เทพเจ้าสายฟ้า 冲霄灵官马元帅 (ชงเซียวหลิงกวาน หม่าหยวนซ่วย)

องค์สุดท้ายของชุดนี้มีปริศนาที่ต้องเล่าก่อนเรื่องอื่น เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 36 冲霄灵官马元帅 (แต้จิ๋ว ชงเซียเล้งกัว เบ้ง้วนโซ่ย / จีนกลาง ชงเซียวหลิงกวาน หม่าหยวนซ่วย — จอมพลแซ่หม่า หลิงกวานผู้พุ่งทะยานสู่ฟ้า) เป็นจอมพลแซ่หม่าองค์ที่สองในรายพระนามเดียวกัน เพราะองค์ที่ 5 คือ正一灵官马元帅 อยู่แล้ว และบางสายพิธีกรรมยังวาง 田元帅 (แต้จิ๋ว เที่ยงง้วนโซ่ย / จีนกลาง เถียนหยวนซ่วย — จอมพลแซ่เถียน) ไว้ในตำแหน่งนี้แทนจอมพลหม่าด้วย บทนี้จะเล่าว่าปริศนา "หม่าสององค์" และ "หม่าหรือเถียน" มีหลักฐานอะไรบ้าง ผมเปิดคัมภีร์และรายชื่อเท่าที่ตรวจได้ แล้วพบเบาะแสหลายชิ้นที่ชี้ไปทางเดียวกัน แต่ยังไม่พบเอกสารของสายพิธีใดที่เขียนคำตอบไว้ตรง ๆ ผมจึงจะวางทุกชิ้นไว้ให้เห็น และบอกว่าตรงไหนเป็นข้อสันนิษฐาน

ข้อมูลสำคัญของจอมพลหม่าองค์ที่ 36

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	冲霄灵官马元帅 (Chōngxiāo Língguān Mǎ Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	ชงเซียวหลิงกวาน หม่าหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ชงเซียเล้งกัว เบ้ง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว cong1 siê1 lêng5 guan1 bhê2 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ (แซ่ 马 ใช้เสียงพูด bhê2 ส่วนเสียงอ่านคือ ma2)
ชื่ออื่น	ในบางสายพิธีคือ 田元帅 (จอมพลเถียน) · ในรายชื่อวัดสายไต้หวันมีจอมพลหม่าอีกองค์ชื่อ 斗口魁神马元帅 · ผู้สมัครในคัมภีร์ ได้แก่ 冲天云令威光大将马元帅 ชื่อ 马充 (道法会元 บรรพ 36)
สังกัด	กรมสายฟ้า และคณะหลิงกวาน · บทสรรเสริญของจอมพลหม่ากล่าวถึง 冲天风火院 ส่วน 搜神大全 ให้จอมพลเถียนอยู่ที่ 冲天风火院
ตำแหน่ง/หน้าที่	หนังสือรวมยันต์ระบุว่ายันต์ขององค์นี้ใช้ข่มภูเขา ขับสิ่งร้าย ไล่โรคระบาด และเลื่อนตำแหน่ง · จอมพลหม่าในคัมภีร์มีงานจับผีป่าภูเขาและสอบสวนผี
ของถือ/พาหนะ	ขององค์ที่ 36 โดยเฉพาะยังไม่พบ · หม่าชงในบรรพ 36 ถือขวาน · จอมพลหม่าองค์หลักถือกระบี่ อิฐทอง และเหยียบกงล้อไฟหรือเมฆไฟ
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	หม่าชง (บรรพ 36): หน้าเขียว เกราะทอง เสื้อเขียว รองเท้าดำ ถือขวาน · จอมพลหม่าองค์หลัก: หน้าเขียว สามตา ผมแดง
วันสมโภช	ขององค์ที่ 36 โดยเฉพาะยังไม่พบ · จอมพลหม่า (หัวกวง) นิยมจัดวันที่ 28 เดือน 9 ตามจันทรคติ
ปรากฏในคัมภีร์	พระนามเต็มพบในทำเนียบยุคหลังเท่านั้น · 道法会元 บรรพ 36 และ 226 (จอมพลหม่าหลายองค์ และขุนพลแซ่เถียน 田宏) · 雷霆总诰 (灵官王马二元帅 และ 马郭方邓田大将) · 搜神大全 บรรพ 5 (灵官马元帅 และ 风火院田元帅)

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 冲霄灵官马元帅 ทีละคำ

冲霄 (ชงเซียว) แปลว่าพุ่งทะยานสู่ชั้นฟ้า คำเดียวกันนี้อยู่ในพระนามของ冲霄主雷邓元帅 องค์ที่ 30 ด้วย ข้อที่ต้องบอกตรง ๆ คือผมค้นคำว่า 冲霄 (ทั้งรูปเขียน 冲 และ 沖) ใน《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน — ประมวลวิชาเต๋า) ที่เก็บไว้ทั้งชุดแล้วไม่พบในตำแหน่งของจอมพลหม่าเลย คำที่ใกล้ที่สุดคือ 冲天 (แต้จิ๋ว ชงที / จีนกลาง ชงเทียน — พุ่งทะลุฟ้า) ซึ่งความหมายแทบเหมือนกัน และคำนี้คือกุญแจของปริศนาทั้งบท

灵官 (หลิงกวาน) (แต้จิ๋ว เล้งกัว / จีนกลาง หลิงกวาน — ขุนนางศักดิ์สิทธิ์ผู้พิทักษ์) เป็นยศของขุนพลผู้คุ้มครองธรรม บทสวด《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า — บทสรรเสริญรวมแห่งกรมสายฟ้า) มีวรรค 「灵官王马二元帅」 คือสองจอมพลหลิงกวานแซ่หวังและแซ่หม่า องค์แซ่หวังคือ豁落灵官王天君 องค์ที่ 3 ซึ่งคนไทยเชื้อสายจีนหลายบ้านรู้จักในฐานะหวังหลิงกวาน เทพผู้พิทักษ์ประตูวัดเต๋า

马 (หม่า) คือแซ่ อ่านแต้จิ๋วแบบภาษาพูดว่า bhê2 (เบ้) ในชุดนี้มีจอมพลแซ่หม่าสององค์ คือองค์ที่ 5 กับองค์ที่ 36

元帅 (หยวนซ่วย) คือจอมพล ยศของขุนพลชั้นสูงในกรมสายฟ้า

เมื่ออ่านรวมกัน พระนามแปลว่า "จอมพลแซ่หม่า หลิงกวานผู้พุ่งทะยานสู่ฟ้า" ซึ่งเป็นคำยกย่องมากกว่าคำบอกประวัติ ปัญหาคือพระนามนี้ไม่ได้บอกว่าท่านต่างจากจอมพลหม่าองค์ที่ 5 อย่างไร

ทำไมมีจอมพลหม่าสององค์

เรื่องแรกที่ควรรู้คือ "หม่าสององค์" ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในรายพระนามชุดนี้ ทำเนียบต้นแบบที่ผมเปิดตรวจได้ก็มีสององค์เหมือนกัน

• รายชื่อ "真武三十六官将" ในบล็อกของ 北极玄元宫真武大帝庙道观 มีทั้ง 斗口魁神马元帅 และ 冲霄灵官马元帅
• รายชื่อ "雷部三十六帅" ของเว็บไซต์ 天玉宫 ก็มีทั้ง 斗口魁神马元帅 และ 冲霄灵官马元帅
• หนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายบนเว็บ 古籍屋 วางไว้สองตำแหน่ง ลำดับที่ 14 คือ 「斗口魁神马元帅：传讯、收鬼、收妖」 คือส่งข่าว จับผี จับปีศาจ และลำดับที่ 34 คือ 「冲霄灵官马元帅：镇山、驱邪祛疫、升官升职」 คือข่มภูเขา ขับสิ่งร้าย ไล่โรคระบาด และเลื่อนตำแหน่ง

ในรายชื่อเหล่านี้ไม่มี 正一灵官马元帅 แต่มี 斗口魁神马元帅 ในตำแหน่งต้น ๆ แทน ผมจึงเข้าใจว่าองค์ที่ 5 ในรายพระนามของเราตรงกับ "斗口魁神马元帅" ในรายชื่อวัด ส่วนองค์ที่ 36 คือ "冲霄灵官马元帅" ที่ตรงกันทุกแหล่ง ส่วนบทสวด《雷霆总诰》มีแซ่หม่าสองแห่งเช่นกัน คือ 「灵官王马二元帅」 กับ 「马郭方邓田大将」 ซึ่งแห่งหลังเป็นชื่อห้าขุนพลสายฟ้าป่าเถื่อนประจำห้าทิศ ใน《道法会元》บรรพ 80 เรียกเต็มว่า 东方蛮雷马郁休 ประจำทิศตะวันออก ไปจนถึง 中央蛮雷田元宗 ประจำทิศกลาง น่าสังเกตว่าวรรคนี้มีทั้งแซ่หม่าและแซ่เถียนอยู่ด้วยกัน ภาพรวมว่าทำเนียบและบทสวดเหล่านี้วางอยู่ตรงไหนของกรมสายฟ้า อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

จอมพลหม่าองค์ไหนที่อาจเป็นองค์ที่ 36

จากหลักฐานที่ผมเปิดอ่านได้ มีความเป็นไปได้สองทางสำหรับ "หม่า" องค์ที่ 36

ทางแรก จอมพลหม่าองค์เดียวกันที่ถูกนับสองตำแหน่ง

บทสรรเสริญ 马天君宝诰 ที่บทความของอาราม 太乙观 นำมาเผยแพร่และอธิบายไว้ ขึ้นต้นด้วยวรรค 「斗口魁神，璇玑上将」 แล้วต่อด้วย 「寄化冲天风火院，专司北极号天罡」 คือ "ฝากกายเกิดในจวนลมไฟพุ่งฟ้า ดูแลกลุ่มดาวขั้วเหนือในนามเทียนกัง" และปิดท้ายด้วยตำแหน่ง 「正一灵官马元帅」 ในบทเดียวกัน หมายความว่าทั้ง "斗口魁神" "冲天" และ "正一灵官" เป็นสมญาของจอมพลหม่าองค์เดียว ถ้าผู้รวบรวมทำเนียบหยิบสมญาสองชุดนี้ไปตั้งเป็นสองตำแหน่ง ก็จะได้ 斗口魁神马元帅 กับ 冲霄灵官马元帅 แบบที่เห็นในรายชื่อวัด

《道法会元》บรรพ 226 ซึ่งเป็นวิชา 正一灵官马帅秘法 ก็เรียกจอมพลหลักว่า 「斗中魁神灵官马□，字辅之」 คือหลิงกวานหม่าผู้เป็นเทพขุยในกลุ่มดาว ชื่อรองฝู่จือ อักษรชื่อตัวในฉบับที่เหลือมาขาดหายไปหนึ่งตัว บทความเดียวกันยังอธิบายว่า ในพิธีบูชาดาวต้องเชิญจอมพลหม่ามาก่อนจึงปิด "ประตูดาว" ได้ และเมื่อจบพิธีต้องขอบคุณท่านอีกครั้ง เพราะท่านคือแม่ทัพแห่งกลุ่มดาว ใครสนใจพิธีบูชาดาวในคติจีน อ่านต่อได้ที่พิธีจุดตะเกียงดาว (斗灯)

ทางที่สอง รองจอมพลหม่าชง ผู้มีสมญา 冲天

《道法会元》บรรพ 36 วิชา 正一灵官马元帅大法 วางจอมพลแซ่หม่าไว้สององค์ในคณะเดียวกัน องค์หลักคือ 「都天罡主正一灵官横天马元帅」 หน้าเขียว ผมแดง สวมมงกุฎงูขาว สามตา และองค์รองคือ

「冲天云令威光大将马元帅　充，青面，金甲，绿衣皂靴，执斧。」

แปลว่า "จอมพลหม่า ขุนพลใหญ่แห่งแสงอำนาจผู้ถือคำสั่งเมฆพุ่งฟ้า ชื่อชง หน้าเขียว เกราะทอง เสื้อเขียว รองเท้าดำ ถือขวาน" ในบทเดียวกันท่านยังมีชื่อเรียกว่า 「都天卷祟白蛇大将马充」 คือขุนพลงูขาวผู้กวาดสิ่งร้ายทั่วฟ้า และบรรพ 226 ก็มี 「副将白蛇大将马充」 เป็นรองแม่ทัพของจอมพลหม่าเหมือนกัน

ข้อที่ทำให้หม่าชงน่าสนใจคือคำว่า 冲天 ในตำแหน่งของท่าน ซึ่งใกล้กับ 冲霄 มากที่สุดเท่าที่ผมพบในคัมภีร์ ถ้าเป็นทางนี้ องค์ที่ 5 คือจอมพลหม่าองค์หลักที่คนรู้จักในนามหัวกวง ส่วนองค์ที่ 36 คือรองจอมพลหม่าชง แต่ผมยังไม่พบรายชื่อใดที่เขียนว่า 冲霄灵官马元帅 ชื่อ 马充

จอมพลเถียนคือใคร และทำไมอาจมาอยู่ในตำแหน่งนี้

รายพระนามชุดนี้หมายเหตุไว้ว่าบางสายพิธีกรรมใช้จอมพลเถียนแทน ผมจึงตามหาว่าจอมพลเถียนเกี่ยวกับจอมพลหม่าตรงไหน และพบจุดร่วมสามข้อ

风火院 จวนลมไฟที่ทั้งสององค์ใช้ร่วมกัน

《三教源流搜神大全》บรรพ 5 มีบทชื่อ 「风火院田元帅」 เล่าว่าจอมพลเถียนเป็นสามพี่น้อง คือ 田苟留 田洪义 และ 田智彪 เป็นนักดนตรีในราชสำนักของถังเสวียนจงสมัยไคหยวน เก่งทั้งตีกลอง เป่าขลุ่ย และร้องรำ วันหนึ่งพระมารดาของจักรพรรดิประชวร หลับตาลงก็เห็นสามพี่น้องร่ายรำบรรเลงจนหายป่วย ต่อมาเทียนซือปราบผีโรคระบาดไม่สำเร็จ จึงขอให้สามพี่น้องทำเรือเทวดา นำคนนับล้านตีกลองแข่งเรือ ผีโรคระบาดออกมาดูความครึกครื้น เทียนซือจึงจับส่งไปได้ หนังสือบอกว่า 「至今正月有遗俗焉」 คือประเพณีนี้ยังเหลืออยู่ในเดือนอ้าย เทียนซือแต่งตั้งให้ท่านช่วยงานของจอมพลเสวียนถาน ซึ่งในชุดนี้คือ正一玄坛赵元帅 องค์ที่ 11 และตอนท้ายบทเขียนตำแหน่งไว้ว่า 「唐明皇帝封冲天风火院田太尉昭烈侯」

ประโยคสุดท้ายนี้สำคัญที่สุดในบทนี้ครับ ตำแหน่งของจอมพลเถียนคือ 冲天风火院 ซึ่งเป็นคำเดียวกับที่บทสรรเสริญของจอมพลหม่าใช้ว่า 「寄化冲天风火院」 ทั้งสององค์จึงผูกอยู่กับ 风火院 (แต้จิ๋ว ฮงฮ้วยอี่ / จีนกลาง เฟิงหั่วย่วน — จวนลมไฟ) แห่งเดียวกัน และคำว่า 冲天 ก็ใกล้กับ 冲霄 ในพระนามองค์ที่ 36 บทความของ 太乙观 ยังอธิบายว่าคณะของ 冲天风火院 มี 「昭烈侯田大太尉、昭信侯田二太尉」 อยู่ด้วย ถ้าสายพิธีใดอ่านตำแหน่งนี้ว่าเป็น "ขุนพลแห่งจวนลมไฟพุ่งฟ้า" ก็เข้าใจได้ว่าทำไมจึงเชิญจอมพลเถียนมาอยู่ตรงนี้

เทพของคณะงิ้วทั้งคู่

จุดร่วมข้อที่สองคือทั้งสององค์เป็นเทพของคณะงิ้ว จอมพลหม่าในนามหัวกวงต้าตี้เป็นครูของคณะงิ้วกวางตุ้ง ส่วน 田都元帅 (แต้จิ๋ว เที่ยงโตง้วนโซ่ย / จีนกลาง เถียนตูหยวนซ่วย — จอมพลเถียนแห่งเมืองหลวง) เป็นเทพของงิ้วฮกเกี้ยนและไต้หวัน วิกิพีเดียภาษาจีนเล่าว่า งิ้วกวางตุ้งบูชาหัวกวงเทียนหวัง โดยถือว่าจอมพลเถียนเป็นผู้ช่วยของหัวกวง

สำหรับคนเชื้อสายแต้จิ๋วอย่างผม ข้อมูลที่น่าสนใจคือหน้าเดียวกันระบุว่า งิ้วแต้จิ๋ว (潮剧) ก็นับถือจอมพลเถียนเป็นเทพของคณะ หน้านั้นเล่าว่าจอมพลเถียนคือเหลยไห่ชิง (雷海青) นักดนตรีราชสำนักถังที่ถูกอันลู่ซานสังหาร มีชื่อหนึ่งว่า 「九天风火院忠烈大元帅」 และเล่าว่าเมื่อท่านปรากฏกายโดยใช้ธงอักษร 雷 เมฆหมอกบังส่วน 雨 ข้างบนจนเหลือแต่ 田 จึงได้เป็นจอมพลเถียน เรื่องนี้น่ารักมากสำหรับชุดเทพสายฟ้า เพราะอักษร 雷 ที่แปลว่าสายฟ้า ตัดฝนออกก็เหลือ 田 พอดี แต่หน้าวิกิพีเดียนี้มีป้ายเตือนว่าการอ้างอิงยังไม่ครบ ผมจึงเล่าในฐานะเรื่องเล่าพื้นบ้าน

ขุนพลแซ่เถียนในคณะของจอมพลหม่า

จุดร่วมข้อที่สามอยู่ในคัมภีร์โดยตรง《道法会元》บรรพ 226 วิชาของจอมพลหม่า มีขุนพลชื่อ 「提魂摄魄大将田宏」 คือแม่ทัพใหญ่ผู้ดึงวิญญาณ เถียนหง หน้าดำ เสื้อคลุมดำ เกราะเหล็ก ถือถุงเก็บวิญญาณ อยู่ในคณะเดียวกับหม่าชง ข้อนี้แสดงว่าในพิธีของจอมพลหม่าเองก็มีขุนพลแซ่เถียนร่วมทำงาน แต่ผมยังไม่พบแหล่งใดบอกว่าเถียนหงคือจอมพลเถียนของ 风火院

สรุปอย่างซื่อตรง

จุดร่วมทั้งสามข้ออธิบายได้ว่าทำไมบางสายพิธีอาจใช้จอมพลเถียนในตำแหน่งนี้ แต่ผมยังไม่พบเอกสารของสายพิธีใดที่เขียนไว้ตรง ๆ ว่า "ตำแหน่งที่ 36 คือจอมพลเถียน" หรืออธิบายเหตุผลของการแทน ผมจึงไม่ตัดสินแทนสายพิธี ผู้ที่อยากรู้คำตอบของสายตนเองควรถามอาจารย์ผู้ถือสายพิธีที่ใช้รายพระนามนี้โดยตรง ว่าในพิธีจริงเชิญองค์ใดในตำแหน่งที่ 36

รูปลักษณ์และภาพประกอบ

ยังไม่พบคำบรรยายรูปลักษณ์ของ 冲霄灵官马元帅 ในฐานะองค์แยก ถ้ายึดทางที่สอง รูปที่มีหลักฐานคือหม่าชงในบรรพ 36 หน้าเขียว เกราะทอง เสื้อเขียว รองเท้าดำ ถือขวาน ถ้ายึดทางแรก รูปที่ใช้คือจอมพลหม่าองค์หลัก หน้าเขียว สามตา ผมแดง เกราะทอง ถือกระบี่และอิฐทอง ซึ่งผมเล่าละเอียดไว้ในบทขององค์ที่ 5 ส่วนจอมพลเถียนตามวิกิพีเดียมักมีรูปปูวาดไว้บนหน้าผากหรือปาก

ภาพประกอบหน้าปกของบทความนี้ไม่ได้วาดตามคัมภีร์ใดโดยตรง แต่ตีความจากสองด้านของปริศนา คือม้าขาวที่สื่อถึงแซ่ 马 และกลองที่สื่อถึงจอมพลเถียนนักดนตรีแห่งจวนลมไฟ ฉากหลังเป็นวังบนฟ้าตามคำว่า 冲霄 ผู้อ่านควรเข้าใจว่าภาพนี้ไม่ใช่รูปเคารพของศาลเจ้าแห่งใด และไม่ได้แสดงรูปจอมพลหม่าแบบหน้าเขียวสามตาในคัมภีร์

บทบาทในพิธีและการบูชา

ในคัมภีร์ คณะของจอมพลหม่ามีงานชัดเจน บรรพ 226 มียันต์ที่ใช้ 「专捉山魈五通不正邪神」 คือจับผีป่าภูเขาและเทพนอกรีต และมีบทเรียกวิญญาณ ส่วนหม่าชงในบรรพ 36 ถูกส่งไปพร้อมงูพ่นไฟเพื่อไล่สิ่งร้ายจากผู้ป่วย ผมเล่าเฉพาะหน้าที่ระดับนี้ ไม่คัดลอกยันต์ นามลับ หรือคาถาที่คัมภีร์ตีพิมพ์ไว้ เพราะควรเรียนกับอาจารย์ที่มีสายวิชา

สำหรับองค์ที่ 36 โดยเฉพาะ ข้อมูลเดียวที่พบคือหนังสือรวมยันต์ที่บอกว่าใช้ข่มภูเขา ขับสิ่งร้าย ไล่โรคระบาด และเลื่อนตำแหน่ง ซึ่งเป็นคำบรรยายสินค้า การบูชาที่พบคือการนับรวมอยู่ในคณะสามสิบหกจอมพลบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้ วันที่ 28 เดือน 9 ตามจันทรคติเป็นวันสมโภชจอมพลหม่า (หัวกวง) ตามที่บทความของ 太乙观 และของ 摩耶精舍 ระบุ ผมยังไม่พบวันสมโภชที่ระบุสำหรับองค์ที่ 36 แยกต่างหาก และยังไม่พบศาลเจ้าในประเทศไทยที่บูชาองค์นี้เป็นองค์ประธาน

ข้อควรระวัง

• ไม่ใช่องค์ที่ 5 ซ้ำโดยอัตโนมัติ: อาจเป็นองค์เดียวกันที่ถูกนับสองตำแหน่ง หรือเป็นรองจอมพลหม่าชง ยังสรุปไม่ได้
• 冲霄 ไม่มีใน 道法会元: คำที่พบคือ 冲天 ทั้งในตำแหน่งของหม่าชงและในชื่อ 冲天风火院
• จอมพลเถียนมีหลายองค์: 田元帅 ใน 搜神大全 คือสามพี่น้องนักดนตรี ส่วน 田都元帅 ในไต้หวันและฮกเกี้ยนถือว่าเป็นเหลยไห่ชิง และ 田宏 ในบรรพ 226 กับ 田元宗 ในบรรพ 80 ก็เป็นขุนพลแซ่เถียนอีกต่างหาก
• สามพี่น้องเถียนกับรายชื่อจอมพลปี้: ชื่อ 田苟留 อยู่ในบทจอมพลเถียน ไม่เกี่ยวกับ五雷执法毕元帅 องค์ที่ 33 ที่ชื่อเดิมเถียนหัว
• ตำนานไส้ตะเกียงหน้าพระพุทธ: เรื่องที่จอมพลหม่าเกิดจากไส้ตะเกียงมาจาก《三教源流搜神大全》และนิยาย ไม่ใช่คัมภีร์พิธีของเต๋า

มุมมองของผมต่อจอมพลหม่าองค์ที่ 36

ผมเขียนบทนี้เป็นบทสุดท้ายของชุดสามสิบหกพระองค์ และรู้สึกว่าเหมาะดีครับ เพราะองค์นี้สอนเรื่องที่ทั้งชุดพยายามทำ คือการแยกให้ออกว่าอะไรคือหลักฐาน อะไรคือการตีความ รายพระนามที่สืบกันมาในวัดไม่ได้ผิด มันสะท้อนการใช้งานจริงของแต่ละสาย แต่เมื่อเราอธิบายให้คนรุ่นหลังฟัง เราควรบอกได้ว่าเรารู้อะไรจากคัมภีร์ และอะไรที่เรายังเดาอยู่

อีกเรื่องที่ผมชอบคือจอมพลเถียนในฐานะเทพของงิ้วแต้จิ๋ว สำหรับลูกหลานคนแต้จิ๋วจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) อย่างครอบครัวของผม การได้รู้ว่าขุนพลในตำแหน่งสุดท้ายของกรมสายฟ้าอาจเชื่อมกับเทพที่คนในวงงิ้วแต้จิ๋วไหว้กันมา ทำให้รายพระนามที่ดูไกลตัว กลับมาใกล้รากเหง้าของเราขึ้นครับ

คำถามที่พบบ่อย

冲霄灵官马元帅 คือใคร

คือจอมพลหม่าองค์ที่สองในทำเนียบสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้า พระนามแปลว่าจอมพลแซ่หม่า หลิงกวานผู้พุ่งทะยานสู่ฟ้า พระนามเต็มพบในทำเนียบยุคหลัง ยังสรุปไม่ได้ว่าเป็นจอมพลหม่าองค์หลักที่ถูกนับสองตำแหน่ง หรือเป็นรองจอมพลหม่าชงใน 道法会元 บรรพ 36

ทำไมในทำเนียบมีจอมพลหม่าสององค์

เพราะรายชื่อต้นแบบของวัดสายไต้หวันก็มีสององค์ คือ 斗口魁神马元帅 กับ 冲霄灵官马元帅 บทสรรเสริญของจอมพลหม่าใช้ทั้งสมญา 斗口魁神 และ 冲天风火院 กับองค์เดียวกัน จึงเป็นไปได้ว่าผู้รวบรวมนำสองสมญาไปตั้งเป็นสองตำแหน่ง

ทำไมบางสายพิธีใช้จอมพลเถียนแทนจอมพลหม่า

ยังไม่พบเอกสารที่อธิบายไว้ตรง ๆ แต่มีจุดร่วมสามข้อ คือทั้งสององค์ผูกกับ 冲天风火院 ทั้งสององค์เป็นเทพของคณะงิ้ว และในวิชาของจอมพลหม่ามีขุนพลแซ่เถียนชื่อเถียนหง จุดร่วมเหล่านี้น่าจะเป็นเหตุของการแทน

จอมพลเถียนคือใคร

ใน 三教源流搜神大全 จอมพลเถียนคือสามพี่น้องนักดนตรีราชสำนักถังที่ช่วยเทียนซือไล่ผีโรคระบาดด้วยการตีกลองแข่งเรือ ได้ตำแหน่ง 冲天风火院田太尉 ส่วนในฮกเกี้ยนและไต้หวัน จอมพลเถียนหรือเถียนตูหยวนซ่วยถือว่าเป็นเหลยไห่ชิง เทพของคณะงิ้ว รวมถึงงิ้วแต้จิ๋ว

คำว่า 冲霄 มีในคัมภีร์ไหม

ไม่พบคำว่า 冲霄 ในตำแหน่งของจอมพลหม่าใน 道法会元 คำที่ใกล้ที่สุดคือ 冲天 ซึ่งอยู่ในตำแหน่งของรองจอมพลหม่าชงในบรรพ 36 และในชื่อ 冲天风火院

บทสรุป

冲霄灵官马元帅 ปิดชุดเทพเจ้าสายฟ้าสามสิบหกพระองค์ด้วยปริศนาที่ยังไม่มีคำตอบเด็ดขาด รายชื่อวัดมีจอมพลหม่าสององค์จริง คัมภีร์มีจอมพลหม่าหลายองค์จริง และคำว่า 冲天 ที่อยู่ทั้งในตำแหน่งของหม่าชง ในบทสรรเสริญของจอมพลหม่า และในตำแหน่งของจอมพลเถียนแห่ง 风火院 ก็น่าจะเป็นสะพานที่ทำให้บางสายพิธีวางจอมพลเถียนไว้ในตำแหน่งนี้ ถ้าวันหนึ่งพบบันทึกของสายพิธีที่อธิบายเรื่องนี้ ผมจะกลับมาเพิ่มเติม และขอชวนผู้อ่านย้อนกลับไปเริ่มที่飞捷报应张使者 องค์ที่ 1 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของชุดนี้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《道法会元》บรรพ 36 正一灵官马元帅大法 ที่มี 冲天云令威光大将马元帅 ชื่อ 马充
• 《道法会元》บรรพ 226 正一灵官马帅秘法 ที่มี 斗中魁神灵官马 白蛇大将马充 และ 提魂摄魄大将田宏
• 《道法会元》บรรพ 222 วิชาสอบสวนผีของจอมพลหม่า (หม่าเซิ่ง)
• 《道法会元》บรรพ 80 ห้าขุนพลสายฟ้าป่าเถื่อน 马郁休 ถึง 田元宗
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 บท 灵官马元帅 และ 风火院田元帅 (วิกิซอร์ซ)
• ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า: บทสวด 雷霆总诰 ที่มี 灵官王马二元帅 และ 马郭方邓田大将
• บทความของอาราม 太乙观 เรื่องวันสมโภชจอมพลหม่า พร้อมบท 马天君宝诰 (Sohu)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 田都元帅 เทพของคณะงิ้วและ 九天风火院
• รายชื่อ 真武三十六官将 ในบล็อกของ 北极玄元宫真武大帝庙道观
• รายชื่อ 雷部三十六帅 ของ 天玉宫 ที่มีจอมพลหม่าสององค์
• หน้าขายหนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》 ลำดับที่ 14 และ 34 (古籍屋)
• 《北游记》ตอนปราบหัวกวงและรายชื่อที่มี 正一灵官马元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 摩耶精舍: หัวกวงต้าตี้ สามตา และจอมพลหม่าหลิงกวาน