เทพเจ้าสายฟ้า 神雷主首石元帅 (เสินเหลยจู่โส่ว สือหยวนซ่วย)

ในหนังสือรวมประวัติเทพสมัยหมิงมีตำนานหนึ่งที่ผมเห็นว่าซาบซึ้งที่สุดเรื่องหนึ่งในชุดเทพเจ้าสายฟ้านี้ เป็นเรื่องของนักพรตผู้ขอฝนให้ชาวบ้านในปีที่ดินแดงแห้งไปพันลี้ เขากราบลงอธิษฐาน ฝนตกหนักจนน้ำท่วมพื้นสามฉื่อ แต่เขากราบแล้วไม่ลุกขึ้นอีกเลย นักพรตผู้นั้นคือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 19 ในชุดนี้ 神雷主首石元帅 (แต้จิ๋ว ซิ้งลุ่ยจู้ซิ้ว เจี๊ยะง้วนโซ่ย / จีนกลาง เสินเหลยจู่โส่ว สือหยวนซ่วย — จอมพลแซ่สือผู้เป็นหัวหน้าแห่งกองสายฟ้าเทพ) ที่ทำเนียบเรียกว่าแม่ทัพสือ ในบทความนี้ผมขอเรียกท่านว่าจอมพลสือครับ ท่านเป็นตัวอย่างที่ดีของขุนพลที่ตำนานเด่นกว่าบทบาทในคัมภีร์พิธีกรรม เพราะในคัมภีร์รวมวิชาเต๋าทั้งเล่ม ชื่อของท่านปรากฏเพียงแห่งเดียว

ข้อมูลสำคัญของจอมพลสือ

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	神雷主首石元帅 (Shénléi Zhǔshǒu Shí Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	เสินเหลยจู่โส่ว สือหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ซิ้งลุ่ยจู้ซิ้ว เจี๊ยะง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว sing5 lui5 zu2 siu2 ziêh8 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่ออื่น	石神毓 ตาม《搜神大全》 · 石元帅讳圆 ตาม《道法会元》บรรพ 29 · 石成 ตาม《北游记》 · 石远信 ตามทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยง · 神雷石元帅 · 诛戮执法石元帅 และ 太乙雷声广化天尊 ตามบทสรรเสริญร่วมสมัย
สังกัด	กองสายฟ้าเทพ (神雷) หนึ่งในห้าสายฟ้า บทสรรเสริญร่วมสมัยเรียกที่ประทับว่า 神雷首府
ตำแหน่ง/หน้าที่	หัวหน้าห้าสายฟ้า ดูแลการให้คุณให้โทษและการปราบปราม (典威福击伐事) ตาม《搜神大全》 · แม่ทัพรองในพิธีขอฝนขอแดดของสายชิงเวย ตามบรรพ 29
ของถือ/พาหนะ	คัมภีร์ไม่ระบุ · 《北游记》ให้ถือแส้สายฟ้า (雷鞭) · ตำนานเล่าว่าหลังสิ้นชีพมีผู้เห็นท่านขี่ม้าไปทางตะวันออก
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	「黑面红袍，关帅巾，长巾带」 คือหน้าดำ เสื้อคลุมแดง โพกผ้าแบบจอมพลกวน มีชายผ้ายาว ตามบรรพ 29
วันสมโภช	วันเกิดตามตำนานคือวันที่ 4 เดือน 3 ปีที่ 7 รัชกาลโจวเซวียนหวัง ยามเซิน แหล่งร่วมสมัยใช้วันที่ 4 เดือน 3 ตามจันทรคติเป็นวันสมโภช แต่ยังไม่พบประกาศของศาลเจ้าใดยืนยัน
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 29 · 三教源流搜神大全 บรรพ 5 (หัวข้อ 石元帅) · 北游记 ตอนที่ 19 (石成) · ไม่พบใน 雷霆总诰 และ 封神演义

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 神雷主首石元帅 ทีละคำ

พระนามนี้มีเจ็ดตัวอักษร และสองคำแรกเป็นศัพท์เทคนิคของวิชาสายฟ้า ไม่ใช่คำสรรเสริญทั่วไป

神雷 (แต้จิ๋ว ซิ้งลุ่ย / จีนกลาง เสินเหลย — สายฟ้าเทพ) แปลตรงตัวว่าสายฟ้าเทพ แต่ในคัมภีร์เหลยฝ่าคือชื่อของสายฟ้าประเภทหนึ่งในห้าประเภท คัมภีร์《道法会元》(แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน — คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ) บรรพ 56 แจกแจงห้าสายฟ้าไว้ว่า 天雷 神雷 龙雷 水雷 และ 社令雷 ผมจะเล่ารายละเอียดในหัวข้อถัดไป

主首 (จู่โส่ว) แปลว่าหัวหน้า ผู้นำสูงสุด คำนี้ไปด้วยกันได้กับตำนานใน《搜神大全》ที่ว่าเง็กเซียนแต่งตั้งท่านเป็น 「五雷之长」 คือหัวหน้าแห่งห้าสายฟ้า แต่ต้องบอกตามตรงว่าคำ 神雷主首 ครบทั้งสี่ตัว ผมพบในบทสรรเสริญร่วมสมัย ไม่ใช่ในคัมภีร์ชั้นต้น

石 (สือ) คือแซ่ ส่วนชื่อตัวมีอย่างน้อยสี่แบบตามแหล่ง ซึ่งผมจะเล่าไว้ในหัวข้อตำนาน

元帅 (หยวนซ่วย) แปลว่าจอมพล เมื่อรวมกัน พระนามจึงแปลว่า "จอมพลสือ ผู้เป็นหัวหน้าแห่งกองสายฟ้าเทพ"

神雷 คืออะไร สายฟ้าเทพในห้าสายฟ้า

ถ้าจะเข้าใจว่าจอมพลสือเป็นหัวหน้าของอะไร ต้องเข้าใจคำว่า 神雷 ในคัมภีร์ก่อน

《道法会元》บรรพ 56 ซึ่งเป็นตำรา 上清玉府五雷大法玉枢灵文 อธิบายสายฟ้าแต่ละประเภทไว้เป็นข้อ ๆ สำหรับสายฟ้าเทพ คัมภีร์เขียนว่า 「神雷者，亦有百官千将，居三界之中，随时屯驻，代天行化。一年四时之中，发号施令，均布雨泽」 แปลว่า "สายฟ้าเทพนั้นก็มีขุนนางร้อยแม่ทัพพัน ประจำอยู่ในสามภพ ตั้งทัพตามกาล ปฏิบัติการแทนฟ้า ตลอดสี่ฤดูของปีออกคำสั่ง และกระจายฝนให้ทั่วถึง" แล้วอธิบายต่อว่า ถ้าใครในโลกไม่ภักดี ไม่กตัญญู ไม่มีเมตตา ไม่มีธรรม ทำร้ายผู้อื่นจนกรรมเต็ม สามขุนนางสวรรค์จะถวายรายงาน แล้วเง็กเซียนจะสั่งสายฟ้าเทพลงไปปราบ และ 「今或狂风大雨之时，震动霹雳，诛戮人物者，是也」 คือ "ยามลมแรงฝนหนักแล้วฟ้าผ่าลงมาสังหารคนหรือสิ่งใด นั่นแหละคือสายฟ้าเทพ" คัมภีร์ยังกำชับว่าผู้ประกอบพิธีจะใช้สายฟ้าเทพได้ ต้องยื่นเรื่องถึงสามสำนักและถวายฎีกาถึงเก้าชั้นฟ้าก่อน

ส่วนบรรพ 104 ซึ่งเป็นตำรา 高上景霄三五混合都天大雷琅书 สรุปหน้าที่ของห้าสายฟ้าไว้อีกแบบ โดยแจกเป็น 天雷 地雷 水雷 神雷 และ 社雷 สำหรับสายฟ้าเทพเขียนว่า 「神雷主杀伐不正祀典神祇兴妖作过，及山魈五通，佛寺塔殿屋室观宇山川精灵」 คือสายฟ้าเทพมีหน้าที่ปราบเทพที่ไม่อยู่ในทำเนียบบูชาอันชอบธรรมแต่ก่อความวุ่นวาย ภูตป่าเขาจำพวก 山魈 และ 五通 รวมทั้งภูตที่สิงอยู่ตามวัด เจดีย์ อาคารบ้านเรือน อาราม ภูเขา และสายน้ำ

ข้อที่ผมอยากให้สังเกตคือ หน้าที่ "ปราบเทพนอกทำเนียบ ภูตป่าเขา และ 五通" ที่บทสรรเสริญร่วมสมัยยกให้จอมพลสือ ตรงกับคำนิยามของสายฟ้าเทพทั้งประเภทในบรรพ 104 แทบคำต่อคำ ผู้เรียบเรียงยุคหลังดูเหมือนจะยกคำนิยามของประเภทสายฟ้า มาใช้เป็นหน้าที่ของจอมพลผู้เป็นหัวหน้าประเภทนั้น ส่วนตัวคัมภีร์ทั้งสองบรรพไม่ได้เอ่ยชื่อจอมพลสือเลย ใครอยากเห็นภาพรวมว่ากรมสายฟ้าแบ่งงานอย่างไร อ่านต่อได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

ประวัติและตำนานของจอมพลสือ

ตำนานของจอมพลสือมีสองสายที่ต่างกันมาก สายหนึ่งเป็นนักพรตผู้สละชีวิตขอฝน อีกสายเป็นเจ้าถ้ำที่ถูกเจินอู่ปราบ ผมเล่าทั้งสองสายพร้อมบอกที่มา

สำนวน《搜神大全》: นักพรตผู้กราบแล้วไม่ลุก

หนังสือ《三教源流搜神大全》(แต้จิ๋ว ซิวซิ้งไต่ช้วง / จีนกลาง โซวเสินต้าเฉวียน — หนังสือรวมประวัติเทพของสามศาสนา) ฉบับวิกิซอร์ซบรรพ 5 มีหัวข้อ 「石元帅」 ซึ่งอ้างหนังสือชื่อ《野录》อีกทอดหนึ่ง เนื้อความเริ่มว่า 「帅相溪人氏，讳神毓，于周宣王七年三月初四日申时」 คือท่านเป็นชาวตำบลเซียงซี นามว่าเสินอวี้ เกิดในปีที่ 7 รัชกาลพระเจ้าโจวเซวียนหวัง เดือน 3 วันที่ 4 ยามเซิน ขณะคลอดลมฝนกระหน่ำและเห็นมังกรห้อยลงจากฟ้า ชาวบ้านจึงพูดกับบิดาชื่อเหวินฝู่และมารดาแซ่หานว่า 「阿儿龙种也夫」 คือ "ลูกคนนี้เป็นเชื้อมังกรแน่แท้"

เมื่อโตขึ้น ท่านมีนิสัยเฉลียวและรักความสะอาด ไปแคว้นกวนจงเพื่อศึกษากับกวนอิ่นจื่อ (关尹子 — แต้จิ๋ว กวงอึ้งจื้อ / จีนกลาง กวนอิ่นจื่อ — นายด่านอิ่นสี่ผู้เป็นศิษย์ของเหลาจื่อ) แล้วสร้างกระท่อมบำเพ็ญอยู่ทางทิศใต้ของภูเขา ปีหนึ่งแผ่นดินแห้งแล้งหนัก 「赤土千里，百木黄落」 คือดินแดงไปพันลี้ ไม้ร้อยพันธุ์ใบเหลืองร่วง ชาวบ้านมาร้องทุกข์ที่กระท่อมว่าคนจะไม่เหลือรอด ท่านโทษตัวเองว่า 「愧不龙耳」 คือละอายที่ตนไม่เป็นมังกรจริง เพราะแม้งูยังพ่นไอเป็นเมฆทำฝนให้โลกได้ แล้วระลึกถึงการอธิษฐานขอฝนของกษัตริย์โบราณที่ยอมตัดเล็บโกนผมบูชาฟ้า จึงสรุปว่า 「惟诚动天」 คือ "มีเพียงความจริงใจเท่านั้นที่สะเทือนฟ้าได้"

ท่านอาบน้ำ เปลี่ยนเสื้อผ้า จุดเครื่องหอม ถวายน้ำ แล้วกราบอธิษฐาน ชาวบ้านกราบตาม ไม่นานฝนก็เทลงมาจนน้ำท่วมพื้นสามฉื่อ แต่ไม่มีใครสังเกตว่า 「帅之再拜不起」 คือท่านกราบแล้วไม่ลุกขึ้นอีก และได้ละสังขารไปแล้ว ต่อมามีคนเดินทางมาเล่าว่าเห็นท่านขี่ม้าไปทางตะวันออก มีธงทิวและขบวนติดตามกว่าร้อย ท่านฝากคำลาว่าได้รับพระบัญชาเง็กเซียนจึงอยู่ต่อไม่ได้ ขออย่าตำหนิกัน ตำนานจบว่า 「上帝封为五雷之长，典威福击伐事」 คือเง็กเซียนแต่งตั้งให้เป็นหัวหน้าห้าสายฟ้า ดูแลเรื่องการให้คุณให้โทษและการปราบปราม

ข้อความใน《搜神大全》มีมากกว่าหนึ่งฉบับ ฉบับวิกิซอร์ซเขียนว่าท่านสร้างกระท่อม 「于眉山之阳」 และเขียนการอธิษฐานโบราณว่า 「叶林之祷」 ส่วนฉบับที่เว็บไซต์ 可可诗词 ถอดไว้ ระบุว่าเป็นบรรพ 4 เขียนว่า 「胥山之阳」 และ 「桑林之祷」 คำว่า 桑林之祷 เป็นสำนวนที่รู้จักกันดี หมายถึงการอธิษฐานขอฝนของพระเจ้าทังแห่งซางที่ป่าหม่อน ผมจึงเชื่อว่า 桑林 เป็นอักษรที่ถูกต้อง ส่วนภูเขาเหมยหรือภูเขาซวี ผมยังชี้ขาดไม่ได้ แม้บทสรรเสริญร่วมสมัยก็ใช้ทั้งสองแบบปนกัน

ตำนานนี้อธิบายได้ดีว่าทำไมท่านจึงเป็นหัวหน้าสายฟ้าเทพ เพราะคัมภีร์บรรพ 56 บอกว่าสายฟ้าเทพมีหน้าที่ 「均布雨泽」 คือกระจายฝนให้ทั่วถึง ส่วนท่านเกิดพร้อมพายุฝน และสิ้นชีพพร้อมฝนที่ช่วยชาวบ้าน

สำนวน《北游记》: เจ้าถ้ำสือเฉิงผู้ถือแส้สายฟ้า

นิยาย《北游记》(แต้จิ๋ว ปักอิ้วกี่ / จีนกลาง เป่ยโหยวจี้ — บันทึกการเดินทางทิศเหนือ ว่าด้วยเรื่องของเจินอู่) เล่าอีกแบบโดยสิ้นเชิง ในตอนที่ 19 เจินอู่กับขุนพลเดินทางถึงภูเขาหลิงหมี่ ซึ่งมีถ้ำชิงโยว เจ้าถ้ำ 「姓石名成」 คือแซ่สือชื่อเฉิง นิยายบรรยายว่า 「头戴二郎盔，白面唇红，手用法宝雷鞭」 คือสวมหมวกเกราะแบบเอ้อหลาง หน้าขาว ปากแดง ถือแส้สายฟ้าวิเศษ และเรียกสัตว์สิบสองนักษัตรมาช่วยรบได้ เมื่อสามจอมพลเติ้ง ซิน จาง มาถึงและโยนของวิเศษใส่ สือเฉิงตั้งตัวไม่ทันจึงถูกจับ ก้มหัวยอมสวามิภักดิ์ เจินอู่ทูลเง็กเซียน แล้วมีราชโองการแต่งตั้งเป็น 「神雷石元帅」

ในชุดนี้ สามจอมพลที่จับสือเฉิงได้คือจอมพลเติ้ง องค์ที่ 30 จอมพลซิน องค์ที่ 2 และเทวทูตจาง องค์ที่ 1 ส่วนรายชื่อสรุปท้ายนิยายก็เขียนว่า 「石成封为神雷石元帅」 ชื่อตำแหน่ง 神雷 จึงตรงกับพระนามในทำเนียบชุดนี้ แม้ตัวเรื่องจะต่างจาก《搜神大全》คนละทาง

ชื่อตัวสี่แบบ

เมื่อรวมทุกแหล่ง จอมพลสือมีชื่อตัวอย่างน้อยสี่แบบ

• 神毓 (เสินอวี้): ตาม《搜神大全》
• 圆 (หยวน): ตาม《道法会元》บรรพ 29 ซึ่งเขียนว่า 「石元帅讳圆」
• 成 (เฉิง): ตาม《北游记》
• 远信 (หย่วนซิ่น): ตามทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยงที่สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนเผยแพร่ ทำเนียบไต้หวัน และบทสรรเสริญร่วมสมัย

ยังไม่มีเอกสารเก่าฉบับใดบอกว่าทั้งสี่ชื่อหมายถึงองค์เดียวกัน การรวมเป็นองค์เดียวเป็นการตีความของผู้เรียบเรียงยุคหลัง บทสรรเสริญร่วมสมัยยังระบุด้วยว่าตำบลเซียงซีอยู่ในอำเภออู่คัง เมืองหูโจว ซึ่งปัจจุบันอยู่ในเขตอำเภอเต๋อชิง มณฑลเจ้อเจียง ข้อนี้ผมยังไม่พบพงศาวดารท้องถิ่นยืนยัน

จอมพลสือในคัมภีร์เต๋า

ผมค้น《道法会元》ทั้ง 268 บรรพด้วยคำว่า 石元帅 石帅 神雷主首 远信 และ 神毓 พบชื่อจอมพลสือเพียงแห่งเดียว คือบรรพ 29 ตำรา 清微祈祷奏告道法 ซึ่งเป็นวิชาถวายฎีกาเพื่อขอฝนหรือขอให้ฟ้าเปิดของสายชิงเวย ประธานพิธีของตำรานี้คือเว่ยหัวฉุน (魏华存) ปรมาจารย์หญิงแห่งสายซ่างชิง ในส่วนรายชื่อขุนพลเขียนว่า

• 「主将西台都督猛吏陈元帅荣臣」 — "แม่ทัพหลัก จอมพลเฉิน นามหรงเฉิน ผู้บัญชาการหอตะวันตก ขุนพลผู้ดุดัน"
• 「副将石元帅讳圆」 — "แม่ทัพรอง จอมพลสือ นามว่าหยวน"
• 「服色黑面红袍，关帅巾，长巾带」 — "การแต่งกาย หน้าดำ เสื้อคลุมแดง โพกผ้าแบบจอมพลกวน มีชายผ้ายาว"

ข้อความสามบรรทัดนี้มีค่ามาก เพราะเป็นหลักฐานเดียวในคัมภีร์ทางการที่ให้จอมพลสืออยู่ในระบบพิธีเหลยฝ่า และอยู่ในพิธีขอฝนซึ่งเข้ากับตำนานใน《搜神大全》 แต่ต้องบอกตามตรงว่าคัมภีร์ไม่ได้บอกว่าจอมพลสือในบรรพนี้คือนักพรตผู้ขอฝนในตำนาน และฐานะแม่ทัพรองก็ต่างจากฐานะหัวหน้าห้าสายฟ้าในตำนานมาก ส่วนแม่ทัพหลักแซ่เฉินในบรรพนี้ ผมยังไม่ทราบว่าเป็นองค์เดียวกับจอมพลเฉิน 正一箓官陈元帅 องค์ที่ 4 ของชุดนี้หรือไม่

《道法会元》ไม่มีตำราพิธีเฉพาะของจอมพลสือ แบบที่มีของจอมพลหม่า จ้าว เวิน หรือกวน และในบทสวด《雷霆总诰》ก็ไม่มีแซ่สือ ส่วนใน《封神演义》(ห้องสิน) ตอนที่ 99 รายชื่อเทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าก็ไม่มีแซ่สือเช่นกัน

รูปลักษณ์ของจอมพลสือ

หลักฐานด้านรูปลักษณ์มีสองแบบที่ต่างกันมาก

• แบบขุนพลพิธีกรรม ตามบรรพ 29: หน้าดำ (黑面) เสื้อคลุมแดง (红袍) โพกผ้าแบบที่ใช้กับรูปจอมพลกวน (关帅巾) และมีชายผ้ายาว (长巾带) คัมภีร์ไม่ได้ระบุเกราะ อาวุธ หรือจำนวนตา ภาพปกของบทความนี้วาดตามแบบนี้ เป็นบุรุษหน้าดำเคราดำยาว โพกผ้าสีเขียวชายยาว สวมเสื้อคลุมแดง ยกมือท่ามกลางพายุฝนและสายฟ้า
• แบบเจ้าถ้ำ ตาม《北游记》: สวมหมวกเกราะแบบเอ้อหลาง หน้าขาว ปากแดง ถือแส้สายฟ้า

สีหน้าดำกับขาวในสองแหล่งนี้ตรงข้ามกันพอดี ผมเห็นว่าถ้าจะเลือกแบบเดียว แบบในบรรพ 29 มีน้ำหนักกว่า เพราะเป็นคัมภีร์พิธีกรรม ส่วนแบบในนิยายเป็นจินตนาการของผู้แต่งเรื่อง ผมยังไม่พบรูปเคารพของจอมพลสือในศาลเจ้าแห่งใดที่จะใช้เทียบได้

บทบาทในพิธีกรรมและการบูชา

บทบาทที่มีหลักฐานจากคัมภีร์คือแม่ทัพรองในพิธีถวายฎีกาขอฝนหรือขอแดดของสายชิงเวยในบรรพ 29 โดยมีจอมพลเฉินเป็นแม่ทัพหลัก ตำรานี้ไม่ได้ให้คาถาหรือยันต์เฉพาะของจอมพลสือแยกออกมา

ในความเชื่อปัจจุบัน ท่านมีบทสรรเสริญประจำพระองค์ชื่อ 石帅宝诰 ซึ่งผู้เขียนบทความชาวจีนในเว่ยป๋อตีพิมพ์ไว้ในชุดบทสรรเสริญ 玉枢经诰 ที่ตั้งชื่อตามคัมภีร์แก่นหยก ขึ้นต้นว่า 「高上神霄，神雷首府。托身相溪，风雨骤至而人叹龙种」 คือ "ณ ชั้นฟ้าเสินเซียวอันสูงสุด จวนแห่งสายฟ้าเทพ ท่านถือกำเนิดที่เซียงซี ลมฝนกระหน่ำจนผู้คนอุทานว่าเชื้อมังกร" มีวรรค 「祈晴祷雨于尘寰，延福度难于黎庶」 คือขอแดดขอฝนให้โลก ยืดพรและช่วยภัยแก่ราษฎร และลงท้ายว่า 「神雷主首，诛戮执法石元帅，太乙雷声广化天尊」 นี่คือแหล่งที่ใช้พระนาม 神雷主首 ตรงกับทำเนียบชุดนี้ บทสรรเสริญนี้เล่าตำนานตาม《搜神大全》เกือบทุกวรรค แต่ยังไม่ทราบที่มาที่เป็นลายลักษณ์อักษรเก่า

บทความเดียวกันประกาศวันที่ 4 เดือน 3 ตามจันทรคติเป็นวันสมโภช ตามวันเกิดในตำนาน ส่วนสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายกันในปัจจุบันเรียกท่านว่า 「神雷之首石元帅」 และให้หน้าที่ยันต์ว่า 「镇宅」 คือคุ้มครองบ้าน บทความเรื่องยันต์สามสิบหกจอมพลก็จัดท่านไว้ในหมวดเดียวกัน คนที่ขอพรจากจอมพลสือในปัจจุบันจึงมักขอสองเรื่อง คือฝนฟ้าตามฤดู และความสงบของบ้าน ผมยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งจอมพลสือเป็นองค์ประธาน ทั้งในจีน ไต้หวัน และไทย

ข้อสังเกตหนึ่งคือ ในบทอัญเชิญรวม《雷霆仰启咒》ที่บทความเดียวกันพิมพ์ไว้ ไม่มีแซ่สือเลย แม้จะไล่แซ่ผาง หลิว โก่ว ปี้ เวิน คัง เยว่ เมิ่ง ไว้ครบ แปลว่าจอมพลสือไม่ใช่ขุนพลที่ถูกเรียกในบทอัญเชิญมาตรฐานของสายนี้

ชื่อที่มักสับสน

• สือเฉิง ในนิยาย กับเสินอวี้ ในตำนาน: เป็นตำนานคนละสาย เล่าตัวตนคนละแบบ แม้ตำแหน่ง 神雷 จะตรงกัน
• กวนอิ่นจื่อ อาจารย์ของท่าน: แซ่อิ่น (尹) เหมือนจอมพลอิ่น 天蓬提督尹元帅 องค์ที่ 21 แต่ไม่มีหลักฐานว่าเกี่ยวข้องกัน
• หัวหน้าห้าสายฟ้ากับหัวหน้ากรมสายฟ้า: ตำนานเรียกจอมพลสือว่าหัวหน้าห้าสายฟ้า และพระนามเรียกว่าหัวหน้าสายฟ้าเทพ แต่ท่านไม่ใช่ผู้บัญชาการกรมสายฟ้าทั้งกรม ตำแหน่งนั้นเป็นของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า
• คำว่า 神雷 ในเรื่องอื่น: คำนี้ยังใช้ในความหมายทั่วไปว่าสายฟ้าศักดิ์สิทธิ์ เช่นใน《北游记》ตอนที่ 13 ที่เจ้าถ้ำเถียนหัวใช้สายฟ้าเทพตีคนผ่านทาง และภูเขาของปีศาจในตอนเดียวกันก็ชื่อภูเขาเสินเหลย ทั้งสองไม่เกี่ยวกับจอมพลสือ

มุมมองของผมต่อจอมพลสือ

ประโยคที่ผมเห็นว่าสำคัญที่สุดในตำนานของจอมพลสือคือ 「惟诚动天」 มีเพียงความจริงใจที่สะเทือนฟ้า ประโยคนี้ตรงกับหลักใหญ่ของวิชายันต์ที่คัมภีร์《道法会元》บรรพแรกเขียนไว้ว่า 「符者，阴阳契合也。唯天下至诚者能用之。诚苟不至，自然不灵矣」 แปลว่า "ยันต์คือการประสานกันของหยินกับหยาง มีเพียงผู้จริงใจที่สุดในใต้หล้าจึงใช้ได้ ถ้าความจริงใจไปไม่ถึง ยันต์ย่อมไม่ศักดิ์สิทธิ์เอง" ในฐานะคนที่เรียนยันต์อสุนีบาตมา ผมเห็นว่าตำนานของจอมพลสือคือคำอธิบายประโยคนี้ที่งดงามที่สุด เขาไม่ได้ขอฝนด้วยเทคนิค แต่ขอด้วยใจที่ยอมแลกทุกอย่างเพื่อชาวบ้าน

อีกเรื่องที่ผมชอบคือท่าทีของท่านตอนเริ่มเรื่อง เมื่อเห็นชาวบ้านทุกข์ ท่านไม่โทษฟ้า ไม่โทษใคร แต่โทษตัวเองว่ายังไม่มีความสามารถพอ ผมว่านี่เป็นบทเรียนที่ใช้ได้กับคนทำงานทุกคน ไม่ว่าจะเป็นผู้นำครอบครัวหรือผู้นำองค์กรครับ

คำถามที่พบบ่อย

神雷主首石元帅 คือใคร

คือจอมพลแซ่สือผู้เป็นหัวหน้ากองสายฟ้าเทพ หนึ่งในห้าประเภทของสายฟ้าในคัมภีร์เหลยฝ่า ตำนานใน《搜神大全》เล่าว่าท่านเป็นนักพรตผู้สละชีวิตขณะขอฝนให้ชาวบ้าน แล้วเง็กเซียนแต่งตั้งเป็นหัวหน้าห้าสายฟ้า ส่วนคัมภีร์《道法会元》บรรพ 29 ให้ท่านเป็นแม่ทัพรองในพิธีขอฝนของสายชิงเวย

ตำนานของจอมพลสือเล่าว่าอย่างไร

《搜神大全》เล่าว่าท่านเกิดในสมัยโจวพร้อมพายุฝนจนชาวบ้านเรียกว่าเชื้อมังกร ศึกษากับกวนอิ่นจื่อ ปีหนึ่งแผ่นดินแห้งแล้ง ท่านอาบน้ำ จุดเครื่องหอม แล้วกราบอธิษฐานขอฝน ฝนตกหนักแต่ท่านกราบแล้วไม่ลุกขึ้นอีก ต่อมามีผู้เห็นท่านขี่ม้าไปทางตะวันออก และเง็กเซียนแต่งตั้งให้เป็นหัวหน้าห้าสายฟ้า

神雷 หรือสายฟ้าเทพคืออะไร

คือสายฟ้าประเภทหนึ่งในห้าประเภท คัมภีร์《道法会元》บรรพ 56 บอกว่าสายฟ้าเทพมีขุนนางร้อยแม่ทัพพัน ประจำในสามภพ กระจายฝนตลอดสี่ฤดู และลงโทษคนที่ทำชั่วจนกรรมเต็ม ส่วนบรรพ 104 บอกว่าสายฟ้าเทพมีหน้าที่ปราบเทพนอกทำเนียบและภูตป่าเขา

วันประสูติของจอมพลสือคือวันไหน

ตำนานใน《搜神大全》บอกวันเกิดว่าวันที่ 4 เดือน 3 ปีที่ 7 รัชกาลโจวเซวียนหวัง ยามเซิน แหล่งร่วมสมัยจึงใช้วันที่ 4 เดือน 3 ตามจันทรคติเป็นวันสมโภช แต่ผมยังไม่พบประกาศของศาลเจ้าแห่งใดยืนยันเป็นทางการ

ทำไมจอมพลสือจึงมีชื่อตัวหลายแบบ

เพราะแต่ละแหล่งเล่าต่างกัน《搜神大全》ให้ชื่อ 神毓《道法会元》บรรพ 29 ให้ชื่อ 圆《北游记》ให้ชื่อ 成 และทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยงกับบทสรรเสริญร่วมสมัยให้ชื่อ 远信 ยังไม่มีเอกสารเก่าที่บอกว่าทั้งสี่ชื่อเป็นองค์เดียวกัน

บทสรุป

神雷主首石元帅 เป็นจอมพลที่ตำนานมีพลังมากกว่าหลักฐานในคัมภีร์ ตำนานใน《搜神大全》เล่าเรื่องนักพรตผู้เกิดพร้อมพายุฝนและสิ้นชีพพร้อมฝนที่ช่วยชาวบ้าน คัมภีร์《道法会元》ให้ท่านเป็นแม่ทัพรองหน้าดำในพิธีขอฝนเพียงบรรพเดียว ส่วนคำนิยามสายฟ้าเทพในบรรพ 56 และ 104 อธิบายว่าท่านเป็นหัวหน้าของอะไร เรื่องที่ยังสรุปไม่ได้คือชื่อตัวสี่แบบ ภูเขาที่ท่านบำเพ็ญ และวันสมโภชที่ยังไม่มีศาลเจ้าใดรับรอง ถ้าจะจำท่านได้เพียงเรื่องเดียว ผมอยากให้จำประโยค 惟诚动天 ความจริงใจเท่านั้นที่สะเทือนฟ้าได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 หัวข้อ 石元帅 ตำนานนักพรตผู้ขอฝน (วิกิซอร์ซ)
• 可可诗词网: ข้อความ《搜神大全》หัวข้อ 石元帅 อีกฉบับที่ใช้ 胥山 และ 桑林
• 《道法会元》บรรพ 1 清微道法枢纽 ที่มีหลัก 唯天下至诚者能用之 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 29 清微祈祷奏告道法 รายชื่อขุนพลที่มี 副将石元帅讳圆 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 56 上清玉府五雷大法玉枢灵文 คำนิยามห้าสายฟ้าและสายฟ้าเทพ (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 104–108 ตำรา 高上景霄三五混合都天大雷琅书 หัวข้อ 五雷所主 (道人家)
• 《北游记》ฉบับเต็ม ตอนที่ 19 เจินอู่ปราบสือเฉิงเป็น 神雷石元帅 (วิกิซอร์ซ)
• สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: ทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยง (石远信) และรายชื่อตาม《北游记》(神雷石元帅石成)
• เว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ ไต้หวัน: ทำเนียบสามสิบหกขุนพลของเจินอู่ ที่มี 石远信 และ 神雷元帅
• บทความเว่ยป๋อ 恭迎神雷主首诛戮执法石元帅圣诞 พร้อมบท 石帅宝诰 และวันสมโภช
• บทสรรเสริญ 神雷主首打邪灭巫石帅诰 ในชุด 玉枢经诰 (เว่ยป๋อ)
• สารบัญสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่เรียกท่านว่า 神雷之首石元帅 (ร้านหนังสือเก่าออนไลน์)
• บทความร่วมสมัยเรื่องยันต์สามสิบหกจอมพล ที่จัดยันต์จอมพลสือในหมวดคุ้มครองบ้าน (เว็บไซต์คติชน)