เทพเจ้าสายฟ้า 五雷天医张元帅 (อู่เหลยเทียนอี จางหยวนซ่วย)

ในบทสวด《雷霆总诰》(แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า — บทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า) มีวรรคหนึ่งที่ไม่มีแซ่ของใครเลย คือ 「天医攻气治病将」 แปลว่า "ขุนพลแพทย์สวรรค์ผู้โจมตีปราณร้ายและรักษาโรค" ทำเนียบในชุดนี้จับวรรคนี้ไว้กับเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 18 五雷天医张元帅 (แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยทีอุย เตียง้วนโซ่ย / จีนกลาง อู่เหลยเทียนอี จางหยวนซ่วย — จอมพลแซ่จางผู้เป็นแพทย์สวรรค์แห่งห้าสายฟ้า) ที่ทำเนียบเรียกว่าเทพโอสถสายฟ้า ผมขอเรียกท่านว่าจอมพลจางแพทย์สวรรค์ เพื่อไม่ให้สับสนกับเทพแซ่จางอีกสององค์ในชุดนี้ครับ ต้องบอกตามตรงว่าพระนามเต็มนี้ไม่ปรากฏตรงตัวในคัมภีร์ชั้นต้นที่ผมตรวจ แต่การตามหาว่าเทพแพทย์แซ่จางมาจากไหน พาผมไปพบขุนพลรักษาโรคแซ่จางในคัมภีร์องค์หนึ่งที่น่าสนใจมาก

ข้อมูลสำคัญของจอมพลจางแพทย์สวรรค์

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	五雷天医张元帅 (Wǔléi Tiānyī Zhāng Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	อู่เหลยเทียนอี จางหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	โหงวลุ่ยทีอุย เตียง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว ngou2 lui5 tin1 ui1 diên1 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่ออื่น	เทพโอสถสายฟ้า ในทำเนียบชุดนี้ · ยังไม่พบชื่อตัวที่ยืนยันได้ · ขุนพลแซ่จางที่ใกล้เคียงที่สุดในคัมภีร์คือ 小翻山张帅 นาม 张元益 (แต้จิ๋ว เตียง้วนเอียะ / จีนกลาง จางหยวนอี้)
สังกัด	กรมสายฟ้า ในคัมภีร์มีหน่วยงานแพทย์สวรรค์ชื่อ 天医院 และกองขุนพล 天医攻炁 ผู้รักษาโรคด้วยการโจมตีปราณร้าย
ตำแหน่ง/หน้าที่	แพทย์สวรรค์ผู้รักษาโรคและขับสิ่งร้ายที่ก่อโรค ตามพระนามและแหล่งร่วมสมัย ซึ่งสรุปหน้าที่ยันต์ของท่านว่า "รักษาโรค รักษาชีวิต"
ของถือ/พาหนะ	ไม่พบสำหรับพระนามนี้ · 张元益 ในบรรพ 155 ถือลูกไฟ
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	ไม่พบสำหรับพระนามนี้ · 张元益 「身著火袍。七十二髻，手把火球」 คือสวมเสื้อคลุมไฟ มุ่นผมเจ็ดสิบสองมวย ถือลูกไฟ
วันสมโภช	ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้
ปรากฏในคัมภีร์	พระนามเต็มพบเฉพาะในทำเนียบรายพระนามยุคหลัง · 雷霆总诰 มีวรรค 天医攻气治病将 ที่ไม่ระบุแซ่ · 道法会元 บรรพ 75 (五雷天医陶使者), 154–155 (กองขุนพล 天医攻炁 และ 张元益), 195–197 (วิชาแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้า) · 三教源流搜神大全 บรรพ 5 มี 张元帅 นาม 张健 ผู้ดูแลโรคหัดและฝีดาษ

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 五雷天医张元帅 ทีละคำ

พระนามเต็ม 五雷天医张元帅 พบในทำเนียบสมัยใหม่ เช่นสารบัญของสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายกันในจีนปัจจุบัน ซึ่งเขียนหน้าที่ยันต์ของท่านไว้สั้น ๆ ว่า 「治病、保命」 คือรักษาโรค รักษาชีวิต และบทความร่วมสมัยเรื่องยันต์สามสิบหกจอมพลก็จัดท่านไว้คู่กับ 「天医陶元帅」 ว่าเป็นผู้ดูแลการรักษาโรค เมื่อแยกดูทีละคำ ทุกคำมีที่มาในคัมภีร์ แต่ยังไม่พบที่ใดใช้ทั้งเจ็ดคำนี้ด้วยกัน

五雷 (อู่เหลย) แปลว่าห้าสายฟ้า เป็นชื่อรวมของวิชาสายฟ้าสมัยซ่ง และใช้ในชื่อวิชาจำนวนมากใน《道法会元》(แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน — คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ) รวมถึงวิชารักษาโรคชื่อ 混元一炁八卦洞神天医五雷大法 ในบรรพ 195–197

天医 (แต้จิ๋ว ทีอุย / จีนกลาง เทียนอี — แพทย์สวรรค์) ในคัมภีร์เต๋าเป็นชื่อของทั้งหน่วยงานและเทพที่ดูแลการรักษาโรค เช่น 天医院 (สำนักแพทย์สวรรค์) 天医主帅 (จอมพลแพทย์สวรรค์) และ 天医大圣 (มหาเทพแพทย์สวรรค์)

张 (จาง) คือแซ่ ในชุดเทพเจ้าสายฟ้านี้มีแซ่จางสามองค์ คือเทวทูตจาง 飞捷报应张使者 องค์ที่ 1 จอมพลจาง 三五梅仙张元帅 องค์ที่ 10 และองค์นี้ ทั้งสามเป็นคนละองค์กัน

元帅 (หยวนซ่วย) แปลว่าจอมพล เมื่อรวมกัน พระนามจึงแปลว่า "จอมพลจาง แพทย์สวรรค์แห่งห้าสายฟ้า" ตรงกับชื่อเรียกในทำเนียบว่าเทพโอสถสายฟ้า

วรรค 天医攻气治病将 ในบทสวดประจำวัน

บท《雷霆总诰》ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ ไล่ชื่อขุนพลสายฟ้าไปทีละวรรค ส่วนใหญ่มีแซ่กำกับ เช่นจอมพลเติ้ง ซิน จาง หรือวรรค 庞刘苟毕 แต่ถัดจากวรรค 「斗中颛霸二雷神」 กลับมีวรรค 「天医攻气治病将」 ซึ่งไม่ระบุแซ่ใดเลย บอกเพียงหน้าที่สามอย่าง คือเป็นแพทย์สวรรค์ (天医) โจมตีปราณร้าย (攻气) และรักษาโรค (治病) ทำเนียบชุดนี้ถือว่าวรรคนี้หมายถึงจอมพลจางแพทย์สวรรค์ แต่ตัวบทสวดเองไม่ได้บอกว่าขุนพลองค์นี้แซ่อะไร ใครอยากเห็นภาพรวมของขุนพลทั้งกรม อ่านต่อได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

เมื่อผมค้นคำว่า 天医 และ 攻炁 (อักษร 炁 ใช้แทน 气) ใน《道法会元》 ก็พบว่าวรรคนี้ตรงกับกองขุนพลชุดหนึ่งในคัมภีร์แทบคำต่อคำ บรรพ 154 ซึ่งเป็นตำรา 混元六天妙道一炁如意大法 มีบทอัญเชิญถึง 「天医攻炁总辖马耿二元帅」 คือจอมพลแซ่หม่ากับเกิ่ง ผู้บัญชาการกองแพทย์สวรรค์ฝ่ายโจมตีปราณ และมีคาถาเรียก 「混元全司天医攻炁官将，速降某身中斩除病根」 คือ "ขุนพลแพทย์สวรรค์ฝ่ายโจมตีปราณแห่งสำนักหุนหยวน จงรีบลงสู่กายผู้ป่วย ตัดรากโรคให้ขาด" ผมจึงเข้าใจว่าวรรคในบทสวดหมายถึงกองขุนพลรักษาโรคชุดนี้ทั้งกอง ไม่ได้หมายถึงองค์ใดองค์หนึ่งโดยเจาะจง และในคัมภีร์ หัวหน้ากองคือจอมพลหม่ากับเกิ่ง ไม่ใช่จอมพลจาง

ตำแหน่ง 五雷天医 ในคัมภีร์เป็นของทูตแซ่เถา

ผมค้นวลี 五雷天医 ใน《道法会元》ทั้งเล่ม พบเพียงแห่งเดียว คือบรรพ 75 ในรายชื่อเทพที่อัญเชิญเมื่อมีคนถูกฟ้าผ่าเสียชีวิต ข้อความเรียงไว้ว่า 「雷霆飞捷报应使者张天君，五雷天医陶使者」 คือเทวทูตจางผู้ว่องไวแห่งสายฟ้า ตามด้วยทูตแพทย์สวรรค์แห่งห้าสายฟ้าแซ่เถา ตำแหน่ง 五雷天医 จึงเป็นของแซ่เถา ส่วนแซ่จางที่อยู่ติดกันคือเทวทูตจาง องค์ที่ 1 ของชุดนี้ มีผู้ตั้งข้อสันนิษฐานว่าทำเนียบยุคหลังอาจรวมสองรายการที่อยู่ติดกันนี้เป็น 五雷天医张 ผมเห็นว่าเป็นไปได้ แต่ยังไม่มีเอกสารใดยืนยัน

ทูตแซ่เถาองค์นี้มีชื่อตัวว่า 陶公济 (แต้จิ๋ว เท้ากงจี่ / จีนกลาง เถากงจี้) และมีบทบาทชัดเจนในตำราแพทย์สวรรค์ บรรพ 195 จัดท่านเป็นหนึ่งในห้ามหาเทพสายฟ้าประจำวัน คือเถียน ชุย หลิว เถา และเกา ส่วนบรรพ 197 ซึ่งเป็นตำรา 九清太皇府天医八卦洞神五雷大法 ให้ท่านเป็นจอมพลประจำแท่นพิธี และบรรยายรูปลักษณ์ว่า 「青面青身，皂袍红裙仙带，双执雷槌，作奋力挥打之势，火焰从之」 คือหน้าเขียวกายเขียว เสื้อคลุมดำกับกระโปรงแดง สองมือถือค้อนสายฟ้าในท่าเหวี่ยงตีเต็มแรง มีเปลวไฟตามมา และมีจะงอยเหยี่ยวกับกรงเล็บมังกรเหมือนจอมพลอีกสององค์ในตำรานั้น บทสรรเสริญ 陶帅诰 ในชุดบทสรรเสริญ 玉枢经诰 ซึ่งตั้งชื่อตามคัมภีร์แก่นหยก และเผยแพร่อยู่ในปัจจุบัน ก็เรียกท่านว่า 「天医主令陶元帅」 คือจอมพลเถาผู้ถือบัญชาแห่งแพทย์สวรรค์ ส่วนภาพม้วนกรมสายฟ้าโคเปนเฮเกนที่จักรพรรดิว่านลี่สั่งทำใน ค.ศ. 1596 ก็มีเทียนจวินแซ่เถา (陶天君) อยู่ในภาพด้วย

จอมพลแพทย์สวรรค์ในคัมภีร์คือแซ่สวีกับจ้าว

ถ้าถามว่าในคัมภีร์ใครคือจอมพลแพทย์สวรรค์ คำตอบสอดคล้องกันหลายบรรพ บรรพ 41 มี 「天医许、赵二元帅」 บรรพ 154 มี 「八卦天医主帅赵邦英，八卦天医副帅许仙定」 บรรพ 195 มี 「天医主帅许仙定，天医主帅赵邦义」 และบรรพ 211 มี 「天医赵许二元帅」 ส่วนคัมภีร์《法海遗珠》บรรพ 44 ในวิชาของจอมพลอิน องค์ที่ 7 ก็มียันต์ชื่อ 「天医许元帅符」 จอมพลแพทย์สวรรค์ในคัมภีร์จึงแซ่สวี (许) กับจ้าว (赵) ไม่ใช่แซ่จาง

ใต้จอมพลทั้งสองยังมีคณะแพทย์อีกหลายชั้น บรรพ 195 มีมหาเทพสามองค์ คือ 「天医大圣郭都，炁医大圣刘先，符医大圣赵德」 หมายถึงมหาเทพแพทย์สวรรค์ มหาเทพแพทย์ปราณ และมหาเทพแพทย์ยันต์ ส่วนบรรพ 154 มีเจ้าหน้าที่ 「天医符炁药针灸砭六职治病仙官」 คือเซียนรักษาโรคหกฝ่าย ได้แก่ยันต์ ปราณ ยา เข็ม การรมยา และหินฝังเข็ม ผมชอบรายชื่อนี้มาก เพราะแสดงว่าในสายตาของนักพรตสมัยนั้น การรักษาด้วยยันต์กับการรักษาด้วยยาและการฝังเข็มอยู่ในระบบเดียวกัน ไม่ได้แยกขาดจากกัน

ขุนพลรักษาโรคแซ่จางในคัมภีร์: 小翻山张帅

ทั้งที่จอมพลแพทย์สวรรค์ในคัมภีร์เป็นแซ่สวีกับจ้าว ผมกลับพบขุนพลแซ่จางองค์หนึ่งอยู่ในกองแพทย์ชุดเดียวกัน คือ 小翻山张帅 (แต้จิ๋ว เสี้ยฮวงซัว เตียโซ่ย / จีนกลาง เสี่ยวฟานซาน จางซ่วย — จอมพลจางแห่งภูเขาเสี่ยวฟาน)

ในบรรพ 41 ซึ่งเป็นแบบหนังสือรายงานความดีความชอบของสายชิงเวย ชื่อของท่านเรียงอยู่ถัดจากกองแพทย์ทั้งหมด คือ 「天医许、赵二元帅，百药朱、李二仙官，攻炁院马、耿二元帅，小翻山张贤圣」 บรรพ 154 ให้สมญาว่า 「大威德神通最上灭魔显法小翻山张贤圣」 ส่วนบรรพ 155 ซึ่งเป็นตำรา 混元六天如意大法 ให้ตำแหน่งที่บอกงานชัดที่สุด คือ 「腾魂倒降伐魔治病小翻山张贤圣元益」 หมายถึงผู้ทำให้วิญญาณร้ายเหาะลงคว่ำ ผู้ปราบมารและรักษาโรค นามว่าจางหยวนอี้

ในพิธีเรียก บรรพ 155 ให้ผู้ประกอบพิธีนึกเห็นกลุ่มปราณสีเขียวทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ แล้ว 「化成小翻山张帅，手执火球立前」 คือกลุ่มปราณนั้นกลายเป็นจอมพลจางแห่งเสี่ยวฟาน ถือลูกไฟยืนอยู่ตรงหน้า คาถาที่ตามมาบรรยายท่านว่า 「元益猛将，身著火袍。七十二髻，手把火球。变化虚空，现其威光」 คือ "ขุนพลผู้ดุดันหยวนอี้ สวมเสื้อคลุมไฟ มุ่นผมเจ็ดสิบสองมวย มือถือลูกไฟ แปรกายในความว่าง สำแดงแสงอานุภาพ" ตำรายังมียันต์โจมตีปราณ (如意攻炁符) ที่เขียนว่า 「病在上出上，病在下出下」 คือโรคอยู่ส่วนบนให้ออกทางบน โรคอยู่ส่วนล่างให้ออกทางล่าง ให้ผู้ป่วยกลืน และระบุว่าในยันต์ให้ใส่ชื่อ 张元益 ด้วย

ผมต้องย้ำว่าไม่มีคัมภีร์ใดเรียกจางหยวนอี้ว่า 五雷天医张元帅 แต่ในบรรดาเทพแซ่จางทั้งหมดที่ผมตรวจ ท่านเป็นองค์เดียวที่มีตำแหน่ง "รักษาโรค" อยู่ในคัมภีร์พิธีกรรมโดยตรง และทำงานอยู่ในกองแพทย์สวรรค์ฝ่ายโจมตีปราณ ซึ่งตรงกับวรรค 天医攻气治病将 ในบทสวด ผมจึงเห็นว่าท่านเป็นร่องรอยที่ดีที่สุดเท่าที่หาได้ของเทพโอสถแซ่จางในทำเนียบนี้

เทพแซ่จางองค์อื่นที่เกี่ยวกับโรคภัย

นอกจากจางหยวนอี้แล้ว ยังมีเทพและบุคคลแซ่จางอีกสามรายที่เกี่ยวข้องกับการรักษาโรค และอาจเป็นที่มาของภาพเทพโอสถแซ่จางในความเชื่อยุคหลัง

จางเจี้ยน จอมพลผู้ดูแลโรคหัดและฝีดาษ

หนังสือรวมประวัติเทพสมัยหมิง《三教源流搜神大全》(แต้จิ๋ว ซิวซิ้งไต่ช้วง / จีนกลาง โซวเสินต้าเฉวียน) ฉบับวิกิซอร์ซบรรพ 5 มีหัวข้อ 「张元帅」 เล่าว่าท่านชื่อจางเจี้ยน (张健) ชาวอำเภอหนิงไห่ มณฑลซานตง เกิดในรัชกาลพระนางบูเช็กเทียน เป็นขุนนางซื่อตรง เมื่อพระนางให้ส่งชายหนุ่มรูปงามไปถวาย ท่านละอายจึงรายงานว่าบ้านเมืองกำลังมีโรคระบาด ไม่มีผู้ใดเหมาะสม ชาวบ้านจึงตั้งศาลบูชาท่านตั้งแต่ยังมีชีวิต ตำนานจบว่าเง็กเซียนแต่งตั้งท่านในหน้าที่ 「飞揵报应」 ยกย่องว่าภักดีอย่างยิ่ง ประทานค้อนโรคระบาด (瘟槌) กับหมวกทองแบบเอ้อหลาง และ 「以兼理痳痘，役专以保童为司命之官也」 คือให้ดูแลโรคหัดและฝีดาษด้วย และทำหน้าที่เทพผู้กำกับชะตาที่คุ้มครองเด็กโดยเฉพาะ ส่วนนิยาย《北游记》ตอนที่ 14 เล่าจางเจี้ยนอีกแบบ ว่าเป็นปีศาจผู้ปล่อยโรคระบาดที่เจินอู่ปราบได้ แล้วได้รับแต่งตั้งเป็น 「尽忠张元帅」 มือถือค้อนโรคระบาด

ที่น่าสังเกตคือหนังสือเล่มนี้ให้จางเจี้ยนมีหน้าที่ 飞揵报应 ซึ่งตรงกับพระนามของเทวทูตจางองค์ที่ 1 และให้ดูแลโรคของเด็กไปพร้อมกัน ผมเข้าใจว่าเรื่องนี้อาจเป็นต้นเหตุหนึ่งที่แหล่งออนไลน์บางแห่งรวมเทพแซ่จางหลายองค์เข้าด้วยกัน แต่ไม่มีหลักฐานว่าจางเจี้ยนคือ 五雷天医张元帅

飞天大圣 เทพแพทย์แซ่จางของชาวฮกเกี้ยน

วิกิพีเดียภาษาจีนอธิบายว่า 飞天大圣 (แต้จิ๋ว ฮุยทีไต่เส็ง / จีนกลาง เฟยเทียนต้าเซิ่ง) หรือจางเซิ่งเจ่อ (张圣者) เป็นเทพแพทย์ที่ชาวจีนในภาคใต้ของฝูเจี้ยน ไต้หวัน และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้บูชา เป็นคนแซ่จางจากอำเภออันซีสมัยซ่งเหนือ เคยเป็นนายทะเบียนอำเภอถงอัน แล้วลาออกไปติดตามอู๋เจินเหริน หรือเป่าเซิงต้าตี้ (保生大帝) ออกรักษาผู้คน ศาลต้นตำรับคือ 玉真法院 ในเขตไห่ชาง เมืองเซี่ยเหมิน และฉลองวันประสูติวันที่ 1 เดือน 9 ตามจันทรคติ ท่านเป็นเทพแพทย์แซ่จางที่มีศาลและผู้บูชาจริงชัดเจนที่สุด แต่ไม่มีแหล่งใดเรียกท่านว่า 五雷天医张元帅 วันประสูติของท่านจึงไม่ควรนำมาใช้กับจอมพลจางแพทย์สวรรค์

จางจี้เซียน เทียนซือผู้เขียนบทส่งท้ายของวิชาแพทย์สวรรค์

ตำราแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้าในบรรพ 195–196 บอกว่าวิชานี้ 「自西蜀张公真人授受之」 คือสืบมาจากท่านจางเจินเหรินแห่งซีสู่ รายชื่อปรมาจารย์มีเทียนซือรุ่นที่ 30 จางจี้เซียน (张继先) และท้ายบรรพ 196 ลงชื่อว่า 「嗣汉三十代天师虚靖先生张继先后序」 คือบทส่งท้ายที่จางจี้เซียนเขียน ท่านเป็นมนุษย์ผู้สืบสายเจิ้งอี ไม่ใช่จอมพล แต่ก็ทำให้เห็นว่าวิชาแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้าผูกกับตระกูลจางของเทียนซือมาตั้งแต่ต้น ซึ่งอาจเป็นอีกเหตุหนึ่งที่ความเชื่อยุคหลังนึกถึงเทพแพทย์สวรรค์ว่าแซ่จาง

วิชารักษาโรคของกองแพทย์สวรรค์

ไม่ว่าจอมพลจางแพทย์สวรรค์จะมาจากองค์ใด งานของท่านอยู่ในระบบรักษาโรคที่คัมภีร์บรรยายไว้ละเอียดมาก ผมขอเล่าเฉพาะโครงสร้างตามที่ตีพิมพ์

วิธีที่โดดเด่นคือวิธีโจมตีปราณ (攻炁法 — แต้จิ๋ว กงขี่ฮวก / จีนกลาง กงชี่ฝ่า) ในบรรพ 154 ผู้ประกอบพิธีอัญเชิญ 「天医院合属仙灵官将」 ให้นำปราณดั้งเดิม ปราณสายฟ้า และปราณห้าธาตุที่กำลังรุ่งเรือง เข้าไปในกายผู้ป่วยตั้งแต่ศีรษะจรดเท้า เพื่อขับปราณร้ายออก แล้วใช้การนึกภาพตามอาการ เช่น ตาอักเสบให้นึกถึงลมเย็นพัดผ่านดวงตา โรคเย็นให้นึกถึงไฟแห่งดวงอาทิตย์อุ่นม้ามและกระเพาะ และก่อนลงมือทุกครั้ง 「凡行炁，先想天医仙官在前方」 คือให้นึกเห็นเซียนแพทย์สวรรค์อยู่ข้างหน้าก่อน ข้อความในบรรพเดียวกันที่ผมเห็นว่าสำคัญที่สุดคือ 「布气能医者，便晓药饵治疗」 แปลว่า "ผู้ที่รักษาด้วยการส่งปราณได้ ย่อมรู้การรักษาด้วยยาด้วย" แสดงว่าคัมภีร์ไม่ได้ให้ทิ้งยา

ส่วนวิชาแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้าในบรรพ 195–197 ใช้จอมพลผางหลิงกับหลิวทงเป็นหัวหน้า ใช้การนับข้อนิ้วตามแปดทิศเพื่อหาสาเหตุของโรค แล้วจึงเขียนยันต์หรือส่งหนังสือถึงเทพตามที่ตรวจพบ คัมภีร์สรุปหลักไว้ว่า 「若人会得掌中明，便是天医五雷院」 คือ "ผู้ใดเข้าใจแจ่มแจ้งในฝ่ามือ ผู้นั้นก็คือสำนักแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้า" ในรายชื่อเทพของวิชานี้ยังมีสองจอมพลโก่วและปี้ในฐานะเจ้าหน้าที่ผู้รักษาโรคด้วย ซึ่งผมเล่าไว้ในบทของจอมพลโก่ว องค์ที่ 16

ในความเชื่อปัจจุบัน แหล่งร่วมสมัยสรุปว่ายันต์ของจอมพลจางแพทย์สวรรค์ใช้ขอให้หายป่วยและรักษาชีวิต และบทความเรื่องยันต์สามสิบหกจอมพลก็เขียนว่าให้ใช้ 「配合医药」 คือใช้ควบคู่กับการรักษาทางการแพทย์ ซึ่งตรงกับหลักในบรรพ 154 พอดี ส่วนศาลเจ้าที่ตั้งจอมพลจางแพทย์สวรรค์เป็นองค์ประธาน ผมยังไม่พบในจีน ไต้หวัน หรือไทย

รูปลักษณ์

ผมไม่พบคำบรรยายรูปลักษณ์ของพระนาม 五雷天医张元帅 ในแหล่งใดที่ตรวจได้ ภาพปกของบทความนี้จึงเป็นการออกแบบของผู้วาด เป็นขุนพลสวมมงกุฎและเกราะ มือหนึ่งถือน้ำเต้ายาที่มีอักษร 药 อีกมือถือชามน้ำมนต์ที่มีควันลอย เบื้องหลังเป็นวงหยินหยางแปดทิศ องค์ประกอบเหล่านี้สื่อถึงงานรักษาโรค แต่ไม่ได้มาจากคำบรรยายในคัมภีร์ฉบับใด

ถ้าจะอ้างคำบรรยายจากคัมภีร์ มีสองแบบให้เลือก แบบแรกคือจางหยวนอี้ในบรรพ 155 ที่สวมเสื้อคลุมไฟ มุ่นผมเจ็ดสิบสองมวย และถือลูกไฟ แบบที่สองคือทูตแพทย์สวรรค์แซ่เถาในบรรพ 197 ที่หน้าเขียวกายเขียว ถือค้อนสายฟ้าสองมือ ส่วนบทความร่วมสมัยเรื่อง 陶帅诰 บอกว่ารูปเคารพและภาพวาดจอมพลเถาในปัจจุบันมักสวมหมวกเทียนติง ปากแบบนกหงส์ มีปีก เท้าเปล่า มือขวาถือกระบี่ มือซ้ายถือขวดยา แต่ทุกแบบที่กล่าวมาเป็นของเทพที่ยังไม่มีหลักฐานว่าคือองค์เดียวกับพระนามนี้ ถ้าใช้ควรบอกผู้ชมให้ชัด

ชื่อที่มักสับสน

• เทวทูตจาง องค์ที่ 1: แหล่งออนไลน์บางแห่งรวมจอมพลจางแพทย์สวรรค์เข้ากับเทวทูตจาง (张元伯) แต่ในคัมภีร์ทั้งสองอยู่คนละรายการ บรรพ 154 มีทั้ง 「雷霆飞捷报应使者张元伯」 และ 「小翻山张贤圣」 แยกกันชัดเจน
• จางเทียนซือ: เทียนซือรุ่นที่ 30 จางจี้เซียนเป็นผู้เขียนบทส่งท้ายวิชาแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้า แต่ท่านเป็นมนุษย์ผู้สืบสาย ไม่ใช่จอมพลในกรมสายฟ้า
• ดาวแพทย์สวรรค์ในห้องสิน: ใน《封神演义》(ห้องสิน) ตอนที่ 99 เทพประจำดาว 天医星 คือ 钱保 ไม่ใช่แซ่จาง ส่วนเทียนจวินแซ่จางในกรมสายฟ้าของนิยายมีสององค์ คือ 张节 กับ 张绍 ซึ่งไม่มีหน้าที่แพทย์
• 飞天大圣 张圣者: เทพแพทย์แซ่จางของชาวฮกเกี้ยนที่มีศาลจริง แต่เป็นคนละองค์ในทางหลักฐาน
• ทูตแพทย์สวรรค์แซ่เถา: เจ้าของตำแหน่ง 五雷天医 ตัวจริงในคัมภีร์ แหล่งร่วมสมัยเรียกท่านว่า 天医陶元帅 และจัดคู่กับจอมพลจางแพทย์สวรรค์ แต่เป็นคนละแซ่

มุมมองของผมต่อจอมพลจางแพทย์สวรรค์

ผมนับถือมหาเทพสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่ง และบทนี้ทำให้เห็นชัดที่สุดว่ากรมสายฟ้าไม่ได้มีแต่งานลงโทษ ในคัมภีร์มีทั้งสำนักแพทย์สวรรค์ มหาเทพแพทย์สามองค์ เซียนรักษาโรคหกฝ่าย และขุนพลอย่างจางหยวนอี้ที่ถือลูกไฟไปไล่โรค สายฟ้าในความหมายนี้คือพลังที่ใช้ชำระสิ่งที่ทำให้คนเจ็บป่วย

ผมอยากฝากข้อคิดเดียวจากคัมภีร์บรรพ 154 ไว้ด้วย คือผู้รักษาด้วยปราณย่อมรู้การรักษาด้วยยา คนโบราณไม่ได้ให้เลือกระหว่างศรัทธากับยา ผมเห็นว่าวันนี้ก็เช่นกัน การขอพรจากเทพโอสถเป็นกำลังใจที่ดี แต่ควรไปพร้อมกับการรักษาของแพทย์เสมอครับ

คำถามที่พบบ่อย

五雷天医张元帅 คือใคร

คือจอมพลแซ่จางผู้ดูแลการรักษาโรคในกรมสายฟ้าตามทำเนียบยุคหลัง ทำเนียบเรียกท่านว่าเทพโอสถสายฟ้า และแหล่งร่วมสมัยว่ายันต์ของท่านใช้ขอให้หายป่วยและรักษาชีวิต แต่พระนามเต็มนี้ยังไม่พบตรงตัวในคัมภีร์ชั้นต้น

ในคัมภีร์ใครเป็นแพทย์สวรรค์แห่งห้าสายฟ้า

ใน《道法会元》บรรพ 75 ตำแหน่ง 五雷天医 เป็นของทูตแซ่เถา ชื่อตัวว่า 陶公济 ส่วนจอมพลแพทย์สวรรค์ในหลายบรรพคือแซ่สวีกับจ้าว และกองขุนพลแพทย์สวรรค์ฝ่ายโจมตีปราณมีจอมพลหม่ากับเกิ่งเป็นหัวหน้า

มีขุนพลรักษาโรคแซ่จางในคัมภีร์หรือไม่

มี คือ 小翻山张帅 นาม 张元益 ใน《道法会元》บรรพ 154 และ 155 ตำแหน่งของท่านคือผู้ปราบมารและรักษาโรค สวมเสื้อคลุมไฟ ถือลูกไฟ และทำงานในกองแพทย์สวรรค์ฝ่ายโจมตีปราณ แต่ไม่มีคัมภีร์ใดเรียกท่านว่า 五雷天医张元帅

วรรค 天医攻气治病将 ใน 雷霆总诰 หมายถึงใคร

ตัวบทสวดไม่ได้ระบุแซ่ บอกเพียงว่าเป็นขุนพลแพทย์สวรรค์ผู้โจมตีปราณร้ายและรักษาโรค เมื่อเทียบกับ《道法会元》บรรพ 154 วรรคนี้ตรงกับกองขุนพล 天医攻炁 ที่มีจอมพลหม่ากับเกิ่งเป็นหัวหน้า ทำเนียบชุดนี้ถือว่าหมายถึงจอมพลจางแพทย์สวรรค์

จอมพลจางแพทย์สวรรค์คือเทวทูตจางหรือไม่

ไม่ใช่ เทวทูตจาง 飞捷报应张使者 คือองค์ที่ 1 ของชุดนี้ ผู้ถือและนำส่งยันต์แห่งอัสนี ในคัมภีร์บรรพ 154 ชื่อของเทวทูตจางกับขุนพลรักษาโรคแซ่จางอยู่คนละรายการ แม้แหล่งออนไลน์บางแห่งจะรวมเข้าด้วยกัน

บทสรุป

五雷天医张元帅 เป็นพระนามที่พบในทำเนียบยุคหลัง และยังไม่พบตรงตัวในคัมภีร์ชั้นต้น ในคัมภีร์ ตำแหน่ง 五雷天医 เป็นของทูตแซ่เถา จอมพลแพทย์สวรรค์คือแซ่สวีกับจ้าว และวรรค 天医攻气治病将 ในบทสวดหมายถึงกองขุนพลรักษาโรคทั้งกอง แต่ในกองนั้นเองมีขุนพลแซ่จางชื่อจางหยวนอี้ ผู้ปราบมารรักษาโรคและถือลูกไฟ ซึ่งผมเห็นว่าเป็นร่องรอยที่ดีที่สุดของเทพโอสถแซ่จาง ส่วนจางเจี้ยนผู้ดูแลโรคหัดฝีดาษ และเทพแพทย์ 飞天大圣 ของชาวฮกเกี้ยน ก็อาจมีส่วนสร้างภาพเทพแพทย์แซ่จางในความเชื่อยุคหลัง ที่ยังยืนยันไม่ได้คือชื่อตัว รูปลักษณ์ และวันสมโภชของท่าน ผมจึงขอวางทุกสายไว้ให้ผู้อ่านเห็นครบ ดีกว่าเลือกเล่าเพียงสายเดียวแล้วบอกว่าเป็นคำตอบครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• บทสวด《雷霆总诰》จาก 龙虎山正一日诵早晚课 ที่มีวรรค 天医攻气治病将 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• 《道法会元》บรรพ 73–75 天书雷篆 รายชื่อเทพที่มี 五雷天医陶使者 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 41 แบบหนังสือสายชิงเวยที่มี 天医许赵二元帅 กับ 小翻山张贤圣 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 154–155 ตำรา 混元六天如意大法 กองขุนพล 天医攻炁 และขุนพล 张元益 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 195–197 วิชาแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้า จอมพลแพทย์สวรรค์ และรูปลักษณ์ของ 陶公济 (道人家)
• 《法海遗珠》บรรพ 44 วิชาจอมพลอิน ที่มียันต์ 天医许元帅符 (识典古籍)
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 หัวข้อ 张元帅 จางเจี้ยนผู้ดูแลโรคหัดฝีดาษและคุ้มครองเด็ก (วิกิซอร์ซ)
• 《北游记》ฉบับเต็ม ตอนที่ 14 จางเจี้ยนได้เป็น 尽忠张元帅 (วิกิซอร์ซ)
• 《封神演义》ตอนที่ 99 รายนามเทียนจวินกรมสายฟ้าและเทพประจำดาว 天医星 (วิกิซอร์ซ)
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 飞天大圣 เทพแพทย์แซ่จางของชาวฮกเกี้ยน
• บทสรรเสริญ 陶帅诰 ใน 玉枢经诰 เรื่องจอมพลเถาผู้ถือบัญชาแพทย์สวรรค์ (เว่ยป๋อ)
• Daoist Iconography Project มหาวิทยาลัยฮาวาย: รายชื่อเทพในภาพม้วนกรมสายฟ้าโคเปนเฮเกนที่มี 陶天君
• สารบัญสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ใช้พระนาม 五雷天医张元帅 (ร้านหนังสือเก่าออนไลน์)
• บทความร่วมสมัยเรื่องยันต์สามสิบหกจอมพล ที่ให้ใช้ยันต์แพทย์สวรรค์ควบคู่กับการรักษา (เว็บไซต์คติชน)