เทพเจ้าสายฟ้า 酆都杀鬼吕元帅 (เฟิงตูซากุ่ย หลี่ว์หยวนซ่วย)

บางองค์ในชุดนี้มีพระนามเต็มอยู่แค่ในทำเนียบยุคหลัง แต่พอค้นต่อไปกลับพบร่องรอยเก่ากว่าที่คิด เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 35 酆都杀鬼吕元帅 (แต้จิ๋ว ฮงโตซัวกุ้ย ลื่อง้วนโซ่ย / จีนกลาง เฟิงตูซากุ่ย หลี่ว์หยวนซ่วย — จอมพลแซ่หลี่ว์ผู้ประหารผีแห่งเฟิงตู) หรือแม่ทัพหลี่ว์ เป็นแบบนั้นครับ คำว่า "เฟิงตู" กับ "ประหารผี" พบเฉพาะในทำเนียบสามสิบหกจอมพล แต่ "จอมพลหลี่ว์" มีชีวประวัติใน《三教源流搜神大全》 มีภาพพร้อมชื่อกำกับในสมุดภาพสมัยซ่งใต้ และ《道法会元》มีทูตสายฟ้าชื่อ 吕魁 ที่ถือธงเหลืองกับป้ายคำสั่งเหมือนกัน บทนี้จะต่อร่องรอยเหล่านี้ให้เห็นทีละชิ้น และบอกตรง ๆ ว่าชิ้นไหนยังต่อไม่ติด

ข้อมูลสำคัญของแม่ทัพหลี่ว์

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	酆都杀鬼吕元帅 (Fēngdū Shāguǐ Lǚ Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	เฟิงตูซากุ่ย หลี่ว์หยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ฮงโตซัวกุ้ย ลื่อง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว hong1 dou1 suah4 gui2 le6 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ (เสียง le6 ของแซ่ 吕 มาจากหน้าอักษรตัวย่อ ส่วนหน้าตัวเต็ม 呂 ยังไม่มีข้อมูล)
ชื่ออื่น	แม่ทัพหลี่ว์ · ใน 搜神大全 หัวเรื่องคือ 田吕元帅 ชื่อตัว 田雨 (แต้จิ๋ว เที่ยงโห่ว / จีนกลาง เถียนอวี่) ชื่อรอง 全灵 · ใน 北游记 คือ 雨田 降妖辟邪雨元帅 · ใน 道法会元 มีทูตสายฟ้าชื่อ 吕魁 (แต้จิ๋ว ลื่อคุย / จีนกลาง หลี่ว์ขุย) ซึ่งยังไม่ยืนยันว่าเป็นองค์เดียวกัน
สังกัด	ตามพระนามคือฝ่ายเฟิงตู (酆都 — ยมโลกของลัทธิเต๋า) · ใน 搜神大全 ติดตามขบวนราชโองการสวรรค์ปราบมารในสามโลก · ใน 北游记 เป็นบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้
ตำแหน่ง/หน้าที่	ตามพระนามคือประหารผี · ใน 搜神大全 เป็นจอมพลปราบมารและสิ่งร้าย · หนังสือรวมยันต์ระบุว่ายันต์ใช้ประหารผีและขับสิ่งร้ายจากผี
ของถือ/พาหนะ	มือซ้ายถือป้ายคำสั่งสายฟ้า (雷令) มือขวาถือธงเหลือง (黄旄) ใน 搜神大全 · ถือป้ายคำสั่งกับธงเหลือง ใน 北游记 · ยังไม่พบพาหนะ
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	เกิดมาร่างเด็กแต่ศีรษะมังกร (搜神大全) · หัวผีตัวมังกร (北游记) · 吕魁 ใน 道法会元 บรรพ 125 หน้าผี ตาทอง มีเขา ผมแดง ตัวสีเขียว ถือธงเหลืองเล็กกับยันต์เหล็ก
วันสมโภช	ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้
ปรากฏในคัมภีร์	搜神大全 บรรพ 4 (田吕元帅) · 北游记 (雨田) · สมุดภาพสมัยซ่งใต้ของพิพิธภัณฑ์ศิลปะคลีฟแลนด์ (吕元帅) · 道法会元 บรรพ 125–128 และ 132 (吕魁 และ 吕使者) · ไม่มีใน 雷霆总诰 และรายนามยี่สิบสี่เทียนจวินของ 封神演义

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 酆都杀鬼吕元帅 ทีละคำ

酆都 (เฟิงตู) (แต้จิ๋ว ฮงโต / จีนกลาง เฟิงตู — นครยมโลกของลัทธิเต๋า) คือดินแดนของผีและศาลตัดสินวิญญาณในคติเต๋า ใน《道法会元》มีวิชาฝ่ายเฟิงตูหลายบรรพ เช่นบรรพ 261 วิชา 酆都车夏二帅秘法 ที่มีองค์ประธานคือ 北阴酆都玄天大帝 มหาจักรพรรดิแห่งเฟิงตูฝ่ายเหนือ บทสวด《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า — บทสรรเสริญรวมแห่งกรมสายฟ้า) ก็มีวรรค 「酆都府院众祇灵」 คือเหล่าเทพในจวนและสำนักของเฟิงตู อยู่ในขบวนเดียวกับขุนพลสายฟ้า แสดงว่ากรมสายฟ้ากับฝ่ายเฟิงตูทำงานร่วมกันมานาน

杀鬼 (ซากุ่ย) (แต้จิ๋ว ซัวกุ้ย / จีนกลาง ซากุ่ย — ประหารผี) เป็นคำที่พบบ่อยในคัมภีร์ ตัวอย่างเช่นบรรพ 106 มีวรรค 「帝君有命，杀鬼安民」 คือ "เมื่อจักรพรรดิมีบัญชา ก็ประหารผีให้ราษฎรสงบสุข" และบรรพ 159 มีบท 天蓬真形杀鬼咒 คาถาประหารผีของเทียนเผิง คำนี้จึงไม่ได้แปลว่าความโหดร้าย แต่หมายถึงการกำจัดสิ่งที่ทำร้ายคน

吕 (หลี่ว์) คือแซ่ อ่านแต้จิ๋วว่า le6 (ลื่อ) สระ "e" ในพินอินแต้จิ๋วคือเสียงสระอือ ข้อที่น่าสนใจคือเรื่องเล่าเก่าที่สุดของจอมพลองค์นี้กลับบอกว่าแซ่จริงของท่านคือ "เถียน" ผมเล่าไว้ในหัวข้อตำนาน

元帅 (หยวนซ่วย) คือจอมพล ยศของขุนพลชั้นสูงในกรมสายฟ้า

เมื่ออ่านรวมกัน พระนามแปลว่า "จอมพลแซ่หลี่ว์ผู้ประหารผีแห่งเฟิงตู" ในชุดนี้พระนามที่เป็นคู่กันชัดที่สุดคือ酆都拷鬼孟元帅 องค์ที่ 23 องค์หนึ่ง "สอบสวน" อีกองค์ "ประหาร" ทั้งสองอยู่ฝ่ายเฟิงตูเหมือนกัน

พระนามเต็มนี้พบที่ไหน

พระนามเต็ม 酆都杀鬼吕元帅 พบในทำเนียบสามสิบหกจอมพลยุคหลัง ผมเปิดตรวจได้สามแหล่ง

• รายชื่อ "雷部三十六帅" บนเว็บไซต์ 天玉宫 เขียนว่า 「酆都杀鬼吕元帅」 เป็นองค์สุดท้ายของรายชื่อ ต่อจาก 北极冰池李元帅 และ 冲霄灵官马元帅
• รายชื่อ "真武三十六官将" ในบล็อกของ 北极玄元宫真武大帝庙道观 ก็วางท่านไว้ท้ายสุดเช่นกัน
• หนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายบนเว็บ 古籍屋 ระบุในลำดับที่ 35 ว่า 「鄂都杀鬼吕元帅：斩杀诸鬼、辟鬼邪」 คือยันต์ใช้ประหารผีทั้งปวงและขับสิ่งร้ายจากผี คำว่า 鄂都 ในหน้านี้น่าจะเป็นตัวสะกดผิดจาก 酆都

รายชื่อสองแหล่งแรกวางแม่ทัพหลี่ว์ไว้ลำดับที่ 36 และวางจอมพลหม่าไว้ลำดับที่ 35 สลับกับรายพระนามชุดนี้ ที่เรียงแม่ทัพหลี่ว์ก่อน冲霄灵官马元帅 องค์ที่ 36 นอกจากนี้หน้าขายตำรายันต์《天师府秘传三十六元帅符箓大成》ยังจัดวิชาของจอมพลเมิ่ง หลี่ว์ และอู่ไว้หมวดเดียวกันว่า 「孟、吕、伍元帅之拷勘法」 คือวิชาสอบสวนลงทัณฑ์ของสามจอมพล ส่วนบทสวด《雷霆总诰》และรายนามยี่สิบสี่เทียนจวินในตอนที่ 99 ของ《封神演义》ไม่มีแซ่หลี่ว์ ภาพรวมของทำเนียบเหล่านี้อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

ตำนานจอมพลเถียนหลี่ว์ใน 搜神大全

เรื่องเล่าเดียวที่เล่าชีวิตของจอมพลหลี่ว์อยู่ใน《三教源流搜神大全》บรรพ 4 ใต้หัวเรื่อง 「田吕元帅」 ประโยคแรกบอกว่า 「吕元帅之父乃苍龙之精」 คือ "บิดาของจอมพลหลี่ว์คือวิญญาณมังกรเขียว"

เรื่องเล่าว่า มังกรเขียวเคยถูก 慈济真君 (แต้จิ๋ว ชื้อจี่จิงกุง / จีนกลาง ฉือจี้เจินจวิน — เทพผู้เมตตาช่วยโลก) ขับไล่ จึงหนีไปซ่อนในถ้ำทรายเหลือง (黄沙洞) แคว้นซีสู่ แล้วแอบได้สตรีแซ่ผาง (庞氏) เป็นภรรยา อยู่ด้วยกันได้ครึ่งปี เจินจวินตามมาพบ นางผางตกใจหนีไปซ่อนในทุ่งนา เจินจวินชี้กระบี่บินไปที่ครรภ์ของนาง ทารกจึงคลอดออกมา 「孩身而龙首」 คือร่างเป็นเด็กแต่ศีรษะเป็นมังกร ขณะนั้นฝนฟ้าคะนองลงมาพอดี เหมือนคำในคัมภีร์อี้จิงที่ว่า "เห็นมังกรอยู่ในทุ่ง" ข้อความตอนนี้อ่านได้ว่าเจินจวินไม่อาจทำร้ายเด็ก จึงเลี้ยงดูไว้ และ 「因田其姓雨其讳也」 คือตั้งแซ่ว่า 田 (ทุ่งนา) และชื่อว่า 雨 (ฝน)

เมื่ออายุหกขวบ เด็กถูกส่งไปเป็นศิษย์ของจางเจินเหริน รับใช้อาจารย์ไม่เคยเกียจคร้าน จึงได้ชื่อรองว่า 全灵 หลังอาจารย์ล่วงลับ ม่านและป้ายคำสั่งสายฟ้าของอาจารย์หายไปพร้อมกัน ท่านแอบคัดลอกวิชาไว้ที่เขาจื่อหัว (紫华山) ต่อมาได้รู้ความจริงเรื่องบิดามารดา ก็ตั้งใจแก้แค้นแทนบิดา คัมภีร์บรรยายว่า 「裂帐为旗，折竿为戚，喷水为雾，击令为雷」 คือ "ฉีกม่านทำเป็นธง หักไม้ทำเป็นขวานศึก พ่นน้ำเป็นหมอก ตีป้ายคำสั่งเป็นสายฟ้า" แล้วเหาะออกตามหาเจินจวิน ระหว่างทางเจอปีศาจน้อยสิบสองตนขวางทาง จึงกางธงรบกันไม่รู้จบ

สุดท้ายเง็กเซียนฮ่องเต้เสด็จมาเรียกตัว และตรัสว่า 「真君为民除害弗可妖仇也」 คือ "เจินจวินกำจัดสิ่งร้ายเพื่อราษฎร ไม่ควรถือเป็นศัตรู" ท่านจึงวางความแค้น ยอมติดตามขบวนราชโองการสวรรค์ไปปราบมารในสามโลก และได้ตำแหน่งจอมพลที่ 「左执雷令，右执黄旄」 คือ "มือซ้ายถือป้ายคำสั่งสายฟ้า มือขวาถือธงเหลือง"

ในเรื่องนี้ยังมีจุดที่ขัดกันเอง ตอนต้นบอกว่ามารดาคือนางผาง แต่ตอนกลางมีนักพรตชราบอกว่าบิดาเป็น "ธาตุทองคำดั้งเดิม" และมารดาเป็นหญิงชราตาบอดจากหลงโหย่ว ผมคิดว่าเรื่องนี้อาจรวมเรื่องเล่าหลายสายเข้าด้วยกัน ส่วนหัวเรื่อง 田吕 ที่รวมสองแซ่ไว้ ตัวบทไม่ได้อธิบายว่าแซ่หลี่ว์มาจากไหน

อวี่เถียนใน 北游记 เรื่องเดียวกันที่เล่ากลับด้าน

นิยาย《北游记》สมัยหมิงมีตอนชื่อ "祖师收遮天帐" คือปรมาจารย์ปราบม่านบังฟ้า เล่าว่าที่เขาจื่อหัวมีถ้ำทรายเหลือง ในถ้ำมีปีศาจ 「姓雨名田」 คือแซ่อวี่ชื่อเถียน 「龙身鬼头」 ตัวเป็นมังกรหัวเป็นผี มีของวิเศษชื่อ 遮天帐 (แต้จิ๋ว เจียทีเตี่ย / จีนกลาง เจอเทียนจ้าง — ม่านบังฟ้า) โยนขึ้นฟ้าแล้วม้วนเสวียนเทียนซั่งตี้กับบริวารเข้าไปขังไว้ เหลือเพียงเทียนจวินเติ้งกับเทียนจวินซินที่หนีไปขอความช่วยเหลือ

เทพที่ช่วยได้คือเทียนจวินจางอาน เพราะม่านนั้นคือ "ม่านใต้ฟ้า" ของท่านเอง จางอานพ่นน้ำใส่ ของวิเศษจึงคืนร่างเป็นป้ายคำสั่งสายฟ้า และม่านบังฟ้าคืนร่างเป็นธงเหลือง ปรมาจารย์ออกมาได้ อวี่เถียนยอมสวามิภักดิ์ แล้วเง็กเซียนฮ่องเต้แต่งตั้งเป็นจอมพลอวี่ผู้ปราบปีศาจ 「手执雷令黄旗」 คือถือป้ายคำสั่งสายฟ้ากับธงเหลือง ติดตามปรมาจารย์ไปทุกที่ รายชื่อบริวารท้ายนิยายเรียกท่านว่า 「降妖辟邪雨元帅」

ถ้าวางสองเรื่องไว้ข้างกัน จะเห็นว่าตรงกันแทบทุกจุด ชื่อ 雨田 คือ 田雨 กลับด้าน ทั้งสองเรื่องมีถ้ำทรายเหลืองและเขาจื่อหัว ทั้งสองมีร่างผสมมังกร ม่านของอาจารย์ที่ถูกเอาไปกลายเป็นธง และของถือสุดท้ายคือป้ายคำสั่งสายฟ้ากับธงเหลือง ผมจึงค่อนข้างมั่นใจว่าเป็นเรื่องของเทพองค์เดียวกัน ส่วนเทียนจวินเติ้งในตอนนี้ ผมเล่าไว้ในบทของ冲霄主雷邓元帅 องค์ที่ 30

ภาพจอมพลหลี่ว์ในสมุดภาพสมัยซ่งใต้

หลักฐานที่ทำให้ผมแปลกใจที่สุดคือภาพ พิพิธภัณฑ์ศิลปะคลีฟแลนด์มีสมุดภาพ Album of Daoist and Buddhist Themes ที่ลงอายุไว้ในศตวรรษที่ 13 สมัยซ่งใต้ แผ่นที่ 19 เป็นขบวนเทพเต๋า คำอธิบายของพิพิธภัณฑ์ระบุว่าแถวล่างมีเทียนจวิน 朱彦矢 张安 辛江 และ 邓成 ส่วนแถวบนคือจอมพล 庞乔 กับ 吕元帅 และมีชื่อเขียนกำกับไว้เหนือแต่ละองค์

ข้อนี้สำคัญสองเรื่อง เรื่องแรก "จอมพลหลี่ว์" อยู่ในขบวนเทพสายฟ้ามาตั้งแต่ก่อนนิยายสมัยหมิง เรื่องที่สอง เพื่อนร่วมขบวนในภาพคือชื่อชุดเดียวกับที่《北游记》ใช้ภายหลัง ทั้ง 张安 辛江 邓成 และ 庞乔 ซึ่งในชุดนี้ใกล้กับ雷府驱魔庞元帅 องค์ที่ 24 แต่คำอธิบายของพิพิธภัณฑ์ไม่ได้บอกรูปลักษณ์ของจอมพลหลี่ว์ และผมยังไม่ได้เห็นภาพต้นฉบับละเอียดพอจะบรรยายเอง จึงไม่เดาว่าท่านถืออะไรในภาพนั้น

吕魁 ทูตสายฟ้าใน 道法会元

《道法会元》ไม่มีบทของจอมพลหลี่ว์ แต่มีทูตสายฟ้าแซ่หลี่ว์ชื่อ 吕魁 อยู่ในวิชากลุ่ม 九州社令 (แต้จิ๋ว เก้าจิวเสี่ยเหล่ง / จีนกลาง จิ่วโจวเซ่อลิ่ง — สายฟ้าแห่งศาลเจ้าที่ทั่วเก้าแคว้น) หลายบรรพ

บรรพ 125 วิชา 九州社令蛮雷大法 บรรยายว่า 「九州社令击剥使者吕魁，鬼相，金睛肉角白脑，后数根红发，红搭膊，腰系朝带，遍身青色，右手执令字小黄旗，左手执铁符」 คือ "ทูตผู้ฟาดฟันแห่งสายฟ้าศาลเจ้าที่เก้าแคว้น หลี่ว์ขุย หน้าแบบผี ตาสีทอง มีเขาเนื้อ ศีรษะขาว มีผมแดงไม่กี่เส้นด้านหลัง สวมผ้าคลุมไหล่แดง คาดเข็มขัดขุนนาง ทั้งตัวสีเขียว มือขวาถือธงเหลืองเล็กที่มีอักษร 令 มือซ้ายถือยันต์เหล็ก"

บรรพ 127 วิชา 九州社令阳雷大法 ให้ตำแหน่งเต็มว่า 「九州社令阳雷都提举激剥检校使者吕魁」 และเรียกรวมกับขุนพลอีกสององค์ว่า 「康刘吕三大元帅」 คือสามจอมพลคัง หลิว หลี่ว์ อยู่ใต้บัญชาของเทียนจวินเติ้ง ส่วนบรรพ 132 มี 「九天啸命一风雷吕使者」 ทูตแซ่หลี่ว์แห่งลมและสายฟ้าอยู่ในรายชื่อเทพที่เชิญในพิธีขอฝน จอมพลคังในกลุ่มนี้ชื่อ 康尧 ส่วนในชุดของเรามี地祇太保康元帅 องค์ที่ 13 ซึ่งผมยังไม่ได้ตรวจว่าเป็นองค์เดียวกันหรือไม่

ที่ผมสนใจคือรูปของ 吕魁 หน้าผี มือหนึ่งถือธงเหลือง ใกล้กับอวี่เถียน "หัวผี" ผู้ถือธงเหลืองใน《北游记》และจอมพลหลี่ว์ผู้ถือธงเหลืองใน《搜神大全》อย่างน่าคิด แต่คัมภีร์ไม่ได้เล่าประวัติของ 吕魁 และไม่ได้ใช้คำว่าเฟิงตู ผมจึงวางไว้เป็นข้อสังเกต ไม่ใช่ข้อสรุป

อีกข้อสังเกตหนึ่ง ปรมาจารย์องค์แรกของวิชาในบรรพ 125 คือ 「神功妙济真君许逊」 ซึ่งมีตำนานปราบมังกรร้ายที่เป็นที่รู้จัก ฟังดูใกล้กับ 慈济真君 ผู้ไล่มังกรเขียวใน《搜神大全》 แต่คำว่า 妙济 กับ 慈济 ไม่ใช่คำเดียวกัน ผมจึงไม่สรุปว่าเป็นองค์เดียวกัน

รูปลักษณ์และภาพประกอบ

รูปลักษณ์ที่มีหลักฐานของจอมพลหลี่ว์มาจากของถือมากกว่าหน้าตา《搜神大全》บอกเพียงว่ามือซ้ายถือป้ายคำสั่งสายฟ้า มือขวาถือธงเหลือง และในเรื่องมีขวานศึกที่ทำจากไม้หัก ส่วนหน้าตา คัมภีร์บอกเฉพาะตอนเกิดว่ามีศีรษะมังกร ไม่ได้บอกว่ารูปเคารพภายหลังยังเป็นแบบนั้นหรือไม่《北游记》เล่าว่าหัวเป็นผีตัวเป็นมังกรตอนยังเป็นปีศาจ หลังสวามิภักดิ์ไม่ได้บรรยายใหม่

ภาพประกอบหน้าปกของบทความนี้วาดตามของถือในคัมภีร์ คือขุนพลสวมเกราะดำทอง มือหนึ่งถือธงเหลืองผืนใหญ่ อีกมือถือป้ายคำสั่งที่มีอักษร 雷 มีขวานอยู่ด้านหลัง และฉากหลังเป็นประตูเฟิงตูตามพระนาม หน้าตาเป็นแบบมนุษย์ ไม่ใช่ศีรษะมังกร ผู้อ่านควรเข้าใจว่าเป็นภาพเชิงศิลป์ ไม่ใช่รูปเคารพของศาลเจ้าแห่งใด

บทบาทในพิธีและการบูชา

ผมยังไม่พบบทอัญเชิญ นามลับ หรือคาถาของแม่ทัพหลี่ว์ที่ตีพิมพ์เผยแพร่ ข้อมูลเรื่องหน้าที่มีจากหนังสือรวมยันต์ที่บอกว่ายันต์ใช้ประหารผีและขับสิ่งร้าย และจากตำรายันต์ที่จัดท่านไว้ในวิชาสอบสวนลงทัณฑ์ร่วมกับจอมพลเมิ่งและจอมพลอู่ ทั้งสองแหล่งเป็นหน้าขายหนังสือ ไม่ใช่คัมภีร์ ผมจึงเล่าไว้ในฐานะข้อมูลประกอบ

ส่วนทูต 吕魁 ใน《道法会元》มีงานชัดกว่า คือเป็นทูตสายฟ้าที่ถูกเรียกในวิชาขอฝนและปราบสิ่งร้ายของสายศาลเจ้าที่เก้าแคว้น แต่ยังเชื่อมกับแม่ทัพหลี่ว์ในรายพระนามไม่ได้ การบูชาที่พบคือการนับท่านอยู่ในคณะสามสิบหกจอมพลบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้ในวัดสายไต้หวัน ผมยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธาน ยังไม่พบวันสมโภช และยังไม่พบข้อมูลในประเทศไทย

ข้อควรระวัง

• แซ่หลี่ว์หรือแซ่เถียน: ใน《搜神大全》ชื่อตัวคือเถียนอวี่ แซ่หลี่ว์อยู่ในหัวเรื่องและในพระนาม แต่ตัวบทไม่ได้อธิบายที่มา
• คำว่าเฟิงตูกับเรื่องมังกร: ตำนานใน《搜神大全》และ《北游记》ไม่มีเรื่องยมโลกเลย คำว่า 酆都杀鬼 มีเฉพาะในทำเนียบยุคหลังและหนังสือยันต์
• ไม่ใช่จอมพลเมิ่ง: จอมพลเมิ่งแห่งเฟิงตูปรากฏใน《道法会元》บรรพ 261 (酆都车夏二帅秘法) ในฐานะขุนพลผู้ลงทัณฑ์ 追摄行刑元帅孟锷 และเป็นคนละองค์กับแม่ทัพหลี่ว์ แม้สององค์จะถูกจัดเป็นคู่ในทำเนียบ
• 吕魁 ยังเป็นข้อสันนิษฐาน: รูปลักษณ์และธงเหลืองใกล้กัน แต่ยังไม่มีแหล่งใดบอกว่าเป็นองค์เดียวกัน รายชื่อสามสิบหกเทียนเจี้ยงบนเว็บของสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนพิมพ์ชื่อในตำแหน่งนี้เป็น 目魁 ซึ่งน่าจะคลาดจาก 吕魁
• ไม่ใช่ลวี่ต้งปิน: แซ่เดียวกับเซียนลวี่ต้งปินในแปดเซียน แต่ไม่มีแหล่งใดเชื่อมสององค์นี้

มุมมองของผมต่อแม่ทัพหลี่ว์

ตำนานของจอมพลหลี่ว์เป็นเรื่องที่ผมชอบมากครับ เด็กที่เกิดมาจากความรุนแรง โตขึ้นด้วยความแค้น เรียนวิชาเพื่อแก้แค้นให้พ่อ แต่สุดท้ายถูกบอกว่าคนที่ตัวเองเกลียด ทำไปเพื่อปกป้องชาวบ้าน และถูกขอให้วางความแค้นลง เรื่องไม่ได้บอกว่าความเจ็บปวดของท่านไม่จริง แต่บอกว่าพลังเดียวกันนั้นเอาไปใช้ปกป้องคนอื่นได้ ม่านที่ฉีกมาเป็นธงแห่งความแค้น กลายเป็นธงประจำตำแหน่งจอมพล

ผมคิดว่านี่คือบทเรียนที่ลึกสำหรับคนที่แบกเรื่องค้างใจมานาน ความโกรธเป็นแรงที่แรงมาก ถ้าปล่อยให้มันพาไปก็รบกับปีศาจสิบสองตนไม่รู้จบ แต่ถ้าวางลงได้ แรงเดียวกันก็กลายเป็นหน้าที่ ส่วนคำว่า "ประหารผีแห่งเฟิงตู" ในพระนาม ผมเข้าใจได้ในมุมนี้เช่นกัน คือผู้ที่เคยเกือบกลายเป็นสิ่งร้าย จึงรู้จักสิ่งร้ายดีที่สุดครับ

คำถามที่พบบ่อย

酆都杀鬼吕元帅 คือใคร

คือจอมพลแซ่หลี่ว์ในทำเนียบสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้า พระนามแปลว่าจอมพลผู้ประหารผีแห่งเฟิงตู ยมโลกของลัทธิเต๋า ส่วนเรื่องเล่าเก่าที่สุดของจอมพลหลี่ว์อยู่ใน 三教源流搜神大全 บรรพ 4 ที่เล่าว่าท่านเป็นบุตรของวิญญาณมังกรเขียวและถือป้ายคำสั่งสายฟ้ากับธงเหลือง

ทำไมแม่ทัพหลี่ว์จึงมีแซ่เถียน

ใน 搜神大全 ท่านเกิดในทุ่งนาขณะฝนฟ้าคะนอง จึงได้แซ่เถียนที่แปลว่าทุ่งนาและชื่ออวี่ที่แปลว่าฝน หัวเรื่องในหนังสือเขียนว่า 田吕元帅 แต่ตัวบทไม่ได้อธิบายว่าแซ่หลี่ว์มาจากไหน

แม่ทัพหลี่ว์กับอวี่เถียนในนิยาย 北游记 เป็นองค์เดียวกันไหม

น่าจะเป็นองค์เดียวกัน เพราะชื่อเถียนอวี่กลับด้านเป็นอวี่เถียน ทั้งสองเรื่องมีถ้ำทรายเหลือง เขาจื่อหัว ร่างผสมมังกร ม่านที่กลายเป็นธง และของถือคือป้ายคำสั่งสายฟ้ากับธงเหลือง แต่ยังไม่มีแหล่งใดระบุไว้ตรง ๆ

แม่ทัพหลี่ว์มีชื่อใน 道法会元 ไหม

ไม่มีบทของจอมพลหลี่ว์โดยตรง แต่มีทูตสายฟ้าชื่อหลี่ว์ขุยในวิชาสายศาลเจ้าที่เก้าแคว้น บรรพ 125 ถึง 128 ซึ่งถือธงเหลืองเล็กกับยันต์เหล็ก ยังไม่ยืนยันว่าเป็นองค์เดียวกัน

แม่ทัพหลี่ว์ถืออะไร

ตาม 搜神大全 มือซ้ายถือป้ายคำสั่งสายฟ้า มือขวาถือธงเหลือง และในเรื่องเคยใช้ขวานศึกที่ทำจากไม้หัก ยังไม่พบข้อมูลเรื่องพาหนะหรือสีหน้า

บทสรุป

酆都杀鬼吕元帅 เป็นจอมพลที่พระนามเต็มมีอยู่ในทำเนียบยุคหลัง แต่ตัวจอมพลหลี่ว์มีร่องรอยย้อนไปถึงสมุดภาพสมัยซ่งใต้ มีตำนานบุตรมังกรผู้วางความแค้นใน《三教源流搜神大全》 และมีเรื่องเดียวกันในนิยาย《北游记》ภายใต้ชื่ออวี่เถียน ของถือที่ทุกแหล่งตรงกันคือป้ายคำสั่งสายฟ้ากับธงเหลือง ส่วนทูต 吕魁 ใน《道法会元》และคำว่าเฟิงตูในพระนาม ยังเป็นชิ้นส่วนที่ผมต่อเข้ากันได้ไม่สนิท ผมจึงขอวางไว้อย่างเปิด และจะกลับมาเพิ่มเติมเมื่อพบหลักฐานใหม่ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《三教源流搜神大全》บรรพ 4 บท 田吕元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 《北游记》ตอน 祖师收遮天帐 และรายชื่อบริวารที่มี 降妖辟邪雨元帅 (วิกิซอร์ซ)
• Cleveland Museum of Art: Album of Daoist and Buddhist Themes, Leaf 19 ภาพ 吕元帅 สมัยซ่งใต้
• 《道法会元》บรรพ 125 九州社令蛮雷大法 รูปลักษณ์ของ 击剥使者吕魁
• 《道法会元》บรรพ 127 九州社令阳雷大法 ตำแหน่ง 激剥检校使者吕魁 และ 康刘吕三大元帅
• 《道法会元》บรรพ 132 雷霆祈祷秘诀 ที่มี 九天啸命一风雷吕使者
• 《道法会元》บรรพ 261 酆都车夏二帅秘法 วิชาฝ่ายเฟิงตู
• 《道法会元》บรรพ 106 วรรค 帝君有命，杀鬼安民
• 《道法会元》บรรพ 159 天蓬真形杀鬼咒
• ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า: บทสวด 雷霆总诰 ที่มีวรรค 酆都府院众祇灵
• รายชื่อ 雷部三十六帅 ของ 天玉宫 ที่มี 酆都杀鬼吕元帅
• รายชื่อ 真武三十六官将 ในบล็อกของ 北极玄元宫真武大帝庙道观
• หน้าขายหนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》 ลำดับที่ 35 (古籍屋)
• หน้าขายตำรายันต์《天师府秘传三十六元帅符箓大成》 หมวด 孟、吕、伍元帅之拷勘法
• สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: รายชื่อ 三十六天将