพลเวินในคราวเดียว

สำนวน 北游记: ปีศาจแห่งป่าสนดำที่กลับใจ

นิยาย《北游记》เล่าว่าที่ป่าสนดำในเขตซีอาน มีปีศาจ 「姓康名席」 สวมหมวกแบบเอ้อหลาง ถือค้อนหัวแตง ก่อเหตุอยู่ที่ผาเหรินเซิ่ง (仁圣岩) ปีศาจคังสี่ดักปล้นเสวียนเทียนซ่างตี้แล้วใช้ระฆังทองแดงครอบไว้ จนท่านเมี่ยวเล่อเทียนจุนต้องลงมาช่วย โดยให้งูวิเศษแปลงเป็นยาทิพย์ไปหลอกให้ปีศาจกลืน เมื่องูดิ้นในท้อง ปีศาจก็ยอมแพ้ และได้รับแต่งตั้งเป็น 「仁圣康元帅，手执金斧」 คือจอมพลคังเหรินเซิ่ง มือถือขวานทอง ชื่อเหรินเซิ่งในนิยายจึงตรงกับชื่อใน 搜神大全

นักวิชาการมองเรื่องนี้อย่างไร

วิกิพีเดียอ้างงานของสือซิ่วเฟิง (石秀峰) ว่าบันทึกท้องถิ่นและจารึกศาลเจ้าคังกงในกวางตุ้งสมัยชิง เน้นแต่ความศักดิ์สิทธิ์ของท่าน แทบไม่พูดถึงความภักดีของคังเป่าอี้ จึงเห็นว่าเทพองค์นี้เดิมใกล้กับเทพแบบเต๋ามากกว่าวีรบุรุษผู้ภักดี ผมเห็นว่าข้อสังเกตนี้สอดคล้องกับคัมภีร์พิธีที่เน้นหน้าที่ดับโรคระบาดของท่านมาตั้งแต่ต้น

จอมพลคังในคัมภีร์เต๋า

道法会元 บรรพ 38 พิธี 灵佑忠烈大法

พิธีของจอมพลคังอยู่ในบรรพ 38 ต่อจากตำรา 上清紫庭秘法 ผู้คุมพิธีคือ 「祖师九天司命清真紫虚魏元君」 คือท่านเว่ยหัวฉุน ปรมาจารย์สายซ่างชิง บัญชีขุนพลมีจอมพลคังเป็นประธานและมีรองแม่ทัพแซ่ทัง วิธีเรียกให้รวมจิตแล้วเป่าลมปราณสีเขียวไปทางซ้าย ท่องคาถาลับ แล้วสวดบทที่ขึ้นต้นว่า 「玉清玉玺，劫付仙卿」 คือ "ตราหยกแห่งอวี้ชิง มอบให้ขุนนางเซียน" ก่อนเรียกพระนามเต็มของท่าน ผมไม่ถอดคาถาเสียงตามหลักของบทความชุดนี้

ท้ายพิธีมียันต์หลายแผ่น และคัมภีร์บอกหน้าที่ของยันต์บางแผ่นไว้ตรง ๆ ว่า 「遣殟符命」 ยันต์ส่งโรคระบาด 「治病芟邪」 ยันต์รักษาโรคตัดสิ่งร้าย และ 「催生」 ยันต์ช่วยคลอด พร้อมหมายเหตุว่ายันต์ชุดแรก 「已上四符无所不通，熏服皆可」 คือ "สี่ยันต์ข้างต้นใช้ได้ทุกงาน จะรมควันหรือเผาดื่มก็ได้" งานที่ยันต์เหล่านี้รับใช้ บอกชัดว่าคนสมัยก่อนพึ่งจอมพลคังในเรื่องความเจ็บป่วยและชีวิตประจำวัน

คัมภีร์อื่นที่เอ่ยถึงจอมพลคัง

• 道法会元 บรรพ 266: ในวิธีส่งหนังสือถึงตงเยว่ของสายเฟิงตู ให้นึกเห็นว่า 「存嘉应侯在上，康王在下，温公捧奏」 คือ "เจียอิ้งโหวอยู่บน คังอ๋องอยู่ล่าง และท่านเวินเป็นผู้ถือฎีกา"
• 道法会元 บรรพ 268: มีเรื่องเตือนใจว่า ครั้งที่ปรมาจารย์วังเฟิงตู (汪酆都) ดำเนินคดีกับคังอ๋องที่เซียงถาน ผู้เขียนฎีกาเห็นหญิงสาวเดินผ่านแล้วใจหวั่นไหว ฎีกาจึงมี 「脂粉炁」 คือกลิ่นแป้งผัดหน้าติดไป ผู้เขียนถูกตัดสินลงโทษถึงชีวิต คัมภีร์ยกเรื่องนี้มาเตือนว่าการเขียนฎีกาต้องใจสงบและถูกแบบแผน ส่วนคังอ๋องในเรื่องนี้ คัมภีร์ไม่ได้บอกว่าคือองค์เดียวกับคังอิ้งหรือไม่ อาจเป็นศาลท้องถิ่นที่ใช้ชื่อเดียวกันก็ได้
• 三天秘法 บรรพ 7: นอกจากบทเรียกแล้ว บทอวยพรปิดพิธียังขอให้ 「皇门太保康元帅」 ร่วมกับจอมพลผู้เก็บโรคระบาด ช่วย 「收回毒气，脱离患身」 คือ "เรียกพิษกลับคืน ให้ผู้ป่วยพ้นจากโรค"

รูปลักษณ์ของจอมพลคัง

คัมภีร์พิธีรุ่นเก่าไม่ได้บรรยายรูปลักษณ์ของจอมพลคังไว้ สิ่งที่มีมาจากตำราประวัติเทพ นิยาย และบทสรรเสริญรุ่นหลัง

• แบบ 搜神大全: มือซ้ายถือขวานทอง มือขวาถือค้อนหัวแตง และมีตราหยกอยู่กับตัว ตราหยกสื่ออำนาจปกครองเทพที่ดินทั้งสี่ทิศ
• แบบ 北游记: ตอนเป็นปีศาจสวมหมวกแบบเอ้อหลาง เคราสามแฉก ถือค้อนหัวแตง หลังได้รับแต่งตั้งถือขวานทอง
• แบบบทสรรเสริญสมัยใหม่: บท 康元帅宝诰 ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์เต๋าภาษาจีนบรรยายว่า 「赤面朱唇，眉分八彩」 คือหน้าแดง ปากแดง คิ้วแปดสี มีเคราห้าสาย มือถือกระบองเหลี่ยมทอง และอยู่ฝ่ายซ้ายของเสวียนเทียนซ่างตี้
• รูปเคารพสมัยใหม่: วิกิพีเดียภาษาจีนมีภาพรูปยืนหน้าแดงไว้เครา ถือกระบองคู่ ส่วนทำเนียบสามสิบหกขุนพลของเสวียนเทียนซ่างตี้ในไต้หวันระบุว่าจอมพลคังขี่ม้า

ภาพปกของบทความนี้วาดตามแบบ 搜神大全 คือถือขวานทองกับค้อนหัวแตง มีตราหยกห้อยที่เอว ส่วนหน้าแดงและม้าดำข้างกายมาจากรูปเคารพและทำเนียบในไต้หวัน จึงเป็นภาพประกอบที่รวมหลายแหล่ง ไม่ใช่รูปเคารพของศาลเจ้าใด

บทบาทในพิธีและการบูชา

ในทางพิธี จอมพลคังเป็นขุนพลที่ถูกเรียกใช้เรื่องโรคภัยเป็นหลัก ทั้งพิธีของท่านเองในบรรพ 38 และในฐานะไท่เป่าที่ร่วมงานกับจอมพลเวินในพิธีสอบสวนสิ่งที่ทำให้คนป่วย ความสัมพันธ์กับจอมพลเวินแน่นมาก จนที่ฝูโจว วิกิพีเดียระบุว่าทั้งสองเป็นเทพประธานของความเชื่อ 九案泰山 และผู้ศรัทธาเรียกจอมพลคังว่า 康泰山 หรือ 九千岁

ในการบูชาของชาวบ้าน ท่านเป็นที่รู้จักในชื่อ 康王 (แต้จิ๋ว คังอ๋อง / จีนกลาง คังหวัง) วิกิพีเดียระบุว่าความเชื่อนี้แพร่หลายมากในมณฑลเจียงซี โดยเฉพาะถิ่นของชาวจีนแคะทางใต้ของเจียงซี อำเภอรุ่ยจินมีศาลคังอ๋องหลายแห่ง และพบในหูหนาน กวางตุ้ง เจียงซู และฝูเจี้ยนด้วย งาน 康王宝诞 ของตำบลสือไผ เมืองตงก่วน ได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาของมณฑลกวางตุ้งในปี 2007 และงาน 康公诞 ของศาลเจ้า 康真君庙 ที่มาเก๊า ได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาของมาเก๊าในปี 2020

ในฝูเจี้ยนและไต้หวัน จอมพลคังเป็นหนึ่งในขุนพลห้าค่าย (五营) คุมค่ายใต้ของค่ายใน และในทำเนียบสามสิบหกขุนพลของเสวียนเทียนซ่างตี้ฉบับไต้หวัน มีทั้ง 康元帅 และ 康舍人 แยกเป็นสององค์ เว็บไซต์เดียวกันยังมีภาพชุดสามสิบหกขุนพลของศาลเจ้าเทียนเซิงกง (天生宫) ที่ปีนัง มาเลเซีย แสดงว่าคติขุนพลชุดนี้ไปถึงชุมชนจีนโพ้นทะเลด้วย

ในประเทศไทย ผมยังไม่พบแหล่งที่ตรวจสอบได้ซึ่งระบุศาลเจ้าที่บูชาจอมพลคังเป็นองค์ประธานครับ

ขุนพลแซ่คังที่ไม่ควรสับสนกัน

• 康尧 แห่งเก้าแคว้น: 道法会元 บรรพ 125–128 มีจอมพลแซ่คังอีกองค์ คือ 「九州社令阳雷都总管康元帅尧」 ผู้คุมเทพสายฟ้าประจำเก้าแคว้น (九州社令) ทำงานคู่กับหลิวเต๋อและหลวี่ขุยในพิธีขอฝน และอยู่ใต้การกำกับของจอมพลเติ้งป๋อเวิน องค์ที่ 30 บรรพ 125 บรรยายว่าสวมมงกุฎเทียนติง ผมแดง หน้าแดง ตาทอง ขวาถือค้อนเหล็ก ซ้ายถือลิ่มสายฟ้า องค์นี้ชื่อตัวว่า 尧 ไม่ใช่ 应 จึงเป็นคนละองค์ แม้จะถูกเรียกว่าคังหยวนซ่วยเหมือนกัน
• 康席 ในนิยาย: เป็นจอมพลคังในฉบับนิยาย 北游记 ทำเนียบไต้หวันบางฉบับเขียนเป็น 康广席
• 康保裔 และ 康舍人: ขุนพลในประวัติศาสตร์และเทพโรคระบาดสมัยซ่ง ซึ่งถูกรวมเข้ากับจอมพลคังในภายหลัง
• สี่จอมพลใหญ่ต่างชุดกัน: ใน 道法会元 บรรพ 36 สี่จอมพลคือหม่า จ้าว เวิน กวน แต่เว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ในไต้หวันอ้างชุด "เยว่ จ้าว คัง เวิน" ซึ่งมีจอมพลคังอยู่ด้วย แสดงว่าแต่ละถิ่นจัดกลุ่มต่างกัน

มุมมองของผมต่อจอมพลคัง

ผมชอบตำนานใน 搜神大全 มากที่สุด เพราะมันไม่ได้เริ่มจากการรบหรือการปราบปีศาจ แต่เริ่มจากความเมตตาต่อลูกนกตัวเดียว คนที่เมตตาแม้กับแมลง ได้รับหญ้าอายุยืนตอบแทน แล้วใช้ช่วยคนป่วย ผมคิดว่านี่คือแก่นของเทพที่ชาวบ้านพึ่งพาเวลาเจ็บไข้ คือความเมตตาที่มีกำลังพอจะปกป้องได้จริง

ในฐานะคนเรียนยันต์อสุนีบาต ผมสังเกตว่ายันต์ในพิธีของท่านเป็นงานของชีวิตประจำวันทั้งนั้น ส่งโรค รักษาโรค ช่วยคลอด ผมว่านี่บอกเราว่ายันต์ในสายเต๋าไม่ได้มีไว้แสดงฤทธิ์ แต่มีไว้ช่วยคนในเรื่องที่เขากังวลที่สุดจริง ๆ และอีกเรื่องที่ผมได้จากการเขียนองค์นี้คือ ชื่อเดียวกันอาจเป็นคนละองค์ จะเคารพองค์ใดก็ควรรู้ให้ชัดก่อนว่าเรากำลังพูดถึงใครครับ

คำถามที่พบบ่อย

地祇太保康元帅 คือใคร

คือคังอิ้ง หนึ่งในสิบไท่เป่าแห่งตงเยว่และขุนพลฝ่ายเทพแผ่นดิน คัมภีร์《道法会元》บรรพ 38 มีพิธีของท่านโดยตรงที่ใช้ดับโรคระบาด รักษาโรค และช่วยคลอด พระนามของท่านอยู่ในวรรค 温康岳孟 ของบทสวด《雷霆总诰》

จอมพลคังกับคังอ๋องเป็นองค์เดียวกันหรือไม่

ในหลายสายถือว่าเป็นองค์เดียวกัน ชีวประวัติ 温太保传 เรียกคังอ๋องผู้คุมกรมโรคระบาดว่าเป็นคังอิ้งผู้รับตำแหน่งไท่เป่า แต่ชื่อคังอ๋องในศาลเจ้าแต่ละถิ่นอาจผูกกับคังเป่าอี้ขุนพลสมัยซ่ง หรือคังเซ่อเหรินเทพโรคระบาด จึงควรดูประวัติของศาลนั้นประกอบ

จอมพลคังถืออาวุธอะไร

ตำรา 搜神大全 ระบุว่ามือซ้ายถือขวานทอง มือขวาถือค้อนหัวแตง และมีตราหยก นิยาย 北游记 ว่าถือขวานทอง ส่วนบทสรรเสริญสมัยใหม่ว่าถือกระบองเหลี่ยมทอง และรูปเคารพบางองค์ถือกระบองคู่

จอมพลคังคือคังเหยาในพิธีขอฝนหรือไม่

ไม่ใช่ คังเหยา (康尧) ใน 道法会元 บรรพ 125–128 เป็นจอมพลคุมเทพสายฟ้าประจำเก้าแคว้นในพิธีขอฝน ส่วนจอมพลคังในบทความนี้มีชื่อตัวว่า 康应 และเป็นไท่เป่าแห่งตงเยว่ ทั้งสองเป็นคนละองค์

ชาวบ้านขออะไรจากจอมพลคัง

ตามคัมภีร์ คนสมัยก่อนพึ่งท่านเรื่องโรคระบาด การรักษาโรค และการคลอด ส่วนในศาลเจ้าทางจีนตอนใต้ ท่านเป็นเทพคุ้มครองชุมชนที่มีงานประจำปีใหญ่ เช่นงานคังอ๋องที่ตงก่วนและงานคังกงที่มาเก๊า

บทสรุป

地祇太保康元帅 คือขุนพลที่มีหลักฐานชั้นคัมภีร์ชัดเจน ทั้งพิธีของตัวเองใน《道法会元》บรรพ 38 รายนามสิบไท่เป่า พระนามในคัมภีร์ของตงเยว่ และวรรค 温康岳孟 ในบทสวด《雷霆总诰》 แต่ตัวตนของท่านซ้อนกันหลายชั้น ทั้งผู้มีเมตตาแห่งริมแม่น้ำเหลือง ขุนพลคังเป่าอี้ เทพโรคระบาดคังเซ่อเหริน และปีศาจคังสี่ในนิยาย สิ่งที่ยังสรุปไม่ได้คือวันสมโภชที่แน่ชัดและรูปลักษณ์มาตรฐาน ผมจึงขอสรุปว่าแก่นที่ทุกสายมีร่วมกันคือ ท่านคือผู้ที่คนสมัยก่อนพึ่งเมื่อเจ็บป่วย และนั่นอาจเป็นเหตุที่ความเชื่อเรื่องท่านยังมีชีวิตอยู่จนทุกวันนี้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《道法会元》บรรพ 38 พิธี 灵佑忠烈大法 ของจอมพลคัง (中华典藏)
• 《道法会元》บรรพ 41 清微言功文检 ที่มีชื่อ 急报无佞康元帅 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 155 บทเรียกสิบไท่เป่าที่มีชื่อ 康应 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 257 คาถาที่แบ่งงานสิบไท่เป่า มีวรรค 康应生擒 (中华典藏)
• 《道法会元》บรรพ 267 ข้อกำหนดพิธีสายเฟิงตู ที่ระบุว่าโรคระบาดฝ่ายแผ่นดินอยู่ในความดูแลของเทพคังและเทพจาง (中华典藏)
• 《道法会元》บรรพ 125 九州社令蛮雷大法 จอมพลคังเหยาที่เป็นคนละองค์ (识典古籍)
• 《东岳大生宝忏》 รายนามสิบจอมพลแห่งตงเยว่ที่มี 广灵昭惠使康元帅 (วิกิซอร์ซ)
• บทสวด《雷霆总诰》จาก 龙虎山正一日诵早晚课 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• 《地祇上将温太保传》 เรื่องคังอ๋องที่เมืองกว่อโจวและตำแหน่งไท่เป่าของคังอิ้ง (วิกิซอร์ซ)
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 บท 康元帅 ตำนานผู้มีเมตตาแห่งริมแม่น้ำเหลือง (วิกิซอร์ซ)
• 《北游记》 เรื่องปีศาจคังสี่แห่งป่าสนดำ (วิกิซอร์ซ)
• 《三天秘法》บรรพ 7 ตอนเรียกจอมพลคัง 皇门太保押瘟上将 (识典古籍)
• 《三天秘法》บทอวยพร 诸将祝遣 ที่ขอให้จอมพลคังเรียกพิษกลับคืน (识典古籍)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 康元帅 ที่มาหลายสาย คังเป่าอี้ คังเซ่อเหริน และการบูชาในจีนตอนใต้ มาเก๊า และไต้หวัน
• บทสรรเสริญ 康元帅宝诰 (道门网)
• เว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ ไต้หวัน: ทำเนียบสามสิบหกขุนพลและพาหนะของจอมพลคัง