เทพเจ้าสายฟ้า 水府斩怪杨元帅 (สุ่ยฝู่จั่นไกว่ หยางหยวนซ่วย)

ถ้าดูจากพระนามอย่างเดียว ขุนพลองค์นี้คือจอมพลผู้ฟันปีศาจแห่งจวนน้ำ แต่เมื่อผมเปิดหนังสือเก่าที่สุดที่เล่าเรื่องของท่าน กลับพบตุลาการแห่งราชวงศ์ฮั่นผู้ไม่ยอมแม้คำขอของจักรพรรดิ และไม่ยอมรับเงินพันตำลึงจากเพื่อนเก่า ท่านคือ 水府斩怪杨元帅 (แต้จิ๋ว จุ้ยหู้จั้งก่วย เอี๊ยงง้วนโซ่ย / จีนกลาง สุ่ยฝู่จั่นไกว่ หยางหยวนซ่วย — จอมพลแซ่หยางผู้ฟันปีศาจแห่งจวนน้ำ) ที่ทำเนียบชุดนี้เรียกว่าแม่ทัพหยาง ผมขอบอกตามตรงตั้งแต่ต้นว่า หลักฐานของท่านในฐานะ "杨元帅" มีอยู่จริงและน่าสนใจมาก แต่คำว่า "จวนน้ำ" ในพระนามเป็นชั้นข้อมูลยุคหลัง ผมจะแยกให้เห็นทีละชั้นครับ

ข้อมูลสำคัญของแม่ทัพหยาง

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	水府斩怪杨元帅 (Shuǐfǔ Zhǎnguài Yáng Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	สุ่ยฝู่จั่นไกว่ หยางหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	จุ้ยหู้จั้งก่วย เอี๊ยงง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว zui2 hu2 zang2 guai3 iên5 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher ซึ่งให้ 杨 ไว้สองเสียง คือ iên5 และ iang5 จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่อตัวและสมญาอื่น	杨彪 (แต้จิ๋ว เอี๊ยงเปียว / จีนกลาง หยางเปียว) ใน 搜神大全 และ 北游记 · 地祇元帅 ใน 北游记 · 通灵昭佑使杨元帅 ใน 东岳大生宝忏 · ยศ 顺佑侯 ที่ราชสำนักซ่งพระราชทานตาม 梦粱录
สังกัด	เทพแห่งแผ่นดิน (地祇) ผู้เป็นหูเป็นตาของเทพมารดาแผ่นดิน ตาม 搜神大全 · หนึ่งในสิบจอมพลแห่งตงเยว่ใต้จอมพลเวิน · ขุนพลของเสวียนเทียนซั่งตี้ตาม 北游记
ตำแหน่ง/หน้าที่	ตรวจความชั่วร้ายห้าทิศ ตรวจความเที่ยงตรงของยมราชสิบสององค์ ตรวจความเป็นธรรมของคุกในโลกมนุษย์ และสอดส่องภูตผีแห่งทะเลกับภูเขา (搜神大全)
ของถือ/พาหนะ	搜神大全 บอกว่าท่าน "手执武士" ซึ่งยังตีความไม่ได้แน่ชัด · รายชื่อขุนพลที่เผยแพร่ในไต้หวันว่าขี่ม้า
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	ภาพพิมพ์ไม้ใน 搜神大全 เป็นขุนนางสวมหมวกขุนนาง ยืนหน้าโต๊ะว่าความ มีบริวารถืออาวุธด้ามยาวอยู่ด้านหลัง · รายชื่อไต้หวันว่ามีสามตาและเป็นผู้เสกน้ำ (咒水真人)
วันสมโภช	搜神大全 ให้วันเกิดว่าเดือน 10 วันที่ 16 ปีเกิงเซิน ยามไฮ่ แต่ยังไม่พบหลักฐานว่าใช้เป็นวันสมโภช
ปรากฏในคัมภีร์	三教源流搜神大全 บรรพ 5 · 北游记 ตอนที่ 20 และรายชื่อขุนพลท้ายเรื่อง · 东岳大生宝忏 · 道法会元 บรรพ 257 และ 258 (ขุนพลแซ่หยางในกลุ่มสิบไท่เป่า) · 梦粱录 บรรพ 14 · ไม่พบใน 雷霆总诰 และ 封神演义 · คำนำหน้า 水府斩怪 พบเฉพาะในทำเนียบรายพระนามยุคหลัง

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 水府斩怪杨元帅 ทีละคำ

พระนามนี้แบ่งได้เป็นสองส่วน ส่วนหน้าบอกสังกัดและหน้าที่ ส่วนหลังบอกแซ่กับยศ ผมขออธิบายทีละคำ แล้วจะบอกตรง ๆ ว่าส่วนไหนมีหลักฐานรองรับแค่ไหน

水府 (สุ่ยฝู่) แปลตรงตัวว่าจวนน้ำ ในคติเต๋าหมายถึงฝ่ายที่ดูแลแม่น้ำ ทะเล และสรรพสิ่งในน้ำ เป็นหนึ่งในสามฝ่ายของฟ้า ดิน และน้ำ ที่คนจีนนับถือในนามสามขุนนาง (三官)

斩怪 (จั่นไกว่) แปลว่าฟันปีศาจ คือปราบสิ่งประหลาดที่ทำร้ายผู้คน

杨 (หยาง) คือแซ่ ชื่อตัวตามหนังสือเก่าคือ 杨彪 ตัว 彪 แปลว่าเสือ หรือลายเสือ ซึ่งมีเรื่องเล่าที่มาของชื่ออยู่ด้วย ผมจะเล่าในหัวข้อถัดไป

元帅 (หยวนซ่วย) คือยศจอมพล

ต้องบอกตามตรงว่า คำนำหน้า 水府斩怪 ครบรูป ผมไม่พบในคัมภีร์หรือหนังสือชั้นต้นเล่มใดเลย ที่พบคือในทำเนียบรายพระนาม 36 จอมพลยุคหลัง เช่นรายชื่อบนเว็บไซต์วัฒนธรรมเต๋า 天玉宫 ที่ใช้พระนามเดียวกับทำเนียบชุดนี้ ส่วนหนังสือเก่าเรียกท่านเพียง 杨元帅 หรือ 地祇元帅 ถ้าถามว่าเรื่อง "น้ำ" กับ "ปีศาจ" มาจากไหน ข้อความที่ใกล้ที่สุดที่ผมพบคือหน้าที่ของท่านใน 搜神大全 ซึ่งให้ท่านสอดส่องภูตผีแห่งทะเลกับภูเขา และเปิดโปงสิ่งที่ซ่อนอยู่ในป่าหินและ "แดนน้ำ" (水国) แต่นั่นเป็นการเทียบของผมเอง ยังไม่มีหลักฐานว่าผู้ตั้งพระนามนี้หยิบมาจากตรงนั้นจริง

ตุลาการแห่งฮั่นผู้ได้เป็นเทพแห่งแผ่นดิน

หลักฐานที่เล่าเรื่องของท่านละเอียดที่สุดคือหนังสือ《三教源流搜神大全》 (แต้จิ๋ว เซียวซิ่งไต่ฉ่วง / จีนกลาง โซวเสินต้าเฉวียน — ประมวลประวัติเทพสามศาสนาสมัยหมิง) บรรพ 5 ซึ่งมีหัวข้อ 杨元帅 พร้อมภาพพิมพ์ไม้ประกอบ ข้อความเขียนเป็นถามตอบ เหมือนมีคนถามว่าทำไมท่านจึงได้ตำแหน่งนี้ แล้วผู้เขียนตอบทีละข้อ ใครอยากเห็นภาพรวมของกรมสายฟ้าก่อน อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

ทำไมได้ยศเทพแห่งแผ่นดิน

หนังสือเปิดว่า 「凡帅也杨帅特以地袛授之」 คือจอมพลทั้งหลายนั้น มีจอมพลหยางที่ได้รับยศเทพแห่งแผ่นดิน (地祇) เป็นพิเศษ แล้วอธิบายว่าเป็นความโปรดปรานเพราะ 「帅能为后衹任耳目」 คือท่านทำหน้าที่เป็นหูเป็นตาให้เทพมารดาแผ่นดิน (后祇) ได้

หน้าที่สี่ด้าน

หนังสือบอกงานของท่านเป็นสี่วรรคที่สมดุลกันมาก 「下察五方之㐫秽，幽按十二阎君之横纵，阳纠人间囹圄之曲直，隂鉴海岳之魅魑」 ผมแปลทีละวรรค

• ตรวจลงไปถึงความชั่วร้ายโสโครกในห้าทิศ
• ฝ่ายมืด ตรวจว่ายมราชสิบสององค์ตัดสินเกินเลยหรือหย่อนยานหรือไม่
• ฝ่ายสว่าง ตรวจว่าคุกในโลกมนุษย์ตัดสินคดีคดหรือตรง
• ฝ่ายลับ สอดส่องภูตผีปีศาจแห่งทะเลและภูเขา

ผมว่าวรรคที่สองกับสามน่าสนใจที่สุด เพราะท่านไม่ได้ลงโทษผี แต่ตรวจคนที่ลงโทษผีอีกที ทั้งยมราชในยมโลกและผู้คุมคุกในโลกมนุษย์ งานแบบนี้คืองานของผู้ตรวจการยุติธรรม หนังสือยังบอกว่าท่านทำได้ทั้ง 「察人鬼，断㐫顽」 คือตรวจทั้งคนและผี ตัดสินคนชั่วดื้อด้าน และ 「校牛头马首之関，剖岩林水国之藏」 คือตรวจด่านของผู้คุมหัววัวหน้าม้า และเปิดโปงสิ่งที่ซ่อนอยู่ในป่าหินกับแดนน้ำ

สี่คดีที่ไม่ยอมใคร

เมื่อถามว่าท่านบำเพ็ญอะไรจึงได้ตำแหน่งนี้ หนังสือตอบสั้น ๆ ว่า 「守法耳」 คือ "แค่รักษากฎหมายเท่านั้น" แล้วเล่าว่าเมื่อครั้งมีชีวิต ท่านเป็น 廷尉 (แต้จิ๋ว เท้งอุ่ย / จีนกลาง ถิงเว่ย — ตุลาการสูงสุดของราชสำนักฮั่น) และยกคดีมาสี่คดี

1. คนขโมยเครื่องใช้ของจักรพรรดิ ท่านตัดสินตามมูลค่าของที่ขโมย จักรพรรดิอยากให้ประหารกลางท้องพระโรง ท่านไม่ยอม
2. คนที่หมิ่นรูปเคารพของขุนนางเพราะหวังโชค ท่านตัดสินโบยจนตาย จักรพรรดิพระราชทานอภัยโทษ ท่านก็ไม่ยอม
3. ขุนนางท้องถิ่นที่รับสินบน ขุนนางผู้ใหญ่ใช้อำนาจมาขอ ท่านไม่แยแส
4. เพื่อนเก่าที่ถูกปลดเพราะบิดเบือนกฎหมาย ส่งเงินพันตำลึงมาขอ ท่านไม่กะพริบตา และตอบว่า 「汝汚累欲人共分谤耶」 คือ "เจ้าทำตัวเองแปดเปื้อนแล้ว ยังจะให้คนอื่นมาแบ่งคำครหาด้วยหรือ"

ผมชอบคดีที่สองเป็นพิเศษ เพราะมันบอกว่าท่านไม่ได้เข้มงวดกับคนเล็กแล้วผ่อนให้คนใหญ่ แต่ก็ไม่ได้ใจอ่อนกับคนเล็กเพียงเพราะจักรพรรดิเมตตา กฎหมายว่าอย่างไรก็ว่าอย่างนั้น ทั้งสองทาง

"ถือนักรบ" กับลมปราณฤดูใบไม้ร่วง

หนังสือมีวรรคหนึ่งที่ผมยังตีความไม่ได้แน่ชัด คือ 「手执武士」 แปลตรงตัวว่า "มือถือนักรบ" ผู้เขียนอธิบายว่าเทพมารดาแผ่นดินนั้น 「于时为凉，于数为逆，于气为藏」 คือเป็นฤดูเย็น เป็นการไหลย้อน เป็นลมปราณแห่งการเก็บงำ และ 「持粛杀，握秋霜」 คือถือพลังเด็ดขาดแห่งการตัดรอนและน้ำค้างแข็งของฤดูใบไม้ร่วง จอมพลหยางจึงใช้กำลังแบบนักรบ 「以杀为威」 คือใช้การตัดรอนเป็นอานุภาพ ทำสิ่งที่คนทั่วไปทำไม่ได้

ภาพพิมพ์ไม้ประกอบเรื่องก็ไม่ได้ช่วยไข เพราะในภาพท่านไม่ได้ถือคนหรืออาวุธใดในมือ ผมจึงเข้าใจว่าคำนี้น่าจะหมายถึงลักษณะของอำนาจ คือมีอำนาจแบบนักรบอยู่ในมือ มากกว่าจะเป็นสิ่งของที่ถือจริง แต่นี่เป็นการตีความของผม ข้อที่น่าสังเกตคือนิยาย 北游记 เขียนวรรคเดียวกันว่า 「手执武土」 ซึ่งต่างกันแค่ขีดเดียว อาจเป็นการคัดลอกพลาด

เสือบินกับชื่อ 彪

หนังสือปิดท้ายด้วยเรื่องเกิด ว่าตอนท่านจะเกิด เพื่อนบ้าน 「惊喴有飞虎至者」 คือตกใจร้องว่ามีเสือบินมา จากนั้นภรรยาสกุลสวีของบ้านสกุลหยางก็คลอดท่านเมื่อ 「庚申年十月十六日亥时」 คือปีเกิงเซิน เดือน 10 วันที่ 16 ยามไฮ่ หนังสือบอกว่า 「此则帅讳名彪之意」 คือนี่คือเหตุที่ท่านมีชื่อว่า 彪 ซึ่งแปลว่าเสือ

ปีศาจหลุมแห่งเฉินซาตี้ในนิยาย 北游记

นิยาย《北游记》 (แต้จิ๋ว ปักอิ่วกี่ / จีนกลาง เป่ยโหยวจี้) สมัยหมิง ซึ่งเล่าประวัติ 玄天上帝 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงทีเซี่ยงตี่ / จีนกลาง เสวียนเทียนซั่งตี้ — จักรพรรดิแห่งฟ้าทิศเหนือ) เล่าเรื่องของท่านต่างออกไปโดยสิ้นเชิง เรื่องนี้อยู่ในตอนเดียวกับเรื่อง 孟山 ซึ่งในฉบับวิกิซอร์ซเป็นตอนที่ 20 ต่อจากที่ผมเล่าไว้ในบทของแม่ทัพเมิ่ง องค์ที่ 23

ปรมาจารย์เดินทางมาถึงที่แห่งหนึ่งชื่อเฉินซาตี้ (陈沙地) แปลว่าลานทรายเฉิน ที่นั่นมีปีศาจชื่อ 杨彪 ซึ่ง 「于陈沙地作怪，食人无厌」 คืออาละวาดอยู่ที่ลานทราย กินคนไม่รู้จักอิ่ม ปีศาจตนนี้ขุดหลุมไว้ใต้ดินนับไม่ถ้วน คนเดินทางผ่านตอนพลบค่ำตกลงไป ก็ถูกจับกิน

เมื่อปรมาจารย์เห็นเมฆปีศาจคลุมพื้นที่ จอมพลจ้าวบุกเข้าไปก่อนแต่ตกหลุมหินลงไป ปรมาจารย์ถือกระบี่ตามไปช่วยก็ตกลงไปด้วย สองขุนพลน้ำกับไฟรีบกระโดดลงไปแบกปรมาจารย์ขึ้นมา แล้ว 「水将作法，变一条逆龙，将地坑开成大河」 คือขุนพลน้ำร่ายมนตร์แปลงเป็นมังกรไหลย้อน เปิดหลุมให้กลายเป็นแม่น้ำใหญ่ ปีศาจเห็นหลุมพังก็จะหนี แต่ไม่ทัน ถูกจอมพลจ้าว องค์ที่ 11 จับได้ ราชโองการหยกมาถึงว่า 「封杨彪为地祗元帅，手执武土，助师行道」 คือแต่งตั้ง 杨彪 เป็นจอมพลเทพแห่งแผ่นดิน ให้ช่วยปรมาจารย์บำเพ็ญมรรค ปรมาจารย์ให้ยาไฟหนึ่งเม็ดแล้วพาเดินทางไปด้วยกัน ในรายชื่อขุนพลท้ายเรื่องก็มีบรรทัด 「杨彪封为杨元帅」 ยืนยันไว้อีกครั้ง

สิ่งที่ผมสังเกตคือ นิยายเอาตำแหน่ง 地祇元帅 กับวลี "手执武…" มาจากสายเดียวกับ 搜神大全 แน่ ๆ แต่เปลี่ยนตุลาการผู้ซื่อตรงให้กลายเป็นปีศาจที่กลับใจ แบบเดียวกับขุนพลหลายองค์ใน 北游记 ส่วนเรื่องน้ำในตอนนี้ น้ำเป็นฝ่ายปราบท่าน ไม่ใช่อาวุธของท่าน จึงยังอธิบายคำว่า 水府 ไม่ได้

หนึ่งในสิบจอมพลแห่งตงเยว่

หลักฐานอีกสายหนึ่งที่ผมคิดว่าสำคัญมาก คือท่านอยู่ในกลุ่มสิบจอมพลของ 东岳大帝 (แต้จิ๋ว ตังงักไต่ตี่ / จีนกลาง ตงเยว่ต้าตี้ — จักรพรรดิแห่งภูเขาไท่ซานผู้ดูแลความเป็นความตาย)

ในคัมภีร์ขอขมาแห่งตงเยว่

คัมภีร์ขอขมา《东岳大生宝忏》 มีวรรคคารวะสิบจอมพลเรียงกัน ขึ้นต้นด้วย 翊灵昭武使温元帅 คือจอมพลเวิน องค์ที่ 12 ตามด้วยจอมพลแซ่หลี่ เถี่ย หลิว แล้วจึงเป็น 「通灵昭佑使杨元帅」 ในลำดับที่ห้า ต่อด้วยแซ่จาง คัง เยว่ เมิ่ง และเหวย พระนามทั้งสิบองค์ใช้แบบแผนเดียวกัน คือ "□灵昭□使" คำว่า 通灵昭佑 ของท่านแปลได้ว่า "ผู้ทะลุถึงความศักดิ์สิทธิ์ ผู้คุ้มครองอย่างแจ่มชัด" ในกลุ่มนี้ยังมีจอมพลเถี่ย องค์ที่ 9 จอมพลคัง องค์ที่ 13 และจอมพลเยว่ องค์ที่ 14 ซึ่งล้วนอยู่ในทำเนียบ 36 จอมพลชุดนี้

ในบทถวายธูปช่วงต้นของคัมภีร์เดียวกัน เรียกกลุ่มนี้รวมว่า 「地祇主令温元帅，地祇院九大元帅」 คือจอมพลเวินผู้บัญชาการฝ่ายเทพแห่งแผ่นดิน กับเก้าจอมพลใหญ่แห่งสำนักเทพแห่งแผ่นดิน ตรงนี้ผมว่าน่าสนใจมาก เพราะคำว่า 地祇 ตรงกับยศที่ 搜神大全 และ 北游记 ให้ท่าน หลักฐานสามสายจึงบรรจบกันที่ยศนี้

ศาล 广灵庙 ที่หางโจวกับยศจากราชสำนักซ่ง

บันทึกเมืองหางโจวสมัยซ่งใต้《梦粱录》บรรพ 14 เล่าว่าศาล 广灵庙 ที่ทำนบหิน (石塘坝) บูชา "แม่ทัพเวินแห่งตงเยว่" ราชสำนักพระราชทานป้ายชื่อศาล และให้ยศโหวแก่จอมพลเวินกับอีกเก้าองค์ หนึ่งในนั้นคือ 「杨封顺佑」 คือขุนพลแซ่หยางได้ยศ 顺佑侯 (แต้จิ๋ว ซุ่งอิ่วเฮ้า / จีนกลาง ซุ่นโย่วโหว — โหวผู้คุ้มครองอย่างราบรื่น) รายชื่อใน 梦粱录 มีข้อต่างเล็กน้อยคือใช้แซ่เฉียน (钱) ในตำแหน่งที่คัมภีร์ขอขมาใช้แซ่เถี่ย (铁)

บันทึก《海塘录》ซึ่งยกจาก《咸淳临安志》 และบันทึก《西湖游览志》 เล่าที่มาของศาลนี้ว่า ปีจิ่งติ้งของราชวงศ์ซ่ง เดือน 9 น้ำทะเลหนุนพังทำนบริมแม่น้ำ ผู้เฒ่าในหมู่บ้านจึงตั้งศาลจอมพลเวินแห่งตงเยว่ขึ้น แล้วทูลขอป้ายชื่อจากราชสำนัก 海塘录 ระบุว่าเป็นปีจิ่งติ้งที่ 4 ส่วน 西湖游览志 ระบุว่าปีที่ 3 ทั้งสองเล่มตรงกันว่ายศโหวพระราชทานในปีเสียนฉุนที่ 5 คือ ค.ศ. 1269

ผมขอระวังไม่ให้อ่านเกินหลักฐาน ศาลนี้ตั้งขึ้นหลังภัยน้ำทะเลจริง แต่บูชาจอมพลทั้งสิบองค์ร่วมกัน โดยมีจอมพลเวินเป็นประธาน ไม่ได้ให้จอมพลหยางดูแลเรื่องน้ำเป็นพิเศษ จึงยังเอามาอธิบายคำว่า 水府 ไม่ได้ สิ่งที่บอกได้แน่คือ ขุนพลแซ่หยางในกลุ่มนี้เคยได้รับยศจากราชสำนักอย่างเป็นทางการ และมีปีกำกับชัดเจน

แม่ทัพหยางในคัมภีร์และวรรณกรรม

นอกจากหลักฐานข้างบน ผมค้นคัมภีร์《道法会元》ต่อ และพบขุนพลแซ่หยางในหลายตำแหน่ง แต่ต้องแยกให้ชัดว่าองค์ไหนน่าจะเป็นท่าน องค์ไหนเป็นคนละองค์

• 《道法会元》บรรพ 257: คาถาเรียกสิบไท่เป่ามาสอบสวนสิ่งที่มาเข้าสิง ขึ้นต้นด้วย 「温李铁刘杨，康张岳孟常」 ลำดับแซ่ห้าตัวแรกตรงกับสิบจอมพลแห่งตงเยว่ แต่วรรคที่บรรยายงานของแต่ละองค์ต่อจากนั้นไม่ได้เอ่ยถึงขุนพลแซ่หยางเลย
• 《道法会元》บรรพ 258: ตำราของจอมพลจางแห่งตงผิง (东平张元帅) มีรายชื่อ 「随司十太保」 คือสิบไท่เป่าประจำกรม ที่ระบุชื่อตัวครบ และขุนพลแซ่หยางมีชื่อว่า 杨文贵 ซึ่งต่างจาก 杨彪 ใน 搜神大全
• 《道法会元》บรรพ 203 และ 206: ในพิธีหลอมวิญญาณและเรียกดวงวิญญาณเร่ร่อนมารับการโปรด มีการเรียก 「酆都内台杨元帅」 คือจอมพลหยางแห่งแท่นในเฟิงตู ต่อจากจอมพลเวินผู้ดูแลคดีเร่งด่วนของยมโลก และก่อน 酆都行司关元帅 ซึ่งเป็นจอมพลกวน องค์ที่ 6 ตำแหน่งนี้สอดคล้องกับหน้าที่ตรวจยมโลกใน 搜神大全 แต่คัมภีร์ไม่ได้ให้ชื่อตัว ผมจึงยืนยันไม่ได้ว่าเป็นองค์เดียวกัน
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 และ《北游记》ตอนที่ 20: สองแหล่งที่ให้ชื่อตัว 杨彪 และเป็นที่มาของเรื่องเล่าทั้งหมด
• 《东岳大生宝忏》และ《梦粱录》บรรพ 14: สิบจอมพลแห่งตงเยว่ และยศ 顺佑侯
• ไม่พบ: ไม่มีขุนพลแซ่หยางในบทสวด《雷霆总诰》 และไม่มีในยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าของ《封神演义》ตอนที่ 99

สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนสรุปรายชื่อขุนพลจาก 北游记 ไว้ว่า 杨元帅杨彪 ซึ่งตรงกับนิยาย ส่วนรายชื่อบนเว็บไซต์ 天玉宫 ใช้พระนามเต็ม 水府斩怪杨元帅 ตามทำเนียบชุดนี้

รูปลักษณ์ของแม่ทัพหยาง

แหล่งข้อมูลให้ภาพที่ต่างกันมาก จนแทบเป็นคนละองค์ ผมขอแยกให้เห็น

• ตามภาพพิมพ์ไม้ใน 搜神大全: ท่านเป็นขุนนางมีหนวดเครา สวมหมวกขุนนางแบบมีปีก เสื้อคลุมคอกลม ยกมือซ้ายขึ้น ยืนอยู่หน้าโต๊ะว่าความที่มีผ้าคลุม ด้านหลังมีบริวารหน้าตาคล้ายสัตว์ถืออาวุธด้ามยาวคล้ายสามง่าม ภาพนี้คือภาพของตุลาการ ไม่ใช่นักรบ
• ตามรายชื่อขุนพลที่เผยแพร่ในไต้หวัน: หน้าเว็บที่คัดข้อความจากหนังสือ《玄天上帝全集》ของสำนักพิมพ์ 寸心印经处 บรรยาย 36 ขุนพลพร้อมพาหนะ และเขียนถึงท่านว่า 「杨元帅 ( 骑马，三眼、咒水真人 )」 คือขี่ม้า มีสามตา และเป็นผู้เสกน้ำ
• ภาพประกอบหัวบทความนี้: วาดตามคำบรรยายในรายชื่อไต้หวัน คือสามตา ขี่ม้าขาว ถือแจกันเทน้ำ ท่ามกลางน้ำตกและคลื่น ไม่ได้วาดตามคัมภีร์ชั้นต้น และไม่ใช่รูปเคารพของศาลเจ้าแห่งใด

ผมคิดว่าคำว่า 咒水 (แต้จิ๋ว จิ่วจุ้ย / จีนกลาง โจ้วสุ่ย — เสกน้ำด้วยคาถา) ในรายชื่อไต้หวัน เป็นเบาะแสที่เข้าใกล้คำว่า 水府 ในพระนามมากที่สุด เพราะการเสกน้ำมนตร์เป็นงานพื้นฐานของพิธีขับไล่สิ่งชั่วร้าย แต่ผมยังไม่พบแหล่งที่อธิบายว่าคำบรรยายนี้มาจากไหน

บทบาทในพิธีและการบูชา

ในพิธีโปรดวิญญาณ

บทบาทในพิธีที่มีหลักฐานชัดที่สุด คือการถูกเรียกในพิธีหลอมวิญญาณและเรียกดวงวิญญาณของ 道法会元 บรรพ 203 และ 206 ในฐานะจอมพลแห่งแท่นในเฟิงตู ร่วมกับจอมพลเวินและจอมพลกวน หน้าที่ของกลุ่มนี้ในพิธีคือ 「召集十方三界，九泉长夜…孤魂滞魄」 คือรวบรวมวิญญาณเร่ร่อนจากทุกทิศมารับการโปรด ผมเล่าเพียงรายชื่อและหน้าที่ตามที่ตีพิมพ์ ไม่ลงรายละเอียดของคาถาหรือยันต์

การบูชา

ในฐานะหนึ่งในสิบจอมพลแห่งตงเยว่ ท่านได้รับการบูชาร่วมกับจอมพลเวินในศาลตงเยว่และศาลอย่าง 广灵庙 ที่หางโจวสมัยซ่ง ส่วนในบริบทของเสวียนเทียนซั่งตี้ ท่านเป็นหนึ่งในขุนพลบริวารตาม 北游记 และตามรายชื่อที่ผู้ศรัทธาในไต้หวันใช้ ผมยังไม่พบศาลเจ้าปัจจุบันที่ระบุชื่อได้ว่าตั้งท่านเป็นองค์ประธาน ทั้งในจีน ไต้หวัน และไทย

งานของท่านในฐานะผู้ตรวจคุกและตรวจยมโลก ทำให้ผมนึกถึงบทความเจ้าพ่อหลักเมืองจีนและระบบยุติธรรมแห่งยมโลก ซึ่งเป็นอีกภาพหนึ่งของความเชื่อว่าโลกหลังความตายก็มีศาลและผู้พิพากษาเหมือนโลกมนุษย์ ส่วนวันเกิดเดือน 10 วันที่ 16 ตาม 搜神大全 ผมยังไม่พบหลักฐานว่าศาลเจ้าใดใช้เป็นวันสมโภช

ชื่อที่มักสับสน

• 杨戬 (เอ้อหลางเสิน): เทพแซ่หยางที่มีสามตาเหมือนกันและคนคุ้นเคยที่สุด แต่เป็นคนละองค์ ผมเล่าที่มาของเอ้อหลางเสินไว้ในบทความเอ้อหลางเสินและจ้าวอวี้ สามตาของแม่ทัพหยางในรายชื่อไต้หวันอาจทำให้สับสนได้ง่าย ควรดูชื่อตัว 杨彪 กำกับเสมอ
• 杨彪 ขุนนางปลายฮั่นตะวันออก: ในประวัติศาสตร์มีขุนนางชื่อ 杨彪 ผู้เป็นบิดาของหยางซิว (杨修) และเคยเป็นไท่เว่ย (太尉) แม้จะชื่อเดียวกันและอยู่ในยุคฮั่นเหมือนกัน แต่ 搜神大全 บอกว่าจอมพลหยางเป็น 廷尉 ไม่ใช่ 太尉 และไม่ได้บอกว่าเป็นคนเดียวกัน ผมจึงไม่สรุปว่าเป็นคนเดียวกัน
• 流金火铃大将杨元帅昌年: 道法会元 บรรพ 121 มีขุนพลแซ่หยางชื่อ 杨昌年 ในกลุ่มขุนพลกระดิ่งไฟทองหลอม ซึ่งเป็นสายไฟ เกี่ยวกับจอมพลซ่ง องค์ที่ 25 มากกว่า เป็นคนละองค์กับแม่ทัพหยางแห่งแผ่นดิน
• 杨文贵: ชื่อขุนพลแซ่หยางในสิบไท่เป่าของบรรพ 258 อาจเป็นสายเดียวกับสิบจอมพลแห่งตงเยว่ แต่ชื่อตัวต่างจาก 杨彪 ยังสรุปไม่ได้ว่าเป็นองค์เดียวกัน

มุมมองของผมต่อแม่ทัพหยาง

ผมว่าคำตอบสั้นที่สุดในหนังสือเรื่องนี้ คือคำว่า 「守法耳」 ท่านไม่ได้เป็นเทพเพราะปราบปีศาจได้มาก หรือเพราะมีฤทธิ์ แต่เพราะรักษากฎหมายโดยไม่เอนเอียง ทั้งต่อจักรพรรดิ ต่อขุนนางผู้มีอำนาจ และต่อเพื่อนเก่า ผมคิดว่านี่คือคุณสมบัติที่ยากที่สุด เพราะการไม่ยอมศัตรูนั้นง่าย แต่การไม่ยอมเพื่อนที่ส่งเงินพันตำลึงมานั้นยากกว่ามาก

ในฐานะคนที่เรียนยันต์อสุนีบาต ผมยังได้ข้อคิดอีกอย่างจากหน้าที่ของท่าน คือการตรวจคนที่มีอำนาจลงโทษ ในโลกของพิธีกรรม ผู้ประกอบพิธีเองก็เป็นผู้มีอำนาจสั่งเทพสั่งผี ถ้าเชื่อว่ามีจอมพลที่ตรวจยมราชได้ ก็ต้องเชื่อด้วยว่ามีผู้ตรวจผู้ประกอบพิธีได้เช่นกัน ผมมองว่าข้อนี้เตือนให้คนเรียนวิชาสายนี้ใช้อำนาจอย่างระวัง

ส่วนคำว่า 水府斩怪 ผมเลือกบอกตรง ๆ ว่ายังไม่พบที่มา ดีกว่าแต่งเรื่องให้พระนามดูสมบูรณ์ ถ้าวันหนึ่งพบเอกสารที่อธิบายได้ ผมจะกลับมาเพิ่มเติมครับ

คำถามที่พบบ่อย

水府斩怪杨元帅 คือใคร

คือจอมพลแซ่หยาง ชื่อตัว 杨彪 ตาม《三教源流搜神大全》บรรพ 5 ท่านเคยเป็นตุลาการสูงสุดแห่งราชวงศ์ฮั่นที่ตัดสินตามกฎหมายอย่างไม่เกรงใจใคร จึงได้ยศเทพแห่งแผ่นดิน คอยตรวจคุก ยมโลก และภูตผีแห่งทะเลกับภูเขา ท่านยังเป็นหนึ่งในสิบจอมพลแห่งตงเยว่ และเป็นขุนพลของเสวียนเทียนซั่งตี้ในนิยาย《北游记》

ทำไมพระนามจึงมีคำว่าจวนน้ำ

ผมยังไม่พบคำตอบในแหล่งชั้นต้น คำนำหน้า 水府斩怪 พบเฉพาะในทำเนียบรายพระนามยุคหลัง ข้อความที่ใกล้ที่สุดคือหน้าที่ใน 搜神大全 ที่ให้ท่านสอดส่องภูตผีแห่งทะเลและภูเขาและเปิดโปงสิ่งที่ซ่อนในแดนน้ำ กับรายชื่อในไต้หวันที่เรียกท่านว่าผู้เสกน้ำ แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าพระนามมาจากตรงนั้น

ตำนานจอมพลหยางใน 北游记 เล่าว่าอย่างไร

นิยาย《北游记》เล่าว่า 杨彪 เป็นปีศาจที่ลานทรายเฉินซาตี้ ขุดหลุมใต้ดินไว้จับคนเดินทางกิน แม้แต่เสวียนเทียนซั่งตี้และจอมพลจ้าวก็ตกหลุม ขุนพลน้ำต้องแปลงเป็นมังกรเปิดหลุมให้เป็นแม่น้ำ แล้วจอมพลจ้าวจึงจับปีศาจได้ ราชโองการหยกแต่งตั้งให้เป็นจอมพลเทพแห่งแผ่นดิน

แม่ทัพหยางเกี่ยวข้องกับตงเยว่ต้าตี้อย่างไร

คัมภีร์《东岳大生宝忏》นับท่านเป็นจอมพลลำดับที่ห้าในสิบจอมพลแห่งตงเยว่ ในพระนาม 通灵昭佑使杨元帅 ภายใต้จอมพลเวิน และบันทึก《梦粱录》เล่าว่าราชสำนักซ่งพระราชทานยศ 顺佑侯 แก่ขุนพลแซ่หยางในกลุ่มนี้ที่ศาล 广灵庙 เมืองหางโจว ในปี ค.ศ. 1269

แม่ทัพหยางกับเอ้อหลางเสินเป็นองค์เดียวกันหรือไม่

ไม่ใช่องค์เดียวกัน เอ้อหลางเสินในนิยายคือ 杨戬 ส่วนแม่ทัพหยางคือ 杨彪 แม้ทั้งสององค์จะแซ่หยางและรายชื่อในไต้หวันบรรยายว่าแม่ทัพหยางมีสามตาเหมือนกัน แต่ที่มา หน้าที่ และเรื่องเล่าต่างกันทั้งหมด

บทสรุป

水府斩怪杨元帅 มีหลักฐานชั้นต้นในฐานะ 杨元帅 ชื่อตัว 杨彪 หนังสือ《三教源流搜神大全》เล่าว่าท่านเป็นตุลาการแห่งฮั่นผู้รักษากฎหมายจนได้เป็นเทพแห่งแผ่นดิน ผู้ตรวจทั้งคุกในโลกมนุษย์และยมราชในยมโลก ส่วนนิยาย《北游记》เล่าว่าท่านเคยเป็นปีศาจขุดหลุมที่กลับใจ หลักฐานอีกสายวางท่านไว้ในสิบจอมพลแห่งตงเยว่ ซึ่งเคยได้รับยศ 顺佑侯 จากราชสำนักซ่งในปี ค.ศ. 1269 เรื่องที่ยังสรุปไม่ได้คือที่มาของคำนำหน้า 水府斩怪 ความหมายแท้ของ 手执武士 ความเกี่ยวข้องกับชื่อ 杨文贵 และจอมพลหยางแห่งแท่นในเฟิงตู และศาลเจ้าปัจจุบันที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธาน ซึ่งผมยังหาแหล่งยืนยันไม่ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 หัวข้อ 杨元帅 ยศเทพแห่งแผ่นดิน หน้าที่สี่ด้าน สี่คดีของตุลาการ และวันเกิด (วิกิซอร์ซ)
• ภาพพิมพ์ไม้ 杨元帅 จาก《三教源流搜神大全》(วิกิมีเดียคอมมอนส์)
• 《北游记》เรื่องปีศาจ 杨彪 แห่ง 陈沙地 และรายชื่อขุนพลท้ายเรื่อง (วิกิซอร์ซ)
• 《东岳大生宝忏》รายนามสิบจอมพลแห่งตงเยว่ที่มี 通灵昭佑使杨元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 《梦粱录》บรรพ 14 ศาล 广灵庙 และยศ 杨封顺佑 (วิกิซอร์ซ)
• 《海塘录》บรรพ 12 ที่มาของศาล 广灵庙 หลังน้ำทะเลพังทำนบ (วิกิซอร์ซ)
• 《西湖游览志》บรรพ 19 ศาล 广灵庙 และยศโหวปีเสียนฉุนที่ 5 (วิกิซอร์ซ)
• 《道法会元》บรรพ 257 คาถาสิบไท่เป่า 温李铁刘杨 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 258 รายชื่อสิบไท่เป่าประจำกรมที่มี 杨文贵 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 203 พิธีเรียกวิญญาณที่มี 酆都内台杨元帅 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 206 พิธีเรียกดวงวิญญาณเร่ร่อนที่มี 酆都内台杨元帅 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 121 ขุนพลกระดิ่งไฟทองหลอม 杨昌年 ซึ่งเป็นคนละองค์ (识典古籍)
• รายชื่อสามสิบหกขุนพลของเสวียนเทียนซั่งตี้ คัดจาก《玄天上帝全集》寸心印经处 ไต้หวัน ที่บรรยาย 杨元帅 ว่าขี่ม้า สามตา ผู้เสกน้ำ
• สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: หน้า 三十六天将 ที่มี 杨元帅杨彪
• เว็บไซต์วัฒนธรรมเต๋า 天玉宫: รายชื่อสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้าที่มี 水府斩怪杨元帅
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 杨彪 ขุนนางปลายฮั่นตะวันออก บิดาของหยางซิว