เทพเจ้าสายฟ้า 酆都拷鬼孟元帅 (เฟิงตูเข่ากุ่ย เมิ่งหยวนซ่วย)

ในกองทัพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ มีขุนพลองค์หนึ่งที่งานของท่านฟังดูน่ากลัวที่สุด คือจับผีมาสอบสวนจนผียอมบอกชื่อ แต่ตำนานชีวิตของท่านกลับอ่อนโยนที่สุดเรื่องหนึ่งในชุดนี้ ท่านคือ 酆都拷鬼孟元帅 (แต้จิ๋ว ฮงโตเค้ากุ้ย เหม่งง้วนโซ่ย / จีนกลาง เฟิงตูเข่ากุ่ย เมิ่งหยวนซ่วย — จอมพลแซ่เมิ่งผู้สอบสวนผีแห่งนครเฟิงตู) ที่ทำเนียบชุดนี้เรียกสั้น ๆ ว่าแม่ทัพเมิ่ง ในตำราพิธีของเต๋า ท่านคือขุนพลถือค้อนผู้ดูแลคุกและการสอบสวนในยมโลก ส่วนในตำนานพื้นบ้าน ท่านเคยเป็นผู้คุมคุกที่ปล่อยนักโทษหลายร้อยคนกลับไปหาพ่อแม่ตอนสิ้นปี ผมอยากเล่าทั้งสองด้านให้ครบ เพราะสองภาพนี้อธิบายกันและกันได้ดีกว่าที่คิดครับ

ข้อมูลสำคัญของแม่ทัพเมิ่ง

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	酆都拷鬼孟元帅 (Fēngdū Kǎoguǐ Mèng Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	เฟิงตูเข่ากุ่ย เมิ่งหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ฮงโตเค้ากุ้ย เหม่งง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว hong1 dou1 kao2 gui2 mêng6 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่อตัวและสมญาอื่น	孟锷 (แต้จิ๋ว เหม่งงัก / จีนกลาง เมิ่งเอ้อ) ในคัมภีร์ 道法会元 · 孟山 (แต้จิ๋ว เหม่งซัง / จีนกลาง เมิ่งซาน) ในตำนาน · 酆都巨天力士追摄行刑元帅 · 典狱鞫勘使者
สังกัด	นครเฟิงตู (酆都) ใต้บัญชาจักรพรรดิเฟิงตู และคุกสายฟ้า (雷狱) ตามคัมภีร์บรรพ 123
ตำแหน่ง/หน้าที่	หนึ่งในแปดขุนพลแท่นในแห่งเฟิงตู (酆都内坛八将) ประจำทิศตะวันตก ติดตามจับกุม ลงทัณฑ์ และสอบสวนผีจนยอมบอกชื่อ เป็นขุนพลหลักในพิธีสอบสวนผี (考召)
ของถือ/พาหนะ	ค้อนเหล็กแปดเหลี่ยม (บรรพ 261) ตะบองเหล็ก (บรรพ 262) หอกมังกรเหลือง (ตำนาน) ไม่พบพาหนะในแหล่งที่ตรวจ
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	หน้าแดงสีพุทรา ตากลม ปากเหลี่ยม มีหนวดเครา โพกผ้าเหลี่ยมสีม่วง เกราะเหล็กปิดอก อีกปางหนึ่งหน้าผีสีเขียว ผมแดง สวมงอบขาว เสื้อคลุมขาว เกราะเงิน
วันสมโภช	搜神大全 ให้วันเกิดว่าเดือน 8 วันที่ 12 ปีอู้เซิน (戊申) แต่ยังไม่พบศาลเจ้าที่จัดงานสมโภชในวันนี้จากแหล่งที่ตรวจสอบได้
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 20, 41, 123, 260, 261, 262, 263 · 雷霆总诰 (วรรค 温康岳孟) · 三教源流搜神大全 บรรพ 5 · 北游记 ตอนที่ 20 และรายชื่อขุนพลท้ายเรื่อง · 东岳大生宝忏 มี 显灵昭利使孟元帅 ในสิบจอมพลตงเยว่ · ไม่พบใน 封神演义

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 酆都拷鬼孟元帅 ทีละคำ

พระนามนี้ยาวหกตัวอักษร สองตัวแรกบอกว่าท่านสังกัดที่ไหน สองตัวถัดมาบอกว่าท่านทำงานอะไร แล้วจึงตามด้วยแซ่และยศ ผมขออธิบายโดยยึดตัวบทในคัมภีร์ของท่านเองเป็นหลัก

酆都 (เฟิงตู) คือนครแห่งผีในจักรวาลวิทยาของเต๋า ปกครองโดย 北阴酆都大帝 (แต้จิ๋ว ปักอิงฮงโตไต่ตี่ / จีนกลาง เป่ยอินเฟิงตูต้าตี้ — จักรพรรดิเฟิงตูแห่งฝ่ายเหนืออันมืด) คัมภีร์《道法会元》บรรพ 262 เปิดตำราสอบสวนผีด้วยประโยคว่า 「夫酆都山，在北方癸地。东北者，为鬼户死气之根」 แปลว่า "ภูเขาเฟิงตูอยู่ทางทิศเหนือ ส่วนทิศตะวันออกเฉียงเหนือคือประตูผีและรากของไอแห่งความตาย" แล้วบรรยายต่อว่าภูเขานี้สูงสองพันหกร้อยลี้ บนภูเขามีสิบสองวังคุมผี ใต้ภูเขามีสิบสองวังคุมเทพ ตัวเลขเหล่านี้เป็นภูมิศาสตร์ศักดิ์สิทธิ์ ไม่ใช่ระยะทางที่ใครไปวัดมา ใครสนใจเทพฝ่ายยมโลกระดับเมืองที่คนไทยคุ้นกว่า อ่านต่อได้ที่บทความเฉิงหวงเหย่ (城隍) เทพเจ้าสายนรกของจีน

拷鬼 (เข่ากุ่ย) คำว่า 拷 ในภาษาจีนโบราณคือการเฆี่ยนตีเพื่อเค้นคำให้การในศาล 拷鬼 จึงแปลตรงตัวว่า "สอบสวนผีด้วยการลงทัณฑ์" เว็บไซต์ 中国道教网 อธิบายว่าคำ 拷 ในที่นี้ใช้ในความหมายของ 考召 (แต้จิ๋ว เค้าเถี่ยว / จีนกลาง เข่าเจ้า — พิธีเรียกตัวมาไต่สวน) คือเรียกผีหรือสิ่งชั่วร้ายมาสอบสวนจนยอมบอกที่มาของตน ความหมายนี้ตรงกับคาถาในคัมภีร์ของท่านเองที่ว่า 「手执金槌，勘鬼通名」 คือ "มือถือค้อนทอง สอบสวนผีจนยอมบอกชื่อ" ในคัมภีร์บรรพ 262 ท่านยังมีตำแหน่งตรงตัวว่า 酆都拷鬼将 คือขุนพลสอบสวนผีแห่งเฟิงตู คำนำหน้าพระนามในทำเนียบชุดนี้จึงตรงกับตำแหน่งในคัมภีร์ทุกตัวอักษร

孟 (เมิ่ง) คือแซ่ ส่วนชื่อตัวมีสองแบบตามสายหลักฐาน คัมภีร์พิธีเรียกท่านว่า 孟锷 (แต้จิ๋ว เหม่งงัก / จีนกลาง เมิ่งเอ้อ) อักษร 锷 แปลว่าคมดาบ ส่วนตำนานพื้นบ้านเรียกท่านว่า 孟山 (แต้จิ๋ว เหม่งซัง / จีนกลาง เมิ่งซาน) อักษร 山 แปลว่าภูเขา

元帅 (หยวนซ่วย) คือยศจอมพล ในคัมภีร์บรรพ 261 ท่านมีพระนามเต็มว่า 酆都巨天力士追摄行刑元帅 แปลได้ว่า "จอมพลผู้ติดตามจับกุมและลงทัณฑ์ ยักษ์ผู้ทรงพลังแห่งเฟิงตู" ส่วนบรรพ 123 เรียกท่านว่า 典狱鞫勘使者 คือ "ทูตผู้ดูแลคุกและสอบสวนคดี"

เมื่อรวมกัน พระนามนี้จึงหมายถึง "จอมพลแซ่เมิ่ง ผู้สอบสวนผีแห่งนครเฟิงตู"

ขุนพลแห่งเฟิงตูในกองทัพสายฟ้า

คำถามแรกที่ผมคิดตอนเริ่มค้นคือ ขุนพลแห่งยมโลกมาอยู่ในรายพระนามเทพเจ้าสายฟ้าได้อย่างไร คำตอบอยู่ในโครงสร้างของคัมภีร์เอง ใครอยากเห็นภาพรวมของกองทัพทั้งหมดก่อน อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

หนึ่งในแปดขุนพลแท่นในแห่งเฟิงตู

ในคัมภีร์บรรพ 262 และ 263 แม่ทัพเมิ่งเป็นหนึ่งใน 酆都内坛八将 คือแปดขุนพลประจำแท่นในแห่งเฟิงตู แต่ละองค์ประจำทิศหนึ่งตามแปดทิศของปากั้ว และมีงานของตัวเองชัดเจน บทเรียกขุนพลแท่นในของบรรพ 263 เรียงไว้ดังนี้

• 韦锡 ขุนพลจับผี (捉鬼) ลงมาจากทิศใต้
• 刘𨦲 ขุนพลมัดผี (缚鬼) ลงมาจากทิศตะวันออกเฉียงใต้
• 王鉴 ขุนพลใส่ขื่อผี (枷鬼) ลงมาจากทิศตะวันออก
• 孟锷 ขุนพลสอบสวนผี (拷鬼) ลงมาจากทิศตะวันตก
• 车资 ขุนพลแซ่เซี่ย (夏) 劣性直 และ 桑通怪 เป็นขุนพลผู้ดุร้าย (猛将) ประจำอีกสี่ทิศ

ผมชอบลำดับนี้มาก เพราะงานของสี่องค์แรกเรียงกันเหมือนกระบวนการยุติธรรมของจีนโบราณ คือจับ มัด ใส่ขื่อ แล้วจึงสอบสวน แม่ทัพเมิ่งอยู่ปลายทางของกระบวนการนี้ คือผู้ที่ต้องทำให้ผีพูดความจริง คนไทยอาจคุ้นกับจงขุย เทพปราบภูตผี ที่จับผีด้วยมือของตัวเอง แต่ในระบบของเฟิงตู งานเหล่านี้ถูกแบ่งให้ขุนพลคนละองค์ทำ

ผู้สอบสวนแห่งคุกสายฟ้า

ส่วนความเชื่อมโยงกับกรมสายฟ้า คัมภีร์บรรพ 123 ซึ่งเป็นตำราสายฟ้า 太上三五邵阳铁面火车五雷大法 วางชื่อ 孟锷 ไว้ในรายชื่อเจ้าหน้าที่คุกสายฟ้า (雷狱) ในตำแหน่ง 典狱鞫勘使者 เคียงข้างผู้คุมประตูคุกและผู้ตรวจการคุกสายฟ้า บทสวด《雷霆总诰》ที่สำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ใช้สวดประจำวันก็มีวรรคท้ายว่า 「若有下邪截大道，摄赴雷狱便施行」 คือ "หากมีสิ่งชั่วร้ายขวางทางแห่งเต๋า ให้จับส่งคุกสายฟ้าแล้วลงโทษทันที" งานของแม่ทัพเมิ่งจึงเป็นงานปลายทางของกองทัพสายฟ้าด้วย เมื่อจับสิ่งชั่วร้ายมาได้แล้ว ต้องมีผู้คุมขังและผู้สอบสวน

ในบทสวดเดียวกันมีวรรค 「温康岳孟显威灵」 คือ "เวิน คัง เยว่ เมิ่ง สำแดงเดชานุภาพ" วรรคนี้เรียกเพียงแซ่ของขุนพลสี่องค์ ในชุดของเรามีจอมพลแซ่เดียวกันอยู่สามองค์ คือจอมพลเวิน (องค์ที่ 12) จอมพลคัง (องค์ที่ 13) และจอมพลเยว่ หรืองักฮุย (องค์ที่ 14) แล้วจึงถึงแม่ทัพเมิ่ง ต้องบอกตามตรงว่าบทสวดไม่ได้ให้ชื่อตัว และผมพบข้อมูลที่ทำให้ต้องระวังเรื่องนี้ ซึ่งจะเล่าในหัวข้อคัมภีร์

ประวัติและตำนานของแม่ทัพเมิ่ง

เรื่องของแม่ทัพเมิ่งแยกเป็นสองสายที่ไม่ได้เชื่อมกันในตัวบท สายหนึ่งคือตำนานผู้คุมคุกชื่อ 孟山 อีกสายคือขุนพลในตำราพิธีชื่อ 孟锷 ผมเล่าทั้งสองสายพร้อมบอกว่ามาจากไหน

สำนวน 搜神大全: ผู้คุมคุกที่ยอมตายแทนนักโทษ

《三教源流搜神大全》 หรือเรียกสั้น ๆ ว่า 搜神大全 (แต้จิ๋ว เซียวซิ่งไต่ฉ่วง / จีนกลาง โซวเสินต้าเฉวียน — ประมวลประวัติเทพสามศาสนาสมัยหมิง) บรรพ 5 มีหัวข้อ "孟元帅" เล่าว่ามีบุรุษแซ่เมิ่งนามซาน ผู้มีเมตตา ธรรม กตัญญู และการุณย์ (仁义孝慈) ทำหน้าที่ผู้คุมคุก ปลายฤดูหนาวปีหนึ่ง นักโทษหลายร้อยคนร่ำไห้เพราะคิดถึงพ่อแม่ ท่านสงสารจึงทำสัญญากับนักโทษ ปล่อยกลับบ้านในวันที่ 25 เดือนสิบสอง และให้กลับมาในวันที่ 5 เดือนอ้าย นักโทษกลับมาครบไม่ผิดนัดแม้แต่คนเดียว ท่านจึงทำเช่นนี้เป็นประจำ

ต่อมาท่านคิดว่านักโทษที่คิดถึงพ่อแม่คือคนกตัญญู ที่กลับมาตามนัดคือคนรักษาสัจจะ มีทั้งสองอย่างก็พอจะกลับตัวเป็นคนดีได้ จึงคิดจะปล่อยไปทั้งหมด นักโทษร้องไห้ทัดทานเพราะรู้ว่าท่านต้องรับโทษแทน ท่านตอบว่า 「以一死活百人之命」 คือ "ใช้ความตายของคนเดียว แลกชีวิตคนร้อยคน" เมื่อเจ้าเมืองชื่อ 滕公 รู้เรื่อง ก็สั่งเฆี่ยนท่าน แล้วบอกว่าถ้านักโทษแปดร้อยคนขาดไปแม้คนเดียว ท่านจะไม่ได้กลับมาอย่างมีชีวิต

ท่านคิดว่าตายไม่เสียดาย แต่จะกลับไปรายงานก็ทำไม่ได้ จึงตั้งใจแทงตัวเองด้วยหอกถึงสามครั้ง ทุกครั้งมีกระต่ายขาวกระโดดมาปัดหอกให้ล้ม แล้วมีผู้เฒ่าคิ้วดกมาบอกว่ามีพระบัญชาจากเบื้องบน ท่านนึกว่าเป็นคำสั่งของเจ้าเมือง รีบออกไปก็พบขบวนรถม้าและทหารถือธงมารับ แล้วคำนับรับราชโองการของเง็กเซียนที่แต่งตั้งท่านเป็นจอมพลแห่งเฟิงตู บนหมวกของท่านมีดอกไม้หยกเพิ่มขึ้นหนึ่งดอก และเพราะตอนนั้นท่านยังถือหอกค้างไว้ในมือ หอกนั้นจึงกลายเป็นหอกมังกรเหลือง (黄龙鎗)

ท้ายหัวข้อเล่าว่าในต้นสมัยของตระกูลจ้าว (赵国初) ซึ่งผมเข้าใจว่าหมายถึงราชวงศ์ซ่ง มีการสร้างรูปไว้ในศาลและเพิ่มยศ "将军" ให้ท่าน บทสรรเสริญท้ายเรื่องมีวรรค 「将军兮萃广西之灵」 คือ "ท่านแม่ทัพคือที่รวมความศักดิ์สิทธิ์แห่งกว่างซี" และ 「仗义兮生八百之苍黎」 คือ "ยึดธรรมะ ช่วยชีวิตราษฎรแปดร้อยคน" บอกว่ามารดาของท่านแซ่กัว (郭) แล้วปิดท้ายว่า 「生于戊申八月十二日而没于庚辰冬」 คือ "เกิดปีอู้เซิน เดือน 8 วันที่ 12 สิ้นชีพในฤดูหนาวปีเกิงเฉิน" ทั้งสองปีเป็นปีในรอบหกสิบปีที่ไม่ได้ระบุรัชกาล จึงแปลงเป็นปีคริสต์ศักราชไม่ได้

สำนวน 北游记: ผู้คุมคุกแห่งกว่างซีผู้เป็นขุนพลของเสวียนเทียนซั่งตี้

นิยาย《北游记》 (แต้จิ๋ว ปักอิ่วกี่ / จีนกลาง เป่ยโหยวจี้) ของ 余象斗 สมัยหมิง ซึ่งเล่าประวัติ 玄天上帝 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงทีเซี่ยงตี่ / จีนกลาง เสวียนเทียนซั่งตี้ — จักรพรรดิฟ้าทิศเหนือ) มีตอนหนึ่งชื่อ 「孟山放囚入仙道」 คือ "เมิ่งซานปล่อยนักโทษจนได้เข้าสู่ทางเซียน" ในฉบับวิกิซอร์ซเป็นตอนที่ 20 โครงเรื่องตรงกับ 搜神大全 แต่รายละเอียดชัดกว่าหลายจุด

• เรื่องเกิดในคุกของจวนกว่างซี (广西府) ท่านเป็นผู้คุม
• นักโทษร้องไห้ในวันที่ 25 เดือนสิบสอง เพราะสิ้นปีแล้วไม่ได้เห็นหน้าพ่อแม่ ท่านปล่อยกลับไปฉลองปีใหม่ แล้วนักโทษกลับมาครบแปดร้อยคนในวันที่ 5 เดือนอ้าย
• เจ้าเมืองชื่อ 滕公义 สั่งโบยท่านสี่สิบที แล้วให้ไปตามนักโทษกลับมา
• ท่านถือหอกไปถึงภูเขาแห่งหนึ่ง รำพึงว่า 「舍一命而救八百残生」 คือ "สละชีวิตหนึ่งเพื่อช่วยชีวิตแปดร้อย" แล้วจะพุ่งตัวใส่หอก แต่เทพที่ดิน (土地) แปลงกายเป็นกระต่ายขาวมาดึงหอกล้มลงถึงสามครั้ง
• สวรรค์ส่งราชโองการแต่งตั้งท่านเป็น "酆都孟元帅" ให้สวมหมวกแบบสามัญชน ปักดอกไม้ทองหนึ่งดอก ถือหอกมังกรเหลือง มีเมฆเขียวรองรับ แล้วส่งไปช่วยปรมาจารย์ คือเสวียนเทียนซั่งตี้ ทางทิศเหนือ

ตอนท้ายของนิยาย ในรายชื่อขุนพลที่ได้รับแต่งตั้งเป็นบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้ ก็มีบรรทัด 「孟山封为酆都孟元帅」 ชัดเจน จุดนี้ผมต้องบันทึกไว้ เพราะหน้า "三十六天将" ในเว็บไซต์ของสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน ซึ่งสรุปรายชื่อขุนพลจาก 北游记 ไว้ ไม่มีชื่อของท่าน แต่ตัวบทนิยายเองมี

สิ่งที่ฉบับนิยายเพิ่มเข้ามาคือภาพของเทพที่ดินในร่างกระต่ายขาว ทำให้ฉากนี้อ่านง่ายขึ้นมาก ผู้มาขัดขวางความตายไม่ใช่สัตว์ธรรมดา แต่เป็นเทพท้องถิ่นที่เห็นความดีของท่าน ทั้งสองสำนวนยังตรงกันว่าเรื่องเกิดที่กว่างซี ฉบับหนึ่งบอกว่าคุกอยู่ในจวนกว่างซี อีกฉบับสรรเสริญว่าท่านคือความศักดิ์สิทธิ์แห่งกว่างซี

สาย 道法会元: ขุนพลที่ไม่มีประวัติ แต่มีงานชัดเจน

คัมภีร์《道法会元》ไม่มีตำนานชีวิตของ 孟锷 เลย มีเพียงตำแหน่ง รูปลักษณ์ และบทบาทในพิธี ตำรา 酆都内台考召秘旨 ในบรรพ 261 ระบุปรมาจารย์ของวิชาว่า 「祖师守正郑真官铁庵广信人」 คือท่านเจิ้งเถี่ยอาน (郑铁庵) ชาวกว่างซิ่น แต่ไม่ได้บอกว่าแม่ทัพเมิ่งมาจากไหน คำว่า 广信 เป็นชื่อถิ่นคนละชื่อกับ 广西 ในตำนาน จึงไม่ควรนำมาโยงกัน

孟锷 กับ 孟山 คือองค์เดียวกันหรือไม่

ทั้งสองสายมีจุดร่วมสามข้อ คือแซ่เมิ่ง ความเกี่ยวข้องกับเฟิงตู และงานด้านคุกกับการสอบสวน แต่ชื่อตัวต่างกัน และอาวุธต่างกัน คือค้อนหรือตะบองในคัมภีร์ กับหอกในตำนาน บทความของบัญชี 嗣汉天师府 ที่เผยแพร่ต่อในอินเทอร์เน็ตระบุว่าท่าน "讳锷" คือมีชื่อตัวว่าเอ้อ และไม่ได้กล่าวถึงชื่อ 孟山 ผมยังไม่พบคัมภีร์ใดที่เชื่อมสองชื่อนี้เข้าด้วยกันโดยตรง

ผมมองว่าในวงพิธีกรรม คนรู้จักท่านผ่านตำรา ส่วนในวงชาวบ้าน คนรู้จักท่านผ่านตำนาน แล้วทั้งสองภาพมาบรรจบกันที่คำว่า "คุก" ผู้คุมคุกใจเมตตาในโลกมนุษย์ กลายเป็นผู้ดูแลคุกและสอบสวนผีในยมโลก ซึ่งก็สมเหตุสมผลในแบบของมัน แต่นี่เป็นความเห็นของผม ไม่ใช่สิ่งที่คัมภีร์เขียนไว้

แม่ทัพเมิ่งในคัมภีร์เต๋า

ผมค้นคำว่า 孟锷 และ 孟元帅 ในคัมภีร์《道法会元》ทั้ง 268 บรรพ พบในเจ็ดบรรพ และยังพบขุนพลแซ่เมิ่งชื่ออื่นอีกในบางบรรพ ดังนี้

บรรพ 261 ตำราสอบสวนผีแห่งแท่นในของเฟิงตู

บรรพ 261 มีสองตำรา ตำราแรกเป็นวิชาของขุนพลแซ่เชอและแซ่เซี่ย (酆都车夏二帅秘法) ตำราที่สองคือ 酆都内台考召秘旨 ซึ่งเป็นตำราหลักของแม่ทัพเมิ่ง ในบัญชีขุนพล ท่านเป็นหัวหน้า ตามด้วยบริวาร คือทูตงูทองแดง (铜蛇使者) ทูตสุนัขเหล็ก (铁狗使者) ทูตนกอินทรีทอง (金雕使者) ผู้คุมคุกเก้าชั้น (九狱主吏) และนายทหารสอบสวนอีกเจ็ดสิบสององค์ ข้อความที่ยกมาได้สั้น ๆ ได้แก่

• 「赤枣面，团眼，四方口，须胡，紫方巾」 — "หน้าแดงสีพุทรา ตากลม ปากเหลี่ยม มีหนวดเครา โพกผ้าเหลี่ยมสีม่วง"
• 「执八角大铁槌」 — "ถือค้อนเหล็กแปดเหลี่ยมขนาดใหญ่"
• 「金槌乱舞阳人哭，铁面微嗔阴鬼号」 — กลอนกำกับวิชา แปลว่า "ค้อนทองสะบัดฟาด คนเป็นร่ำไห้ หน้าเหล็กเพียงขมวดคิ้ว ผีก็ร้องโหยหวน"

คาถาเรียกขุนพลของตำรานี้ขึ้นต้นด้วยอักษรแปดตัวที่ล้วนมีหมวดโลหะ อย่างน้อยห้าตัวตรงกับชื่อตัวของแปดขุนพลแท่นใน เช่น 锡 ของ 韦锡 鉴 ของ 王鉴 และ 锷 ของ 孟锷 คาถาจึงเหมือนการขานชื่อขุนพลทั้งแปดในรูปย่อ แล้วจบด้วย 「吾奉酆都大帝𠡠」 คือ "ข้ารับพระบัญชาจักรพรรดิเฟิงตู" ส่วนท้ายบรรพเป็นขั้นตอนพิธีเข้าสิงร่างทรง (附体) ซึ่งผมจะเล่าในส่วนพิธีกรรม

บรรพ 262 แปดขุนพลแท่นในแห่งเฟิงตู

บรรพ 262 คือ 酆都考召大法 ในบัญชีขุนพลมีหัวข้อ 酆都内坛八将 และบรรยายแม่ทัพเมิ่งไว้ว่า 「酆都拷鬼将孟锷，黄巾青鬼面，赤髪，白笠，紫麻鞋，白袍，银甲，手执铁棒」 แปลว่า "ขุนพลสอบสวนผีแห่งเฟิงตู เมิ่งเอ้อ โพกผ้าเหลือง หน้าผีสีเขียว ผมแดง สวมงอบขาว รองเท้าป่านสีม่วง เสื้อคลุมขาว เกราะเงิน มือถือตะบองเหล็ก"

ควรรู้ไว้ว่าตัวบทโบราณไม่มีเครื่องหมายวรรคตอน ฉบับออนไลน์บางแห่งตัดวรรคช่วงนี้เป็น 「黄巾青鬼，面赤发白」 ซึ่งอ่านได้ว่าหน้าแดงผมขาว แต่ขุนพลหลายองค์ในบัญชีเดียวกันบรรยายว่าหน้าเขียวผมแดง โดยเฉพาะขุนพลแซ่เซี่ยที่ใช้คำว่า 赤发青鬼面 แทบเหมือนกันทุกตัวอักษร ผมจึงเห็นด้วยกับการตัดวรรคของฉบับ 识典古籍 ที่อ่านว่า 青鬼面 赤髪 白笠 และใช้แบบนั้นในบทความนี้

ในบัญชีเดียวกัน ผู้ถือค้อนแปดเหลี่ยมคือ 王鉴 ขุนพลใส่ขื่อผี ส่วนแม่ทัพเมิ่งถือตะบองเหล็ก แต่ในบรรพ 261 แม่ทัพเมิ่งเองก็ถือค้อนแปดเหลี่ยม ใครที่เห็นภาพแม่ทัพเมิ่งถือค้อนหรือถือตะบอง จึงถูกทั้งคู่ เพียงแต่มาจากคนละบรรพ

บรรพ 263 ยันต์สอบสวนผีประจำพระองค์

บรรพ 263 เป็นภาคต่อของ 酆都考召大法 มีบทเรียกขุนพลแท่นในทั้งแปดตามทิศที่ระบุว่าแม่ทัพเมิ่ง 「下降兑方」 คือลงมาจากทิศตะวันตก และมียันต์ประจำพระองค์ชื่อ 酆都孟元帅勘鬼符 (ยันต์สอบสวนผีของจอมพลเมิ่งแห่งเฟิงตู) คัมภีร์บอกวิธีเขียนเป็นโครงว่า ให้ตั้งจิตให้นิ่ง นึกภาพไอดำพุ่งขึ้นจากเบื้องล่างฝ่ายเหนือ แล้วจึงลงมือเขียน ประกอบด้วยคาถาเทียนเผิง (天蓬呪) หันปลายพู่กันออกทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ และประทับด้วยพระนามต้องห้ามของจักรพรรดิฝ่ายเหนือ (北帝讳) คาถากำกับยันต์ขึ้นต้นว่า

「天府灵神，地府威兵，手执金槌，勘鬼通名。巨天力士，孟锷将军」

แปลว่า "เทพศักดิ์สิทธิ์แห่งจวนฟ้า ทหารผู้เกรียงไกรแห่งจวนดิน มือถือค้อนทอง สอบสวนผีจนยอมบอกชื่อ ยักษ์ผู้ทรงพลังแห่งฟ้า ท่านแม่ทัพเมิ่งเอ้อ" แล้วสั่งให้รีบสอบสวนโดยไม่รั้งรอ ปิดท้ายด้วย 「急急如酆都大帝律令」 ซึ่งเป็นรูปหนึ่งของสูตร急急如律令 ที่ปิดท้ายคาถาเต๋าแทบทุกบท เพียงแต่ระบุชัดว่าเป็นกฎบัญชาของจักรพรรดิเฟิงตู

บรรพเดียวกันยังมียันต์ปราบภูตเขา (治山魈符) ที่เรียก "酆都猛将孟璋" ซึ่งเป็นชื่อตัวอีกแบบหนึ่ง ผมไม่พบคำอธิบายว่าเป็นองค์เดียวกับแม่ทัพเมิ่งหรือไม่ จึงขอแยกไว้ก่อน

บรรพ 260 แปดขุนพลบินฟ้าในวิชาของจอมพลกวน

ในตำราฝ่ายเฟิงตูของจอมพลกวน 九天降魔关元帅 (องค์ที่ 6) คือ 酆都朗灵关元帅秘法 มีหัวข้อ 飞天八将 (แปดขุนพลบินฟ้า) ที่เรียงชื่อไว้ว่า 「韦锡刘锄杨鉴孟锷车镥夏□劣𬬻桑铜」 มี 孟锷 อยู่ลำดับที่สี่ ชื่อเกือบทั้งหมดเขียนด้วยอักษรหมวดโลหะเหมือนคาถาในบรรพ 261 แสดงว่าชุดขุนพลแปดองค์นี้ใช้ร่วมกันในหลายวิชาฝ่ายเฟิงตู แม้ชื่อตัวบางองค์จะสะกดต่างกันไปบ้าง

บรรพ 123, 20 และ 41

บรรพ 123 มีชื่อ 「典狱鞫勘使者孟锷」 ในรายชื่อเจ้าหน้าที่คุกสายฟ้า ดังที่เล่าไว้ข้างต้น ส่วนบรรพ 20 ซึ่งเป็นพิธีโปรดวิญญาณสาย 玉宸 (玉宸经法炼度仪) และบรรพ 41 ซึ่งเป็นแบบหนังสือประกาศความดีความชอบของสายชิงเวย (清微言功文检) มีชื่อ 「酆都巨天力士孟元帅」 หรือ 「巨天力士孟元帅」 ในรายชื่อเทพที่อัญเชิญมาร่วมพิธี

ในบรรพ 41 ท่านถูกเรียกต่อจากจอมพลจ้าว (องค์ที่ 11) จอมพลกวน จอมพลเวิน จอมพลคัง และจอมพลอิน หรือไท่ซุ่ยอินเจียว (องค์ที่ 7) ตามลำดับ แปลว่าในพิธีใหญ่ แม่ทัพเมิ่งคือขุนพลประจำที่ถูกเรียกชื่อร่วมกับกลุ่มจอมพลชั้นนำของกรมสายฟ้า

孟云 ในกลุ่มสิบไท่เป่า กับคำถามเรื่อง 雷霆总诰

ระหว่างค้น ผมพบขุนพลแซ่เมิ่งอีกชื่อหนึ่งที่ทำงานแบบเดียวกัน ในบรรพ 155 (混元六天如意大法) และในตำราของจอมพลจางแห่งตงผิง (东平张元帅) บรรพ 257 มีกลุ่ม "สิบไท่เป่า" (十大太保) ซึ่งมีขุนพลแซ่เวิน คัง เยว่ และเมิ่ง อยู่ด้วยกัน บรรพ 257 เรียกกลุ่มนี้ด้วยวรรค 「温李铁刘杨，康张岳孟常」 และบรรยายงานของแต่ละองค์ว่า 「康应生擒刘冲缚，孟云拷鬼说元情」 คือ "คังอิ้งจับเป็น หลิวชงมัด เมิ่งอวิ๋นสอบสวนผีให้บอกความจริง"

ชื่อตัวของขุนพลแซ่เมิ่งในกลุ่มนี้คือ 孟云 ไม่ใช่ 孟锷 แต่หน้าที่คือ 拷鬼 เหมือนกันทุกประการ และกลุ่มนี้รวมแซ่ เวิน คัง เยว่ เมิ่ง ไว้ด้วยกัน เหมือนวรรค 「温康岳孟显威灵」 ใน《雷霆总诰》

กลุ่มสิบขุนพลนี้ไม่ได้อยู่แค่ในตำราพิธีสายฟ้า ในคัมภีร์สารภาพบาปแห่งตงเยว่《东岳大生宝忏》 มีรายนามสิบจอมพลของจักรพรรดิตงเยว่ ขึ้นต้นด้วย 翊灵昭武使温元帅 และมี 「显灵昭利使孟元帅」 อยู่ลำดับที่เก้า ส่วนบันทึกเมืองหางโจวสมัยซ่งใต้《梦粱录》บรรพ 14 เล่าถึงศาล 广灵庙 ที่บูชาแม่ทัพเวินแห่งตงเยว่ และว่าขุนพลอีกเก้าองค์ได้รับพระราชทานยศโหวทั้งหมด หนึ่งในนั้นคือ 「孟封昭佑」 คือขุนพลแซ่เมิ่งได้ยศเจาโย่วโหว บันทึก《西湖游览志》ระบุว่าการพระราชทานยศครั้งนี้มีขึ้นในปีเสียนฉุนที่ 5 คือ ค.ศ. 1269 นี่จึงเป็นหลักฐานที่มีปีกำกับชัดที่สุดที่ผมพบว่าขุนพลแซ่เมิ่งเคยได้รับการบูชาอย่างเป็นทางการ

เมื่อรวมหลักฐานทั้งหมด ผมจึงขอบอกตามตรงว่า 孟 ในบทสวด《雷霆总诰》น่าจะหมายถึงขุนพลแซ่เมิ่งในกลุ่มสิบขุนพลของตงเยว่นี้ ซึ่งตำราพิธีให้ชื่อตัวว่า 孟云 ไม่จำเป็นต้องเป็น 孟锷 แห่งเฟิงตูเสมอไป สิ่งที่พูดได้แน่คือ ขุนพลแซ่เมิ่งที่คัมภีร์บอกหน้าที่ไว้ชัด ทั้ง 孟锷 และ 孟云 ล้วนมีงานเดียวกันคือสอบสวนผี

ในวรรณกรรม

นอกจาก 搜神大全 และ 北游记 แล้ว ผมไม่พบแม่ทัพเมิ่งในรายนาม 雷部二十四天君 (ยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า) ของนิยาย《封神演义》ตอนที่ 99

รูปลักษณ์ของแม่ทัพเมิ่งตามคัมภีร์

แม่ทัพเมิ่งมีรูปลักษณ์อย่างน้อยสามแบบ แต่ละแบบมาจากแหล่งต่างกัน

• ปางขุนพลค้อนเหล็ก (道法会元 บรรพ 261): หน้าแดงสีพุทรา ตากลม ปากเหลี่ยม มีหนวดเครา โพกผ้าทรงเหลี่ยมสีม่วง สวมเกราะเหล็กปิดอก ด้านในเสื้อเขียว ด้านนอกเสื้อคลุมดำ สวมรองเท้าบู๊ตกับกระโปรงสั้น ถือค้อนเหล็กแปดเหลี่ยมขนาดใหญ่ มีทูตงูทองแดง ทูตสุนัขเหล็ก และทูตนกอินทรีทองเป็นบริวาร ภาพประกอบหัวบทความนี้วาดตามปางนี้
• ปางผีหน้าเขียว (道法会元 บรรพ 262): โพกผ้าเหลือง หน้าผีสีเขียว ผมแดง สวมงอบขาว รองเท้าป่านสีม่วง เสื้อคลุมขาว เกราะเงิน ถือตะบองเหล็ก
• ปางขุนนางถือหอก (搜神大全 และ 北游记): ภาพพิมพ์ไม้ประกอบหัวข้อใน 搜神大全 แสดงบุรุษไว้หนวดเครา สวมหมวกขุนนางที่มีดอกไม้ประดับบนยอด สวมผ้าคลุมไหล่ผูกโบว์ที่คอ ถือหอกยาวมีพู่ใต้ใบหอกพาดเฉียงตัว ยืนอยู่ในกรอบเมฆ ไม่มีเกราะและไม่มีค้อน ตรงกับเรื่องดอกไม้หยกบนหมวกและหอกมังกรเหลืองในตำนาน ส่วน 北游记 บรรยายว่าท่านสวมหมวกแบบสามัญชน ปักดอกไม้ทอง และมีเมฆเขียวรองรับ

ผมยังไม่พบรูปเคารพของแม่ทัพเมิ่งในศาลเจ้าที่จะใช้เทียบความต่างของแต่ละท้องถิ่น จึงบอกได้เพียงสามแบบตามตัวบท

บทบาทในพิธีสอบสวนผีและไม้拷鬼棒

พิธีสอบสวนผีในบรรพ 261

งานหลักของแม่ทัพเมิ่งในตำราคือพิธี 考召 ของฝ่ายเฟิงตู ซึ่งเป็นการเรียกผีหรือสิ่งที่รบกวนผู้ป่วยมาไต่สวน ตอนท้ายบรรพ 261 ให้ลำดับพิธีไว้เป็นโครงดังนี้ ผู้ประกอบพิธีส่งหนังสือแจ้งไปก่อน รอฤกษ์แล้วเข้าแท่น ชำระสามครั้ง เรียกขุนพลทั้งหมด สวดคาถาเทียนเผิงสามจบ นึกภาพฟ้ามืดดินมืด สั่งขุนพลเฝ้าเขตแท่นให้มั่น แล้วจึงเรียกแม่ทัพเมิ่งมาทำงาน

จากนั้นผู้ประกอบพิธีเขียนยันต์แปดเหลี่ยมอักษรทอง (八角金书符) กลางอากาศเหนือธูป นึกภาพยันต์กลายเป็นลูกไฟทองกลิ้งอยู่บนพื้น ประตูดินแยกออก ไอดำพวยพุ่ง แล้วจึงนำร่างทรงเด็ก (童子) เข้ามาทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อถึงจังหวะ ผู้ประกอบพิธีตวาดสั่งว่า 「孟锷牢提童体，火速附上」 คือ "เมิ่งเอ้อ จับร่างเด็กไว้ให้มั่น ให้เข้าสิงโดยเร็ว" คัมภีร์ปิดตอนนี้ว่า 「至玄至妙秘之」 คือ "ลึกซึ้งยิ่งนัก จงเก็บเป็นความลับ" ผมจึงเล่าเพียงโครงสร้างตามที่ตีพิมพ์ ไม่ถอดคาถาลับและอักษรยันต์

เป้าหมายของพิธีแบบนี้ ตำราฝ่ายเฟิงตูในบรรพเดียวกันอธิบายไว้ในคาถาจับผีว่า 「随吾一喝捉，附体立通名」 คือ "ตวาดเพียงครั้งเดียวก็จับได้ ให้เข้าสิงร่างแล้วบอกชื่อทันที" งานของแม่ทัพเมิ่งในพิธีจึงเป็นงานของผู้คุมและผู้สอบสวน คือจับไว้ให้อยู่ แล้วทำให้พูดความจริง

ไม้拷鬼棒บนแท่นพิธี

ถ้าถามว่าทุกวันนี้คนพบพระนามของแม่ทัพเมิ่งที่ไหนบ่อยที่สุด คำตอบน่าจะเป็นบนไม้ 拷鬼棒 (แต้จิ๋ว เค้ากุ้ยปั่ง / จีนกลาง เข่ากุ่ยปั้ง — ไม้สอบสวนผี) เป็นไม้กระบองสั้นสีเหลืองที่วางบนแท่นพิธีร่วมกับไม้บรรทัดเทียนเผิง (天蓬尺) ป้ายคำสั่ง (令牌) และไม้ตบโต๊ะ (镇坛木) เว็บไซต์ 中国道教网 และสารานุกรมออนไลน์ระบุตรงกันว่าไม้นี้มักสลักนามของจอมพลสององค์ คือ 酆都拷鬼孟元帅 กับ 雷门火车朱元帅 บางอันสลักองค์เดียว บางอันสลักทั้งคู่ เมื่อนักพรตยกไม้ขึ้น ก็เท่ากับอ้างอานุภาพของสองจอมพลสั่งให้สิ่งชั่วร้ายรีบออกไป

คำขยายที่สลักบนไม้ยังไม่ตรงกันในแต่ละแหล่ง บทความที่เผยแพร่ต่อจากบัญชี 嗣汉天师府 เขียนว่า "行刑拷鬼孟元帅" คู่กับ "打邪灭巫朱元帅" ส่วน 中国道教网 และสารานุกรมออนไลน์อีกแห่งเขียนสลับกันเป็น "打邪灭巫孟元帅" กับ "行刑拷鬼朱元帅" ผมเห็นว่าแบบแรกตรงกับหน้าที่ในคัมภีร์มากกว่า เพราะคัมภีร์ให้แม่ทัพเมิ่งเป็นผู้ลงทัณฑ์และสอบสวนผี ส่วนจอมพลจูดูแลการปราบหมอผีนอกรีตและผู้ไม่เชื่อในเต๋า แต่ก็ขอบันทึกไว้ว่าแหล่งข้อมูลยังไม่ลงรอยกัน

บทความของบัญชี 嗣汉天师府 ฉบับเดียวกันอธิบายที่มาของรูปทรงไม้ไว้น่าฟัง ว่าในคัมภีร์ 酆都考召大法 แม่ทัพเมิ่งถือตะบองเหล็ก และในตำรา 太一火犀雷府朱将军考附大法 จอมพลจูก็ถือตะบองเหล็กเช่นกัน ไม้拷鬼棒จึงเหมือนตะบองของสองจอมพลที่นักพรตถือแทน จอมพลจูองค์นี้ในชุดของเราคือ火犀雷府朱元帅 องค์ที่ 8 วัสดุที่นิยมคือไม้ท้อ เพราะคนจีนโบราณถือว่าไม้ท้อเป็นแก่นของไม้ทั้งห้า (五木之精) ปราบสิ่งชั่วร้ายได้ บางแห่งใช้ไม้พุทราที่ถูกฟ้าผ่า และปัจจุบันมีใช้ไม้การบูรด้วย

หลักฐานว่าไม้นี้ใช้จริงมีมาตั้งแต่สมัยชิง ในเรื่อง 白天德 ของหนังสือเรื่องแปลกประหลาด《子不语》ที่ 袁枚 รวบรวม บรรพ 18 เล่าว่าภรรยาของชายแซ่โจวที่นอกประตูตะวันออกของเมืองหูโจวถูกสิ่งชั่วร้ายเข้าสิง ครอบครัวจึงเชิญนักพรตมาสวดคาถาเทียนเผิง แล้ว 「用拷鬼棒击之」 คือ "ใช้ไม้拷鬼棒ตี" เรื่องนี้ไม่ได้เอ่ยชื่อแม่ทัพเมิ่ง แต่ช่วยให้เห็นว่าเครื่องมือที่สลักพระนามของท่านมีที่ทางในชีวิตจริงของผู้คนมาหลายร้อยปีแล้ว

การบูชาในปัจจุบัน

搜神大全 บอกว่าเคยมีการสร้างรูปไว้ในศาลและเพิ่มยศ "将军" แต่ไม่ได้ระบุชื่อหรือที่ตั้งของศาล ส่วนหลักฐานที่มีชื่อศาลและปีกำกับคือศาล 广灵庙 ที่หางโจว ซึ่ง《梦粱录》บันทึกว่าขุนพลแซ่เมิ่งในกลุ่มสิบขุนพลของตงเยว่ได้รับยศเจาโย่วโหวในปี ค.ศ. 1269 แต่ขุนพลองค์นั้นอาจไม่ใช่ 孟山 ในตำนานก็ได้ ผมยังไม่พบศาลเจ้าปัจจุบันที่ตั้งแม่ทัพเมิ่งเป็นองค์ประธานจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ ทั้งในจีน ไต้หวัน และไทย การบูชาที่พบจริงอยู่ในรูปของการขานพระนามในบทสวดรวมอย่าง《雷霆总诰》 การอัญเชิญในพิธีใหญ่ตามคัมภีร์ และพระนามบนไม้拷鬼棒 ส่วนวันเกิดเดือน 8 วันที่ 12 ตาม 搜神大全 ผมยังไม่พบหลักฐานว่าศาลเจ้าใดจัดงานสมโภชในวันนี้

ชื่อที่มักสับสน และขุนพลฝ่ายยมโลกองค์อื่น

• 孟云 และ 孟璋: ขุนพลแซ่เมิ่งอีกสองชื่อในคัมภีร์ 道法会元 องค์แรกอยู่ในกลุ่มสิบไท่เป่าและมีหน้าที่สอบสวนผีเหมือนกัน องค์หลังอยู่ในยันต์ปราบภูตเขาของฝ่ายเฟิงตู ยังสรุปไม่ได้ว่าเป็นองค์เดียวกับ 孟锷
• ยายเมิ่ง (孟婆): ใครที่ได้ยินคำว่าแซ่เมิ่งคู่กับยมโลก อาจนึกถึงยายเมิ่งผู้ให้น้ำแกงลืมชาติแก่วิญญาณ ทั้งสองไม่เกี่ยวข้องกัน ผมไม่พบคัมภีร์หรือตำนานใดที่เชื่อมแม่ทัพเมิ่งกับยายเมิ่งเข้าด้วยกัน
• ขุนพลฝ่ายยมโลกในชุดเดียวกัน: ทำเนียบ 36 พระองค์ชุดนี้ยังมี东岳拷鬼宁元帅 องค์ที่ 31 ที่มีคำว่า 拷鬼 เหมือนกันแต่สังกัดตงเยว่ และ酆都杀鬼吕元帅 องค์ที่ 35 ที่สังกัดเฟิงตูเหมือนกันแต่มีพระนามว่าประหารผี (杀鬼) ไม่ใช่สอบสวน สามองค์นี้รวมกันเป็นกลุ่มขุนพลฝ่ายยมโลกของชุด
• รายชื่อของสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: หน้า "三十六天将" ของสมาคมฯ ไม่มีชื่อแม่ทัพเมิ่งทั้งในชุดขุนพลประจำดาวกัง 36 ดวง และในชุดที่สรุปจาก 北游记 แต่ตัวบท 北游记 เองมีบรรทัด 「孟山封为酆都孟元帅」 ผู้ที่ใช้บทสรุปนั้นจึงควรเปิดตัวบทเทียบด้วย

มุมมองของผมต่อแม่ทัพเมิ่ง

ผมชอบที่แม่ทัพเมิ่งมีสองหน้า หน้าหนึ่งคือขุนพลถือค้อนที่ผีกลัว อีกหน้าคือผู้คุมคุกที่ร้องไห้ไปพร้อมกับนักโทษ คนทั่วไปมักคิดว่าเทพที่ดุต้องใจแข็ง แต่ตำนานของท่านบอกกลับกันว่า ผู้ที่ได้รับมอบอำนาจลงทัณฑ์ในยมโลก คือคนที่ตอนมีชีวิตอยู่ยอมรับโทษแทนผู้อื่น ผมมองว่านี่คือคำอธิบายที่ดีที่สุดว่าทำไมอำนาจตัดสินคนอื่นต้องมาคู่กับความเมตตา

ในฐานะคนที่เรียนยันต์อสุนีบาต ผมสนใจคำว่า 勘鬼通名 เป็นพิเศษ ผมมองว่าคำนี้บอกวิธีคิดของพิธีปราบผีฝ่ายเต๋าได้ดี คือไม่ได้มุ่งทำลายอย่างเดียว แต่ต้องรู้ก่อนว่าสิ่งที่รบกวนคือใครและมาเพราะอะไร การรู้ชื่อคือการรู้ที่มา และการรู้ที่มาคือครึ่งหนึ่งของการแก้ปัญหา ข้อนี้ใช้ได้กับปัญหาในชีวิตจริงด้วย ก่อนจะลงมือแก้อะไร ต้องถามให้ได้ความจริงเสียก่อน

คำถามที่พบบ่อย

酆都拷鬼孟元帅 คือใคร

คือขุนพลแห่งเฟิงตู นครยมโลกในคติเต๋า มีหน้าที่ติดตามจับกุม ลงทัณฑ์ และสอบสวนผีจนยอมบอกชื่อ คัมภีร์《道法会元》บรรพ 261 ถึง 263 เรียกท่านว่า 孟锷 และจัดเป็นหนึ่งในแปดขุนพลแท่นในแห่งเฟิงตู แซ่ของท่านยังอยู่ในวรรค「温康岳孟显威灵」ของบทสวด《雷霆总诰》

แม่ทัพเมิ่งชื่อ 孟锷 หรือ 孟山

ทั้งสองชื่อมีที่มา คัมภีร์พิธีใน《道法会元》ใช้ 孟锷 ทุกแห่ง ส่วนตำนานใน《三教源流搜神大全》และนิยาย《北游记》ใช้ 孟山 ยังไม่มีตัวบทใดเชื่อมสองชื่อนี้โดยตรง แต่ทั้งสองสายตรงกันเรื่องแซ่เมิ่ง ความเกี่ยวข้องกับเฟิงตู และงานด้านคุกกับการสอบสวน

ตำนานผู้คุมคุกปล่อยนักโทษของแม่ทัพเมิ่งเล่าว่าอย่างไร

เล่าว่า 孟山 เป็นผู้คุมคุกที่สงสารนักโทษซึ่งร้องไห้คิดถึงพ่อแม่ช่วงสิ้นปี จึงปล่อยกลับบ้านในวันที่ 25 เดือนสิบสอง และนักโทษกลับมาครบในวันที่ 5 เดือนอ้าย ต่อมาท่านปล่อยไปทั้งหมด ถูกเจ้าเมืองลงโทษ จึงตั้งใจฆ่าตัวตาย แต่กระต่ายขาวปัดหอกให้ล้มถึงสามครั้ง สวรรค์จึงแต่งตั้งท่านเป็นจอมพลแห่งเฟิงตูและประทานหอกมังกรเหลือง

ทำไมพระนามของแม่ทัพเมิ่งอยู่บนไม้拷鬼棒

เพราะไม้拷鬼棒คือเครื่องมือสอบสวนผีบนแท่นพิธี และแม่ทัพเมิ่งคือขุนพลผู้สอบสวนผีโดยตรง ไม้นี้มักสลักนามของท่านคู่กับจอมพลจู บทความของบัญชี 嗣汉天师府 อธิบายว่ารูปทรงของไม้มาจากภาพแม่ทัพเมิ่งถือตะบองเหล็กในคัมภีร์ 酆都考召大法

แม่ทัพเมิ่งเกี่ยวข้องกับยายเมิ่งผู้ให้น้ำแกงลืมชาติหรือไม่

ไม่เกี่ยวข้องกัน ยายเมิ่ง (孟婆) เป็นเทพีในความเชื่อเรื่องการเวียนว่ายตายเกิด ส่วนแม่ทัพเมิ่งเป็นขุนพลผู้สอบสวนผีแห่งเฟิงตู ทั้งสองมีแซ่เดียวกันและเกี่ยวกับยมโลกเหมือนกันเท่านั้น ผมไม่พบคัมภีร์หรือตำนานใดเชื่อมทั้งสองเข้าด้วยกัน

บทสรุป

酆都拷鬼孟元帅 คือขุนพลผู้สอบสวนผีแห่งนครเฟิงตู คัมภีร์《道法会元》ให้หลักฐานเรื่องงานของท่านไว้แน่นถึงเจ็ดบรรพ ทั้งรูปลักษณ์ ยันต์ คาถา และลำดับพิธีสอบสวนผี ขณะที่ 搜神大全 และ 北游记 ให้ตำนานผู้คุมคุกที่ยอมตายแทนนักโทษแปดร้อยคน เรื่องที่ยังสรุปไม่ได้คือชื่อตัว 孟锷 กับ 孟山 ที่ยังไม่มีตัวบทเชื่อมกัน แซ่ 孟 ใน《雷霆总诰》ที่อาจหมายถึง 孟云 ในกลุ่มสิบไท่เป่าก็ได้ วันสมโภชที่มีเพียงวันเกิดในตำนาน และศาลเจ้าที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธานซึ่งผมยังหาแหล่งยืนยันไม่ได้ ถ้าจะจำแม่ทัพเมิ่งด้วยประโยคเดียว ผมขอจำว่าท่านคือผู้คุมคุกที่ใจดีที่สุด ซึ่งได้รับมอบงานที่ดุที่สุดในกองทัพสายฟ้าครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 หัวข้อ 孟元帅 ตำนานผู้คุมคุก 孟山 และวันเกิด (วิกิซอร์ซ)
• 《北游记》ตอน 孟山放囚入仙道 และรายชื่อขุนพลที่มีบรรทัด 孟山封为酆都孟元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 《道法会元》บรรพ 261 ตำรา 酆都内台考召秘旨 บัญชีขุนพลและพิธีเข้าสิง (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 261 ปรมาจารย์ 郑铁庵 และคาถาจับผีของฝ่ายเฟิงตู (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 262 คำบรรยายภูเขาเฟิงตูในตำรา 酆都考召大法 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 262 บัญชีแปดขุนพลแท่นในแห่งเฟิงตู (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 263 บทเรียกแปดขุนพลแท่นในตามทิศ (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 263 ยันต์ 酆都孟元帅勘鬼符 และคาถากำกับ (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 263 ยันต์ปราบภูตเขาที่เรียก 酆都猛将孟璋 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 260 หัวข้อ 飞天八将 ในตำราจอมพลกวนฝ่ายเฟิงตู (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 123 รายชื่อเจ้าหน้าที่คุกสายฟ้า 典狱鞫勘使者孟锷 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 20 พิธีโปรดวิญญาณที่อัญเชิญ 酆都巨天力士孟元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 《道法会元》บรรพ 41 แบบหนังสือประกาศความดีความชอบที่เรียกจอมพลจ้าว กวน เวิน คัง อิน และเมิ่ง (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 155 กลุ่มสิบไท่เป่าที่มี 孟云 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 257 คาถาสิบไท่เป่า 孟云拷鬼说元情 (识典古籍)
• บทสวด《雷霆总诰》วรรค 温康岳孟显威灵 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• 《东岳大生宝忏》รายนามสิบจอมพลแห่งตงเยว่ที่มี 显灵昭利使孟元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 《梦粱录》บรรพ 14 ศาล 广灵庙 และยศ 孟封昭佑 (วิกิซอร์ซ)
• 《西湖游览志》บรรพ 19 ฉบับ 四库全书 ปีที่พระราชทานยศแก่ขุนพลของศาล 广灵庙 (วิกิซอร์ซ)
• 中国道教网: ไม้拷鬼棒 วัสดุ วิธีใช้ และนามสองจอมพลที่สลักบนไม้
• สารานุกรมออนไลน์ newton.com.tw: ไม้拷鬼棒 และเรื่อง 白天德 ใน 子不语
• บทความ 行刑拷鬼孟元帅 จากบัญชี 嗣汉天师府 (ฉบับเผยแพร่ซ้ำ)
• 《子不语》บรรพ 18 เรื่อง 白天德 ที่นักพรตใช้ไม้拷鬼棒 (วิกิซอร์ซ)
• สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: หน้า 三十六天将 และรายชื่อขุนพลจาก 北游记 ฉบับสรุป
• ภาพพิมพ์ไม้ 孟元帅 จาก 搜神大全 (วิกิมีเดียคอมมอนส์)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 孟婆 ยายเมิ่งผู้ให้น้ำแกงลืมชาติ ซึ่งไม่ใช่องค์เดียวกับแม่ทัพเมิ่ง