เทพเจ้าสายฟ้า 六甲六丁金元帅 (ลิ่วเจี่ยลิ่วติง จินหยวนซ่วย)

ในกองทัพสวรรค์ของลัทธิเต๋า มีกองพลกองหนึ่งที่ชื่อปรากฏในยันต์และคาถานับไม่ถ้วน คือหกเจี่ยหกติง เทพสิบสององค์ที่นักพรตเรียกใช้มาตั้งแต่สมัยฮั่น เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 17 ในชุดนี้มีพระนามผูกกับกองพลนี้โดยตรง คือ 六甲六丁金元帅 (แต้จิ๋ว ลักกะลักเต็ง กิงง้วนโซ่ย / จีนกลาง ลิ่วเจี่ยลิ่วติง จินหยวนซ่วย — จอมพลแซ่จินผู้บัญชาเทพหกเจี่ยหกติง) ที่ทำเนียบเรียกว่าแม่ทัพจิน ในบทความนี้ผมขอเรียกท่านว่าจอมพลจินครับ และต้องบอกตามตรงตั้งแต่ย่อหน้าแรก ว่าองค์นี้เป็นหนึ่งในองค์ที่หลักฐานบางที่สุดของชุด เทพหกเจี่ยหกติงมีหลักฐานเก่าแก่นับพันปี แต่ตัวจอมพลจินพบเพียงชื่อในทำเนียบสมัยหลัง ผมจึงจะแยกสองเรื่องนี้ออกจากกันให้เห็นชัดตลอดบทความ

ข้อมูลสำคัญของจอมพลจิน

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	六甲六丁金元帅 (Liùjiǎ Liùdīng Jīn Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	ลิ่วเจี่ยลิ่วติง จินหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ลักกะลักเต็ง กิงง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว lag8 gah4 lag8 dêng1 ging1 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่ออื่น	金游 (รูปตัวเต็มพบทั้ง 金遊 และ 金游; แต้จิ๋ว กิงอิ้ว / จีนกลาง จินโหยว) ในทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยง · 六丁六甲金元帅 ในแหล่งออนไลน์
สังกัด	ทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยง (三十六天将) ซึ่งสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนอธิบายว่ามาจากการบูชาดาวเหนือ
ตำแหน่ง/หน้าที่	แหล่งร่วมสมัยว่าบัญชาเทพหกเจี่ยหกติง ปกป้องธรรม ขับสิ่งร้าย คุ้มครองบ้าน และสะเดาะเคราะห์ ยังไม่พบในคัมภีร์ชั้นต้น
ของถือ/พาหนะ	ไม่พบข้อมูลในแหล่งที่ตรวจสอบได้
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	ไม่พบคำบรรยายในคัมภีร์ใด
วันสมโภช	วันที่ 4 เดือน 5 ตามจันทรคติ ตามเว็บไซต์ร่วมสมัยเพียงแหล่งเดียว ยังไม่พบแหล่งยืนยันอื่น
ปรากฏในคัมภีร์	พบเฉพาะในทำเนียบรายพระนามยุคหลัง ไม่พบใน 道法会元 · 雷霆总诰 · 搜神大全 · 北游记 ส่วน 封神演义 มี 金素 ซึ่งยังไม่มีหลักฐานว่าเป็นองค์เดียวกัน

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 六甲六丁金元帅 ทีละคำ

พระนามเต็ม 六甲六丁金元帅 พบในทำเนียบสมัยใหม่ เช่นสารบัญของสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายกันในจีนปัจจุบัน ซึ่งเขียนหน้าที่ของยันต์ท่านว่า 「镇宅安家、消灾降福、驱除不详」 คือคุ้มครองบ้านให้สงบ ขจัดภัยนำพร ขับไล่สิ่งอัปมงคล ผมยังไม่พบพระนามนี้ในคัมภีร์ชั้นต้นฉบับใดเลย แต่ทุกคำในพระนามมีความหมายที่อธิบายได้

六甲 (แต้จิ๋ว ลักกะ / จีนกลาง ลิ่วเจี่ย — หกเทพแห่งวันเจี่ย) คือเทพหกองค์ที่ตั้งชื่อตามวันซึ่งขึ้นต้นด้วยก้านฟ้า 甲 ในรอบหกสิบวัน ได้แก่ 甲子 甲戌 甲申 甲午 甲辰 และ 甲寅 ถือเป็นฝ่ายหยาง

六丁 (แต้จิ๋ว ลักเต็ง / จีนกลาง ลิ่วติง — หกเทพแห่งวันติง) คือเทพอีกหกองค์ ตั้งชื่อตามวัน 丁卯 丁巳 丁未 丁酉 丁亥 และ 丁丑 ถือเป็นฝ่ายหยิน สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนยกข้อความจาก《续文献通考》ว่า 「丁卯等六丁，阴神玉女也。甲子等六甲，阳神玉男也」 คือหกติงเป็นเทพหยินฝ่ายหญิง หกเจี่ยเป็นเทพหยางฝ่ายชาย ส่วนเหตุที่เทพติงผูกกับรอบเจี่ย อรรถกถาของ《后汉书》อธิบายไว้ว่า 「六丁，谓六甲中丁神也。若甲子旬中，则丁卯为神」 คือในรอบสิบวันที่เริ่มด้วยวันเจี่ยจื่อ วันติงเหมาเป็นวันของเทพติง

金 (จิน) คือแซ่ของจอมพล ผมยังไม่พบแหล่งใดอธิบายว่าแซ่นี้มีความหมายเชิงสัญลักษณ์หรือไม่ จึงไม่ขอตีความเพิ่ม ข้อที่ควรรู้คือในชุดเทพเจ้าสายฟ้านี้ มีพระนามอื่นที่มีคำว่า 金 อยู่ด้วย เช่น 流金火铃 ของจอมพลซ่ง องค์ที่ 25 และ 金阙 ของจอมพลเกา องค์ที่ 29 แต่ในสองพระนามนั้น 金 ไม่ใช่แซ่ องค์ที่ 17 เป็นองค์เดียวในชุดที่ใช้ 金 เป็นแซ่

元帅 (หยวนซ่วย) แปลว่าจอมพล เมื่อรวมกัน พระนามจึงแปลว่า "จอมพลจินผู้บัญชาเทพหกเจี่ยหกติง"

หกเจี่ยหกติง กองพลสิบสององค์ที่เก่ากว่าจอมพลจินมาก

ถ้าจะเข้าใจจอมพลจิน ต้องเข้าใจกองพลที่อยู่ในพระนามของท่านก่อน และกองพลนี้มีหลักฐานเก่ากว่าตัวจอมพลหลายร้อยปี

หลักฐานลายลักษณ์อักษรที่เก่าที่สุดที่ผมตรวจได้อยู่ใน《后汉书》บรรพ 50 ซึ่งเล่าเรื่องเจ้าเหลียงเจี๋ยหวัง (梁节王) ผู้ฝันร้ายบ่อย ขุนนางผู้ติดตามชื่อเปี้ยนจี้ (卞忌) 「自言能使六丁，善占梦」 คืออ้างว่าใช้เทพหกติงได้ และเก่งการทำนายฝัน แปลว่าตั้งแต่สมัยฮั่น มีคนเชื่อแล้วว่าเทพหกติงรับใช้มนุษย์ได้ ต่อมาในสมัยถัง กวีหานอวี้ (韩愈) เขียนในบทกวี《调张籍》ว่า 「仙官敕六丁，雷电下取将」 คือ "ขุนนางเซียนสั่งการหกติง ให้ฟ้าแลบฟ้าร้องลงมาเก็บเอาไป" ประโยคนี้ผูกหกติงเข้ากับสายฟ้าไว้ตั้งแต่ยุคนั้น ซึ่งผมคิดว่าช่วยอธิบายได้ว่าทำไมผู้จัดทำเนียบสมัยหลังจึงวางผู้บัญชาหกเจี่ยหกติงไว้ในกรมสายฟ้า

สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนสรุปฐานะของกองพลนี้ไว้ว่า หกเจี่ยหกติงเป็นเทพพิทักษ์ธรรมเช่นเดียวกับสี่เทพผู้รักษาเวลา ยี่สิบแปดกลุ่มดาว สามสิบหกเทียนเจี้ยง และเจ็ดสิบสองตี้ซา นักพรตเรียกใช้บ่อยในพิธีสะเดาะเคราะห์ เพื่อ 「历行风雷，制伏鬼神」 คือเดินลมเดินสายฟ้า และสยบภูตผี คัมภีร์ยุคหลังเล่าว่าเดิมเทพทั้งสิบสององค์เป็นขุนพลของเจินอู่ ในวิหารเต๋าจึงมักตั้งรูปของหกเจี่ยหกติงไว้สองข้างของเจินอู่ต้าตี้ เว็บไซต์ของผู้ศรัทธาเสวียนเทียนซ่างตี้ในไต้หวันยังระบุว่า ที่วิหาร 元和观 บนภูเขาอู่ตังมีรูปหกเจี่ยหล่อทองแดงปิดทองสมัยหมิงหกองค์ แต่ละองค์สูงกว่าหกฉื่อ หนักรวมกว่าหนึ่งหมื่นชั่งจีน ข้อนี้ผมยังไม่ได้ตรวจกับแหล่งของภูเขาอู่ตังเอง

ชื่อของเทพทั้งสิบสององค์ไม่ได้มีชุดเดียว ชุดที่แพร่หลายที่สุดตาม《老君六甲符图》และ《三才图会》 ให้ชื่อหกติงว่า 丁卯神司马卿 丁丑神赵子玉 丁亥神张文通 丁酉神臧文公 丁未神石叔通 丁巳神崔巨卿 และให้ชื่อหกเจี่ยว่า 甲子神王文卿 甲戌神展子江 甲申神扈文长 甲午神卫玉卿 甲辰神孟非卿 甲寅神明文章 ส่วนคัมภีร์บางฉบับจัดให้เทพชุดนี้เป็นขุนพลสายฟ้าโดยตรง เช่น《黄帝太一八门入式诀》ที่เรียกหกติงว่า 「丁卯天雷上将」 และชื่อต่อ ๆ ไปตามประเภทสายฟ้า กับ《清微元降大法》บรรพ 16 ที่เรียกหกเจี่ยว่า 「甲子鸣雷大将军」 เป็นต้น ทั้งหมดนี้ผมอ่านจากบทสรุปของสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน ยังไม่ได้เปิดตัวคัมภีร์ทุกฉบับเอง

บทสวดที่คนรู้จักกันมากที่สุดเกี่ยวกับกองพลนี้คือคาถาคุ้มกายหกเจี่ยหกติง ซึ่งสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนอ้างว่ามาจาก《上清灵宝大法》บรรพ 2 ที่หวังชี่เจิน (王契真) เรียบเรียงในสมัยซ่งใต้ ขึ้นต้นว่า 「丁丑延我寿，丁亥拘我魂」 และมีวรรคว่า 「甲子护我身，甲戌保我形」 คือ "ติงโฉ่วยืดอายุข้า ติงไฮ่รั้งวิญญาณข้า เจี่ยจื่อคุ้มกายข้า เจี่ยซวีรักษารูปข้า" เทพแต่ละองค์ดูแลชีวิตคนละส่วน ผมคิดว่าบทนี้อธิบายได้ดีที่สุดว่าทำไมคนจึงอยากมีผู้บัญชากองพลนี้ไว้คุ้มครองตัว

ใน《道法会元》: มีกองพล แต่ไม่มีจอมพลจิน

ผมค้นคัมภีร์《道法会元》(แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน — คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ) ทั้งเล่มด้วยคำว่า 金元帅 金帅 และ 金游 (ทั้งรูป 金遊 และ 金游) ไม่พบเลยแม้แต่ครั้งเดียว ในขณะที่คำว่า 六丁六甲 หรือ 六甲六丁 พบในราวสี่สิบบรรพ ทุกครั้งเป็นกองพลที่ขึ้นกับนายคนอื่น ตัวอย่างที่ชัดคือ

• บรรพ 80 ตำราของจอมพลเติ้ง ซึ่งในชุดนี้คือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 30 冲霄主雷邓元帅 มีคาถาว่า 「部领雷部，火车火铃，六丁六甲，雷将雷兵」 คือจอมพลเติ้งนำกรมสายฟ้า รถเพลิง กระดิ่งเพลิง หกติงหกเจี่ย และขุนพลกับไพร่พลสายฟ้า
• บรรพ 156 ตำราของเทียนเผิง (天蓬) ให้ผู้ประกอบพิธีนึกเห็นจอมพลเทียนเผิง 「领三十六将，左右侍卫六丁六甲」 คือนำขุนพลสามสิบหกองค์ โดยมีหกติงหกเจี่ยเป็นองครักษ์ซ้ายขวา ส่วนบรรพ 171 อธิบายว่า 「存丁甲者，六丁六甲神将也」 คือการนึกเห็นติงเจี่ย หมายถึงเทพขุนพลหกติงหกเจี่ย ใครสนใจขุนพลสายเทียนเผิง อ่านต่อได้ในบทของจอมพลอิ่น 天蓬提督尹元帅 องค์ที่ 21
• บรรพ 121 ตำราไฟของจอมพลอู๋ ซึ่งในชุดนี้คือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 22 南极乌旸吴元帅 มีคาถาวรรคหนึ่งว่า 「六甲六丁追捉妖精」 คือหกเจี่ยหกติงไล่จับภูตผีปีศาจ
• บรรพ 234 ตำราของจอมพลจ้าว ซึ่งในชุดนี้คือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 11 正一玄坛赵元帅 มีคาถาว่า 「六甲六丁，游奕真君」
• บรรพ 63 มีคาถาปิดทางผีว่า 「塞鬼路绝鬼门六丁六甲锁鬼精」 คืออุดทางผี ปิดประตูผี ให้หกติงหกเจี่ยล่ามผีร้ายไว้

บรรพ 98 ซึ่งเป็นวิชาขอฝน ยังมีหัวข้อ 役丁甲神法 คือวิธีใช้เทพติงเจี่ย และให้ชื่อเทพทั้งสิบสององค์อีกชุดหนึ่งที่ต่างจากชุดที่แพร่หลายโดยสิ้นเชิง เช่น 「丁酉悉怛奴邹彬」 และ 「甲子波奴呵哩女包良」 ซึ่งก็ไม่มีผู้บังคับบัญชาแซ่จินเช่นกัน

ข้อสรุปจากการค้นนี้ชัดเจนครับ ในคัมภีร์ยุคซ่ง–หยวน หกเจี่ยหกติงเป็นกองพลกลางที่ใครก็เรียกใช้ได้ ขึ้นกับว่าวิชานั้นเป็นของจอมพลองค์ไหน ส่วนการมีจอมพลเฉพาะที่ชื่อจินมาบัญชากองพลนี้ เป็นภาพที่พบในทำเนียบสมัยหลังเท่านั้น ใครอยากเห็นภาพรวมว่ากรมสายฟ้าจัดกองทัพอย่างไร อ่านต่อได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

จอมพลจินคือใคร: หลักฐานเท่าที่มี

หลักฐานที่ผมพบเกี่ยวกับตัวจอมพลจินมีสี่ชิ้น และทั้งหมดเป็นแหล่งยุคหลัง

ชิ้นแรกคือทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยงที่สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนเผยแพร่ ซึ่งอธิบายว่าเทพชุดนี้มาจากการบูชาดาวเหนือ จึงเรียกอีกชื่อว่าสามสิบหกเทียนกัง (天罡 — แต้จิ๋ว ทีกัง / จีนกลาง เทียนกัง — ดาวผู้ทรงพลังในกลุ่มดาวเหนือ) แต่ละดาวมีเทพประจำหนึ่งองค์ และ 「每位神将皆有名有姓」 คือทุกองค์มีชื่อแซ่จริง รายชื่อเริ่มว่า 「蒋光、钟英、金游、殷郊」 จอมพลจินอยู่ลำดับที่สาม หน้าเดียวกันยังเล่าว่านักพรตมักเรียกเทพสามสิบหกองค์นี้ลงมาขับผีในพิธี เรื่องดาวเหนือกับเทพประจำดาว ผมเคยเล่าอีกมุมหนึ่งไว้ในบทความดาวซ่อนสองดวงฝู่และปี้แห่งกลุ่มดาวเหนือ

ชิ้นที่สองคือทำเนียบสามสิบหกขุนพลของเจินอู่บนเว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ไต้หวัน ซึ่งเรียงชื่อ 「03.金游」 ตรงกับรายชื่อของสมาคม แต่ในทำเนียบชุดนี้ก็ไม่ได้บอกหน้าที่หรือประวัติของท่าน

ชิ้นที่สามคือบทความในเว็บไซต์ร่วมสมัยชื่อ 国学之家 ซึ่งประกาศว่า 「农历五月初四是六丁六甲金元帅诞」 คือวันที่ 4 เดือน 5 ตามจันทรคติเป็นวันประสูติของจอมพลจิน และบอกว่า 「六丁六甲金元帅名为金游，能行风雷、治鬼神，统管六丁六甲十二大将军」 คือจอมพลจินมีนามว่าจินโหยว เดินลมสายฟ้าได้ ปกครองภูตผีได้ และบัญชาขุนพลหกติงหกเจี่ยทั้งสิบสอง บทความนี้ยังเอ่ยชื่อบทสวด《六丁六甲金元帅神咒》แต่ไม่ได้ให้เนื้อหา และแบ่งหน้าที่ของท่านเป็นสี่ด้าน คือพิทักษ์ธรรม ขับสิ่งร้าย สะเดาะเคราะห์ และคุ้มครองในการศึก ต้องบอกไว้ด้วยว่าเว็บไซต์นี้ขายยันต์ด้วย และไม่ได้อ้างคัมภีร์ใดเลย

ชิ้นที่สี่คือสารบัญสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ผมเล่าไว้ตอนต้น ซึ่งใช้พระนามตรงกับทำเนียบชุดนี้ทุกตัวอักษร

มีข้อสังเกตหนึ่งที่ผมคิดว่าสำคัญ คำว่า 「能行风雷、治鬼神」 ในบทความชิ้นที่สาม ใกล้กับคำที่สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนใช้บรรยายกองพลหกเจี่ยหกติงว่า 「历行风雷，制伏鬼神」 มาก ผมจึงเข้าใจว่าคุณสมบัติของจอมพลจินที่เผยแพร่กันในปัจจุบัน ส่วนใหญ่เป็นคุณสมบัติของกองพลที่ท่านบัญชา ซึ่งถูกยกมาใส่ให้ตัวจอมพล ส่วนตำนานกำเนิด บ้านเกิด หรือเรื่องที่ท่านได้รับแต่งตั้ง ผมยังหาไม่พบในแหล่งใดเลย

จินองค์อื่นที่ไม่ควรสับสน

• จินซู่ (金素) ใน《封神演义》: รายชื่อยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าในตอนที่ 99 มี 「金天君 讳素」 และกำกับว่าตายในค่ายหมื่นเซียน นิยายไม่ได้ให้ท่านบัญชาหกเจี่ยหกติง และชื่อตัวก็ต่างจาก 金游 จึงยังไม่มีหลักฐานว่าเป็นองค์เดียวกัน
• จินจื่อเจวี๋ย (金子珏) ใน《法海遗珠》: บรรพ 19 วิชา 九天魁罡黄龙夺命秘法 มีขุนพลแซ่จินชื่อ 金子珏 ตำแหน่ง 「九天魁罡捷疾黄龙夺命追魂使者」 คือทูตผู้ว่องไวแห่งดาวขุยกังผู้ตามวิญญาณคืนร่าง คัมภีร์บรรยายว่า 「头戴黄金罗帽……三目金甲，红袍……左手握斗印，右手执金鞭，骑黄龙」 คือสวมหมวกทอง มีสามตา เกราะทอง เสื้อแดง มือซ้ายถือตราดาวเหนือ มือขวาถือแส้ทอง ขี่มังกรเหลือง หน้าที่ของท่านคือตามวิญญาณผู้ป่วยกลับคืนร่าง น่าสนใจว่าวิชาเดียวกันเรียกใช้ขุนพลกงล้อไฟ 宋无忌 ด้วย แต่ไม่มีหลักฐานว่า 金子珏 คือจอมพลจินในทำเนียบ และท่านก็ไม่ได้บัญชาหกเจี่ยหกติง
• จินเส่อเหริน (金舍人) ในไต้หวัน: ทำเนียบตำแหน่งสามสิบหกขุนพลของเจินอู่ในไต้หวันมี 「35.金舍人」 และในรายการพาหนะบอกว่าท่านขี่สิงโต ยังไม่มีแหล่งใดบอกว่าเป็นองค์เดียวกับ 金游 แม้จะอยู่ในหน้าเว็บเดียวกัน

รูปลักษณ์ของจอมพลจิน

ต้องบอกตามตรงว่าผมไม่พบคำบรรยายรูปลักษณ์ ของถือ หรือพาหนะของจอมพลจินในแหล่งใดที่ตรวจได้ ทั้งคัมภีร์ หนังสือรวมประวัติเทพ และรูปเคารพที่ระบุชื่อ ภาพปกของบทความนี้จึงเป็นการออกแบบของผู้วาด เป็นขุนพลสวมมงกุฎทอง เกราะทองกับเสื้อแดง มือหนึ่งถือกระบี่ อีกมือถือคทาทองที่มีพู่แดง และมีวงแสงทองประดับดวงไฟอยู่เบื้องหลัง ไม่ได้มาจากคำบรรยายในคัมภีร์

ถ้าจะหาแบบอ้างอิงจากคัมภีร์จริง สิ่งที่ใกล้ที่สุดคือคำบรรยายของ 金子珏 ใน《法海遗珠》 แต่ผมไม่แนะนำให้ใช้กับจอมพลจินตรง ๆ เพราะจะทำให้ผู้ชมเข้าใจผิดว่าเป็นองค์เดียวกัน ส่วนเทพหกเจี่ยหกติงเอง หลักฐานบอกเพียงว่าหกเจี่ยเป็นเทพชาย หกติงเป็นเทพหญิง และมักยืนสองข้างของเจินอู่

บทบาทในพิธีกรรมและการบูชา

ในพิธีกรรมที่มีหลักฐานจากคัมภีร์ ผู้ที่ถูกเรียกใช้คือกองพลหกเจี่ยหกติง ไม่ใช่จอมพลจิน คัมภีร์เรียกกองพลนี้ไปช่วยงานขอฝน ปราบผี ปิดทางผี และคุ้มกันผู้ประกอบพิธี ส่วนการเรียกจอมพลจินโดยตรง หลักฐานที่ผมพบมีเพียงในแหล่งร่วมสมัย ซึ่งบอกว่านักพรตอัญเชิญท่านด้วยการสวด ทำมุทรา และเขียนยันต์ในพิธีสะเดาะเคราะห์ขอพร และใช้ยันต์ของท่านคุ้มครองบ้าน ขจัดภัย และขับสิ่งอัปมงคล ยันต์ ชื่อลับ และคาถาเฉพาะของท่าน ผมไม่พบในแหล่งที่ตีพิมพ์และเปิดตรวจได้

เรื่องการบูชา ผมยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งจอมพลจินเป็นองค์ประธาน ทั้งในจีน ไต้หวัน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และไทย วันที่ 4 เดือน 5 ตามจันทรคติที่เว็บไซต์ร่วมสมัยประกาศว่าเป็นวันประสูติ ก็ยังไม่พบแหล่งอื่นยืนยัน ใครจะใช้วันนี้ควรรู้ว่ามีที่มาจากแหล่งเดียว ส่วนคนที่อยากขอพรให้บ้านสงบ ผมคิดว่าการเข้าใจว่ากองพลหกเจี่ยหกติงคือใคร มีหลักฐานแค่ไหน แล้วตั้งใจบูชาด้วยความเคารพ สำคัญกว่าการยึดวันที่ยังไม่มีหลักฐาน

มุมมองของผมต่อจอมพลจิน

ผมนึกภาพหกเจี่ยหกติงเหมือนกองทหารประจำการของสวรรค์ ชื่อของกองพลนี้ปรากฏบ่อยมากในคัมภีร์ ทั้งในคาถาคุ้มกาย คาถาจับผี และคาถาเรียกขุนพล แต่กองพลนี้มักไม่มีหน้าตาของผู้บังคับบัญชาที่ชัดเจน คัมภีร์ยุคซ่ง–หยวนให้จอมพลเติ้งบ้าง เทียนเผิงบ้าง จอมพลจ้าวบ้าง เป็นนายในแต่ละวิชา ผมจึงเข้าใจว่าทำไมผู้จัดทำเนียบยุคหลังจึงอยากให้กองพลนี้มีจอมพลประจำของตัวเอง

สิ่งที่ผมได้จากการค้นเรื่ององค์นี้คือความซื่อตรงต่อหลักฐาน การบอกว่า "ยังไม่พบ" ไม่ได้ลดความเคารพต่อท่านเลย ตรงกันข้าม ผมว่าการรู้ว่าส่วนไหนมาจากคัมภีร์ ส่วนไหนมาจากความศรัทธายุคหลัง ทำให้เราเคารพได้อย่างมั่นใจขึ้น และไม่ส่งต่อเรื่องที่ไม่มีใครตรวจสอบได้ให้คนรุ่นหลังครับ

คำถามที่พบบ่อย

六甲六丁金元帅 คือใคร

คือจอมพลแซ่จินในทำเนียบสามสิบหกขุนพลสมัยหลัง ทำเนียบของสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนให้ชื่อตัวว่า 金游 และแหล่งร่วมสมัยบอกว่าท่านบัญชาเทพหกเจี่ยหกติงทั้งสิบสององค์ คุ้มครองบ้าน ขับสิ่งร้าย และสะเดาะเคราะห์ แต่ยังไม่พบพระนามนี้ในคัมภีร์ชั้นต้น

หกเจี่ยหกติงคืออะไร

คือเทพสิบสององค์ที่ตั้งชื่อตามวันในรอบหกสิบวัน หกเจี่ยเป็นเทพหยางฝ่ายชาย หกติงเป็นเทพหยินฝ่ายหญิง มีหลักฐานตั้งแต่《后汉书》ที่เล่าว่ามีคนอ้างว่าใช้เทพหกติงได้ นักพรตเรียกใช้กองพลนี้ในพิธีปราบผีและสะเดาะเคราะห์ และในวิหารเต๋ามักตั้งรูปไว้สองข้างของเจินอู่

จอมพลจินมีในคัมภีร์《道法会元》หรือไม่

ไม่มี ผมค้นทั้ง 268 บรรพด้วยคำว่า 金元帅 และ 金游 ไม่พบเลย คัมภีร์นี้มีกองพลหกเจี่ยหกติงในราวสี่สิบบรรพ แต่เป็นกองพลที่ขึ้นกับนายคนอื่น เช่นจอมพลเติ้งในบรรพ 80 และเทียนเผิงในบรรพ 156

วันประสูติของจอมพลจินคือวันไหน

เว็บไซต์ร่วมสมัยแห่งหนึ่งประกาศว่าเป็นวันที่ 4 เดือน 5 ตามจันทรคติ แต่ผมยังไม่พบแหล่งอื่นหรือคัมภีร์ใดยืนยัน จึงควรถือเป็นข้อมูลจากแหล่งเดียว

จอมพลจินคือจินซู่ในห้องสินหรือไม่

ยังไม่มีหลักฐานว่าเป็นองค์เดียวกัน จินซู่เป็นเทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าใน《封神演义》ตอนที่ 99 ผู้ตายในค่ายหมื่นเซียน นิยายไม่ได้ให้ท่านบัญชาหกเจี่ยหกติง และชื่อตัวก็ต่างจาก 金游 ในทำเนียบ

บทสรุป

六甲六丁金元帅 เป็นตัวอย่างที่ดีของขุนพลที่ชื่อเสียงของกองพลเก่ากว่าตัวผู้บัญชามาก เทพหกเจี่ยหกติงมีหลักฐานตั้งแต่สมัยฮั่น มีบทกวีสมัยถังผูกเข้ากับสายฟ้า และปรากฏในคัมภีร์《道法会元》ราวสี่สิบบรรพ ส่วนจอมพลจินพบเพียงชื่อ 金游 ในทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยง กับข้อมูลวันประสูติ หน้าที่ และบทสวดจากแหล่งร่วมสมัย ผมยังไม่พบตำนานกำเนิด รูปลักษณ์ในคัมภีร์ หรือศาลเจ้าของท่าน บทนี้จึงสั้นกว่าหลายบทในชุดโดยตั้งใจ เพราะผมเลือกจะเล่าเท่าที่ตรวจสอบได้ และบอกตรง ๆ ว่าส่วนไหนยังว่างอยู่ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: ทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยงที่มีชื่อ 金游 และที่มาจากดาวเหนือ
• สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: หกเจี่ยหกติง นิยาม ประวัติ และชื่อเทพหลายชุด
• 《后汉书》บรรพ 50 เรื่องเปี้ยนจี้ผู้อ้างว่าใช้เทพหกติงได้ (วิกิซอร์ซ)
• บทกวี《调张籍》ของหานอวี้ ที่มีวรรค 仙官敕六丁 (วิกิซอร์ซ)
• 《封神演义》ตอนที่ 99 รายนามยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าที่มี 金天君 讳素 (วิกิซอร์ซ)
• 《道法会元》บรรพ 80 ตำราจอมพลเติ้ง ที่มีวรรค 六丁六甲，雷将雷兵 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 98 วิชาขอฝนและหัวข้อ 役丁甲神法 ที่ให้ชื่อเทพติงเจี่ยอีกชุดหนึ่ง (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 121 ตำราไฟของจอมพลอู๋ ที่มีวรรค 六甲六丁追捉妖精 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 156 ตำราเทียนเผิง ที่ให้หกติงหกเจี่ยเป็นองครักษ์ (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 232–240 ตำราจอมพลจ้าว ที่มีวรรค 六甲六丁，游奕真君 (道人家)
• 《法海遗珠》บรรพ 19 วิชา 九天魁罡黄龙夺命秘法 และขุนพล 金子珏 (识典古籍)
• เว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ ไต้หวัน: ทำเนียบสามสิบหกขุนพลของเจินอู่ ที่มี 03.金游 และ 金舍人
• เว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ ไต้หวัน: หกเจี่ยหกติงในฐานะบริวารของเจินอู่ และรูปหกเจี่ยที่วิหาร 元和观
• 国学之家: บทความประกาศวันประสูติวันที่ 4 เดือน 5 ของจอมพลจิน (แหล่งร่วมสมัยเชิงพาณิชย์)
• สารบัญสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ใช้พระนาม 六甲六丁金元帅 (ร้านหนังสือเก่าออนไลน์)