เทพเจ้าสายฟ้า 雷霆火部苟元帅 (เหลยถิงหั่วปู้ โก่วหยวนซ่วย)

คนที่สวดบท《雷霆总诰》(แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า — บทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า) ทุกเช้าเย็น จะผ่านวรรคสั้น ๆ วรรคหนึ่งว่า 「庞刘苟毕神通大」 เจ็ดคำนี้มีแซ่ของเทพสายฟ้าอยู่ถึงสี่องค์ และแซ่ที่สามคือแซ่ 苟 ของเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 16 ในชุดนี้ 雷霆火部苟元帅 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งฮ้วยโป่ว โก้วง้วนโซ่ย / จีนกลาง เหลยถิงหั่วปู้ โก่วหยวนซ่วย — จอมพลแซ่โก่วแห่งฝ่ายไฟในกรมสายฟ้า) ที่ทำเนียบเรียกว่าแม่ทัพโก่ว ในบทความนี้ผมขอเรียกท่านว่าจอมพลโก่วครับ สิ่งแรกที่ผมสังเกตเมื่อไล่อ่านคัมภีร์ คือท่านแทบไม่เคยปรากฏตัวลำพัง ชื่อของท่านมาคู่กับจอมพลปี้เสมอ องค์หนึ่งเป็นไฟ อีกองค์เป็นน้ำ องค์หนึ่งยืนซ้าย อีกองค์ยืนขวา ถ้าจะเข้าใจจอมพลโก่ว จึงต้องเข้าใจคู่ของท่านไปพร้อมกัน

ข้อมูลสำคัญของจอมพลโก่ว

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	雷霆火部苟元帅 (Léitíng Huǒbù Gǒu Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	เหลยถิงหั่วปู้ โก่วหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ลุ่ยเท่งฮ้วยโป่ว โก้วง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว lui5 têng5 huê2 bou6 gou2 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่ออื่นในคัมภีร์	苟留吉 (แต้จิ๋ว โก้วลิ้วกิก / จีนกลาง โก่วหลิวจี๋) ในสายชิงเวย · 苟翌冲 (แต้จิ๋ว โก้วเอ๊กชง / จีนกลาง โก่วอี้ชง) ในบรรพ 146 · 苟獬 และ 苟狻 ในบรรพ 92, 128, 195 · 大黑天神苟元帅 ในบรรพ 227, 266 และ《法海遗珠》
ชื่อเดิมตามตำนาน	辛兴 (แต้จิ๋ว ซิงเฮง / จีนกลาง ซินซิง) ชื่อรองว่า 震宇 ตาม《三教源流搜神大全》หัวข้อ 辛兴茍元帅
ชื่อในนิยายและบนรูปเคารพ	苟章 ใน《封神演义》ตอนที่ 59 และ 99 · 上清神烈阳雷苟元帅 บนฐานรูปหล่อสมัยชิงในพระราชวังต้องห้าม
สังกัด	กรมสายฟ้า (雷部) เป็นคู่กับจอมพลปี้ (毕元帅) ในฐานะทูตปราบมารฝ่ายซ้ายและขวาแห่งประตูสายฟ้า
ตำแหน่ง	雷门左伐魔使 (ทูตปราบมารฝ่ายซ้ายแห่งประตูสายฟ้า) ผู้กำกับกิจการสำนักเทียนซูแห่งขั้วใต้และควบคุมกองบัญชาการสายฟ้า ตามบรรพ 146
หน้าที่	ขอฝน ปราบผีและสิ่งชั่วร้าย คุ้มครองการตั้งครรภ์และเด็ก และคุมสระไฟในพิธีหลอมวิญญาณผู้ตาย
ของถือและพาหนะ	ค้อนและสว่านอัสนี (雷锤钻) · ขี่เมฆไฟ ทรงมังกรไฟ
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	หน้าเขียว ไม่มีปีก ปากไม่แหลม เสื้อทิพย์สีแดง ผ้าโพกผูกสีม่วง ตามบรรพ 146 แต่《搜神大全》ว่ามีปีกที่บ่า ปากเป็นจะงอย ถือสิ่วและค้อน เหยียบกลองห้าใบ ส่วนรูปหล่อสมัยชิงเป็นหน้าแดง สามตา
วันสมโภช	ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 8, 16, 20, 42, 43, 46, 47, 75, 92, 128, 146, 195, 227, 265, 266 และบรรพสายชิงเวยอีกหลายบรรพ · 法海遗珠 บรรพ 34 · 雷霆总诰 (วรรค 庞刘苟毕神通大) · 三教源流搜神大全 บรรพ 5 (หัวข้อ 辛兴茍元帅) · 北游记 ตอนที่ 13 · 封神演义 ตอนที่ 59 และ 99 (ในชื่อ 苟章)

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 雷霆火部苟元帅 ทีละคำ

พระนามนี้มีเจ็ดตัวอักษร แบ่งได้สี่ส่วน และมีเรื่องหนึ่งที่ผมต้องบอกตามตรงตั้งแต่ต้น คือรูปพระนามเต็ม 雷霆火部苟元帅 ไม่ปรากฏตรงตัวในคัมภีร์《道法会元》(แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน — คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ) ผมค้นทั้งเล่มแล้ว คำว่า 火部 กับแซ่ 苟 ไม่เคยมาอยู่ติดกันเลย พระนามแบบนี้พบในทำเนียบสมัยใหม่ เช่นสารบัญของสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายกันอยู่ในจีนปัจจุบัน ซึ่งเขียนหน้าที่ของยันต์ท่านไว้สั้น ๆ ว่า 「收火邪」 คือปราบสิ่งร้ายจำพวกไฟ ถึงอย่างนั้น เมื่อแยกดูทีละคำ ทุกคำมีรากอยู่ในคัมภีร์จริง

雷霆 (เหลยถิง) แปลว่าสายฟ้ากับฟ้าคำราม ใช้เป็นชื่อรวมของกรมสายฟ้า ตำแหน่งยาวของท่านในบรรพ 146 ก็มีคำว่า 「总辖雷霆都司」 คือผู้ควบคุมกองบัญชาการแห่งสายฟ้า

火部 (หั่วปู้) แปลว่าฝ่ายไฟ คำนี้ไม่ใช่ศัพท์ตำแหน่งเดิมของท่าน แต่ลักษณะด้านไฟของท่านมีหลักฐานแน่นมาก สายชิงเวย (清微) เรียกท่านว่า 「上清运阳赤灵神烈天君」 คือเทียนจวินผู้ดุดันศักดิ์สิทธิ์ วิญญาณสีแดง ผู้ขับเคลื่อนฝ่ายหยาง บรรพ 20 เติมคำว่า 「主火」 คือผู้คุมไฟ ลงไปในพระนามด้วย《法海遗珠》บรรพ 34 ให้ท่านขี่เมฆไฟทรงมังกรไฟ บรรพ 146 บอกว่าท่านมีรูปแบบ 「欻火相」 คือรูปลักษณ์แบบเทพไฟฉับพลัน และบรรพ 92 มียันต์ชื่อ 「苟帅火车符」 คือยันต์รถเพลิงของจอมพลโก่ว ผมจึงเห็นว่าคำว่า 火部 ในทำเนียบสรุปบุคลิกของท่านได้ตรง แม้จะไม่ใช่คำที่คัมภีร์ใช้เอง

苟 (โก่ว) คือแซ่ในฐานะจอมพล ส่วนชื่อตัวแปรไปตามสายวิชา สายชิงเวยใช้ 留吉 วิชาไป๋จั๋ว (白捉) ในบรรพ 146 ใช้ 翌冲 บรรพ 92, 128 และ 195 ใช้ 獬 หรือ 狻 ซึ่งเป็นชื่อสัตว์ในตำนาน นิยาย《封神演义》(ห้องสิน) ตั้งชื่อให้ว่า 章 และหนังสือรวมประวัติเทพสมัยหมิงเล่าว่าเมื่อยังเป็นมนุษย์ ท่านชื่อซินซิง (辛兴) ซึ่งผมจะเล่าในหัวข้อตำนาน ควรรู้ไว้ด้วยว่าอักษร 苟 ต่างจากอักษร 茍 ที่หน้าตาคล้ายกันมาก หนังสือเล่มนั้นและหน้าเว็บไต้หวันบางแห่งพิมพ์ชื่อท่านด้วยอักษรหลัง

元帅 (หยวนซ่วย) แปลว่าจอมพล คัมภีร์สายชิงเวยไม่ค่อยใช้คำนี้กับท่าน แต่ใช้ยศ 天君 (เทียนจวิน) 神君 (เสินจวิน) หรือ 雷君 (เหลยจวิน) แทน ส่วนสายอื่นเรียกท่านว่า 元帅 ตรงกับพระนามในทำเนียบ

สองทูตปราบมารซ้ายขวา จอมพลโก่วกับจอมพลปี้

ถ้าให้เลือกประโยคเดียวที่อธิบายจอมพลโก่วได้ดีที่สุด ผมเลือกคำอัญเชิญในบรรพ 146 ว่า 「谨召雷门左伐魔使苟翌冲，乘火云驾龙，速归吾左」 แปลว่า "ขออัญเชิญทูตปราบมารฝ่ายซ้ายแห่งประตูสายฟ้า โก่วอี้ชง ขี่เมฆไฟทรงมังกร จงรีบมาประจำเบื้องซ้ายของข้า" ประโยคถัดมาเรียกคู่ของท่าน คือทูตปราบมารฝ่ายขวา 毕崱 ให้ 「乘黑云驾龙，速归吾右」 คือขี่เมฆดำทรงมังกรมาประจำเบื้องขวา คัมภีร์ยังกำกับท่ามือไว้ด้วย ตอนเรียกจอมพลโก่วให้กดนิ้วที่ตำแหน่งหลี (离) ซึ่งเป็นทิศไฟ แล้วเปล่งลมหายใจออกทางซ้าย ตอนเรียกจอมพลปี้ให้กดนิ้วที่ตำแหน่งขั่น (坎) ซึ่งเป็นทิศน้ำ แล้วเป่าลมออกทางขวา

คู่ของท่านคือจอมพลปี้ เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 33 五雷执法毕元帅 (แต้จิ๋ว ปิ๊กง้วนโซ่ย / จีนกลาง ปี้หยวนซ่วย) ทั้งสองถูกจับคู่แบบหยินหยางอย่างเป็นระบบ ในสายชิงเวย จอมพลโก่วคือ 「上清运阳赤灵神烈天君苟留吉」 ส่วนจอมพลปี้คือ 「上清运阴黑灵神化天君毕宗远」 คำต่อคำตรงข้ามกันหมด หยางกับหยิน แดงกับดำ ดุดันกับแปรเปลี่ยน ใน《法海遗珠》บรรพ 34 คัมภีร์ใช้คำสั่ง 「敕火精将」 กับ 「敕水精将」 คือแต่งตั้งขุนพลแก่นไฟกับขุนพลแก่นน้ำ แล้วให้ผู้ประกอบพิธีนึกเห็นจอมพลโก่ว 「乘赤金光炁自天门而降」 คือขี่แสงทองแดงลงมาจากประตูฟ้า ขณะที่จอมพลปี้ 「乘白银光炁自地户而涌」 คือขี่แสงเงินผุดขึ้นจากประตูดิน

ความเป็นคู่นี้ลงลึกไปถึงในร่างกาย บรรพ 92 ให้ผู้ประกอบพิธี 「呵心存苟元帅入」 คือเปล่งลมหายใจเสียง "เหอ" จากหัวใจ แล้วนึกเห็นจอมพลโก่วเข้ามา และ 「吹肾存毕元帅入」 คือเป่าลมจากไต แล้วนึกเห็นจอมพลปี้เข้ามา หัวใจเป็นธาตุไฟ ไตเป็นธาตุน้ำ ตรงกับหลักคิดของเหลยฝ่าที่มองร่างกายเป็นจักรวาลย่อส่วน แบบเดียวกับที่บันทึกสามจอมพลวางเติ้ง ซิน จาง ไว้ที่หัวใจ ถุงน้ำดี และไต ซึ่งผมเล่าไว้ในบทของเทวทูตจาง เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 1

ในบทสวด《雷霆总诰》สองแซ่นี้ก็มาคู่กันในวรรค 「庞刘苟毕神通大」 ลำดับสี่แซ่ ผาง หลิว โก่ว ปี้ นี้ไม่ใช่ของใหม่ ในบรรพ 128 ของ《道法会元》ซึ่งเป็นแบบหนังสือขอฝน มีรายชื่อเรียงไว้ว่า 「洞神庞灵、刘通，神烈苟狻、毕獬」 คือผางหลิง หลิวทง โก่วซวน และปี้เซี่ย ลำดับเดียวกันทุกตัว สองแซ่แรกของวรรคนี้ ในชุดเดียวกันมีจอมพลผาง องค์ที่ 24 และจอมพลหลิว องค์ที่ 28 ส่วนภาพใหญ่ของกรมสายฟ้าทั้งกรม ผมเล่าไว้ในบทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

ประวัติและตำนานของจอมพลโก่ว

คัมภีร์พิธีกรรมยุคซ่งและหยวนไม่ได้เล่าชีวประวัติของจอมพลโก่วไว้ สิ่งที่คัมภีร์มีคือเรื่องการได้วิชาของมนุษย์ผู้สืบสาย ส่วนเรื่องชาติก่อนของท่านพบในหนังสือรวมประวัติเทพสมัยหมิง และในนิยายอีกสองเรื่อง ผมเล่าทุกสำนวนพร้อมบอกว่ามาจากไหน

สำนวน《搜神大全》: ลูกกตัญญูผู้ทุบไก่สายฟ้า

《三教源流搜神大全》(แต้จิ๋ว ซิวซิ้งไต่ช้วง / จีนกลาง โซวเสินต้าเฉวียน — หนังสือรวมประวัติเทพของสามศาสนา) ฉบับวิกิซอร์ซบรรพ 5 มีหัวข้อชื่อ 「辛兴茍元帅」 ตำนานนี้เริ่มด้วยความเชื่อโบราณที่น่าสนใจมาก คือในแดนยงโจว (雍州) มีภูเขาชื่อเสินเหลย (神雷山) พอถึงฤดูร้อนและฤดูใบไม้ร่วง สายฟ้าจะลงไปซ่อนอยู่ใต้ดิน 「作鸡状」 คือกลายร่างเป็นไก่อยู่ตามซอกหิน

ชายยากจนคนหนึ่งชื่อซินซิง (辛兴) ชื่อรองว่าเจิ้นอวี่ (震宇) หาฟืนขายเลี้ยงแม่อย่างลำบาก วันหนึ่งขึ้นไปตัดฟืนที่ภูเขาเสินเหลย พบไก่ห้าตัวอยู่ในซอกหินมืด ก็ดีใจว่าจะได้เอาไปเป็นอาหารให้แม่ แม่ขังไว้ในเล้าสี่ตัว เอาเสื้อตัวในคลุมไว้ แล้วจะต้มกินหนึ่งตัว ไก่ตัวนั้นพูดภาษาคนว่า 「予雷耳，不可啖也」 คือ "ข้าคือสายฟ้า กินไม่ได้" แม่ไม่ยอมปล่อย สายฟ้าจึงระเบิดขึ้น แม่ตกใจจนสิ้นใจ

ซินซิงกลับมาถึงบ้าน กอดศพแม่ร้องไห้ เห็นอักษรทองบนหลังไก่จึงรู้ว่าเป็นสายฟ้า เขาร้องทุกข์ต่อฟ้าว่า 「母非恶非邪也，胡不以殛邪而殛母耶」 คือ "แม่ของข้ามิได้ชั่วมิได้ร้าย เหตุใดจึงไม่ผ่าคนชั่ว กลับมาผ่าแม่ของข้า" แล้วเอาค้อนทุบไก่สายฟ้าในเล้า สายฟ้าที่ถูกเสื้อของแม่คลุมไว้ระเบิดออกมาไม่ได้ เทพสายฟ้าเห็นใจที่เขาทำไปเพราะแม่ จึงแปลงเป็นนักพรตมาขอขมา ยอมรับว่า 「吾雷神悮以伤而母」 คือ "พวกเราเทพสายฟ้าทำร้ายแม่ของท่านโดยผิดพลาด" แล้วถวายยาไฟสิบสองเม็ดให้กิน

กินแล้วร่างของซินซิงก็เปลี่ยนไป 「妖其头，喙其嘴，翼其两肩，左尖右槌，脚踏五鼓而升」 คือหัวกลายเป็นหน้าอสูร ปากเป็นจะงอย บ่ามีปีก มือซ้ายถือสิ่วแหลม มือขวาถือค้อน เท้าเหยียบกลองห้าใบ แล้วลอยขึ้นฟ้า ตำนานจบว่าเง็กเซียนซาบซึ้งในความกตัญญูอย่างยิ่งของเขา จึงแต่งตั้งเป็น 「雷门苟元帅」 ให้ร่วมกับจอมพลปี้ดูแลกิจการทั้งห้าทิศ ไปมาบนฟ้า กำจัดภูตผีร้ายทั้งในโลกที่มองเห็นและมองไม่เห็น

ผมชอบตำนานนี้มาก เพราะอธิบายได้ว่าทำไมจอมพลโก่วจึงถือค้อนกับสิ่ว ซึ่งก็คือเครื่องมือที่ใช้ทุบสายฟ้านั่นเอง และอธิบายตำแหน่ง 雷门 ที่ตรงกับคัมภีร์บรรพ 146 ด้วย ที่สำคัญ ตำนานนี้ทำให้เห็นว่าคนจีนโบราณไม่ได้มองสายฟ้าว่าไม่เคยผิด เทพสายฟ้าในเรื่องนี้ทำผิดได้ และยอมขอขมาลูกกตัญญูที่ต่อว่าตน

สำนวนคัมภีร์: วิชาที่ส่งต่อด้วยความภักดีและกตัญญู

บรรพ 146 ชื่อ 正一忠孝家书白捉五雷大法 เป็นวิชาห้าสายฟ้าสายไป๋จั๋วที่ยึดความภักดีและความกตัญญูเป็นแกน และใช้ "จดหมายถึงบ้าน" (家书) เป็นหนังสือที่ศิษย์ยื่นต่อปรมาจารย์ คัมภีร์เปิดด้วยนิยามสองบรรทัดที่ผมชอบมาก คือ 「洁己之谓忠，尽诚之谓孝」 แปลว่า "การชำระตนให้สะอาดเรียกว่าภักดี การทำด้วยใจจริงจนสุดเรียกว่ากตัญญู"

เรื่องที่มาของวิชาเขียนไว้ในแบบหนังสือแต่งตั้งศิษย์ว่า 「在昔祖师上相李真君，巡游至湘乡州中，忽值松隐赵先生，因缘际会，乃召苟毕二帅出现于前」 แปลว่า "ครั้งหนึ่งปรมาจารย์ซ่างเซี่ยงหลี่เจินจวิน ท่องไปถึงเมืองเซียงเซียง ได้พบท่านจ้าวซงอิ่นโดยบังเอิญ เมื่อเหตุปัจจัยมาบรรจบ จึงเรียกสองจอมพลโก่วปี้ให้ปรากฏต่อหน้า" จากนั้นปรมาจารย์เขียนคาถาสี่วรรคลงบนแขนเสื้อ มอบพร้อมตราประทับมุมแหว่ง แล้วกำชับว่า 「以忠孝为念」 คือ "จงยึดความภักดีและกตัญญูไว้ในใจ" วิชานี้ถ่ายทอดต่อกันมาเป็นทอด ๆ จากท่านจ้าวไปยังอาจารย์แซ่เกา เยว่ เฉิง เฝิง โจว และจาง ส่วนบันทึกท้ายบรรพระบุตัวตนมนุษย์ของปรมาจารย์ผู้ก่อตั้งว่า 「祖师姓赵名履，字贯夫，浙东温州平阳人也」 คือท่านจ้าวหลี่ ชาวเมืองผิงหยาง แคว้นเวินโจว ในเรื่องนี้ จอมพลโก่วกับจอมพลปี้จึงเป็นพยานผู้รับรองการส่งต่อวิชา ไม่ใช่ตัวเอกของเรื่อง

สำนวน《北游记》: ปีศาจสองตนที่กลายเป็นคู่จอมพล

นิยาย《北游记》(แต้จิ๋ว ปักอิ้วกี่ / จีนกลาง เป่ยโหยวจี้ — บันทึกการเดินทางทิศเหนือ ว่าด้วยเรื่องของเจินอู่) ตอนที่ 13 ชื่อ 祖师收雷田二将 เล่าว่าเจินอู่ (真武) ผ่านเมืองยงโจว พบชายชราร้องไห้ เพราะที่ภูเขาแถบนั้นมีปีศาจตนหนึ่ง 「头带道冠，鬼头三眼，手用一槌」 คือสวมหมวกนักพรต หัวเป็นผี มีสามตา ถือค้อนอันหนึ่ง เรียกตัวเองว่าซินซิงหวัง (新兴王) มันบังคับให้หญิงสาวที่จะแต่งงานต้องถูกส่งไปค้างในถ้ำหนึ่งคืนก่อน เจินอู่ให้กวนอู ซึ่งในชุดนี้คือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 6 九天降魔关元帅 แปลงเป็นหญิงสาวเข้าไปจับมันได้ จากนั้นยังปราบเจ้าถ้ำอีกตนชื่อเถียนหัว (田华) ผู้ใช้สายฟ้าเทพตีคนที่ผ่านทาง เมื่อทั้งสองยอมสวามิภักดิ์และได้กินยาไฟคนละเม็ด เง็กเซียนก็แต่งตั้งทั้งคู่เป็น 苟毕二元帅 คือคู่จอมพลโก่วและปี้

นิยายไม่ได้บอกตรง ๆ ว่าใครกลายเป็นโก่ว ใครกลายเป็นปี้ แต่เมื่อเทียบกับ《搜神大全》 ชื่อซินซิง ภูเขาเสินเหลย และแดนยงโจว ตรงกันทั้งหมด ผมจึงเชื่อว่าซินซิงหวังในนิยายคือจอมพลโก่ว และเถียนหัวคือจอมพลปี้ ที่น่าคิดคือนิยายเปลี่ยนลูกกตัญญูผู้ทุบสายฟ้าให้กลายเป็นปีศาจตัณหาจัดที่เจินอู่ต้องปราบ ตัวบทของนิยายเองก็ไม่นิ่ง ประโยคแต่งตั้งเขียนว่า 「雷开、苟毕二元帅」 ซึ่งอ่านแล้วไม่ชัดว่าคำว่า 雷开 หมายถึงอะไร ส่วนรายชื่อสรุปในตอนที่ 23 กลับเขียนชื่อสองตนนี้เป็น 「龙兴玉田黄」 แทน 新兴王 กับ 田华 แสดงว่าฉบับที่ตกทอดมามีการคัดลอกเพี้ยน ส่วนปีศาจสามตาถือค้อนในนิยาย ก็มีลักษณะใกล้กับรูปหล่อสามตาถือค้อนในพระราชวังต้องห้ามที่ผมจะเล่าต่อไป แต่ผมยังไม่พบเอกสารที่บอกว่าช่างหล่อรูปอิงนิยายเรื่องนี้

สำนวน《封神演义》: โจรป่าแห่งเขาเอ้อหลงชื่อโก่วจาง

ใน《封神演义》ตอนที่ 59 องค์ชายอินหง (殷洪) โอรสของพระเจ้าโจ้ว เดินทางผ่านภูเขาเอ้อหลง (二龙山黄峰岭) แล้วปราบหัวหน้าโจรป่าสี่คนด้วยกระจกหยินหยาง หัวหน้าคนหนึ่งแนะนำตัวว่า 「末将姓庞，名弘；此人姓刘，名甫；此人姓苟，名章；此人姓毕，名环」 คือผางหง หลิวฝู่ โก่วจาง และปี้หวน ทั้งสี่ติดตามอินหงออกรบ ในตอนที่ 60 โก่วจางถูกหวงเทียนเสียง (黄天祥) แทงด้วยทวนเข้าที่ขาซ้าย จนถึงตอนที่ 99 เมื่อเจียงจื่อหยาแต่งตั้งเทพ ทั้งสี่ได้เป็นเทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า รายชื่อเขียนว่า 苟天君 讳章 ต่อจาก 刘天君 讳甫 และก่อน 毕天君 讳环

สี่ชื่อในนิยายเรียงว่า ผาง หลิว โก่ว ปี้ ตรงกับวรรค 庞刘苟毕 ในบทสวด และตรงกับรายชื่อในบรรพ 128 ซึ่งเก่ากว่านิยาย ผมจึงเห็นว่าผู้แต่งน่าจะหยิบสี่แซ่ชุดนี้จากธรรมเนียมเต๋ามาสร้างเป็นตัวละคร แบบเดียวกับที่นักวิชาการวิเคราะห์ไว้กับสามจอมพลเติ้ง ซิน จาง ชื่อ 苟章 จึงเป็นชื่อตัวละครในนิยาย ไม่ใช่ชื่อในคัมภีร์พิธีกรรม และแม้ในนิยายเล่มเดียวกัน ชื่อก็ยังไม่ตรงกันทั้งหมด ตอนที่ 59 หัวหน้าคนแรกชื่อ 庞弘 แต่ตอนที่ 99 เขียนเป็น 庞天君 讳洪

คำอธิบายของพิพิธภัณฑ์พระราชวังต้องห้าม

พิพิธภัณฑ์พระราชวังต้องห้าม (故宫博物院) อธิบายรูปหล่อจอมพลโก่วในคลังของตนว่า 「相传此神原名苟章，后被天帝封为雷神」 คือเล่ากันว่าเทพองค์นี้เดิมชื่อโก่วจาง ภายหลังสวรรค์แต่งตั้งเป็นเทพสายฟ้า หนึ่งในยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า คำอธิบายนี้เห็นได้ชัดว่าอิงนิยาย และแสดงว่าในยุคหลัง ชื่อจากนิยายได้กลายเป็นชื่อที่คนทั่วไปรู้จักแทนชื่อในคัมภีร์ไปแล้ว

นิทานชาวนาจางโก่วผู้ด่าเทพสายฟ้า

มีนิทานเก่าเรื่องหนึ่งที่มักถูกยกมาเล่าคู่กับจอมพลโก่ว คือเรื่อง 斲雷公 ใน《搜神后记》(แต้จิ๋ว ซิวซิ้งเห่ากี่ / จีนกลาง โซวเสินโฮ่วจี้ — บันทึกเรื่องเทพและผีชุดต่อ) บรรพ 10 เล่าว่าชาวนาชื่อจางโก่ว (章苟) แห่งอู๋ซิง เอาข้าวห่อใบหญ้าวางไว้ที่นาทุกวัน แล้วข้าวก็หายเป็นประจำ แอบดูจึงเห็นงูใหญ่มาขโมยกิน เขาเอาจอบฟันงู งูหนีเข้ารู เขาได้ยินเสียงในรูว่าจะส่งเรื่องถึงเทพสายฟ้าให้ผ่าเขาเสีย ครู่เดียวฟ้าก็ผ่าลงมาเหนือตัวเขา จางโก่วกระโดดด่าว่า 「乃无知雷公也」 คือ "เทพสายฟ้าช่างไม่รู้ความ" งูขโมยข้าวเป็นฝ่ายผิด แต่กลับมาผ่าคนทำนา ถ้ามาอีกจะเอาจอบฟันท้องให้ ไม่นานเมฆฝนก็สลาย ฟ้าหันไปผ่ารูงูแทน งูตายหลายสิบตัว

นิทานนี้สะท้อนความเชื่อเดียวกับตำนานซินซิง คือสายฟ้าต้องลงโทษคนผิดอย่างเที่ยงธรรม และคนที่ถูกผ่าผิดตัวมีสิทธิ์ต่อว่าฟ้า แต่ต้องย้ำว่านิทานนี้พูดถึงเทพสายฟ้า (雷公) ทั่วไป และชาวนาชื่อ 章苟 ไม่ใช่ 苟章 ผมยังไม่พบคัมภีร์ใดที่ผูกเรื่องนี้เข้ากับจอมพลโก่ว ความเกี่ยวข้องที่มีจึงเป็นเพียงอักษรสองตัวที่บังเอิญตรงกัน

จอมพลโก่วในคัมภีร์เต๋า

ผมค้นอักษร 苟 ใน《道法会元》ทั้ง 268 บรรพ พบเป็นชื่อจอมพลโก่วกระจายอยู่หลายสิบบรรพ ตั้งแต่ตำราสายชิงเวยช่วงต้นเล่ม ไปจนถึงตำราสายเฟิงตูท้ายเล่ม ผมเลือกเล่าเฉพาะบรรพที่บอกอะไรใหม่เกี่ยวกับท่าน

道法会元 บรรพ 146: ตำแหน่งและรูปลักษณ์

บรรพนี้ให้ข้อมูลครบที่สุด ข้อความที่ยกมาได้สั้น ๆ มีดังนี้

• 「雷门左伐魔使知南极天枢院事总辖雷霆都司一府二院三司事苟元帅翌冲」 — "ทูตปราบมารฝ่ายซ้ายแห่งประตูสายฟ้า ผู้กำกับกิจการสำนักเทียนซูแห่งขั้วใต้ ผู้ควบคุมกองบัญชาการสายฟ้าทั้งหนึ่งจวน สองสำนัก สามกรม จอมพลโก่ว นามอี้ชง"
• 「欻火相，无翅，觜不尖，青面」 — "รูปลักษณ์แบบเทพไฟ ไม่มีปีก ปากไม่แหลม หน้าเขียว"
• 「红天衣，紫结巾，欻火脚，执雷锤钻」 — "สวมเสื้อทิพย์สีแดง ผ้าโพกผูกสีม่วง เท้าแบบเทพไฟ ถือค้อนและสว่านอัสนี"

คำว่า 无翅 กับ 觜不尖 น่าสนใจมาก เพราะ 欻火 ในคัมภีร์สายฟ้าคือรูปแบบของจอมพลเติ้ง เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 30 ซึ่งบรรพ 57 บรรยายว่ารูปร่างคล้ายค้างคาว ปากแบบนกหงส์ ฟันเงิน มีปีกใหญ่สองข้าง มือถือสว่านกับค้อนอัสนี คัมภีร์จึงต้องกำกับไว้ว่าจอมพลโก่วเป็นแบบเทพไฟก็จริง ถือเครื่องมือชุดเดียวกับจอมพลเติ้ง แต่ไม่มีปีกและปากไม่แหลม ส่วนจอมพลปี้ในบรรพเดียวกันก็เป็นแบบเทพไฟหน้าเขียว แต่สวมเสื้อดำและถือขวานกับค้อน

บรรพ 146 ยังใช้สองจอมพลในพิธีขอฝนด้วย หนังสือราชการที่คัมภีร์ให้แบบไว้ส่งถึง 「雷门苟毕二元帅」 ให้รวบรวมเทพลม เมฆ ฟ้าร้อง ฝน ฟ้าแลบ เทพชุมชน และพญานาคห้าทิศ มาให้ฝนตกในวันที่กำหนด

สายชิงเวย: คุมสระไฟ คุ้มครองครรภ์ และขอฝน

ในตำราสายชิงเวยช่วงต้นของ《道法会元》 จอมพลโก่วมีชื่อว่า 苟留吉 และถูกเรียกใช้ในงานสามแบบที่ผมคิดว่าคนทั่วไปไม่ค่อยรู้

แบบแรกคือพิธีหลอมวิญญาณ (炼度 — แต้จิ๋ว เลี่ยงโต่ว / จีนกลาง เลี่ยนตู้ — พิธีชำระวิญญาณผู้ตายด้วยไฟและน้ำแล้วส่งไปสู่ภพที่ดี) บรรพ 16 มียันต์ชื่อ 「召苟毕二神符」 สำหรับเรียกสองเทพ บรรพ 20 ซึ่งเป็นแบบพิธีหลอมวิญญาณของสายอวี้เฉิน อัญเชิญ 「上清运阳赤灵神烈苟天君，玉清主火赵将军，部领官将，驻札火池」 คือให้จอมพลโก่วกับขุนพลจ้าวผู้คุมไฟ นำไพร่พลไปประจำสระไฟ แล้ว 「假离火而化作朱宫，灿除垢秽」 คืออาศัยไฟแห่งตรีแกรมหลีแปลงเป็นวังสีชาด เผาความสกปรกมัวหมองให้สิ้น ผู้ประกอบพิธีต้องนึกเห็นวิญญาณทั้งหลายลงไปรับการหลอมในสระไฟ ส่วนจอมพลปี้คุมสระน้ำ ไฟในพิธีนี้จึงไม่ใช่ไฟทำลาย แต่เป็นไฟชำระ

แบบที่สองคือการคุ้มครองการตั้งครรภ์และเด็ก บรรพ 42 และ 43 เป็นแบบหนังสือขอพรของสายชิงเวย มีคำขอให้ 「神烈苟、毕二雷君」 ลงมาพร้อมเทพแห่งการเกิด เช่นเทพีผู้คุ้มครองห้องคลอด (卫房圣母) และเทพผู้ดูแลการคลอด (监生大神) เพื่อให้ครรภ์มั่นคงและคลอดง่าย บรรพ 43 ยังมีหนังสือถึงสองเทพให้ไปบ้านเด็กที่ป่วย 「特为孩童某攻治风邪」 คือรักษาเด็กที่ถูกลมร้ายและตกใจผวา

สายชิงเวยยังมีวิชาเฉพาะชื่อ 上清神烈飞捷五雷大法 ในบรรพ 46 ซึ่งตั้งจอมพลโก่วเป็นหนึ่งในจอมพลหลัก คู่กับจอมพลปี้และทูตจาง และเรียกท่านว่า 「上清神烈阳雷神君苟留吉」

แบบที่สามคือพิธีขอฝน บรรพ 47 ส่งหนังสือถึง 「神烈阳雷神君苟留吉，阴雷神君毕宗远」 พร้อมขุนพลใหญ่อื่น ได้แก่ทูตจาง (张亚) ซึ่งคัมภีร์เรียกด้วยคำว่า 飞捷 เดียวกับเทวทูตจาง, อินเจียว (殷郊) ซึ่งในชุดนี้คือจอมพลอิน เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 7, เวินฉง (温琼) ซึ่งในชุดนี้คือจอมพลเวิน เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 12 และกวนอู แปลว่าในสายชิงเวย จอมพลโก่วอยู่ในแถวหน้าของขุนพลขอฝนเลยทีเดียว ส่วนบรรพ 8 ซึ่งว่าด้วยหลักภายในของการขอฝนสายชิงเวย ก็ให้ผู้ประกอบพิธีนั่งสมาธิจนเห็น 「苟毕诸将森立其中，拱立听令」 คือจอมพลโก่ว ปี้ และขุนพลทั้งหลายยืนเรียงรายประสานมือรอคำสั่ง

บรรพ 75 และ 92: พิธีขอขมาเมื่อมีคนถูกฟ้าผ่า และยันต์ปราบสิ่งร้าย

บรรพ 75 ชื่อ 天书雷篆下 มีแบบพิธีที่ญาติทำเมื่อคนในบ้านถูกฟ้าผ่าเสียชีวิต เพื่อขอขมาและขอให้วิญญาณได้รับการโปรด รายชื่อเทพที่อัญเชิญมี 「雷门左右伐魔使苟毕二大元帅」 อยู่ในแถวเดียวกับจอมพลเติ้ง จอมพลซิน เทวทูตจาง ทูตแพทย์สวรรค์แซ่เถา และหลิวเทียนจวิน

บรรพ 92 ชื่อ 先天六一天喜使者大法 ใช้สองจอมพลปราบสิ่งร้ายอย่างจริงจัง มียันต์ 「苟毕二帅治邪符」 สำหรับปิดบ้านกันสิ่งไม่ดี ยันต์ 「苟帅火车符」 และบทคาถาเรียกว่า 「大黑天神，黑雾大神，苟毕二帅，来到坛庭」 คือมหาเทพดำ มหาเทพหมอกดำ สองจอมพลโก่วและปี้ จงมาสู่ลานพิธี ในบรรพนี้ชื่อตัวของท่านเขียนว่า 苟獬

บรรพ 128, 195 และ 227: ขอฝน รักษาโรค และในตำราของจอมพลจู

บรรพ 128 เป็นแบบหนังสือขอฝนของวิชาเทพชุมชนเก้าแคว้น (九州社令阳雷) ในรายชื่อขุนพลยาวเหยียดมี 「神烈苟狻、毕獬」 อยู่ร่วมกับขุนพลใหญ่แซ่หม่า จ้าว กวน เวิน และอิน

บรรพ 195 คือวิชาแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้า (混元一炁八卦洞神天医五雷大法) ที่ใช้รักษาโรค ในรายชื่อเทพมี 「南极荡凶元帅苟狻，毕獬」 และในคำอัญเชิญเรียกว่า 「六职治官南极荡凶苟毕二元帅」 คือสองจอมพลผู้กวาดล้างความร้ายแห่งขั้วใต้ ในฐานะเจ้าหน้าที่หกฝ่ายผู้รักษาโรค ใครสนใจเรื่องเทพแพทย์ในกรมสายฟ้า อ่านต่อได้ในบทของจอมพลจางผู้เป็นแพทย์สวรรค์ เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 18

บรรพ 227 คือ 太一火犀雷府朱将军考附大法 ตำราของจอมพลจู ซึ่งในชุดนี้คือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 8 火犀雷府朱元帅 ในคาถาครอบลานพิธีด้วยความมืด มีการเรียก 「大黑天神苟留吉，黑雾大神毕宗远」 พร้อมเทพแซ่หม่าและซ่ง แล้วให้ผู้ประกอบพิธีนึกเห็นโก่ว ปี้ หม่า และซ่ง ยืนอยู่นอกตาข่ายดำที่ครอบลานพิธีไว้ นี่เป็นอีกด้านหนึ่งของท่าน คือด้านมืดที่ใช้กักผี

บรรพ 265–266: สี่เทพแห่งวังจิ่งหยางในภาคเฟิงตู

ตำราสายเฟิงตู 北阴酆都太玄制魔黑律灵书 ท้ายเล่ม จัดจอมพลโก่วไว้ในกลุ่ม 「景阳宫苟毕孙田四神」 คือสี่เทพแห่งวังจิ่งหยาง แซ่โก่ว ปี้ ซุน และเถียน และมีกฎการใช้ขุนพลที่ผมชอบมาก คือ 「法官非捉飞天走地聚形散炁领众神鬼，不得用景阳宫苟毕孙田四神」 แปลว่า "ผู้ประกอบพิธีที่มิได้จับผีที่บินได้ เดินได้ รวมร่างได้ สลายเป็นปราณได้ หรือผีที่นำบริวารมา ห้ามใช้สี่เทพแห่งวังจิ่งหยาง" หมายความว่าคัมภีร์สงวนท่านไว้สำหรับงานยาก ไม่ใช่เรียกพร่ำเพรื่อ ส่วนบรรพ 266 ให้พ่นน้ำเสกไปสี่ทิศ แล้วเชิญ 「北阴景阳宫大黑天神苟元帅，部领精兵，驻札东界」 คือให้จอมพลโก่วนำทัพไปประจำเขตทิศตะวันออก

法海遗珠 บรรพ 34: วิชาเฉพาะของสองจอมพล

《法海遗珠》(แต้จิ๋ว ฮวกไฮ้หยุ่ยจู / จีนกลาง ฝ่าไห่อี๋จู — ไข่มุกที่ตกหล่นจากทะเลแห่งวิชา) เป็นคัมภีร์รวมวิชาเหลยฝ่าอีกชุดหนึ่งในสารบบเต๋า บรรพ 34 มีวิชาชื่อ 雷门左右伐魔使苟毕二元帅法 เป็นวิชาของสองจอมพลโดยตรง เริ่มด้วยคาถาห้าสายฟ้าและคาถาแปลงกาย แล้วจึงอัญเชิญว่า 「谨召雷霆左直使者，大黑天神苟元帅，乘火云，驾火龙，速归坛左」 คือ "ขออัญเชิญทูตผู้ประจำฝ่ายซ้ายแห่งสายฟ้า มหาเทพดำจอมพลโก่ว ขี่เมฆไฟ ทรงมังกรไฟ จงรีบมาประจำฝ่ายซ้ายของลานพิธี" ต่อด้วยวิชาภายใน วิชาให้เทพประทับร่างเด็กผู้ทรง (蒙附) เพื่อสอบถามผี คาถาถาม คาถามัด คาถาปลุก และท้ายบรรพยังมีวิธีเสกพุทราเพื่อรักษาโรคทั้งปวง (咒枣治万病诀) ผมเล่าถึงระดับชื่อและโครงสร้างตามที่ตีพิมพ์เท่านั้น ไม่คัดรูปยันต์หรือคาถาเต็มครับ

รูปลักษณ์ของจอมพลโก่ว

หลักฐานด้านรูปลักษณ์ของจอมพลโก่วขัดกันชัดเจน ผมแยกให้เห็นทีละแบบ

• ปางตามคัมภีร์ (บรรพ 146): หน้าเขียว (青面) รูปแบบเทพไฟแต่ไม่มีปีกและปากไม่แหลม สวมเสื้อทิพย์สีแดง ผ้าโพกผูกสีม่วง เท้าแบบเทพไฟ ถือค้อนและสว่านอัสนี ขี่เมฆไฟทรงมังกร ภาพปกของบทความนี้วาดตามปางนี้
• ปางตามบรรพ 46: 「红须发，金冠，青面，赤衣，手执斧槌」 คือหนวดและผมสีแดง สวมมงกุฎทอง หน้าเขียว เสื้อแดง มือถือขวานกับค้อน ปางนี้ตรงกับบรรพ 146 เรื่องหน้าเขียวและเสื้อแดง แต่เปลี่ยนเครื่องมือเป็นขวานกับค้อน
• ปางตาม《法海遗珠》บรรพ 34: ขี่เมฆไฟ ทรงมังกรไฟ ลงมาจากประตูฟ้าในแสงทองแดง ยืนประจำฝ่ายซ้ายของลานพิธี
• ปางตาม《搜神大全》บรรพ 5: หน้าอสูร ปากเป็นจะงอย มีปีกที่บ่า มือซ้ายถือสิ่วแหลม มือขวาถือค้อน เท้าเหยียบกลองห้าใบ ปางนี้ขัดกับคำว่า 无翅 ในบรรพ 146 ตรง ๆ แสดงว่าสายคัมภีร์พิธีกรรมกับสายหนังสือรวมประวัติเทพเห็นรูปลักษณ์ของท่านต่างกัน
• รูปหล่อสมัยชิงในพระราชวังต้องห้าม: รูปหล่อสำริดปิดทอง สูง 56 เซนติเมตร เลขทะเบียน 故00204794 เดิมประดิษฐานทางขวาของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า (普化天尊) ในตำหนักข้างฝั่งตะวันออกของ 玄穹宝殿 ร่างกำยำ สวมเกราะทอง สวมมงกุฎ ยืนบนฐานแบบเขาพระสุเมรุ (须弥座) 「面赤如血，三目怒睁」 คือหน้าแดงดั่งเลือด สามตาเบิกโกรธ มือซ้ายถือสิ่ว มือขวาถือค้อน (ค้อนหายไปแล้ว) ฐานหล่อชื่อ 「上清神烈阳雷苟元帅」
• ภาพม้วนโคเปนเฮเกน ค.ศ. 1596: ภาพแขวนที่จักรพรรดิว่านลี่สั่งทำ แสดงพระมหาจักรพรรดิสายฟ้าล้อมด้วยสมาชิกกรมสายฟ้าสิบสี่องค์ โครงการ Daoist Iconography Project ของมหาวิทยาลัยฮาวายระบุว่ามี Marshal Gou (苟元帅) อยู่ในภาพ ร่วมกับ Marshal Bi (毕元帅)
• คำบรรยายสมัยใหม่: เว็บไซต์รวมประวัติเทพภาษาจีนแห่งหนึ่งบรรยายท่านว่าผมยุ่ง หน้าแดง และมีปีกสองข้าง เรื่องปีกน่าจะสืบมาจากปางใน《搜神大全》 และหน้าแดงตรงกับรูปหล่อสมัยชิง

สิ่งที่ทุกแบบตรงกันคือเครื่องมือ ค้อนคู่กับสว่านหรือสิ่วปรากฏทั้งในคัมภีร์ยุคซ่ง–หยวน ในตำนานซินซิง และในรูปหล่อสมัยชิง ส่วนสีหน้าที่ต่างกัน คือเขียวในคัมภีร์และแดงในรูปหล่อ ผมยังไม่พบคำอธิบาย ถ้าจะวาดให้ตรงคัมภีร์พิธีกรรมควรใช้หน้าเขียวไม่มีปีก ถ้าจะให้ตรงตำนานควรมีปีกและปากจะงอย ถ้าจะให้ตรงรูปเคารพในวังหลวงควรใช้หน้าแดงสามตา

บทบาทในพิธีกรรมและการบูชา

เมื่อรวมหลักฐานทั้งหมด งานของจอมพลโก่วในพิธีเหลยฝ่ามีอย่างน้อยหกแบบ

• ขอฝน: บรรพ 8, 47, 128 และ 146 ใช้ท่านร่วมกับจอมพลปี้และขุนพลใหญ่อื่น
• โปรดวิญญาณผู้ตาย: คุมสระไฟในพิธีหลอมวิญญาณ บรรพ 16 และ 20
• คุ้มครองครรภ์และเด็ก: บรรพ 42 และ 43
• ขอขมาเมื่อมีคนถูกฟ้าผ่า: บรรพ 75
• ปราบผีและสิ่งร้าย: วิชาไป๋จั๋วบรรพ 146 ยันต์บรรพ 92 ตำราจอมพลจูบรรพ 227 และภาคเฟิงตูบรรพ 265–266
• รักษาโรค: วิชาแพทย์สวรรค์บรรพ 195 และวิธีเสกพุทราใน《法海遗珠》บรรพ 34

ถ้าถามว่าคนขออะไรจากท่าน คำตอบตามคัมภีร์จึงกว้างกว่าที่ชื่อ "ฝ่ายไฟ" บอก มีทั้งฝนในยามแล้ง ความปลอดภัยของแม่และลูก การปราบสิ่งร้าย และการส่งวิญญาณผู้ล่วงลับ ส่วนสมุดยันต์สมัยใหม่สรุปหน้าที่ของยันต์ท่านไว้แคบกว่านั้นมาก คือปราบสิ่งร้ายจำพวกไฟ

เรื่องการบูชา หลักฐานที่ชัดที่สุดคือรูปหล่อในพระราชวังต้องห้าม ซึ่งแสดงว่าราชสำนักชิงบูชาท่านในฐานะบริวารของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้าที่ตำหนัก 玄穹宝殿 องค์นี้คือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ส่วนในไต้หวัน ชื่อของท่านปรากฏในทำเนียบสามสิบหกขุนพลของเจินอู่ ในรูป 茍雷吉 คู่กับ 毕崇远 ในปัจจุบันยังมีบทสรรเสริญประจำพระองค์ชื่อ 苟帅宝诰 เผยแพร่อยู่ ขึ้นต้นว่า 「豹头鹰嘴，绀发蓝身。击雷霆，十地地中皆震动。轰布鼓，三天天外尽遥闻」 คือหัวเสือดาว ปากเหยี่ยว ผมสีครามกายสีน้ำเงิน ตีสายฟ้าจนพื้นดินทั้งสิบชั้นสะเทือน รัวกลองจนได้ยินไปถึงนอกฟ้าทั้งสาม และลงท้ายด้วยสมญา 「三天忠孝神王，五雷荡凶苟元帅」 ภาพปากเหยี่ยวกับการตีกลองในบทนี้ใกล้กับตำนานซินซิงใน《搜神大全》มาก ต้องบอกตามตรงว่าผมยังไม่พบศาลเจ้าที่บูชาจอมพลโก่วเป็นองค์ประธาน ทั้งในจีน ไต้หวัน และไทย ท่านได้รับการเคารพในฐานะหนึ่งในคณะขุนพลสายฟ้า และคู่ของจอมพลปี้มากกว่าเทพเดี่ยว

ชื่อที่มักสับสนกับจอมพลโก่ว

• 苟章 ในนิยาย: เป็นชื่อตัวละครใน《封神演义》 ชื่อในคัมภีร์คือ 留吉 翌冲 獬 หรือ 狻 ตามสายวิชา ส่วนชื่อเดิมตามตำนานใน《搜神大全》คือ 辛兴
• 辛兴 กับจอมพลซิน: ชื่อเดิมของจอมพลโก่วมีแซ่ซิน (辛) เหมือนจอมพลซิน 五雷判官辛元帅 องค์ที่ 2 แต่เป็นคนละองค์ จอมพลซินมีชื่อตัวว่า 辛汉臣 และเป็นหนึ่งในสามจอมพลเติ้ง ซิน จาง
• 章苟 ในนิทาน: ชาวนาผู้ด่าเทพสายฟ้าใน《搜神后记》 ไม่มีหลักฐานว่าเกี่ยวกับจอมพลโก่ว
• 大黑天神: สมญานี้ (แต้จิ๋ว ไต่เฮ็กทีซิ้ง / จีนกลาง ต้าเฮยเทียนเสิน — มหาเทพดำ) เป็นของจอมพลโก่วในบรรพ 227, 266 และ《法海遗珠》 คำจีนคล้ายกับชื่อจีนของมหากาฬในพุทธศาสนามาก แต่ผมยังไม่พบหลักฐานว่าคัมภีร์เต๋าหมายถึงองค์เดียวกัน จึงไม่ควรสรุปเชื่อมโยงกัน
• ชื่อที่คัดลอกเพี้ยน: หน้าเว็บไต้หวันเขียน 茍雷吉 และเขียนคู่จอมพลใน《北游记》เป็น 笋毕 ส่วนทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยงที่สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนเผยแพร่มีชื่อ 敬雷洁 อยู่ก่อน 毕宗远 ในตำแหน่งที่ทำเนียบไต้หวันวาง 茍雷吉 ไว้ก่อน 毕崇远 ผมเข้าใจว่าทั้งหมดคือชื่อเดียวกันที่คัดลอกต่อกันจนเพี้ยน
• ขุนพลไฟองค์อื่นในชุดนี้: จอมพลจู องค์ที่ 8 และจอมพลซ่ง 流金火铃宋元帅 องค์ที่ 25 ต่างก็เป็นขุนพลสายไฟ แต่เป็นคนละองค์กับจอมพลโก่ว ใครอยากเห็นเทพไฟในความเชื่อจีนอีกสายหนึ่ง อ่านต่อได้ที่บทความเทพไฟฮั่วเต๋อซิงจวิน

มุมมองของผมต่อจอมพลโก่ว

สำหรับผม จอมพลโก่วสอนเรื่องความเป็นคู่ได้ชัดกว่าเทพองค์ไหนในชุดนี้ ในคัมภีร์ ท่านแทบไม่เคยถูกเรียกลำพัง ไฟต้องมาพร้อมน้ำ ซ้ายต้องมาพร้อมขวา หัวใจต้องมาพร้อมไต ในฐานะคนที่เรียนยันต์ห้าสายฟ้ามา ผมเห็นว่านี่คือหัวใจของวิชาสายฟ้าทั้งหมด พลังที่แรงที่สุดต้องมีสิ่งที่กำกับมันไว้เสมอ ไฟที่ไม่มีน้ำกำกับจะเผาทุกอย่างรวมทั้งตัวผู้ใช้เอง

อีกเรื่องที่ผมประทับใจคือภาพสระไฟในพิธีหลอมวิญญาณ คนทั่วไปนึกถึงไฟสายฟ้าว่าเป็นไฟลงโทษ แต่คัมภีร์สายชิงเวยให้จอมพลโก่วใช้ไฟเพื่อชำระวิญญาณผู้ตายให้สะอาดก่อนส่งไปสู่ภพที่ดี ผมว่านี่คือความเมตตาที่ซ่อนอยู่ในความดุดัน และเข้ากับนิยามของวิชาไป๋จั๋วที่ว่าความภักดีคือการชำระตน ความกตัญญูคือการทำด้วยใจจริง ที่น่าทึ่งคือทั้งสายวิชาในคัมภีร์และตำนานซินซิงใน《搜神大全》ต่างวางความกตัญญูไว้เป็นหัวใจของจอมพลองค์นี้ ลูกที่ยอมสู้กับสายฟ้าเพื่อแม่ จึงได้กลายเป็นผู้ถือค้อนสายฟ้าเสียเอง ไฟที่ดีจึงไม่ใช่ไฟที่ร้อนที่สุด แต่เป็นไฟที่รู้ว่าจะเผาอะไรและเว้นอะไรไว้ครับ

คำถามที่พบบ่อย

雷霆火部苟元帅 คือใคร

คือจอมพลแซ่โก่วแห่งกรมสายฟ้า ขุนพลฝ่ายหยางและไฟที่ทำงานคู่กับจอมพลปี้ฝ่ายหยินและน้ำ คัมภีร์《道法会元》บรรพ 146 เรียกท่านว่าทูตปราบมารฝ่ายซ้ายแห่งประตูสายฟ้า ท่านถูกเรียกใช้ในพิธีขอฝน ปราบผี คุ้มครองครรภ์ และพิธีหลอมวิญญาณ และแซ่ของท่านอยู่ในวรรค 庞刘苟毕神通大 ของบทสวด《雷霆总诰》

จอมพลโก่วกับจอมพลปี้เกี่ยวข้องกันอย่างไร

ทั้งสองเป็นคู่หยินหยางที่คัมภีร์เรียกพร้อมกันเกือบทุกครั้ง จอมพลโก่วเป็นฝ่ายซ้าย หยาง ไฟ สีแดง และสัมพันธ์กับหัวใจ ส่วนจอมพลปี้เป็นฝ่ายขวา หยิน น้ำ สีดำ และสัมพันธ์กับไต ในพิธีหลอมวิญญาณ จอมพลโก่วคุมสระไฟ จอมพลปี้คุมสระน้ำ ในชุดนี้จอมพลปี้คือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 33

จอมพลโก่วคือโก่วจางในห้องสินหรือไม่

ไม่ใช่ในทางคัมภีร์ โก่วจางเป็นตัวละครใน《封神演义》ตอนที่ 59 ถึง 61 และได้เป็นเทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าในตอนที่ 99 ผู้แต่งนิยายน่าจะหยิบสี่แซ่ ผาง หลิว โก่ว ปี้ ที่มีอยู่แล้วในธรรมเนียมเต๋ามาสร้างตัวละคร ชื่อในคัมภีร์พิธีกรรมของจอมพลโก่วคือ 留吉 翌冲 獬 หรือ 狻 ตามสายวิชา ส่วน《搜神大全》เล่าว่าชื่อเดิมเมื่อเป็นมนุษย์ของท่านคือซินซิง (辛兴)

ทำไมพระนามของจอมพลโก่วจึงมีคำว่า 火部

คำว่า 火部 แปลว่าฝ่ายไฟ ไม่ใช่ศัพท์ตำแหน่งเดิมในคัมภีร์ แต่สรุปลักษณะของท่านได้ตรง คัมภีร์สายชิงเวยเรียกท่านว่าเทพผู้ขับเคลื่อนฝ่ายหยาง วิญญาณสีแดง และผู้คุมไฟ《法海遗珠》ให้ท่านขี่เมฆไฟทรงมังกรไฟ และบรรพ 92 มียันต์รถเพลิงของท่าน พระนามเต็มแบบนี้พบในทำเนียบและสมุดยันต์สมัยใหม่

จอมพลโก่วหน้าเขียวหรือหน้าแดง

มีทั้งสองแบบ คัมภีร์《道法会元》บรรพ 146 บอกว่าหน้าเขียว ไม่มีปีก ปากไม่แหลม ถือค้อนและสว่านอัสนี ส่วนรูปหล่อสำริดปิดทองสมัยชิงในพระราชวังต้องห้ามเป็นหน้าแดงดั่งเลือด มีสามตา มือซ้ายถือสิ่ว มือขวาถือค้อน ทั้งสองแบบตรงกันเรื่องเครื่องมือ แต่ต่างกันเรื่องสีหน้า

บทสรุป

雷霆火部苟元帅 คือครึ่งหนึ่งของคู่จอมพลที่สำคัญที่สุดคู่หนึ่งในกรมสายฟ้า หลักฐานในคัมภีร์ของท่านแน่นกว่าที่ผมคาดไว้มาก ทั้งตำแหน่งและรูปลักษณ์ในบรรพ 146 งานคุมสระไฟ คุ้มครองครรภ์ และขอฝนในตำราสายชิงเวย วิชาเฉพาะใน《法海遗珠》บรรพ 34 แซ่ในบทสวด《雷霆总诰》 ตำนานลูกกตัญญูซินซิงใน《搜神大全》 และรูปหล่อในวังหลวงสมัยชิง ส่วนเรื่องที่ยังสรุปไม่ได้คือชื่อตัวที่มีหลายแบบ สีหน้าและปีกที่แต่ละแหล่งเล่าไม่ตรงกัน คำว่า 火部 ที่ไม่พบในคัมภีร์ยุคซ่ง–หยวน และวันสมโภชที่ผมยังหาแหล่งยืนยันไม่ได้ ถ้าจำท่านได้เพียงเรื่องเดียว ผมอยากให้จำว่าจอมพลโก่วคือไฟที่มีน้ำกำกับเสมอครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《道法会元》บรรพ 146 正一忠孝家书白捉五雷大法 ตำแหน่ง รูปลักษณ์ และเรื่องการได้วิชาของสองจอมพลโก่วปี้ (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 15–16 ยันต์เรียกสองเทพ 苟留吉 และ 毕宗远 ในพิธีหลอมวิญญาณ (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 20 แบบพิธีหลอมวิญญาณ จอมพลโก่วประจำสระไฟ (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 43 หนังสือขอให้สองเทพโก่วปี้คุ้มครองครรภ์และรักษาเด็ก (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 46 上清神烈飞捷五雷大法 รูปลักษณ์ของ 苟留吉 ในสายชิงเวย (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 47–49 หนังสือขอฝนถึง 苟留吉 毕宗远 และขุนพลใหญ่ (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 73–75 天书雷篆 พิธีขอขมาเมื่อมีคนถูกฟ้าผ่า (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 91–92 ยันต์ 苟帅火车符 และ 苟毕二帅治邪符 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 128 รายชื่อ 庞灵 刘通 苟狻 毕獬 ในหนังสือขอฝน (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 195–197 วิชาแพทย์สวรรค์ห้าสายฟ้า และ 南极荡凶苟毕二元帅 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 227 ตำราจอมพลจู และ 大黑天神苟留吉 (道人家)
• 《道法会元》บรรพ 265–268 ตำราเฟิงตู สี่เทพแห่งวังจิ่งหยาง (道人家)
• 《法海遗珠》บรรพ 34 วิชา 雷门左右伐魔使苟毕二元帅法 (识典古籍)
• บทสวด《雷霆总诰》จาก 龙虎山正一日诵早晚课 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• บทสรรเสริญ 苟帅宝诰 ในชุด 玉枢经诰 พร้อมคำอธิบาย (เว่ยป๋อ)
• พิพิธภัณฑ์พระราชวังต้องห้าม: รูปหล่อสำริดปิดทองจอมพลโก่ว 上清神烈阳雷苟元帅 สมัยชิง
• 《封神演义》ตอนที่ 99 รายนามยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า (วิกิซอร์ซ)
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 5 หัวข้อ 辛兴茍元帅 ตำนานลูกกตัญญูผู้ทุบไก่สายฟ้า (วิกิซอร์ซ)
• 《北游记》ฉบับเต็ม ตอนที่ 13 เจินอู่ปราบซินซิงหวังและเถียนหัวเป็นคู่จอมพลโก่วปี้ (วิกิซอร์ซ)
• 《搜神后记》บรรพ 10 นิทานชาวนาจางโก่วผู้ด่าเทพสายฟ้า (วิกิซอร์ซ)
• Daoist Iconography Project มหาวิทยาลัยฮาวาย: รายชื่อเทพในภาพม้วนกรมสายฟ้าโคเปนเฮเกน
• สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: ทำเนียบสามสิบหกเทียนเจี้ยงและรายชื่อตาม《北游记》
• เว็บไซต์เสวียนเทียนซ่างตี้ ไต้หวัน: ทำเนียบสามสิบหกขุนพลของเจินอู่ ที่มีชื่อ 茍雷吉 และ 毕崇远
• สารบัญสมุดยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ใช้พระนาม 雷霆火部苟元帅 (ร้านหนังสือเก่าออนไลน์)