เทพเจ้าสายฟ้า 三五梅仙张元帅 (ซานอู๋เหมยเซียน จางหยวนซ่วย)

ในเทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ชุดนี้มีแซ่จางถึงสามองค์ และองค์ที่ลึกลับที่สุดคือ 三五梅仙张元帅 (แต้จิ๋ว ซาโหงว บ๊วยเซียง เตียง้วนโซ่ย / จีนกลาง ซานอู่ เหมยเซียน จางหยวนซ่วย — จอมพลแซ่จางแห่งสำนักสามห้าเหมยเซียน) ที่ทำเนียบของชุดนี้เรียกสั้น ๆ ว่าแม่ทัพจาง ต้องบอกตามตรงว่าผมค้นแล้วพบตัวบทชั้นต้นที่เอ่ยถึงพระองค์โดยตรงเพียงเล่มเดียว คือคัมภีร์รวมบทเรียกขุนพลที่ฐานข้อมูลจัดไว้ในสมัยชิง บทความนี้จึงสั้นกว่าหลายองค์ แต่ผมตั้งใจให้ทุกบรรทัดตรวจสอบย้อนกลับได้ครับ

ข้อมูลสำคัญของแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียน

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	三五梅仙张元帅 (Sānwǔ Méixiān Zhāng Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	ซานอู่ เหมยเซียน จางหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ซาโหงว บ๊วยเซียง เตียง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว san1 ngou2 bhuê5 siang1 diên1 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่ออื่น	พระนามเต็มในคัมภีร์ 上清三五梅仙飞天斩邪都统昭烈祠山张元帅 · ชื่อตัว 张大明 (แต้จิ๋ว เตียไต่เม้ง / จีนกลาง จางต้าหมิง)
สังกัด	祠山三五梅仙院 สำนักสามห้าเหมยเซียนแห่งฉือซาน ตามคัมภีร์ 三天秘法
ตำแหน่ง/หน้าที่	飞天斩邪都统 ผู้บัญชาการกองเหาะฟ้าฟันผี มีหน้าที่จับผีภูเขา (山魈) ปราบอาการคลุ้มคลั่ง และคุมภูตผีทั้งปวงมาส่งหน้าแท่นพิธี
ของถือ/พาหนะ	กระบี่และแส้ ตามวลี 「按剑持鞭」 ไม่พบพาหนะ
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	「火眼金睛」 ตาไฟลูกตาทอง และ 「铜头铁面」 หัวทองแดงหน้าเหล็ก เป็นถ้อยคำในบทเรียก ไม่ได้บอกสีกายหรือเครื่องทรง
วันสมโภช	ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้
ปรากฏในคัมภีร์	太上灵宝静明二帝君三天秘法 บรรพ 7 ตอน 梅仙召合 敕召 และ催召 เท่านั้น ไม่พบใน 道法会元 雷霆总诰 搜神大全 北游记 หรือ 封神演义 นอกนั้นพบเฉพาะในทำเนียบรายพระนาม 36 จอมพลยุคหลัง

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 三五梅仙张元帅 ทีละคำ

ชื่อที่คนทั่วไปเรียกมีเจ็ดตัวอักษร แต่ในคัมภีร์ พระนามเต็มยาวกว่านั้นมาก คือ 「上清三五梅仙飞天斩邪都统昭烈祠山张元帅」 ผมขอแยกอธิบายทีละส่วน โดยบอกไว้ด้วยว่าส่วนไหนคัมภีร์อธิบายเอง ส่วนไหนเป็นการตีความ

上清 (ซ่างชิง) คือชั้นฟ้าชั้นหนึ่งในสามชั้นสูงสุดของเต๋า คำนี้บอกว่าพระองค์สังกัดสายบัญชาการฝ่ายซ่างชิง ซึ่งสอดคล้องกับท้ายบทเรียกที่อ้างกฎของ 「上清三五华盖三仙真君」

三五 (ซานอู่) แปลตรงตัวว่า "สามห้า" คัมภีร์ของพระองค์เองไม่ได้อธิบายคำนี้ แต่คัมภีร์สายฟ้ารุ่นเก่าอธิบายไว้ชัด ใน《道法会元》บรรพ 67 ตอน 雷霆玄论 เขียนว่า 「三五者，斗之妙用」 คือ "สามห้า คือการใช้อันวิเศษของดาวเหนือ" แล้วอธิบายการนับดาวจนถึงดาวเหลียนเจิน ก่อนสรุปว่า 「此是三五之道。三五都功，即此也」 คือ "นี่คือวิถีแห่งสามห้า คำว่าสามห้าในทะเบียนนักพรต 三五都功 ก็หมายถึงสิ่งนี้" บรรพ 77 ยังมีวิชา 「三五飞步」 คือการย่างก้าวตามดาวเหนือในพิธีเรียกสายฟ้า คำนี้จึงเป็นศัพท์ประจำของพิธีอัสนี และพบในชื่อคัมภีร์สายฟ้าหลายบรรพ รวมถึงคัมภีร์ของจอมพลหวังแห่งฮั่วลั่ว องค์ที่ 3 ที่ชื่อว่า 雷霆三五火车灵官王元帅秘法 ในบรรพ 241

梅仙 (เหมยเซียน) แปลได้ว่า "เซียนดอกเหมย" หรือ "เซียนแซ่เหมย" ในคัมภีร์ คำนี้ใช้เป็นชื่อสำนักที่พระองค์ประจำอยู่ และใช้เรียกพระองค์ว่า 「梅仙大将」 คือแม่ทัพแห่งเหมยเซียน คัมภีร์ไม่ได้บอกว่าเหมยเซียนหมายถึงใคร อักษร 梅 ตัวนี้คนไทยคุ้นในเสียงแต้จิ๋วว่า "บ๊วย"

飞天斩邪都统 (เฟยเทียนจ่านเสียตูถ่ง) คือตำแหน่ง แปลว่า "ผู้บัญชาการใหญ่ฝ่ายเหาะฟ้าฟันผีร้าย" ส่วน 昭烈 (เจาเลี่ย) เป็นสมญา แปลว่า "ความกล้าแข็งที่สว่างโชติ"

祠山 (แต้จิ๋ว ซื้อซัว / จีนกลาง ฉือซาน — ภูเขาแห่งศาลเทพ) เป็นชื่อภูเขาและลัทธิบูชาเทพแซ่จางอีกองค์หนึ่ง ผมเล่าเรื่องนี้แยกไว้ในหัวข้อประวัติด้านล่าง

张大明 (จางต้าหมิง) คือชื่อตัว บทเร่งเรียกเขียนชัดว่า 「敕召张大明」 คือ "มีบัญชาเรียกจางต้าหมิง" และ 「主帅大明，都统令权」 คือ "แม่ทัพใหญ่ต้าหมิง ผู้ถืออำนาจบัญชาการ" ส่วน 元帅 (แต้จิ๋ว ง้วนโซ่ย / จีนกลาง หยวนซ่วย — จอมพล) คือยศแม่ทัพใหญ่

แซ่จางสามองค์ในชุดนี้ไม่ใช่องค์เดียวกัน

ผู้อ่านที่ไล่อ่านชุดนี้มาตั้งแต่ต้นอาจสงสัยว่าจางสามองค์เป็นใครบ้าง องค์แรกคือ飞捷报应张使者 เทวทูตจาง องค์ที่ 1 ผู้ถือยันต์ในสามจอมพลเติ้ง ซิน จาง ชื่อในคัมภีร์ว่า 张元伯 องค์ที่สองคือแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนในบทความนี้ ชื่อตัวว่า 张大明 และองค์ที่สามคือ五雷天医张元帅 องค์ที่ 18 จอมพลฝ่ายแพทย์แห่งกรมสายฟ้า

หลักฐานที่ดีที่สุดว่าองค์ที่ 1 กับองค์ที่ 10 เป็นคนละองค์ อยู่ในคัมภีร์เล่มเดียวกันนี้เอง บรรพ 7 ของ 三天秘法 มีตอนเรียกเทวทูตจางแยกต่างหาก ใช้พระนามว่า 「先天一气水火雷飞捷报应使者旸谷张天君」 และอยู่คนละตอนกับตอน 梅仙召合 ของแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียน ผู้รวบรวมคัมภีร์จึงถือว่าทั้งสองเป็นเทพคนละองค์ตั้งแต่แรก ใครอยากเห็นภาพรวมว่าจอมพลทั้งหลายจัดกลุ่มอย่างไรในกรมสายฟ้า อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

แม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนในคัมภีร์ 三天秘法

คัมภีร์เล่มนี้คืออะไร

ชื่อเต็มคือ《太上灵宝静明二帝君三天秘法》 ฐานข้อมูลคัมภีร์โบราณ 识典古籍 จัดไว้ในหมวดสมัยชิง ต้นฉบับที่สแกนเป็นของหอสมุดเซี่ยงไฮ้ ผู้แต่งระบุว่าเป็นท่านสวี่ซวิ่น (许逊) นักพรตสมัยจิ้นตะวันออก ซึ่งคำอธิบายของฐานข้อมูลเองบอกว่าเป็นการอ้างนาม ท่านสวี่ซวิ่นคือปรมาจารย์ที่สำนักจิ้งหมิง (净明道) และสำนักหลวีซาน (闾山派) นับถือ ส่วนบรรพ 7 ที่ชื่อว่า 「诸将召合」 (บทเรียกรวมขุนพลทั้งหลาย) มีบันทึกว่า 「后学弟子王运玖抄录」 คือคัดลอกโดยศิษย์รุ่นหลังชื่อหวังอวิ้นจิ่ว

ที่น่าสนใจคือบรรพ 7 นี้มีบทเรียกจอมพลหลายองค์ที่อยู่ในชุดนี้ด้วย เช่นจอมพลเวิน องค์ที่ 12 จอมพลจ้าว องค์ที่ 11 จอมพลคัง องค์ที่ 13 และจอมพลโจว (邹) องค์ที่ 15 ตอนของแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนอยู่ท้ายบรรพ ก่อนบทอวยพรปิดพิธี

ตอน 梅仙召合 บทส่งสารเชิญ

พิธีเริ่มจากผู้ประกอบพิธีส่งเจ้าหน้าที่ยันต์ (符使) ถือธูปไปเชิญ บทเปิดเขียนว่า 「径诣祠山三五梅仙院」 คือ "ตรงไปยังสำนักสามห้าเหมยเซียนแห่งฉือซาน" เพื่อเชิญจอมพลพร้อมบริวาร คัมภีร์ระบุบริวารไว้ชัดว่ามีรองแม่ทัพสี่นายแซ่ 黄 钱 贺 夕 และขุนพลแปดประตูแซ่ 任 童 武 党 姚 李 胡 桑 รวมเรียกว่า 「四副八门合干斩邪官吏」 ข้อความสำคัญในตอนนี้ได้แก่

• 「梅仙大将，整立排兵，勇猛来临」 — "แม่ทัพแห่งเหมยเซียน จัดทัพตั้งแถว เสด็จมาอย่างห้าวหาญ"
• 「斩邪伐怪，收捉山魈」 — "ฟันผีร้าย ปราบปีศาจ จับผีภูเขา"
• 「吾今一召，按剑持鞭，立到玄庭」 — "เราเรียกครั้งเดียว จงจับกระบี่ถือแส้ มาถึงลานพิธีทันที"

บทเรียกครั้งแรก (敕召)

บทเรียกครั้งแรกเป็นโคลงสั้นที่บอกหน้าที่ได้ดี ผมยกมาสองวรรค

• 「梅仙三五将，速承太上符」 — "ขุนพลสามห้าแห่งเหมยเซียน จงรับยันต์แห่งไท่ซ่างโดยเร็ว"
• 「监同干系鬼，跟究祸有无」 — "ร่วมคุมผีที่เกี่ยวข้อง และสืบให้รู้ว่ามีเหตุร้ายหรือไม่"

วรรคหลังนี้บอกว่างานของพระองค์ไม่ได้มีแค่การฟาดฟัน แต่รวมถึงการสืบหาต้นเหตุของเคราะห์ด้วย บทนี้ปิดท้ายว่า 「若有违令者，准令下酆都」 คือผู้ใดขัดคำสั่งให้ส่งลงเฟิงตู ซึ่งเป็นนครแห่งยมโลก

บทเร่งเรียก (催召)

บทเร่งเรียกครั้งที่สองคือตอนที่ให้รายละเอียดมากที่สุด หลังคาถาที่ขึ้นต้นด้วยอักษรเสียง 唵 ซึ่งผมไม่ถอดความตามหลักของบทความชุดนี้ บทโคลงว่าไว้ดังนี้

• 「三五梅仙，上奉三天」 — "สามห้าเหมยเซียน รับใช้สามสวรรค์เบื้องบน"
• 「指挥戈戟，火焰交燃」 — "บัญชาทวนและง้าว เปลวไฟลุกโชนไขว้กัน"
• 「三五官将，分列八轩」 — "นายทัพแห่งสามห้า เรียงรายแปดทิศ"
• 「火眼金睛，神通变现」 — "ตาไฟลูกตาทอง ฤทธิ์แปลงกายปรากฏได้"
• 「专捉山魈，降伏狂颠」 — "จับผีภูเขาเป็นงานเฉพาะ สยบความคลุ้มคลั่ง"
• 「铜头铁面，孰敢当前」 — "หัวทองแดงหน้าเหล็ก ใครเล่ากล้าขวาง"
• 「一切魍魉，捉付坛前」 — "ภูตผีทั้งปวง จับมาส่งหน้าแท่นพิธี"

บทเร่งเรียกครั้งที่สามสั้นมาก ใจความสำคัญคือ 「谨召主帅张大明」 คือ "ขอเชิญแม่ทัพใหญ่จางต้าหมิง" ซึ่งยืนยันชื่อตัวอีกครั้ง

สายบัญชาการที่บทเรียกอ้าง

ทุกบทในตอนนี้ปิดด้วยการอ้างอำนาจสามชั้นเหมือนกัน คือ 「急急奉中天星主北极紫微大帝敕。上清三五华盖三仙真君律令。祖师灵隐方真人法旨」 แปลว่า ตามราชโองการของจักรพรรดิจื่อเวยแห่งขั้วฟ้าเหนือ ตามกฎของสามเซียนแห่งภูเขาหัวก้าย และตามบัญชาของปรมาจารย์หลิงอิ่นฟางเจินเหริน สามเซียนแห่งภูเขาหัวก้าย (华盖 — แต้จิ๋ว ฮั้วไก่ / จีนกลาง หัวก้าย) ได้แก่ท่านฝูชิว หวัง และกัว ตามคัมภีร์《华盖山浮丘王郭三真君事实》ในสารบบคัมภีร์เต๋าฉบับเจิ้งถ่ง ซึ่งบอกว่าภูเขานี้อยู่ที่อำเภอฉงเหริน แห่งเมืองฝู่โจว ส่วนปรมาจารย์หลิงอิ่นฟางเจินเหรินนั้น ผมยังหาประวัติจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ไม่พบ

ประวัติและตำนาน สิ่งที่คัมภีร์ไม่ได้เล่า

ต้องบอกตามตรงว่า 三天秘法 ไม่ได้เล่าประวัติชีวิตของแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนเลย ไม่มีบ้านเกิด ไม่มีปีเกิด และไม่มีเรื่องการได้รับแต่งตั้ง สิ่งที่ผมทำได้คือวางเบาะแสที่เกี่ยวข้องให้ครบ และบอกให้ชัดว่ายังเป็นเบาะแส

เบาะแสแรก: ฉือซานและเทพจางป๋อ

คำว่า 祠山 ในพระนามชี้ไปที่ลัทธิสำคัญลัทธิหนึ่ง ตำรา《三教源流搜神大全》บรรพ 3 บท 祠山张大帝 เขียนว่า 「祠山圣烈真君姓张讳渤字伯奇」 คือเทพแห่งฉือซานมีนามว่าจางป๋อ (张渤) ชื่อรองป๋อฉี เป็นชาวอู่หลิง เกิดในวันที่ 11 เดือน 2 ปีที่สามรัชศกเสินเชวี่ยของฮั่นตะวันตก ตำนานเล่าว่าท่านใช้ทหารผีขุดคลอง ต่อมาเมื่อมีการบวงสรวงขอฝนได้ผลในสมัยถัง ภูเขาเหิงซานที่ตั้งศาลจึงถูกเปลี่ยนชื่อเป็น 「横山改为祠山」 และได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์สืบมาถึงสมัยซ่ง

เทพแห่งฉือซานองค์นี้ก็อยู่ในกรมสายฟ้าด้วย 《道法会元》บรรพ 130 ระบุในบัญชีขุนพลว่า 「雷霆水部都大判官张渤，即祠山大帝也」 คือ "ตุลาการใหญ่แห่งกองน้ำในกรมสายฟ้า จางป๋อ ก็คือฉือซานต้าตี้" และบรรพ 131 ยกท่านเป็นประธานของพิธีขอฝนด้วยพระนาม 祠山正佑圣烈真君张渤

แม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนมีคำว่า 祠山 ในพระนาม และสมญา 昭烈 ก็มีอักษร 烈 ร่วมกับบรรดาศักดิ์ของจางป๋อ แต่ชื่อตัวต่างกันชัดเจน คือ 大明 กับ 渤 และ 搜神大全 ก็ไม่ได้เอ่ยถึงเหมยเซียนหรือสามห้าเลย ผมจึงสรุปได้เพียงว่าพระองค์น่าจะสังกัดหรือเกี่ยวข้องกับลัทธิฉือซาน แต่ไม่ใช่องค์เดียวกับจางป๋อครับ

เบาะแสที่สอง: ภูเขาหัวก้ายกับวิชาย่างก้าวสามห้า

คัมภีร์ประวัติภูเขาหัวก้ายเล่าว่าเซียนฝูชิวสั่งศิษย์ทั้งสองว่า 「宜外习三五飞步之术」 คือ "ควรฝึกวิชาย่างก้าวเหินแบบสามห้าไว้ภายนอก" เพื่อช่วยชาวบ้านและสะสมบุญ เมื่อบทเรียกของแม่ทัพจางอ้างกฎของสามเซียนแห่งหัวก้ายที่มีคำว่าสามห้านำหน้า และคัมภีร์ 道法会元 บอกว่าสามห้าคือการใช้ดาวเหนือ ผมจึงเห็นว่าคำว่าสามห้าในพระนามน่าจะโยงกับสายวิชาของภูเขาหัวก้าย แต่ขอย้ำว่าเป็นข้อสันนิษฐานของผม ตัวบทไม่ได้อธิบายไว้ตรง ๆ

เบาะแสที่สาม: ใครคือเหมยเซียน

ในประวัติศาสตร์จีนมีเซียนที่ผู้คนเรียกว่าเหมยเซียนอยู่องค์หนึ่ง คือเหมยฝู (梅福) ขุนนางปลายฮั่นตะวันตกที่เคยเป็นเจ้าหน้าที่อำเภอหนานชาง และเชื่อกันว่าบำเพ็ญจนเป็นเซียน ภูเขาที่ท่านเคยอยู่ถูกเรียกว่าเหมยหลิ่ง และมีศาลาเหมยเซียนอยู่บนยอด ที่น่าคิดคือหนานชางก็เป็นถิ่นของท่านสวี่ซวิ่น ผู้ที่คัมภีร์ 三天秘法 อ้างนาม ส่วนภูเขาหัวก้ายก็อยู่ในเจียงซีเหมือนกัน แต่ต้องบอกตามตรงว่ายังไม่มีตัวบทใดบอกว่าเหมยเซียนในพระนามนี้คือเหมยฝู ผมจึงวางไว้เป็นคำถามสำหรับผู้ศึกษาต่อ

ในโลกออนไลน์ยังมีเรื่องเล่าอื่นเกี่ยวกับกำเนิดของพระองค์ แต่ผมตรวจหาต้นทางที่เชื่อถือได้ไม่พบ จึงไม่นำมาเล่าในที่นี้ครับ

รูปลักษณ์ตามบทเรียก

ไม่มีคัมภีร์ใดบรรยายรูปเคารพของแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนอย่างเป็นระบบ สิ่งที่มีคือถ้อยคำในบทเรียก ซึ่งพอประกอบเป็นภาพได้ดังนี้

• ดวงตา: 「火眼金睛」 ตาไฟลูกตาสีทอง
• ศีรษะและใบหน้า: 「铜头铁面」 หัวทองแดงหน้าเหล็ก ผมเข้าใจว่าเป็นสำนวนบอกความแข็งแกร่งที่ไม่มีอะไรทำร้ายได้ มากกว่าจะบอกสีหน้า
• ของถือ: 「按剑持鞭」 มือหนึ่งจับด้ามกระบี่ อีกมือถือแส้
• บรรยากาศรอบกาย: ทวนและง้าวชูไสว เปลวไฟลุกโชน และนายทัพเรียงรายแปดทิศ
• สีกาย เครื่องทรง พาหนะ: ไม่พบหลักฐาน

ภาพปกของบทความนี้วาดตามถ้อยคำเหล่านี้ คือแม่ทัพตาสีทองเรืองไฟ ชูแส้และจับกระบี่ ท่ามกลางกองทัพกับเปลวไฟ จึงเป็นภาพประกอบที่ตีความจากบทเรียก ไม่ใช่รูปเคารพจากศาลเจ้าใด

บทบาทในพิธีและการบูชา

ลำดับพิธีในตอน 梅仙召合 เป็นแบบแผนที่พบทั่วไปในคัมภีร์เรียกขุนพล คือส่งเจ้าหน้าที่ยันต์ไปเชิญ ตามด้วยบทเรียกครั้งแรก บทเร่งเรียกครั้งที่สอง และครั้งที่สาม เมื่อจอมพลมาถึงแล้วจึงกล่าวว่า 「已沐临坛，少驻雷威，信香上供」 คือ "ท่านได้เสด็จถึงแท่นพิธีแล้ว ขอให้พักอานุภาพแห่งสายฟ้าไว้สักครู่ และรับธูปบูชา" จากนั้นจึงสั่งงาน

งานที่คัมภีร์มอบหมายมีสามเรื่องหลัก คือจับผีภูเขา สยบความคลุ้มคลั่ง และคุมภูตผีที่ก่อเหตุมาส่งหน้าแท่นพิธีเพื่อสอบสวน ถ้าขัดคำสั่งก็ทูลขึ้นสามสวรรค์และลงโทษตามกฎ ผมเข้าใจว่าในบริบทของคนสมัยก่อน อาการคลุ้มคลั่งมักถูกมองว่ามีสิ่งร้ายมารบกวน พิธีเรียกแม่ทัพจางจึงน่าจะใช้ในงานช่วยคนที่ป่วยด้วยเหตุแบบนี้ แต่คัมภีร์ไม่ได้ให้ตัวอย่างการใช้จริง

เรื่องการบูชาในหมู่ประชาชน ผมยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งพระองค์เป็นองค์ประธานจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ ทั้งในจีน ไต้หวัน และไทย สิ่งที่พบคือพระนามของพระองค์อยู่ในรายพระนาม "雷部三十六帅" (สามสิบหกจอมพลแห่งกรมสายฟ้า) ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์เต๋าภาษาจีน ซึ่งเรียงพระองค์ไว้ลำดับที่ 21 ส่วนทำเนียบของชุดนี้เรียงไว้ลำดับที่ 10

จางองค์อื่นที่มักถูกปนกัน

นอกจากจางสององค์ในชุดนี้แล้ว ยังมีเทพแซ่จางอีกหลายองค์ที่อาจถูกปนกับแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียน ผมรวบรวมไว้เพื่อให้แยกได้ง่าย

• จางสวิน (张巡): แม่ทัพสมัยถังผู้รักษาเมืองซุยหยาง ใน 道法会元 บรรพ 257 และ 258 เรียกว่า 东平张元帅 มีคัมภีร์ของตัวเอง เป็นคนละองค์
• จางเจี้ยน (张健): ใน 搜神大全 บรรพ 5 บท 张元帅 เล่าว่าเง็กเซียนมอบหน้าที่ 「直以飞揵报应之聀」 ให้ ซึ่งใกล้กับพระนามของเทวทูตจางองค์ที่ 1 มากกว่า และใน 北游记 ท่านคือ 尽忠张元帅
• จางป๋อ (张渤): เทพแห่งฉือซาน ดังที่เล่าไว้ข้างต้น
• จางเจี๋ยและจางเส้า (张节 张绍): สองเทียนจวินแซ่จางในรายนามกรมสายฟ้าของนิยาย《封神演义》 ไม่มีชื่อ 张大明
• เหมยเทียนซุ่น (梅天顺): อยู่ในรายนามสามสิบหกขุนพลสวรรค์ของสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน แซ่เหมย ไม่ใช่แซ่จาง แม้จะมีอักษร 梅 เหมือนกัน

มุมมองของผมต่อแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียน

ผมยอมรับว่าตอนเริ่มค้นองค์นี้ ผมหวังจะเจอตำนานยาว ๆ แบบองค์อื่น แต่สิ่งที่เจอคือบทเรียกไม่กี่หน้าในคัมภีร์ที่ศิษย์รุ่นหลังคัดลอกไว้ ผมกลับรู้สึกว่านี่คือความจริงของศาสนาเต๋าอีกด้านหนึ่ง เทพหลายองค์ไม่ได้มีชีวิตอยู่ในนิยายหรือตำรา แต่มีชีวิตอยู่ในบทพิธีที่นักพรตส่งต่อกันมือต่อมือ ชื่อของพระองค์อยู่รอดมาได้เพราะมีคนคัดลอกบทเรียกไว้ ไม่ใช่เพราะมีคนแต่งเรื่องให้

อีกเรื่องที่ผมชอบคือวรรค 「监同干系鬼，跟究祸有无」 ที่ให้สืบก่อนว่ามีเหตุร้ายจริงหรือไม่ ในฐานะคนเรียนยันต์อสุนีบาต ผมมองว่านี่คือหลักที่ดีมาก ก่อนจะปราบอะไร ต้องรู้ให้ชัดก่อนว่าปัญหาอยู่ตรงไหน ใช้ได้ทั้งในพิธีและในชีวิตประจำวันครับ

คำถามที่พบบ่อย

三五梅仙张元帅 คือใคร

คือจอมพลแซ่จางที่พบในคัมภีร์《太上灵宝静明二帝君三天秘法》บรรพ 7 คัมภีร์ให้พระนามเต็มว่า 上清三五梅仙飞天斩邪都统昭烈祠山张元帅 ชื่อตัวว่า 张大明 ประจำสำนัก 祠山三五梅仙院 มีหน้าที่จับผีภูเขา ปราบอาการคลุ้มคลั่ง และคุมภูตผีมาส่งหน้าแท่นพิธี

แม่ทัพจางองค์นี้เป็นองค์เดียวกับเทวทูตจางหรือจอมพลจางแห่งแพทย์สายฟ้าหรือไม่

ไม่ใช่ เทวทูตจางองค์ที่ 1 มีชื่อในคัมภีร์ว่า 张元伯 และในคัมภีร์ 三天秘法 เล่มเดียวกันก็มีตอนเรียกเทวทูตจางแยกต่างหาก ส่วนองค์ที่ 18 คือจอมพลฝ่ายแพทย์แห่งกรมสายฟ้า แม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนมีชื่อตัวว่า 张大明

คำว่า 三五 ในพระนามหมายถึงอะไร

คัมภีร์ของพระองค์ไม่ได้อธิบายไว้ แต่《道法会元》บรรพ 67 บอกว่า 「三五者，斗之妙用」 คือสามห้าเป็นการใช้อันวิเศษของดาวเหนือในพิธีสายฟ้า และภูเขาหัวก้ายซึ่งบทเรียกของพระองค์อ้างถึงก็มีวิชาย่างก้าวสามห้า ความเกี่ยวโยงนี้ยังเป็นข้อสันนิษฐาน

แม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนเกี่ยวข้องกับฉือซานต้าตี้อย่างไร

พระนามมีคำว่า 祠山 ซึ่งเป็นชื่อภูเขาและลัทธิบูชาจางป๋อ (张渤) แต่ชื่อตัวต่างกัน คือ 大明 กับ 渤 จึงน่าจะเกี่ยวข้องกับลัทธิฉือซาน แต่ไม่ใช่องค์เดียวกัน ยังไม่มีตัวบทอธิบายความสัมพันธ์นี้ไว้ตรง ๆ

มีศาลเจ้าที่บูชาแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียนหรือไม่

ยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งพระองค์เป็นองค์ประธานจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ พบเพียงพระนามในรายพระนามสามสิบหกจอมพลแห่งกรมสายฟ้าที่เผยแพร่ทางออนไลน์ และในบทเรียกของคัมภีร์ 三天秘法

บทสรุป

三五梅仙张元帅 เป็นองค์ที่หลักฐานบางแต่ชัด บางเพราะพบตัวบทชั้นต้นเพียงเล่มเดียว ชัดเพราะตัวบทนั้นให้ทั้งพระนามเต็ม ชื่อตัว 张大明 สำนัก บริวาร หน้าที่ และลักษณะในบทเรียกไว้ครบ สิ่งที่ยังสรุปไม่ได้คือความหมายที่แน่ชัดของสามห้าและเหมยเซียน ความสัมพันธ์กับฉือซานต้าตี้ วันสมโภช และศาลเจ้าที่บูชา ผมเลือกเล่าเท่าที่ตัวบทรองรับ และแยกข้อสันนิษฐานออกมาให้เห็นชัด เพื่อให้บทความนี้เป็นจุดเริ่มที่มั่นคงสำหรับคนที่อยากค้นต่อครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《三天秘法》บรรพ 7 ตอน 梅仙召合 พระนามเต็ม สำนัก 祠山三五梅仙院 และบริวารสี่รองแปดประตู (识典古籍)
• 《三天秘法》บทเร่งเรียกครั้งที่สอง ที่มีชื่อ 张大明 และวลี 火眼金睛 铜头铁面 (识典古籍)
• 《三天秘法》บทเร่งเรียกครั้งที่สาม 谨召主帅张大明 (识典古籍)
• 《三天秘法》บรรพ 7 诸将召合 พร้อมบันทึกผู้คัดลอก 王运玖 (识典古籍)
• 《三天秘法》ตอนเรียกเทวทูตจาง 飞捷报应使者 ที่แยกจากแม่ทัพจางแห่งเหมยเซียน (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 67 雷霆玄论 ที่อธิบายว่า 三五者 斗之妙用 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 77 雷霆妙契 วิชา 三五飞步 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 130 ที่ระบุว่าจางป๋อคือฉือซานต้าตี้ ตุลาการกองน้ำแห่งกรมสายฟ้า (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 131 พิธีขอฝนที่มี 祠山正佑圣烈真君张渤 เป็นประธาน (识典古籍)
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 3 บท 祠山张大帝 ประวัติจางป๋อ (วิกิซอร์ซ)
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 บท 张元帅 เรื่องจางเจี้ยน (วิกิซอร์ซ)
• 《华盖山浮丘王郭三真君事实》 ประวัติสามเซียนแห่งภูเขาหัวก้ายและวิชา 三五飞步 (วิกิซอร์ซ)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: เหมยฝู (梅福) และศาลาเหมยเซียนที่หนานชาง
• วิกิพีเดียภาษาจีน: ท่านสวี่ซวิ่น (许逊) ปรมาจารย์ของสำนักจิ้งหมิงและหลวีซาน
• 天玉宫: รายพระนาม 雷部三十六帅 ที่มี 三五梅仙张元帅