เทพเจ้าสายฟ้า 五雷执法毕元帅 (อู่เหลยจื๋อฟ่า ปี้หยวนซ่วย)

ในกองทัพสายฟ้ามีจอมพลคู่หนึ่งที่คัมภีร์เรียกชื่อติดกันเสมอ คือแซ่โก่วกับแซ่ปี้ องค์หนึ่งเป็นสายฟ้าฝ่ายหยาง อีกองค์เป็นสายฟ้าฝ่ายหยิน เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 33 ของชุดนี้ 五雷执法毕元帅 (แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจิกฮวก ปิ๊กง้วนโซ่ย / จีนกลาง อู่เหลยจื๋อฟ่า ปี้หยวนซ่วย — จอมพลแซ่ปี้ผู้บังคับใช้กฎแห่งห้าสายฟ้า) คือองค์ฝ่ายหยินของคู่นี้ครับ ท่านมีชีวประวัติของตัวเองใน《三教源流搜神大全》ที่เล่าว่าเกิดจากสายฟ้าที่ซ่อนอยู่ในดิน มีพระนามในบทสวด《雷霆总诰》 อยู่ในห้าจอมพลแห่งกรมสายฟ้า และมีชื่ออยู่ใน《道法会元》เกือบสี่สิบบรรพ บทนี้จะเล่าทั้งตำนาน งานในพิธี และเหตุที่จอมพลปี้แซ่เดิมเป็น "เถียน" ครับ

ข้อมูลสำคัญของจอมพลปี้

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	五雷执法毕元帅 (Wǔléi Zhífǎ Bì Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	อู่เหลยจื๋อฟ่า ปี้หยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	โหงวลุ่ยจิกฮวก ปิ๊กง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว ngou2 lui5 zig4 huag4 big8 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่ออื่น	雷门毕元帅 (แต้จิ๋ว ลุ่ยมึ่ง ปิ๊กง้วนโซ่ย / จีนกลาง เหลยเหมิน ปี้หยวนซ่วย — จอมพลปี้แห่งประตูสายฟ้า) ชื่อเดิม 田华 (แต้จิ๋ว เที่ยงฮั่ว / จีนกลาง เถียนหัว) ชื่อตัวในคัมภีร์ 宗远 และ 崱 ในห้องสินชื่อปี้หวน 毕环
สังกัด	กรมสายฟ้า หนึ่งในห้าจอมพลกรมสายฟ้า และเป็นคู่ฝ่ายหยินของจอมพลโก่ว
ตำแหน่ง/หน้าที่	阴雷 (แต้จิ๋ว อิงลุ่ย / จีนกลาง อินเหลย — สายฟ้าฝ่ายหยิน) และทูตปราบมารฝ่ายขวาแห่งประตูสายฟ้า ช่วยเสวียนเทียนซั่งตี้ปราบโรคระบาด ดูแลน้ำมากน้ำแล้ง ลงทัณฑ์คนไร้คุณธรรม และคุมสระน้ำในพิธีชำระวิญญาณ
ของถือ/พาหนะ	ป้ายทองกับแผ่นคำสั่งเหล็ก (บรรพ 46) ขวาน (清微元降大法) ขวานกับค้อน (บรรพ 146) ขี่มังกรบนเมฆดำ (บรรพ 146)
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	ผมดำสยาย หน้าแดง เสื้อคลุมดำ (บรรพ 46) · มงกุฎหยก หน้าแดงเรื่อ ไม่มีหนวด เกราะทอง เสื้อดำ (清微元降大法) · ปางไฟวาบ หน้าเขียว เสื้อดำ (บรรพ 146)
วันสมโภช	ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 16, 20, 46, 51, 53, 55, 146 และอีกหลายบรรพ · 清微元降大法 · 雷霆总诰 · 搜神大全 บรรพ 4 (田华毕元帅) · 北游记 (苟毕二元帅) · 封神演义 ตอนที่ 59–60, 99 (毕环)

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 五雷执法毕元帅 ทีละคำ

พระนามขององค์นี้มีทั้งส่วนที่พบในคัมภีร์ตรง ๆ และส่วนที่น่าจะเป็นการสรุปของทำเนียบยุคหลัง ผมขออธิบายทีละคำ

五雷 (อู่เหลย) แปลว่า "ห้าสายฟ้า" คัมภีร์《道法会元》บรรพ 56 แบ่งสายฟ้าเป็นห้าชนิด คือ 天雷 สายฟ้าแห่งฟ้า 神雷 สายฟ้าเทพ 龙雷 สายฟ้ามังกร 水雷 สายฟ้าน้ำ และ 社令雷 สายฟ้าของเทพชุมชน คำว่า 五雷 จึงหมายถึงอำนาจสายฟ้าทั้งระบบ

执法 (จื๋อฟ่า) แปลว่า "ผู้บังคับใช้กฎ" บทสรรเสริญ 毕天君诰 ที่เว็บไซต์ 道教之音 เผยแพร่ เรียกท่านว่า 「五雷荡凶副元帅」 คือรองจอมพลแห่งห้าสายฟ้าผู้กวาดล้างความชั่ว และ 「景阳宫执法威神」 คือเทพผู้บังคับใช้กฎแห่งวังจิ่งหยาง สองคำในพระนามนี้จึงอยู่ในบทสรรเสริญของท่านจริง แต่ไม่ได้อยู่ติดกันเป็น 五雷执法 ผมเข้าใจว่าทำเนียบยุคหลังหยิบมารวมเป็นพระนามเดียว ข้อนี้เป็นการตีความของผม

毕 (ปี้) คือแซ่ แต่มีเรื่องน่าสนใจ เพราะ《三教源流搜神大全》บอกว่าท่านแซ่เดิมคือ 田 (นา) และได้ชื่อ 毕 มาจากการเล่นคำ ซึ่งผมจะเล่าในหัวข้อตำนาน

元帅 (หยวนซ่วย) คือจอมพล 搜神大全 เรียกท่านเต็ม ๆ ว่า 雷门毕元帅 คือจอมพลปี้แห่งประตูสายฟ้า และคัมภีร์บรรพ 146 ก็เรียกท่านว่า 毕元帅 เช่นกัน

จอมพลฝ่ายหยินของคู่โก่ว–ปี้

ถ้าจะเข้าใจจอมพลปี้ ต้องเข้าใจคู่ของท่านก่อนครับ ในคัมภีร์สายฟ้า แซ่โก่ว (苟) กับแซ่ปี้ถูกเรียกเป็นคู่ "阴阳苟毕二雷君" คือสองเจ้าสายฟ้าหยินหยางแซ่โก่วและแซ่ปี้ โก่วเป็นสายฟ้าฝ่ายหยาง คู่กับไฟ ปี้เป็นสายฟ้าฝ่ายหยิน คู่กับน้ำ ในชุดนี้จอมพลโก่วคือ雷霆火部苟元帅 องค์ที่ 16

หลักฐานของคู่นี้มีหลายชั้น

• คัมภีร์บรรพ 146: วิชา 正一忠孝家书白捉五雷大法 ให้เรียกจอมพลโก่วเป็นทูตปราบมารฝ่ายซ้าย ขี่เมฆไฟมาอยู่ทางซ้าย แล้วเรียกจอมพลปี้ว่า 「谨召雷门右伐魔使毕崱，乘黑云驾龙，速归吾右」 คือ "ขอเชิญทูตปราบมารฝ่ายขวาแห่งประตูสายฟ้า ปี้เจ๋อ ขี่มังกรบนเมฆดำ มาอยู่ทางขวาของข้า" โดยผู้ประกอบพิธีกดมุทราตำแหน่งข่าน (坎) ซึ่งเป็นธาตุน้ำ แล้วเป่าลมไปทางขวา
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5: บันทึกเรื่องจอมพลโก่วจบด้วยว่าท่าน 「与毕帅共五方事，往来行天」 คือ "ร่วมกับจอมพลปี้ดูแลงานห้าทิศ ไปมาบนฟ้า"
• บทสวด《雷霆总诰》: มีวรรค 「庞刘苟毕神通大」 คือ "ผาง หลิว โก่ว ปี้ มีฤทธิ์มาก" วางโก่วกับปี้ไว้ติดกัน ร่วมกับ雷府驱魔庞元帅 องค์ที่ 24 และจอมพลหลิว
• คัมภีร์บรรพ 51 และ 55: หนังสือสั่งการสายชิงเวยเรียกจอมพลห้าองค์ต่อกัน คือ 「雷霆主令大神邓天君，正令大神辛天君，行令大神张天君，神烈阳雷苟天君，阴雷毕天君」 จากบรรพ 55 แปลว่าในสายนี้ คู่โก่ว–ปี้ทำงานต่อจากสามจอมพลเติ้ง ซิน จาง ทันที

นอกจากคู่นี้ ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋ายังนับจอมพลปี้อยู่ใน 雷部五元帅 (แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่วโหงวง้วนโซ่ย / จีนกลาง เหลยปู้อู่หยวนซ่วย — ห้าจอมพลแห่งกรมสายฟ้า) คือ เติ้ง ปี้ หลิว ซิน และผาง และหัวข้อเรื่องท่านในหน้านั้นใช้ชื่อว่า "雷精毕元帅" คือจอมพลปี้ผู้เป็นวิญญาณแห่งสายฟ้า ใครอยากเห็นภาพรวมว่าจอมพลเหล่านี้อยู่ตรงไหนของกรมสายฟ้า อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

ประวัติและตำนานของจอมพลปี้

ตำนานเถียนหัว ตาม 三教源流搜神大全

ตำนานที่ละเอียดที่สุดอยู่ในหัวข้อ "田华毕元帅" ของ《三教源流搜神大全》บรรพ 4 ผมขอเล่าตามตัวบทฉบับวิกิซอร์ซครับ

บันทึกเปิดว่ามีคนแซ่เถียนชื่อหัวในหมู่บ้านตะวันออก แล้วเล่าที่มาว่า 「雷藏地中，寄胎于田间，千年石乳钟气而生」 คือ "สายฟ้าซ่อนอยู่ในดิน ฝากครรภ์ไว้ในท้องนา ได้ปราณของหินงอกพันปีจึงเกิดขึ้น" วันที่ท่านเกิด กลางวันแสก ๆ เกิดฟ้าผ่ากลางอากาศ แสงไฟสว่างทั่วฟ้า ลมฝนมาอย่างฉับพลัน มีงูใหญ่ขดล้อมรอบตัว และฝูงผึ้งมาป้อนอาหาร

เมื่อโตขึ้น บันทึกบอกว่า 「因田为田，指荜为毕」 คือ "เพราะเกิดในนาจึงใช้แซ่เถียน และชี้ต้นปี้ (荜) ให้เป็นชื่อปี้ (毕)" อักษร 荜 กับ 毕 ออกเสียงเหมือนกันในภาษาจีนกลาง นี่คือที่มาของชื่อปี้ ท่านบำเพ็ญอยู่ใต้ผาลู่หลู (漉泸岩) เมื่อหนี่ว์วา (女娲) ใช้ดินห้าสีซ่อมฟ้าแต่ไม่สำเร็จ ท่านช่วยด้วยพลังไม้และไฟ ส่งเสียงคำรามจนอุดรอยรั่วของฟ้าได้ จากนั้นฝึกค่ายกลไฟ ลูกเห็บ ลม และสายฟ้าห้าสี ช่วยจักรพรรดิเซวียนหยวนสังหารชือโหยว จักรพรรดิจะแต่งตั้งเป็น "龙师" แต่ท่านปฏิเสธ แล้ว 「拂衣而隐于华胥之境，因名华焉」 คือ "สะบัดชายเสื้อไปซ่อนตัวในแดนหัวซวี จึงได้ชื่อว่าหัว"

ต่อมาในสมัยพระเจ้าเหยาเมื่อพระอาทิตย์สิบดวงขึ้นพร้อมกันจนแผ่นดินแห้งแดงพันลี้ ท่านรับบัญชาขับรถสายฟ้า ทำให้ฝนและแดดกลับมาตามฤดู จนถึงปลายราชวงศ์ฮั่นที่ปีศาจอาละวาด เง็กเซียนจึงแต่งตั้งท่านเป็น 「雷门毕元帅」 ให้ 「敕掌十二雷庭」 คือคุมสิบสองราชสำนักสายฟ้า ช่วยเสวียนเทียนซั่งตี้ปราบโรคระบาดและบังคับผี โดย 「上管天地潦涸，下纠群魅出没，中击不仁不义等辈」 คือ "เบื้องบนดูแลน้ำท่วมน้ำแล้งของฟ้าดิน เบื้องล่างตรวจจับหมู่ผีที่เข้าออก ตรงกลางลงทัณฑ์พวกไร้เมตตาไร้คุณธรรม"

ผมชอบตรงที่ตำนานนี้อธิบายชื่อของท่านได้ครบ ชื่อเถียนมาจากนาที่เกิด ชื่อปี้มาจากต้นไม้ที่ชี้ ชื่อหัวมาจากแดนที่ไปซ่อนตัว ส่วนบทความของ 道教之音 ที่สรุปตำนานเดียวกันก็เล่าลำดับว่าท่านตั้งชื่อตนเองว่าเถียนปี้ก่อน แล้วจึงเปลี่ยนเป็นเถียนหัว ซึ่งตรงกับลำดับในตัวบท

เถียนหัวใน 北游记

นิยาย《北游记》ของอวี๋เซี่ยงโต้ว (余象斗) สมัยหมิง เล่าอีกแบบหนึ่ง ในตอน "祖师收雷田二将" มีเจ้าป่าแซ่เถียนชื่อหัวอยู่ที่ถ้ำซานเหลียว บนภูเขาลั่วพั่ว คอยให้บริวารดักเรียกค่าผ่านทาง ถ้าไม่จ่ายก็ใช้เทพสายฟ้าฟาดตาย เมื่อเสวียนเทียนซั่งตี้มาถึง เถียนหัวร่ายวิชาให้สายฟ้าบินออกจากถ้ำ แต่ถูกกระบี่เจ็ดดาวชี้ให้หยุดนิ่ง สุดท้ายถูกเชือกไฟของจอมพลจ้าวมัดไว้และยอมสวามิภักดิ์ เง็กเซียนจึง 「封新兴王与田华二人为雷开、苟毕二元帅」 คือแต่งตั้งซินซิงหวางกับเถียนหัวเป็นจอมพลคู่โก่วกับปี้ ชื่อซินซิง (新兴) นี้ออกเสียงเหมือน 辛兴 ชื่อเดิมของจอมพลโก่วใน 搜神大全 นิยายจึงรักษาคู่โก่ว–ปี้ไว้ แม้จะเปลี่ยนเรื่องให้ทั้งสองเป็นปีศาจที่กลับใจ

ปี้หวนในห้องสิน

ในนิยาย《封神演义》ตอนที่ 59 อินหง (殷洪) ลงเขาไปพบโจรสี่คนที่เขาเอ้อร์หลง ยอดหวงเฟิง หัวหน้าแนะนำตัวว่า 「末将姓庞，名弘；此人姓刘，名甫；此人姓苟，名章；此人姓毕，名环」 ในตอนที่ 60 ปี้หวนสู้กับหยางเจี่ยน (杨戬) ถูกสุนัขเซี่ยวเทียนกัดจนเจ็บแล้วถูกฟันตาย วิญญาณไปยังแท่นแต่งตั้งเทพ และในตอนที่ 99 รายนามยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าก็มี 「苟天君　讳章」 ต่อด้วย 「毕天君　讳环」

สิ่งที่ผมสังเกตเห็นคือ ลำดับโจรสี่คนในตอนที่ 59 คือ ผาง หลิว โก่ว ปี้ ตรงกับวรรค 「庞刘苟毕神通大」 ในบทสวด《雷霆总诰》ทุกตัว เหมือนกรณีโจรเขาหวงฮวาที่ผู้แต่งหยิบชื่อสามจอมพลเติ้ง ซิน จาง มาใช้ ข้อนี้ช่วยยืนยันว่าปี้หวนเป็นตัวละครที่สร้างจากรายชื่อจอมพลในบทสวด ไม่ใช่ชื่อจริงของจอมพลปี้ในคัมภีร์

จอมพลปี้ในคัมภีร์เต๋า

道法会元 บรรพ 46 วิชาสายฟ้าของคู่โก่ว–ปี้

บรรพ 46 คือ 上清神烈飞捷五雷大法 ของสายชิงเวย ในบัญชีขุนพล หลังเทวทูตจางผู้ถือยันต์ มีคู่สายฟ้าหยินหยาง โดยบรรยายจอมพลปี้ว่า 「上清神化阴雷神君毕宗远，披黑发，赤面皂袍，手执金简铁札」 คือ "เทพแห่งสายฟ้าหยินผู้แปรเปลี่ยนแห่งชั้นซ่างชิง ปี้จงหย่วน ผมดำสยาย หน้าแดง เสื้อคลุมดำ มือถือป้ายทองและแผ่นคำสั่งเหล็ก" คัมภีร์ให้เรียกทั้งคู่พร้อมกันด้วยคาถาเดียว และมียันต์ชื่อ 「召苟毕二帅符」 สำหรับเรียกสองจอมพลโดยเฉพาะ ป้ายทองกับแผ่นเหล็กในมือท่านสื่อถึงผู้ถือคำสั่งและบังคับใช้กฎ ซึ่งเข้ากับคำว่า 执法 ในพระนาม

道法会元 บรรพ 146 ทูตปราบมารฝ่ายขวา

ในวิชา 正一忠孝家书白捉五雷大法 บรรพ 146 จอมพลปี้มีตำแหน่งเต็มว่า 「雷门右伐魔使知北极驱邪院事主管雷霆都司军辖事毕元帅崱」 คือทูตปราบมารฝ่ายขวาแห่งประตูสายฟ้า ผู้ดูแลกรมขับไล่สิ่งชั่วแห่งขั้วเหนือ และคุมกำลังพลของกรมสายฟ้า รูปลักษณ์ในบรรพนี้คือ 「欻火相，青面，皂衣，欻火脚，执斧锤」 คือปางไฟวาบ หน้าเขียว เสื้อดำ เท้าแบบเทพไฟวาบ ถือขวานกับค้อน

วิชานี้มีจุดเด่นที่ผมอยากให้ผู้อ่านรู้ครับ คัมภีร์เปิดว่าวิชานี้ 「内以忠孝为本」 คือมีความภักดีและกตัญญูเป็นรากฐาน และให้นิยามว่า 「洁己之谓忠，尽诚之谓孝」 คือ "ทำตนให้สะอาดเรียกว่าภักดี ทำทุกอย่างด้วยใจจริงเรียกว่ากตัญญู" และบอกว่าไม่ได้พึ่งยันต์ คาถา หรือท่าย่าง แต่พึ่งปราณและจิตที่รวมกับเต๋า ในรายชื่อเทพของบรรพนี้ยังมีจอมพลเติ้ง จอมพลซิน เทวทูตจาง จอมพลหม่าแห่งเจิ้งอี จอมพลเวินแห่งตงเยว่ และจอมพลกวนแห่งเฟิงตู อยู่ด้วย

ผู้คุมสระน้ำในพิธีชำระวิญญาณ

อีกบทบาทที่น่าสนใจอยู่ในวิชา 玉宸炼度 ของสายชิงเวย ซึ่งเป็นพิธีหลอมชำระวิญญาณผู้ตายด้วยน้ำและไฟ บรรพ 16 เรียกคู่นี้ว่าเจ้าแห่งไฟกับน้ำ โดยจอมพลปี้มีพระนามว่า 「上清运阴黑灵神化天君毕宗远」 คือเทพผู้หมุนหยิน ผู้วิเศษสีดำ ส่วนบรรพ 20 มีบทอัญเชิญว่า 「谨请上清运阴黑灵神化毕天君，玉清主水王将军，部领官将，驻札水池」 คือเชิญจอมพลปี้กับแม่ทัพผู้ดูแลน้ำ ให้นำขบวนมาประจำ "สระน้ำ" เพื่อเปลี่ยนน้ำธรรมดาให้เป็นสระแห่งแสงเหลืองทอง (黄华之池) ที่ชำระวิญญาณ บทบาทนี้ทำให้จอมพลปี้ไม่ได้เป็นเพียงนักรบ แต่ยังเป็นผู้ช่วยส่งวิญญาณไปสู่ภพที่ดีด้วย

บรรพอื่นและคัมภีร์สายชิงเวย

• บรรพ 53: แบบฟอร์มของสายชิงเวยสำหรับขับไล่เสือและภัยในป่า มีหนังสือ "符牒二雷君祛松蚕" ให้คู่โก่ว–ปี้ขับไล่หนอนที่กินใบสน เพื่อให้ป่าสนเติบโตเป็นไม้ใช้สอยของชาวบ้าน
• 《清微元降大法》: มีจอมพลปี้หลายชุด เช่น 「黑灵阴雷神化大神毕宗远」 ที่บรรยายว่า 「玉冠，面微赤，无髭，金甲，皂衣，玄履，执斧」 คือสวมมงกุฎหยก หน้าแดงเรื่อ ไม่มีหนวด เกราะทอง เสื้อดำ รองเท้าดำ ถือขวาน อีกชุดหนึ่งบอกว่าท่าน 「领雷兵五万」 คุมทหารสายฟ้าห้าหมื่น และอีกชุดเรียกท่านว่า 「天罡水雷神化大神毕狻宗权」 ผู้มีสีหน้าโกรธ หน้าคล้ำ ถือขวาน
• บทสรรเสริญ 毕天君诰: นอกจากสมญาที่กล่าวไปแล้ว บทนี้ยังบอกว่าท่าน 「提点太阴轸宿，分曜危星。运水坎宫，水府天丁」 คือกำกับดาวฤกษ์เจิ่นฝ่ายไท่อิน แบ่งแสงดาวเหวย หมุนน้ำในวังข่าน เป็นนายทหารฟ้าแห่งกรมน้ำ ทุกคำย้ำว่าท่านคือสายฟ้าฝ่ายน้ำ

รูปลักษณ์ของจอมพลปี้ตามคัมภีร์

รูปของจอมพลปี้ในคัมภีร์มีอย่างน้อยสามแบบ ทุกแบบมีจุดร่วมคือสีดำ ซึ่งเป็นสีของน้ำและหยิน

• แบบผู้ถือคำสั่ง (บรรพ 46): ผมดำสยาย หน้าแดง เสื้อคลุมดำ ถือป้ายทองกับแผ่นคำสั่งเหล็ก
• แบบขุนพลหนุ่ม (清微元降大法): มงกุฎหยก หน้าแดงเรื่อ ไม่มีหนวด เกราะทอง เสื้อดำ รองเท้าดำ ถือขวาน
• แบบเทพไฟวาบ (บรรพ 146): หน้าเขียว เสื้อดำ เท้าแบบเทพไฟวาบ ถือขวานกับค้อน ขี่มังกรบนเมฆดำ
• ในจิตรกรรมฝาผนังสมัยหยวน: สถาบันวิจัยและอนุรักษ์จิตรกรรมฝาผนังหย่งเล่อกงอธิบายว่า ห้าจอมพลกรมสายฟ้าซึ่งมีจอมพลปี้อยู่ด้วย ถือป้ายหยกแบบขุนนางเฝ้า

ภาพประกอบหน้าปกของบทความนี้วาดตามแบบที่ผสมจากบรรพ 46 กับคัมภีร์สายชิงเวย คือหน้าแดง ไม่มีหนวด ผมดำยาวสยาย สวมมงกุฎ เกราะสีดำลายทอง และถือขวาน ส่วนฉากหลังที่มีน้ำและพายุสื่อถึงฐานะสายฟ้าฝ่ายหยิน

บทบาทในพิธีเหลยฝ่าและการบูชา

จากคัมภีร์ที่ตรวจ งานของจอมพลปี้ในพิธีแบ่งได้สี่ด้าน และผมเล่าในระดับที่ตำราเผยแพร่แล้วเท่านั้น

• ขอฝนและขอฟ้าเปิด: วิชาในบรรพ 146 ใช้ทั้งขอฝนและขอให้ฝนหยุด โดยเรียกคู่โก่ว–ปี้ผ่าน "จดหมายถึงบรรพจารย์" (家书) ซึ่งผู้ประกอบพิธีต้องยึดความภักดีและกตัญญูเป็นหลัก
• ปราบมารและสิ่งชั่วร้าย: ในฐานะทูตปราบมารฝ่ายขวาและ "雷精" ผู้ตรวจจับหมู่ผีตามบันทึก 搜神大全
• ชำระวิญญาณผู้ตาย: คุมสระน้ำในพิธีหลอมชำระวิญญาณของสายชิงเวย
• ปกป้องผืนป่าและพืชผล: ขับไล่หนอนกินใบสนตามบรรพ 53

หนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายบนเว็บ 古籍屋 ระบุว่ายันต์ของจอมพลปี้ใช้ 「治水治旱、驱邪驱魔」 คือแก้น้ำท่วมน้ำแล้งและขับไล่ภูตผี ซึ่งตรงกับหน้าที่ "ดูแลน้ำท่วมน้ำแล้ง" ใน 搜神大全 แต่เป็นคำบรรยายสินค้า ไม่ใช่คัมภีร์

เรื่องการบูชา ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋าระบุว่าอารามใหญ่บางแห่งมีวิหารขุนพลที่ตั้งรูปห้าจอมพลกรมสายฟ้า แต่ไม่ได้บอกชื่ออาราม ผมยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งจอมพลปี้เป็นองค์ประธาน และไม่พบวันสมโภชที่ยืนยันได้ ในไต้หวันท่านอยู่ในคณะสามสิบหกจอมพลบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้ ส่วนในประเทศไทยผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้

ข้อควรระวังและเทพแซ่ปี้องค์อื่น

• ปี้ในวรรค "雷府蒋毕华雷霆": บทสวด《雷霆总诰》มีแซ่ปี้อีกแห่งหนึ่ง แต่วรรคนี้หมายถึงทูตสายฟ้าป่าห้าทิศ คือเจี่ยง ปี้ ฮว่า และเหลย ซึ่งปี้ในที่นี้คือ 毕机先 ทูตประจำทิศใต้ ไม่ใช่จอมพลปี้
• ปี้หวนในห้องสิน: เป็นตัวละครที่สร้างจากรายชื่อในบทสวด ส่วนชื่อในคัมภีร์ของจอมพลปี้คือ 宗远 หรือ 崱
• อย่าปนเรื่องจอมพลโก่วกับจอมพลซิน: ตำนานเด็กกตัญญูที่มารดาถูกฟ้าผ่า แล้วกินลูกไฟสิบสองเม็ดจนมีปากนกมีปีก เป็นเรื่องของจอมพลโก่วชื่อเดิม 辛兴 ใน 搜神大全 บรรพ 5 ไม่ใช่เรื่องของจอมพลปี้ และไม่ใช่ของจอมพลซินด้วย
• แซ่เถียนของท่านไม่ใช่จอมพลเถียนองค์อื่น: 搜神大全 มี 风火院田元帅 และ 田吕元帅 อีกสององค์ ซึ่งเป็นคนละองค์กับเถียนหัว เรื่องจอมพลเถียนผมจะเล่าต่อในบทของ冲霄灵官马元帅 องค์ที่ 36
• ขุนพลแซ่ปี้ของจอมพลเวิน: คัมภีร์บรรพ 36 มีขุนพลสี่องค์ "铁、毕、黑、方" ใต้บัญชาจอมพลเวิน ขุนพลแซ่ปี้องค์นั้นเป็นบริวาร ไม่ใช่จอมพลปี้

มุมมองของผมต่อจอมพลปี้

สิ่งที่ผมชอบในเรื่องของจอมพลปี้คือความเป็นคู่ คัมภีร์ไม่เคยให้สายฟ้าฝ่ายหยางทำงานลำพัง ต้องมีฝ่ายหยินคอยรับเสมอ ไฟคู่กับน้ำ ซ้ายคู่กับขวา ผมมองว่านี่คือหลักที่ใช้ได้ทั้งในการฝึกตนและในการทำงานกับคน พลังที่แรงอย่างเดียวพาไปได้ไม่ไกล ถ้าไม่มีพลังที่หนักแน่นและเย็นคอยถ่วงไว้

อีกเรื่องคือคำนิยามในบรรพ 146 ที่ว่า "ทำตนให้สะอาดเรียกว่าภักดี ทำทุกอย่างด้วยใจจริงเรียกว่ากตัญญู" สำหรับผมซึ่งเรียนวิชายันต์มา ประโยคนี้เตือนได้ดีว่าพิธีกรรมไม่ได้อยู่ที่รูปแบบ แต่อยู่ที่ตัวคนทำ ส่วนภาพเทพสายฟ้าที่ถูกเรียกมาช่วยต้นสนจากหนอน ก็ทำให้ผมยิ้มได้ทุกครั้ง เพราะมันบอกว่าในสายตาของคนโบราณ ฟ้าดูแลแม้กระทั่งต้นไม้ของชาวบ้านครับ

คำถามที่พบบ่อย

五雷执法毕元帅 คือใคร

คือจอมพลสายฟ้าฝ่ายหยินแห่งกรมสายฟ้าในลัทธิเต๋า ซึ่ง《三教源流搜神大全》เรียกว่า 雷门毕元帅 ชื่อเดิมเถียนหัว ท่านเป็นคู่ของจอมพลโก่วฝ่ายหยาง อยู่ในห้าจอมพลแห่งกรมสายฟ้า มีพระนามในบทสวด《雷霆总诰》 และมีชื่ออยู่ใน《道法会元》หลายสิบบรรพ

ทำไมจอมพลปี้จึงมีชื่อเดิมว่าเถียนหัว

ตาม《三教源流搜神大全》ท่านเกิดในท้องนาจึงใช้แซ่เถียน แล้วชี้ต้นปี้ (荜) ที่ออกเสียงเหมือน 毕 ให้เป็นชื่อปี้ ต่อมาเมื่อไปซ่อนตัวในแดนหัวซวี จึงได้ชื่อว่าหัว ตำนานนี้จึงอธิบายทั้งแซ่เถียนและชื่อปี้ไว้ในเรื่องเดียว

จอมพลปี้เกี่ยวข้องกับจอมพลโก่วอย่างไร

ทั้งสองเป็นคู่สายฟ้าหยินหยางที่คัมภีร์เรียกพร้อมกันเสมอ จอมพลโก่วเป็นฝ่ายหยาง คู่กับไฟ อยู่ทางซ้าย จอมพลปี้เป็นฝ่ายหยิน คู่กับน้ำ อยู่ทางขวา ใน《道法会元》บรรพ 146 ผู้ประกอบพิธีเรียกจอมพลปี้ให้ขี่มังกรบนเมฆดำมาอยู่ทางขวา

ปี้หวนในห้องสินคือจอมพลปี้หรือไม่

ไม่ใช่ชื่อในคัมภีร์ ปี้หวนเป็นโจรเขาเอ้อร์หลงที่ถูกหยางเจี่ยนสังหารในตอนที่ 60 แล้วได้รับแต่งตั้งเป็นเทียนจวินในตอนที่ 99 ลำดับโจรสี่คน ผาง หลิว โก่ว ปี้ ตรงกับวรรคในบทสวด《雷霆总诰》 จึงน่าจะสร้างจากรายชื่อนั้น ส่วนชื่อในคัมภีร์ของจอมพลปี้คือ 宗远 หรือ 崱

รูปลักษณ์ของจอมพลปี้เป็นอย่างไร

คัมภีร์บรรยายไว้หลายแบบ ใน《道法会元》บรรพ 46 ท่านมีผมดำสยาย หน้าแดง เสื้อคลุมดำ ถือป้ายทองกับแผ่นคำสั่งเหล็ก ในคัมภีร์สายชิงเวยท่านสวมมงกุฎหยก หน้าแดงเรื่อ ไม่มีหนวด เกราะทอง เสื้อดำ ถือขวาน ทุกแบบใช้สีดำซึ่งเป็นสีของน้ำและหยิน

บทสรุป

五雷执法毕元帅 คือจอมพลสายฟ้าฝ่ายหยินที่มีหลักฐานแน่นองค์หนึ่งในชุดนี้ ทั้งตำนานเถียนหัวใน 搜神大全 ตำแหน่งทูตปราบมารฝ่ายขวาและเจ้าแห่งสายฟ้าหยินใน《道法会元》 พระนามในบทสวด《雷霆总诰》 และบทบาทผู้คุมสระน้ำในพิธีชำระวิญญาณ สิ่งที่ยังสรุปไม่ได้คือวันสมโภช ที่มาของคำว่า 五雷执法 ซึ่งผมพบเพียงเป็นสองคำแยกกันในบทสรรเสริญ และศาลเจ้าที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธาน ผมหวังว่าบทนี้จะช่วยให้ผู้อ่านเห็นว่า สายฟ้าในคติเต๋าไม่ได้มีแต่ความร้อนแรง แต่มีฝ่ายที่เย็นและลึกอย่างน้ำคอยทำงานคู่กันเสมอครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《三教源流搜神大全》บรรพ 4 หัวข้อ 田华毕元帅 ตำนานเถียนหัว (วิกิซอร์ซ)
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 หัวข้อ 辛兴苟元帅 ที่ร่วมกับจอมพลปี้ดูแลงานห้าทิศ (วิกิซอร์ซ)
• 《道法会元》บรรพ 46 上清神烈飞捷五雷大法 รูปลักษณ์ของ 毕宗远
• 《道法会元》บรรพ 146 正一忠孝家书白捉五雷大法 ทูตปราบมารฝ่ายขวา 毕元帅崱
• 《道法会元》บรรพ 16 วิชาชำระวิญญาณที่เรียก 运阴黑灵神化天君毕宗远
• 《道法会元》บรรพ 20 บทอัญเชิญจอมพลปี้ให้ประจำสระน้ำ
• 《道法会元》บรรพ 53 หนังสือเรียกคู่โก่ว–ปี้ขับหนอนกินใบสน
• 《道法会元》บรรพ 55 หนังสือที่เรียกห้าจอมพล เติ้ง ซิน จาง โก่ว ปี้
• 《清微元降大法》รูปลักษณ์ของจอมพลปี้หลายชุด (วิกิซอร์ซ)
• บทสวด《雷霆总诰》ที่มีวรรค 庞刘苟毕神通大 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า: 雷部五元帅 และหัวข้อ 雷精毕元帅
• บทความ 道教之音 เรื่องจอมพลปี้และบทสรรเสริญ 毕天君诰 (เผยแพร่ซ้ำบน Sohu)
• 《北游记》ตอน 祖师收雷田二将 (วิกิซอร์ซ)
• 《封神演义》ตอนที่ 59 殷洪下山收四将 (วิกิซอร์ซ)
• 《封神演义》ตอนที่ 60 ที่ปี้หวนสิ้นชีพ (วิกิซอร์ซ)
• 《封神演义》ตอนที่ 99 รายนามยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า (วิกิซอร์ซ)
• 《道法会元》บรรพ 36 地祇上将阴雷大法 ที่มีขุนพลสี่องค์ 铁 毕 黑 方 ของจอมพลเวิน
• สถาบันวิจัยและอนุรักษ์จิตรกรรมฝาผนังหย่งเล่อกง: ห้าจอมพลกรมสายฟ้าในภาพ《朝元图》
• หน้าขายหนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》 รายการ 五雷执法毕元帅 (古籍屋)