เทพเจ้าสายฟ้า 流金火铃宋元帅 (หลิวจินหั่วหลิง ซ่งหยวนซ่วย)

ชื่อของขุนพลองค์นี้มีอายุเก่าแก่กว่าตัวกรมสายฟ้าเสียอีก มันเริ่มจากนักพรตแห่งรัฐเยียนในพงศาวดารของซือหม่าเชียน แล้วกลายเป็นชื่อของวิญญาณแห่งไฟ จนในที่สุดมาเป็นแม่ทัพกรมไฟผู้ถือกระดิ่งไฟคุ้มกันฎีกาขึ้นสวรรค์ ท่านคือ 流金火铃宋元帅 (แต้จิ๋ว ลิ้วกิงห้วยเลง ซ่งง้วนโซ่ย / จีนกลาง หลิวจินหั่วหลิง ซ่งหยวนซ่วย — จอมพลแซ่ซ่งผู้ถือกระดิ่งไฟแห่งทองหลอมเหลว) ที่ทำเนียบชุดนี้เรียกว่าแม่ทัพซ่ง ผมตามรอยชื่อของท่านในคัมภีร์ได้มากกว่าที่คิดไว้มาก เลยอยากเล่าให้เห็นเส้นทางของชื่อนี้ทั้งสายครับ

ข้อมูลสำคัญของแม่ทัพซ่ง

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	流金火铃宋元帅 (Liújīn Huǒlíng Sòng Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	หลิวจินหั่วหลิง ซ่งหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ลิ้วกิงห้วยเลง ซ่งง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว liu5 ging1 huê2 lêng1 song3 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่อตัวและสมญาอื่น	宋无忌 หรือ 宋毋忌 (แต้จิ๋ว ซ่งบู๊กี่ / จีนกลาง ซ่งอู๋จี้) · 流金火铃大将军 · 流金火铃宋将军 · 火铃大将 · 火轮神将 · 火精 (วิญญาณแห่งไฟ)
สังกัด	กรมไฟ (火部) ฝ่ายทิศใต้ ใต้บัญชาเทพไฟทิศใต้ คัมภีร์ 灵宝玉鉴 จัดไว้ใน 神霄霹雳摧魔部 ส่วน 道法会元 บรรพ 121 ให้อยู่ใต้บัญชาของ 吴明达
ตำแหน่ง/หน้าที่	คุ้มกันฎีกาขึ้นสวรรค์ไม่ให้มารดักกลางทาง ใช้ไฟเผาผี ขับโรคระบาดออกจากร่างผู้ป่วย และในพิธีบางสายช่วยซ่อนหรือเผยแสงอาทิตย์
ของถือ/พาหนะ	กระดิ่งไฟ (火铃) กับกระบี่ (灵宝玉鉴 และ 道法会元 บรรพ 133) · กงล้อไฟ (火轮) · น้ำเต้าไฟกับพัดใบกล้วย ขี่หงส์ไฟ (道法会元 บรรพ 121) · ทวนไฟ เชือกไฟ กระบี่ไฟ กระดิ่งไฟ ขี่เมฆไฟ (法海遗珠 บรรพ 17)
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	สวมหมวกเกราะ หน้าแดง ตากลมดุดัน เกราะทอง เสื้อคลุมแดง รองเท้าบู๊ตเขียว (灵宝玉鉴) อีกปางหนึ่งเศียรม้า กายเปลือยสีแดง นุ่งกางเกงหนังเสือ เท้าเปล่า (道法会元 บรรพ 121) และปางหน้าเขียว สามตา สามเศียร หกกร เกราะทอง (法海遗珠 บรรพ 17)
วันสมโภช	ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้
ปรากฏในคัมภีร์	灵宝玉鉴 บรรพ 8 · 道法会元 บรรพ 94, 115, 121, 124, 133, 135, 137, 138, 157, 166, 167, 168, 199, 222, 224, 229 (ชื่อ 宋无忌) · 法海遗珠 บรรพ 17 (จอมพลประธานวิชาคุกไฟ) · 太上三洞神呪 บรรพ 8 · 离明瑞象灯仪 · 史记 บรรพ 28 · ไม่พบใน 雷霆总诰 搜神大全 北游记 และ 封神演义

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 流金火铃宋元帅 ทีละคำ

สี่ตัวอักษรแรกของพระนามคือภาพของไฟล้วน ๆ ส่วนสองตัวท้ายคือแซ่กับยศ แต่ผมพบว่าคำว่า 流金火铃 มีประวัติลึกกว่าที่ตาเห็น จึงขออธิบายทีละคำ

流金 (หลิวจิน) แปลตรงตัวว่า "ทองที่หลอมจนไหล" เป็นภาพของความร้อนที่รุนแรงจนโลหะละลาย สำนวนนี้เก่าแก่มาก ในบท 招魂 ของ《楚辞》มีวรรคว่า 「十日代出，流金铄石些」 คือ "ดวงตะวันสิบดวงผลัดกันขึ้น หลอมทองละลายหิน" อรรถกถาของหวังอี้ (王逸) อธิบายว่า 代 คือผลัดเปลี่ยน 铄 คือหลอมละลาย ความร้อนของดวงตะวันสิบดวงจึงรุนแรงจนทองและหินที่แข็งที่สุดยังละลาย

火铃 (หั่วหลิง) แปลว่า "กระดิ่งไฟ" ซึ่งเป็นทั้งของวิเศษในมือแม่ทัพและชื่อของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในสายซ่างชิง คัมภีร์《道法会元》บรรพ 175 อธิบายว่า 「金真玉光、流金火铃，皆上清圣真之名也」 คือ "ทองแท้ แสงหยก และกระดิ่งไฟแห่งทองไหล ล้วนเป็นนามศักดิ์สิทธิ์ของซ่างชิง" และอีกตอนหนึ่งว่า 「甲阳左灵也，芒为流金火铃，用之以召阳神；丁阴右飞也，景为豁落七元，佩之以致阴神」 คือ "เจี่ยฝ่ายหยางเป็นวิญญาณซ้าย รัศมีของมันคือกระดิ่งไฟแห่งทองไหล ใช้เรียกเทพฝ่ายหยาง ติงฝ่ายหยินเป็นวิญญาณขวา แสงของมันคือ 豁落七元 ใช้พกเพื่อเชิญเทพฝ่ายหยิน" ผมอ่านถึงตรงนี้แล้วต้องหยุด เพราะคำคู่ของ 流金火铃 คือ 豁落 (แต้จิ๋ว ฮักโล๊ะ / จีนกลาง ฮั่วลั่ว) ซึ่งเป็นคำนำหน้าพระนามของหวังหลิงกวาน 豁落灵官王天君 องค์ที่ 3 ในชุดของเราเอง สองคำนี้มาจากคู่สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่เดียวกันในคัมภีร์สายซ่างชิง

宋 (ซ่ง) คือแซ่ ชื่อตัวในคัมภีร์คือ 宋无忌 (แต้จิ๋ว ซ่งบู๊กี่ / จีนกลาง ซ่งอู๋จี้) ซึ่งเขียนได้อีกแบบว่า 宋毋忌 เพราะอักษร 毋 กับ 无 ใช้แทนกันได้ ส่วน 元帅 (หยวนซ่วย) คือยศจอมพล

เมื่อรวมกัน พระนามนี้จึงหมายถึง "จอมพลแซ่ซ่ง ผู้ถือกระดิ่งไฟแห่งทองหลอมเหลว"

จากนักพรตแห่งรัฐเยียนสู่วิญญาณแห่งไฟ

เส้นทางของชื่อ 宋无忌 น่าสนใจกว่าขุนพลหลายองค์ เพราะเราตามรอยได้ตั้งแต่ยุคก่อนราชวงศ์ฉิน ผมเล่าตามลำดับเวลาของหลักฐาน

นักพรตใน《史记》

หลักฐานเก่าที่สุดอยู่ใน《史记》 (แต้จิ๋ว สื้อกี่ / จีนกลาง สื่อจี้ — พงศาวดารของซือหม่าเชียน) บรรพ 28 封禅书 ซึ่งเล่าถึงนักพรตสายแสวงหาความเป็นเซียนในยุคจ้านกั๋วว่า 「宋毋忌、正伯侨、充尚、羡门高最后皆燕人，为方僊道，形解销化，依于鬼神之事」 แปลว่า "宋毋忌 正伯侨 充尚 และ 羡门高 รุ่นหลังสุดล้วนเป็นชาวรัฐเยียน ฝึกวิชาเซียน สลายร่างกลายรูป อาศัยเรื่องภูตผีเทวดา" ตอนนั้นท่านยังเป็นมนุษย์ผู้ฝึกวิชาเซียน ไม่ใช่เทพ พงศาวดารบรรพเดียวกันเล่าต่อว่ากษัตริย์รัฐฉีและรัฐเยียน ไปจนถึงจิ๋นซีฮ่องเต้ ส่งคนออกทะเลหาเกาะเซียนสามเกาะในยุคที่นักพรตกลุ่มนี้รุ่งเรือง

"วิญญาณแห่งไฟชื่อ 宋无忌"

จุดเปลี่ยนอยู่ในอรรถกถา《史记索隐》ของซือหม่าเจิน สมัยถัง ที่อธิบายชื่อ 宋毋忌 ในบรรพนี้ว่า 「按乐产引老子戒经云月中仙人宋无忌白泽图云火之精曰宋无忌葢其人火仙也」 แปลว่า "เล่อฉานยกคัมภีร์ 老子戒经 ว่า เซียนในดวงจันทร์ชื่อ 宋无忌 ส่วนตำรา 白泽图 ว่า วิญญาณแห่งไฟชื่อ 宋无忌 คงเป็นเซียนแห่งไฟกระมัง" ต้องสังเกตคำว่า 葢 (คงจะ) ซึ่งบอกว่าผู้เขียนอรรถกถาเองก็เพียงสันนิษฐาน การเชื่อมนักพรตในพงศาวดารเข้ากับวิญญาณแห่งไฟจึงเป็นการตีความของยุคหลัง แต่ตั้งแต่นั้นมา ชื่อ 宋无忌 ก็หมายถึงไฟ

ศาลเทพไฟที่เคยมีอยู่จริง

ภาพของวิญญาณไฟไม่ได้อยู่แค่ในหนังสือ《明一统志》บรรพ 59 บันทึกศาลชื่อ 宋大宪庙 ไว้ว่าอยู่ห่างตัวเมืองของจวนไปทางตะวันออกเจ็ดลี้ 「其神汉宋无忌为火精」 คือ "เทพของศาลคือ 宋无忌 แห่งยุคฮั่นในฐานะวิญญาณแห่งไฟ" และว่าหนิวเซิงหรู (牛僧孺) ขุนนางสมัยถังสร้างศาลนี้เพื่อป้องกันอัคคีภัย เดิมเรียกว่าศาลซ่งต้าฟู ภายหลังเปลี่ยนชื่อเพราะเลี่ยงพระนามต้องห้าม บันทึกเดียวกันเล่าว่าเมื่อเว่ยเจี้ยน (韦建) ได้รับแต่งตั้งไปประจำเมืองนี้ เขาฝันเห็นชายชุดแดงนำขบวนมาขอให้ซ่อมที่อยู่ของตนที่ทรุดโทรม เมื่อไปถึงจึงพบว่ารูปเคารพในศาลของ 无忌 หน้าตาตรงกับคนในฝัน จึงบูรณะใหม่ ต่อมาสมัยซ่งมีขุนนางสร้างขึ้นใหม่อีก และชาวบ้านเรียกศาลนี้ว่า 火星堂 (หอดาวไฟ)

ผมชอบเรื่องนี้เพราะมันบอกว่าก่อนที่ท่านจะเป็นขุนพลในพิธีสายฟ้า ท่านเคยเป็นเทพประจำศาลที่ชาวเมืองไหว้เพื่อกันไฟไหม้มาแล้ว

ในวรรณกรรม

ภาพของ 宋无忌 กับไฟเป็นที่รู้กันจนกลายเป็นสำนวนในนิยาย ใน《水浒传》ตอนที่ 35 มีกลอนบรรยายการต่อสู้ของสองนักรบในชุดแดงและชุดขาวว่า 「宋无忌忿怒，骑火骡子奔走霜林」 คือ "宋无忌 โกรธจัด ขี่ล่อไฟวิ่งฝ่าป่าน้ำค้างแข็ง" ผู้แต่งใช้ชื่อนี้แทนภาพของไฟโดยไม่ต้องอธิบาย แปลว่าผู้อ่านสมัยนั้นรู้กันดีว่า 宋无忌 คือไฟ

ขุนพลกรมไฟในพิธีสายฟ้า

ในคัมภีร์พิธีที่รวมอยู่ในสารบบคัมภีร์เต๋า 宋无忌 กลายเป็นนายทัพของกรมไฟอย่างชัดเจน และทำงานหลายหน้าที่ ใครอยากเห็นภาพรวมของกรมสายฟ้าก่อน อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

ผู้คุ้มกันฎีกาขึ้นสวรรค์ ตาม《灵宝玉鉴》

หลักฐานที่ตรงกับพระนามในทำเนียบชุดนี้ที่สุดอยู่ใน《灵宝玉鉴》 (แต้จิ๋ว เล้งป้อเง็กกั่ง / จีนกลาง หลิงเป่าอวี้เจี้ยน — คัมภีร์รวมพิธีสายหลิงเป่า) บรรพ 8 ซึ่งอธิบายปัญหาของการส่งฎีกาขึ้นสวรรค์ไว้ว่า 「凡发遣章奏，有一等六天妖魔，山灵鬼魅，于半空中拦截奏文，不能上达者」 คือ "เวลาส่งฎีกา มีมารแห่งหกฟ้าและภูตผีแห่งขุนเขาบางพวก คอยดักฎีกากลางอากาศ จนส่งไปไม่ถึง" ทางแก้คือเรียก 「神霄霹雳摧魔部流金火铃大将军」 คือแม่ทัพใหญ่กระดิ่งไฟแห่งกองฟ้าผ่าทำลายมารของชั้นฟ้าเสินเซียว ผู้มีไพร่พลหนึ่งร้อยยี่สิบนาย คาถาเรียกท่านขึ้นต้นว่า 「谨召流金火铃大将军宋某」 การเขียนว่า 宋某 (ซ่งผู้หนึ่ง) แทนชื่อตัวเป็นธรรมเนียมเก็บนามจริงของเทพไว้ถ่ายทอดกันเฉพาะในสายวิชา

ตอนท้ายบรรพมีหนังสือสั่งการชื่อ 太上开天符命 ระบุผู้รับคำสั่งไว้ว่า 「右仰欻火律令开道邓天君，流金火铃宋元帅，通真使者，玉女灵官」 แล้วสั่งให้ถือฎีกาตรงไปยังราชสำนักสวรรค์ 「所过罡风浩炁，毋致拦截，速达御前」 คือ "ผ่านลมกังฟงและไอมหึมาใด ๆ อย่าให้ถูกขวาง ให้ถึงพระที่นั่งโดยเร็ว" พระนาม 流金火铃宋元帅 ในทำเนียบชุดนี้ตรงกับข้อความนี้ทุกตัวอักษร และท่านทำงานคู่กับจอมพลเติ้ง 欻火律令邓天君 (องค์ที่ 30) ผู้เปิดทาง ในขั้นส่งฎีกา คัมภีร์ยังให้นึกว่า 「存流金火铃大将，欻火大将，开道前行」 คือแม่ทัพกระดิ่งไฟกับจอมพลเติ้งนำทางไปข้างหน้า

แม่ทัพกระดิ่งไฟใน《道法会元》

ในคัมภีร์《道法会元》 ชื่อ 宋无忌 ปรากฏอย่างน้อยสิบหกบรรพ ส่วนใหญ่ในตำแหน่งแม่ทัพกระดิ่งไฟ (火铃将军 หรือ 火铃大将) ตัวอย่างที่น่าสนใจคือ

• บรรพ 124 ตำราสายฟ้า 上清雷霆火车五雷大法 เรียกชื่อท่านต่อจากสามจอมพลสายฟ้าทันที คือ 主令欻火大神邓天君 (จอมพลเติ้ง) 银牙耀目威神辛判官 (จอมพลซิน องค์ที่ 2) และ 捷疾报应张使者 (เทวทูตจาง องค์ที่ 1) แล้วจึงถึง 「火铃大将宋无忌」
• บรรพ 133 太乙真雷霹雳大法 บรรยายรูปลักษณ์ไว้ว่า 「南方火铃使者宋无忌。金兜鍪，金甲，执火铃，出火焰」 คือ "ทูตกระดิ่งไฟแห่งทิศใต้ 宋无忌 สวมหมวกเกราะทอง เกราะทอง ถือกระดิ่งไฟ มีเปลวไฟพวยพุ่ง"
• บรรพ 115 太极都雷隐书 เชิญท่านต่อจากเทพไฟทิศใต้ว่า 「南方火德星君，炎驾火车，南方火铃将军宋无忌」
• บรรพ 229 ตำราสามจอมพลหลิงกวานแซ่เฉิน หม่า และจู (灵官陈马朱三帅考召大法) ซึ่งในชุดของเรามีจอมพลเฉิน องค์ที่ 4 มีคาถาที่เรียก 「火铃大将宋无忌，驱火雷，撼火铃」 คือขับสายฟ้าไฟและสั่นกระดิ่งไฟ
• บรรพ 199 บทเพลง 火铃歌 มีวรรค 「火铃大将宋无忌，南方火德天门神」 คือ "แม่ทัพกระดิ่งไฟ 宋无忌 เทพประตูสวรรค์แห่งพลังไฟทิศใต้" ข้อความเดียวกันนี้ยังอยู่ในคัมภีร์รวมคาถา《太上三洞神呪》บรรพ 8

แม่ทัพกงล้อไฟผู้ขับโรคระบาด

อีกตำแหน่งหนึ่งคือแม่ทัพกงล้อไฟ (火轮神将) บรรพ 121 ซึ่งเป็นตำรา 南宫火府乌旸雷师秘法 จัดให้ท่านเป็น 「上部火轮神将宋元帅无忌」 คือแม่ทัพกงล้อไฟชั้นบน หนึ่งในสามแม่ทัพกงล้อไฟ (บน กลาง ล่าง) ใต้บัญชาของ 吴明达 ผู้เป็น南极乌旸吴元帅 องค์ที่ 22 ในชุดของเรา บัญชีขุนพลเดียวกันยังมี 「氷池大将李存真」 ผู้ถือภูเขาน้ำแข็ง ซึ่งน่าจะตรงกับ北极冰池李元帅 องค์ที่ 34 วิชาในบรรพนี้เป็นวิชารักษาโรค คาถาสั่งให้ 吴明达 「部领上部火轮神将宋无忌，中部火轮神将刘炎真，下部火轮神将刘择先」 คือนำแม่ทัพกงล้อไฟทั้งสามลงไปค้นขับภูตผีและไข้ระบาดออกจากร่างผู้ป่วย

บรรพ 224 ซึ่งเป็นตำราของจอมพลหม่า 正一灵官马元帅 (องค์ที่ 5) มียันต์คุกไฟที่มีคาถาว่า 「火轮神将宋无忌，速持火轮，烧鬼灭形」 คือ "แม่ทัพกงล้อไฟ 宋无忌 จงรีบถือกงล้อไฟ เผาผีให้สิ้นรูป" แล้วปิดด้วย 「急急如南方火德帝君律令」 คือสั่งในนามเทพไฟทิศใต้

จอมพลประธานของวิชาคุกไฟ ตาม《法海遗珠》

หลักฐานที่บอกว่าท่านเป็นถึง "จอมพลประธาน" ของวิชาหนึ่งอยู่ใน《法海遗珠》 (แต้จิ๋ว ฮวกไห้ยุ่ยจู / จีนกลาง ฝ่าไห่อี๋จู — คัมภีร์รวมวิชายันต์และพิธีสายฟ้า) บรรพ 17 ตำรา 南院火狱大法 (วิชาคุกไฟแห่งวังทิศใต้) บัญชีขุนพลขึ้นต้นด้วย 「主将宋元帅无忌」 คือจอมพลประธานซ่ง ชื่อตัว 无忌 ตามด้วยรองจอมพล 许汲 และขุนพลผู้ติดตามจับกุมห้าทิศคือ 赵公明 ซึ่งในชุดของเราคือ正一玄坛赵元帅 องค์ที่ 11 วิชานี้ใช้รักษาผู้ป่วยที่ถูกสิ่งชั่วร้ายรบกวน ผู้ประกอบพิธีนึกสร้างคุกไฟขึ้นในห้องผู้ป่วย แล้วให้ขุนพลจับสิ่งชั่วร้ายเข้าคุกไฟ คาถาในตำราเรียกท่านว่า 「太阳真精，火光火精，三目将军，火旺鸦兵，火轮将军宋无忌」 คือ "แก่นแท้แห่งดวงอาทิตย์ แก่นแห่งแสงไฟ แม่ทัพสามตา ทหารอีกาแห่งไฟอันรุ่งโรจน์ แม่ทัพกงล้อไฟ 宋无忌" และในบทเชิญเรียกท่านว่า 「南方红苎国金光火轮王宋无忌」 คือราชาแห่งกงล้อไฟแสงทองแห่งแคว้นหงจู้ทางทิศใต้ ชื่อแคว้นนี้ปรากฏในบรรพ 166 ของ 道法会元 ด้วย

วิญญาณแห่งไฟและแสงอาทิตย์

ร่องรอยของ "วิญญาณแห่งไฟ" ใน 史记索隐 ยังอยู่ในคัมภีร์พิธีด้วย บรรพ 222 เรียกท่านว่า 「南方火神宋无忌。太阳之精丙丁神」 คือ "เทพไฟทิศใต้ 宋无忌 แก่นแห่งดวงอาทิตย์ เทพแห่งไฟปิ่งติง" และในตำรา 太一天章阳雷霹雳大法 บรรพ 135 ถึง 138 ท่านถูกเรียกว่า 火精 (วิญญาณแห่งไฟ) คู่กับ 邓化 ขุนพลนำเสด็จดวงอาทิตย์ คำสั่งบางบทให้ทั้งสอง 「隐去太阳」 คือซ่อนดวงอาทิตย์ ส่วนอีกบทหนึ่งสั่งให้ไปที่วังดวงอาทิตย์ ปรากฏตัวโดยเร็ว 「扫除阴云」 คือกวาดเมฆดำให้ฟ้าเปิด ผมเห็นว่านี่คือร่องรอยของภาพวิญญาณแห่งไฟและดวงอาทิตย์ที่ติดชื่อท่านมาตั้งแต่สมัยถัง

ในพิธีจุดประทีปบูชาดาวไฟ

คัมภีร์《离明瑞象灯仪》ซึ่งเป็นพิธีจุดประทีปบูชาเทพดาวอังคาร (荧惑) เทพผู้ครองไฟแห่งทิศใต้ มีรายนามกรมไฟที่อัญเชิญมาร่วมพิธี และมี 「流金火铃宋将军」 อยู่ถัดจากเทพีผู้ดูแลไฟแห่งวังหลีหมิง (主火灵妃) ก่อนเทพม้าไฟ ล่อไฟ ธนูไฟ เนื้อความของพิธีบอกเหตุผลไว้ว่าผู้จัดพิธี 「比睹焚如之警」 คือเพิ่งเห็นเหตุไฟไหม้ จึงตั้งพิธีขอให้พ้นภัย ผู้อ่านที่อยากรู้จักเทพไฟทิศใต้มากขึ้น อ่านต่อได้ที่บทความ 火德星君 เทพแห่งไฟจีน

แม่ทัพซ่งในคัมภีร์เต๋า สรุปตามแหล่ง

ผมสรุปหลักฐานที่ตรวจตัวบทได้เป็นกลุ่มดังนี้

• 《灵宝玉鉴》บรรพ 8: 流金火铃大将军宋某 และ 流金火铃宋元帅 คุ้มกันฎีกาคู่กับจอมพลเติ้ง เป็นแหล่งเดียวที่ใช้พระนามตรงกับทำเนียบชุดนี้ครบทุกตัวอักษร
• 《道法会元》: ชื่อ 宋无忌 อย่างน้อยสิบหกบรรพ ในตำแหน่งแม่ทัพกระดิ่งไฟ แม่ทัพกงล้อไฟ วิญญาณแห่งไฟ และเทพไฟทิศใต้ นอกจากนี้ยังมี 火铃宋将军 ที่ไม่ระบุชื่อตัวในบรรพ 81, 145 และ 205 และบรรพ 104 กับ 105 มี "流金火铃神" แซ่ซ่งที่ชื่อตัวเขียนว่า 宋说 และ 宋诜
• 《法海遗珠》บรรพ 17: 主将宋元帅无忌 จอมพลประธานของวิชาคุกไฟแห่งวังทิศใต้
• 《太上三洞神呪》บรรพ 8: 火铃大将宋无忌 南方火德天门神 และ 火轮神将宋无忌
• 《离明瑞象灯仪》: 流金火铃宋将军 ในกรมไฟ
• 《史记》บรรพ 28 และ《史记索隐》: นักพรต 宋毋忌 และวิญญาณแห่งไฟ 宋无忌
• ไม่พบ: ไม่พบในบทสวด《雷霆总诰》 ไม่มีหัวข้อของท่านใน《三教源流搜神大全》 ไม่อยู่ในรายชื่อขุนพลของ《北游记》 และไม่อยู่ในยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าของ《封神演义》

รูปลักษณ์ของแม่ทัพซ่ง

คัมภีร์ให้ภาพที่ต่างกันอย่างน้อยสี่แบบ ผมแยกให้เห็นแหล่งของแต่ละแบบ

• ปางแม่ทัพถือกระดิ่งไฟ (灵宝玉鉴 บรรพ 8): 「金甲，头兜鍪，绿靴，丹袍，左手仗剑，右手火铃，面赤怒色，圆眼威猛相」 คือเกราะทอง หมวกเกราะ รองเท้าบู๊ตเขียว เสื้อคลุมแดง มือซ้ายถือกระบี่ มือขวาถือกระดิ่งไฟ หน้าแดง สีหน้าโกรธ ตากลมดุดัน ในยันต์ส่งฎีกา (飞章火铃符) คัมภีร์ยังให้นึกเห็นท่านผมแดง สวมหมวกเทียนติง เกราะทอง เสื้อแดง ถือกระดิ่งไฟแห่งทองไหล พุ่งฝ่าลมกังฟงขึ้นสู่ประตูสวรรค์ ภาพประกอบหัวบทความนี้วาดตามปางนี้
• ปางทูตกระดิ่งไฟ (道法会元 บรรพ 133): หมวกเกราะทอง เกราะทอง ถือกระดิ่งไฟ มีเปลวไฟพวยพุ่ง ใกล้เคียงกับปางแรก
• ปางเทพไฟเศียรม้า (道法会元 บรรพ 121): 「马头人身人手，赤体」 คือเศียรม้า กายและมือเป็นมนุษย์ กายเปลือยสีแดง สวมเสื้อคลุมแดง นุ่งกางเกงหนังเสือ เท้าเปล่า มือซ้ายถือน้ำเต้าไฟ มือขวาถือพัดใบกล้วยที่มีไฟพุ่งออก ขี่หงส์ไฟที่พ่นไฟจากปาก มาจากทิศใต้
• ปางสามเศียรหกกร (法海遗珠 บรรพ 17): 「青面三目三头六臂金甲持鎗」 คือหน้าเขียว สามตา สามเศียร หกกร เกราะทอง ถือทวน และในขั้นเขียนยันต์ให้นึกว่ามีไฟลุกท่วมกาย ถือทวนไฟ เชือกไฟ กระบี่ไฟ และกระดิ่งไฟ ขี่เมฆไฟ เป็นปางที่ดุดันที่สุด

ส่วน "流金火铃神" แซ่ซ่งในบรรพ 105 มีคำบรรยายว่าโพกผ้าเหลือง หน้าดำ เสื้อคลุมเหลือง มือซ้ายถือตราไฟ มือขวาถือแส้เหล็ก แต่ชื่อตัวเขียนว่า 宋诜 ไม่ใช่ 宋无忌 ผมจึงไม่นับเป็นรูปลักษณ์ของแม่ทัพซ่งโดยตรง ผมยังไม่พบรูปเคารพของแม่ทัพซ่งในศาลเจ้าปัจจุบันที่จะใช้เทียบความต่างของแต่ละท้องถิ่น

บทบาทในพิธีและการบูชา

พิธีส่งฎีกา

นี่คือบทบาทที่ใกล้กับพระนามในทำเนียบที่สุด ใน《灵宝玉鉴》บรรพ 8 ผู้ประกอบพิธีเขียนยันต์เรียกแม่ทัพกระดิ่งไฟด้วยตำแหน่งนิ้วทิศใต้และลมหายใจทิศใต้ ถ้าเป็นยันต์ส่งฎีกา (飞章火铃符) ให้เขียนด้วยหมึกแดงบนกระดาษแดง (绯纸朱书) แล้ว 「师左手执笔奏，右手执符」 คือมือซ้ายถือฎีกา มือขวาถือยันต์ นึกว่าไฟจากใจพุ่งออกทางกระหม่อม และมีแม่ทัพกระดิ่งไฟอยู่ในไฟนั้น คาถาประจำยันต์ขึ้นต้นว่า 「炎神炎神，火铃金精。通天开道，速达帝庭」 คือ "เทพแห่งเปลวไฟ แก่นทองแห่งกระดิ่งไฟ จงเปิดทางทะลุฟ้า ให้ถึงราชสำนักสวรรค์โดยเร็ว" ผมเล่าเพียงโครงตามที่ตีพิมพ์ ไม่ถอดรูปยันต์

พิธีรักษาโรคและคุกไฟ

ในวิชาของบรรพ 121 ผู้ประกอบพิธีเชิญ 吴明达 ลงมา แล้วสั่งให้นำแม่ทัพกงล้อไฟสามชั้นลงไปค้นขับโรคในร่างผู้ป่วย ในยันต์สามไฟ (三火真符) แม่ทัพซ่งประจำตำแหน่งนิ้ว 午文 ซึ่งเป็นตำแหน่งของทิศใต้และธาตุไฟ ส่วนในวิชาของจอมพลหม่า บรรพ 224 ยันต์คุกไฟเรียกท่านให้ใช้กงล้อไฟเผาผีในคุกนั้น งานของท่านในพิธีจึงเป็นงานของไฟสองแบบ คือไฟที่ชำระโรคและไฟที่เผาสิ่งชั่วร้าย

การบูชาในอดีตและปัจจุบัน

หลักฐานการบูชาที่ชัดที่สุดคือศาล 宋大宪庙 ที่《明一统志》บันทึกไว้ว่าชาวบ้านเรียกว่าหอดาวไฟ และบูชาเพื่อกันอัคคีภัยตั้งแต่สมัยถัง ผมยังไม่ได้ตรวจว่าศาลนี้ยังอยู่หรือไม่ สำหรับปัจจุบัน ผมพบเว็บไซต์วัฒนธรรมเต๋าภาษาจีนชื่อ 天玉宫 ที่ลงรายชื่อสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้าโดยใช้พระนาม 流金火铃宋元帅 ตรงกับทำเนียบชุดนี้ แต่ยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธาน ทั้งในจีน ไต้หวัน และไทย และยังไม่พบวันสมโภชจากแหล่งที่ตรวจสอบได้

ชื่อที่มักสับสน

• 流金火铃 ไม่ใช่ของแม่ทัพซ่งองค์เดียว: ในคัมภีร์ สมญานี้ใช้กับเทพหลายองค์ องค์ที่พบบ่อยที่สุดคือ 九斗阳芒流金火铃大将浮光刘天君 ซึ่งบรรพ 20 ของ 道法会元 และอีกหลายบรรพอัญเชิญเป็นประจำ คัมภีร์บางเล่มให้ชื่อตัวว่า 刘明 นอกจากนี้บรรพ 121 ยังใช้สมญานี้กับ 吴明达 และ 杨昌年 บรรพ 148 ใช้กับ 谢炎 ทำเนียบชุดนี้เลือกผูกสมญานี้กับแซ่ซ่งตามสาย《灵宝玉鉴》และ《离明瑞象灯仪》
• 宋元帅 องค์อื่น: บรรพ 217 และ 218 มี 长颅巨兽宋元帅 หนึ่งในสี่จอมพล 陈 唐 薛 宋 แห่งวิชาไล่ล่าของวังจื่อถิง บรรพ 262 มี 酆都不动尊神宋友卿 ฝ่ายเฟิงตู บรรพ 170 มีเทพไฟชื่อ 宋延 ที่คัมภีร์บอกว่าคือเทพีสายฟ้า และบรรพ 124 มี 宋永宁 แม่ทัพรถเพลิงแห่งสายฟ้าฝ่ายน้ำ (水雷火车大将) ทั้งหมดนี้เป็นคนละองค์กับ 宋无忌
• ชื่อ 宋迪: บล็อกของนักพรตร่วมสมัยบางแห่งเรียกแม่ทัพซ่งว่า 宋迪 แต่ผมยังไม่พบชื่อนี้ในคัมภีร์ชั้นต้นใดเลย
• นักพรตกับวิญญาณไฟ: 史记 พูดถึงนักพรต ส่วนการบอกว่าเป็นวิญญาณไฟมาจากอรรถกถายุคถังที่ใช้คำว่า "คงจะ" ควรเล่าให้ครบทั้งสองชั้น
• ขุนพลสายไฟในชุดเดียวกัน: นอกจากแม่ทัพซ่ง ชุด 36 พระองค์ยังมีขุนพลสายไฟอีก เช่น火犀雷府朱元帅 องค์ที่ 8 และ雷霆火部苟元帅 องค์ที่ 16 ทั้งสององค์เป็นคนละองค์กับแม่ทัพซ่ง

มุมมองของผมต่อแม่ทัพซ่ง

สิ่งที่ผมประทับใจคือหน้าที่คุ้มกันฎีกา ในฐานะคนที่เรียนยันต์อสุนีบาต ผมเข้าใจว่าการเขียนยันต์หรือการส่งคำขอขึ้นไปไม่ใช่แค่การเขียนให้ถูก แต่ต้องมีแรงส่งให้ถึงปลายทาง คัมภีร์จึงให้มีแม่ทัพผู้ถือไฟฝ่าลมกังฟงขึ้นไปพร้อมฎีกา ผมมองว่านี่คือภาพของความตั้งใจที่ต้องแรงพอจะฝ่าอุปสรรคระหว่างทาง ความตั้งใจที่อ่อนแรงก็เหมือนฎีกาที่ถูกดักกลางอากาศ

อีกเรื่องที่ผมได้คือบทเรียนเรื่องการตามรอยชื่อ ชื่อหนึ่งชื่อเดินทางจากพงศาวดาร ไปเป็นวิญญาณไฟ ไปเป็นเทพประจำศาลกันไฟไหม้ แล้วมาเป็นขุนพลในพิธี ใครที่ได้ยินชื่อเทพแล้วอยากรู้ที่มา ผมอยากชวนให้ถามเสมอว่าแต่ละชั้นของเรื่องมาจากหนังสือเล่มไหน เพราะความศรัทธาที่รู้ที่มา จะมั่นคงกว่าความศรัทธาที่ฟังต่อกันมา

คำถามที่พบบ่อย

流金火铃宋元帅 คือใคร

คือขุนพลกรมไฟฝ่ายทิศใต้ในกรมสายฟ้า ชื่อตัวว่า 宋无忌 คัมภีร์《灵宝玉鉴》บรรพ 8 เรียกท่านว่า 流金火铃大将军 และ 流金火铃宋元帅 มีหน้าที่คุ้มกันฎีกาขึ้นสวรรค์ร่วมกับจอมพลเติ้ง ส่วน《道法会元》เรียกท่านว่าแม่ทัพกระดิ่งไฟและแม่ทัพกงล้อไฟ ใช้เผาผีและขับโรคระบาด

宋无忌 เป็นคนจริงในประวัติศาสตร์หรือไม่

ชื่อ 宋毋忌 ปรากฏใน《史记》บรรพ 28 ในฐานะนักพรตชาวรัฐเยียนผู้ฝึกวิชาเซียนในยุคจ้านกั๋ว ส่วนการบอกว่าเป็นวิญญาณแห่งไฟมาจากอรรถกถา《史记索隐》สมัยถัง ที่ยกตำรา 白泽图 แล้วสรุปว่าคงเป็นเซียนแห่งไฟ การเชื่อมสองภาพนี้จึงเป็นการตีความของยุคหลัง

คำว่า 流金火铃 หมายถึงอะไร

หมายถึงกระดิ่งไฟแห่งทองหลอมเหลว คำว่า 流金 มาจากสำนวน 流金铄石 ในบท 招魂 ของ《楚辞》 ส่วน 流金火铃 เป็นชื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของสายซ่างชิงที่ใช้เรียกเทพฝ่ายหยาง คู่กับ 豁落七元 ที่ใช้เชิญเทพฝ่ายหยิน ตามคำอธิบายใน《道法会元》บรรพ 175

แม่ทัพซ่งเกี่ยวข้องกับการป้องกันไฟไหม้หรือไม่

เกี่ยวข้อง《明一统志》บันทึกศาล 宋大宪庙 ที่บูชา 宋无忌 ในฐานะวิญญาณแห่งไฟเพื่อกันอัคคีภัยตั้งแต่สมัยถัง ชาวบ้านเรียกศาลนี้ว่าหอดาวไฟ และพิธี《离明瑞象灯仪》ที่จัดหลังเกิดเหตุไฟไหม้ก็อัญเชิญ 流金火铃宋将军 มาร่วมพิธีด้วย

แม่ทัพซ่งถืออะไร

คัมภีร์《灵宝玉鉴》ให้ท่านถือกระบี่ในมือซ้ายและกระดิ่งไฟในมือขวา《道法会元》บรรพ 133 ให้ถือกระดิ่งไฟที่มีเปลวไฟพุ่งออก หลายบรรพให้ถือกงล้อไฟ บรรพ 121 ให้ถือน้ำเต้าไฟกับพัดใบกล้วยในปางเศียรม้าขี่หงส์ไฟ และ《法海遗珠》บรรพ 17 ให้ปางสามเศียรหกกรถือทวนไฟ เชือกไฟ กระบี่ไฟ และกระดิ่งไฟ

บทสรุป

流金火铃宋元帅 คือขุนพลที่ชื่อของท่านเดินทางไกลที่สุดองค์หนึ่งในชุดนี้ จากนักพรตแห่งรัฐเยียนใน 史记 สู่วิญญาณแห่งไฟใน 白泽图 สู่เทพประจำศาลกันไฟไหม้ที่ชาวเมืองเรียกว่าหอดาวไฟ แล้วมาเป็นแม่ทัพกระดิ่งไฟและแม่ทัพกงล้อไฟในคัมภีร์พิธี หลักฐานในคัมภีร์แน่นมาก ทั้ง《灵宝玉鉴》ที่ใช้พระนามตรงกับทำเนียบ《道法会元》อย่างน้อยสิบหกบรรพ และ《法海遗珠》ที่ยกท่านเป็นจอมพลประธานของวิชาคุกไฟ เรื่องที่ยังสรุปไม่ได้คือความเชื่อมโยงระหว่างนักพรตกับวิญญาณไฟ ชื่อ 宋迪 ที่ไม่มีหลักฐานชั้นต้น วันสมโภช และศาลเจ้าในปัจจุบันที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธาน ซึ่งผมยังหาแหล่งยืนยันไม่ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《灵宝玉鉴》บรรพ 8 ยันต์เรียก 流金火铃大将军 รูปลักษณ์ และหนังสือสั่งการถึง 邓天君 กับ 流金火铃宋元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 《道法会元》บรรพ 121 ตำรา 南宫火府乌旸雷师秘法 ที่ระบุ 上部火轮神将宋元帅无忌 (识典古籍)
• 《法海遗珠》บรรพ 17 ตำรา 南院火狱大法 ที่มี 主将宋元帅无忌 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 133 รูปลักษณ์ของ 南方火铃使者宋无忌 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 124 รายชื่อที่เรียก 火铃大将宋无忌 ต่อจากเติ้ง ซิน จาง (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 115 คาถาเชิญ 南方火铃将军宋无忌 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 135 วิญญาณแห่งไฟ 宋无忌 คู่กับ 邓化 ในพิธีแสงอาทิตย์ (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 199 บทเพลง 火铃歌 ที่ว่า 火铃大将宋无忌 南方火德天门神 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 222 南方火神宋无忌 太阳之精丙丁神 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 224 ยันต์คุกไฟในตำราจอมพลหม่า 火轮神将宋无忌 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 229 คาถา 火铃大将宋无忌 ในตำราจอมพลเฉิน หม่า จู (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 105 流金火铃神 แซ่ซ่งที่ชื่อตัวเขียนว่า 宋诜 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 175 คำอธิบาย 流金火铃 คู่กับ 豁落七元 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 175 流金火铃 เป็นนามศักดิ์สิทธิ์ของซ่างชิง (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 20 ที่อัญเชิญ 九斗阳芒流金火铃威雷浮光刘天君 (วิกิซอร์ซ)
• 《太上三洞神呪》บรรพ 8 คาถา 火铃呪 火狱呪 และ 火铃治邪呪 (วิกิซอร์ซ)
• 《离明瑞象灯仪》พิธีจุดประทีปบูชาดาวอังคารที่อัญเชิญ 流金火铃宋将军 (วิกิซอร์ซ)
• 《清微元降大法》ที่ใช้สมญา 流金火铃 กับแม่ทัพแซ่หลิว (วิกิซอร์ซ)
• 《史记》บรรพ 28 封禅书 นักพรต 宋毋忌 ชาวรัฐเยียน (วิกิซอร์ซ)
• 《史记索隐》บรรพ 9 ฉบับ 四库全书 อรรถกถาที่ว่า 火之精曰宋无忌 (วิกิซอร์ซ)
• 《明一统志》บรรพ 59 ศาล 宋大宪庙 ที่บูชา 宋无忌 ในฐานะวิญญาณแห่งไฟ (วิกิซอร์ซ)
• 《水浒传》ตอนที่ 35 ฉบับ 120 ตอน ที่ใช้ชื่อ 宋无忌 เป็นภาพแทนไฟ (วิกิซอร์ซ)
• 《楚辞章句》บรรพ 9 บท 招魂 สำนวน 流金铄石 (วิกิซอร์ซ)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 宋毋忌 นักพรตและวิญญาณแห่งไฟ
• 中国国家地理网: บทความ 宋无忌 天神还是精怪 ที่สรุปรูปลักษณ์ใน 法海遗珠
• เว็บไซต์วัฒนธรรมเต๋า 天玉宫: รายชื่อสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้าที่มี 流金火铃宋元帅