พระนามบางองค์ในชุดนี้อ่านแล้วเหมือนตำแหน่งราชการมากกว่าชื่อบุคคล เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 32 上清枢雷程元帅 (แต้จิ๋ว เสี่ยงเช็งคูลุ่ย เท้งง้วนโซ่ย / จีนกลาง ซ่างชิงซูเหลย เฉิงหยวนซ่วย — จอมพลแซ่เฉิงแห่งสายฟ้าแกนฟ้าชั้นซ่างชิง) หรือแม่ทัพเฉิง ก็เป็นแบบนั้นครับ ต้องบอกตามตรงว่าพระนามเต็มนี้พบเฉพาะในทำเนียบสามสิบหกจอมพลยุคหลัง แต่เมื่อผมค้นคัมภีร์《道法会元》ต่อ กลับพบเทพแซ่เฉิงในกรมสายฟ้ามากกว่าที่คิด ทั้ง "程元帅" ที่คุมฟ้าผ่าของเทพชุมชนในพิธีขอฝน และ 程曼卿 ขุนพลผู้คุมสายฟ้าทั้งปวงที่ยืนต่อจากสามจอมพลเติ้ง ซิน จาง บทนี้จะเล่าทั้งหมดนี้ พร้อมแยกให้ชัดว่าส่วนไหนยืนยันได้ ส่วนไหนเป็นข้อสังเกตของผม
上清枢雷程元帅 หรือแม่ทัพเฉิง เป็นจอมพลในทำเนียบสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้ายุคหลัง พระนามแปลว่าจอมพลแซ่เฉิงแห่งสายฟ้าแกนฟ้าชั้นซ่างชิง ผมยังไม่พบตำนาน วันสมโภช หรือรูปลักษณ์ขององค์นี้ในคัมภีร์ชั้นต้น แต่《道法会元》มีเทพแซ่เฉิงหลายองค์ เช่น 程元帅 ผู้คุมฟ้าผ่าของเทพชุมชนในพิธีขอฝนบรรพ 48 และ 程曼卿 ขุนพลผู้คุมสายฟ้าในบรรพ 61 กับบรรพ 97 ซึ่งยังไม่มีหลักฐานว่าเป็นองค์เดียวกัน
ข้อมูลสำคัญของแม่ทัพเฉิง
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| พระนามเต็ม | 上清枢雷程元帅 (Shàngqīng Shūléi Chéng Yuánshuài) |
| อ่านแบบจีนกลาง | ซ่างชิงซูเหลย เฉิงหยวนซ่วย |
| อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้) | เสี่ยงเช็งคูลุ่ย เท้งง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว siang6 cêng1 ku1 lui5 têng5 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ (แซ่ 程 ภาษาพูดอ่าน tian5 ได้ด้วย) |
| ชื่ออื่น | แม่ทัพเฉิง ยังไม่พบชื่อตัวขององค์นี้ในแหล่งที่ตรวจสอบได้ |
| สังกัด | กรมสายฟ้า ตามพระนามเกี่ยวกับชั้นฟ้าซ่างชิง (上清) และแกนฟ้า (枢) และนับอยู่ในสามสิบหกจอมพลบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้ในรายชื่อของวัดสายไต้หวัน |
| ตำแหน่ง/หน้าที่ | ยังไม่พบหน้าที่ขององค์นี้ในคัมภีร์ หนังสือรวมยันต์ที่ขายออนไลน์ระบุว่าใช้คลายโรคภัยและแก้เคราะห์ ส่วน 程元帅 ใน 道法会元 บรรพ 48 คุมฟ้าผ่าของเทพชุมชน เรียกฝน และกำจัดปีศาจภัยแล้ง |
| ของถือ/พาหนะ | ยังไม่พบสำหรับองค์นี้ ส่วน 程曼卿 ในบรรพ 61 มือขวาถือดาบ มือซ้ายถือขวาน |
| รูปลักษณ์ตามคัมภีร์ | ยังไม่พบคำบรรยายขององค์นี้ ส่วน 程曼卿 ในบรรพ 61 หน้าผี กายสีคราม ผมแดง เกราะทอง เสื้อคลุมแดง รองเท้าเขียว |
| วันสมโภช | ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้ |
| ปรากฏในคัมภีร์ | พระนามเต็มพบเฉพาะในทำเนียบรายพระนามยุคหลัง · ไม่มีใน 雷霆总诰 · เทพแซ่เฉิงในกรมสายฟ้าพบใน 道法会元 บรรพ 48, 65, 86, 132 และ 程曼卿 ในบรรพ 61, 62, 65, 97 กับ 清微元降大法 และ 法海遗珠 |
เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์
ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ
ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้
1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)
อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ
2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)
วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร
3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)
เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น
4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)
เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก
รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน
ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)
ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ
ความหมายของพระนาม 上清枢雷程元帅 ทีละคำ
พระนามขององค์นี้ประกอบด้วยคำที่พบบ่อยในคัมภีร์สายฟ้า ผมจึงอธิบายจากการใช้คำในคัมภีร์เอง และบอกไว้ตรงไหนที่เป็นการตีความ
上清 (ซ่างชิง) แปลว่า "ความบริสุทธิ์เบื้องบน" เป็นชื่อชั้นฟ้าหนึ่งในสามชั้นของสามองค์บริสุทธิ์ และเป็นชื่อสายคัมภีร์ด้วย ในวิชาสายฟ้า คำนี้นำหน้าชื่อวิชาหลายชุดใน《道法会元》 เช่น 上清玉府五雷大法 ในบรรพ 56 และ 上清飞捷五雷祈祷大法 ในบรรพ 97 คำนี้จึงบอกสายวิชามากกว่าบอกตัวบุคคล
枢 (ซู) แปลว่าแกนหมุนหรือจุดศูนย์กลางที่ควบคุมการเคลื่อนไหว บรรพ 56 อธิบายว่าใต้ดาวเหนือมี 「枢机之二宫」 คือวังแกนกับวังกลไก โดย 「枢宫斡旋化生之权」 วังแกนคุมอำนาจหมุนเวียนการก่อเกิด และ 「机宫代帝行令之所」 วังกลไกเป็นที่ออกคำสั่งแทนพระจักรพรรดิ อีกตอนหนึ่งยังบอกว่า 「故有玉枢院又名斗枢院」 คือ "จึงมีกรมอวี้ซู อีกชื่อหนึ่งว่ากรมแกนดาวกระบวย" ซึ่งรับหน้าที่ด้านสายฟ้า คำว่า 枢 ตัวเดียวกันนี้อยู่ในชื่อคัมภีร์แก่นหยก《玉枢宝经》ขององค์จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน ด้วย
枢雷 (ซูเหลย) เมื่อรวมกับคำว่า 雷 ผมเข้าใจว่าหมายถึง "สายฟ้าแห่งแกนฟ้า" คือสายฟ้าที่สังกัดกลไกบังคับการของดาวกระบวย ข้อนี้เป็นการตีความของผมจากบริบทของคัมภีร์ ยังไม่พบเอกสารที่อธิบายพระนามนี้โดยตรง
程 (เฉิง) คือแซ่ อ่านแต้จิ๋วแบบหนังสือว่า têng5 (เท้ง) และภาษาพูดว่า tian5
元帅 (หยวนซ่วย) คือจอมพล ยศของขุนพลชั้นสูงในกรมสายฟ้า
พระนามเต็มพบที่ไหน
ผมพบพระนาม 上清枢雷程元帅 แบบเต็มในสามแหล่งที่เปิดตรวจได้ ทั้งหมดเป็นทำเนียบยุคหลัง
- รายชื่อ "雷部三十六帅" บนเว็บไซต์ 天玉宫 เขียนว่า 「上清枢雷程元帅」 ต่อจาก 东岳拷鬼寍元帅 และก่อน 五雷执法毕元帅
- รายชื่อ "真武三十六官将" ในบล็อกของ 北极玄元宫真武大帝庙道观 เขียนว่า 「上清枢雷程元帅」 อยู่แถวเดียวกับแม่ทัพหนิงและจอมพลปี้
- หนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายบนเว็บ 古籍屋 ระบุว่า 「上清枢雷程元帅：化解灾病、行运解煞」 คือยันต์ใช้คลายโรคภัยและแก้เคราะห์ ซึ่งเป็นคำบรรยายสินค้า ไม่ใช่คัมภีร์
ลำดับนี้ตรงกับรายพระนามชุดของเรา ที่มี东岳拷鬼宁元帅 องค์ที่ 31 อยู่ก่อน และ五雷执法毕元帅 องค์ที่ 33 อยู่ถัดไป ส่วนแหล่งที่ผมตรวจแล้วไม่พบพระนามนี้ ได้แก่บทสวด《雷霆总诰》 สารบัญ《三教源流搜神大全》 รายนามยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าในตอนที่ 99 ของ《封神演义》 และรายชื่อบริวารท้ายนิยาย《北游记》 ใครอยากเห็นภาพรวมว่าทำเนียบเหล่านี้อยู่ตรงไหนของกรมสายฟ้า อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า
程元帅 ในคัมภีร์ 道法会元
ถึงพระนามเต็มจะไม่อยู่ในคัมภีร์ แต่คำว่า "程元帅" มีอยู่จริงใน《道法会元》อย่างน้อยสามแห่ง และอีกแห่งหนึ่งเป็นเทพแซ่เฉิงในตำแหน่งประธานสายฟ้า
บรรพ 48 จอมพลผู้คุมฟ้าผ่าของเทพชุมชน
บรรพ 48 เป็นแบบฟอร์มหนังสือในพิธีขอฝนของวิชา 神捷五雷 สายชิงเวย ในหนังสือที่ส่งถึงเทพสายฟ้าประจำชุมชน มีข้อความว่า 「疾速计禀玉清社令烈雷轰天霹雳程元帅，统辖九州社令蛮雷副将蒋元帅」 คือให้รีบรายงานต่อ "จอมพลเฉิงแห่งฟ้าผ่าดุดันของเทพชุมชนชั้นอวี้ชิง ผู้ฟ้าผ่ากึกก้องสะเทือนฟ้า" ซึ่งมีจอมพลเจี่ยงเป็นรองแม่ทัพคุมฟ้าผ่าของเทพชุมชนทั่วเก้าแคว้น แล้วให้ทั้งขบวนพร้อมเทพเมืองและเทพชุมชน 「诛锄旱魃，翦灭妖霓」 คือ "ถอนรากปีศาจภัยแล้ง ตัดทำลายรุ้งปีศาจ" เพื่อให้ฝนตกตามวันเวลาที่กำหนด
ข้อความนี้สำคัญเพราะเป็นที่เดียวที่ผมพบว่า "程元帅" มีหน้าที่ชัดเจน คือคุม 社令雷 ซึ่งบรรพ 56 นับเป็นหนึ่งในห้าสายฟ้า ร่วมกับสายฟ้าแห่งฟ้า สายฟ้าเทพ สายฟ้ามังกร และสายฟ้าน้ำ แต่ต้องสังเกตว่าคำนำหน้าในบรรพนี้คือ 玉清 ไม่ใช่ 上清 แบบในรายพระนาม
บรรพ 86 และ 132
คัมภีร์ 先天雷品隐书 บรรพ 86 มีพระนาม 「神霄驱雷霹雳程元帅」 อยู่ในรายชื่อเทพที่อัญเชิญเข้าแท่น ต่อจากทูตสายฟ้าหลายองค์ ส่วนหนังสือสั่งการขอฝนในบรรพ 132 เรียกรวมว่า 「驱雷程雍二元帅」 คือสองจอมพลแซ่เฉิงกับแซ่ยงผู้ขับสายฟ้า ในหนังสือฉบับเดียวกับที่เรียกจอมพลเติ้ง ว่า 主雷欻火邓天君 ทั้งสองแห่งบอกเพียงตำแหน่ง ไม่ได้ให้รูปลักษณ์หรือประวัติ
主雷大神程稀 ในบรรพ 65
รายชื่อเทพในคัมภีร์ 三炁雷霆神位 บรรพ 65 มี 「主雷大神程稀」 คือเทพผู้เป็นประธานแห่งสายฟ้า นามเฉิงซี วางไว้ก่อนเทพไฟวาบ 邓伯温 ทันที ตำแหน่ง 主雷 นี้ชวนให้นึกถึงคำว่า 主雷 ในพระนามของจอมพลเติ้งองค์ที่ 30 แต่ในบรรพนี้เป็นของเทพแซ่เฉิง เรื่องนี้ทำให้ผมเห็นว่าเทพแซ่เฉิงในกรมสายฟ้ามีตำแหน่งสูงกว่าที่ทำเนียบยุคหลังบอกไว้
程曼卿 ขุนพลผู้คุมสายฟ้าทั้งปวง
เทพแซ่เฉิงที่มีหลักฐานมากที่สุดคือ 程曼卿 (แต้จิ๋ว เท้งบ่วงเค็ง / จีนกลาง เฉิงม่านชิง) ผมรวบรวมไว้ทุกแห่งที่พบ
- บรรพ 61: ในคัมภีร์ 高上神霄玉枢斩勘五雷大法 บัญชีขุนพลเรียงจอมพลเติ้ง จอมพลซิน และทูตจาง แล้วต่อด้วย 「总摄大将都雷程曼卿」 คือ "ขุนพลใหญ่ผู้คุมรวม เจ้าแห่งสายฟ้าทั้งปวง" และบรรยายว่า 「鬼面蓝身朱发，形貌猛烈。金甲绯袍绿靴，右手执刀，左手执斧。」 คือ หน้าผี กายสีคราม ผมแดง ท่าทางดุร้าย สวมเกราะทอง เสื้อคลุมแดง รองเท้าเขียว มือขวาถือดาบ มือซ้ายถือขวาน ในบรรพเดียวกันยังมีกลุ่ม 「总摄枢机七将」 คือเจ็ดขุนพลแห่งแกนและกลไก ซึ่งขึ้นต้นด้วย "เทพสายฟ้าแห่งไฟสวรรค์" 程曼卿 หน้าแดงดุจพ่นเลือด สวมหมวกแบบนักรบ ถือกระบี่
- บรรพ 62: วิธีเขียนยันต์เร่งสายฟ้าให้ใส่ชื่อทูตห้าทิศ 「蒋、毕、华、雷、陈五使者，及程曼卿在内」 คือรวมชื่อเฉิงม่านชิงไว้ด้วย
- บรรพ 97: คัมภีร์ 上清飞捷五雷祈祷大法 ซึ่งเป็นวิชาขอฝนสายซ่างชิง มีหัวข้อ "本将符式" คือแบบยันต์ของขุนพลประจำวิชา และสั่งว่า 「符成，书程曼卿名在上」 คือ "เมื่อยันต์เสร็จ ให้เขียนชื่อเฉิงม่านชิงไว้ด้านบน"
- บรรพ 65: มี 「斩妖伐木开山火令神吏程曼卿」 เป็นเจ้าหน้าที่ถือคำสั่งไฟ ผู้ฟันปีศาจ โค่นไม้ และเปิดภูเขา
- 《清微元降大法》: ในกลุ่มขุนพลของวิชา 太极 ต่อจาก 邓燮 辛忠义 และ 张元伯 มี 「雷霆玉胄飞腾传令使者程曼卿」 คือทูตผู้เหาะนำส่งคำสั่งแห่งสายฟ้า
- 《法海遗珠》บรรพ 22: หัวข้อ 五雷总摄 บรรยาย 「天火雷神程曼卿」 ว่าหน้าแดงดุจพ่นเลือด เสื้อแดง เกราะทอง ถือกระบี่ และสั่งให้ 「书总摄将程曼卿在亥天门上」 คือเขียนชื่อขุนพลผู้คุมรวมไว้ที่ตำแหน่งประตูฟ้าทิศไฮ่ (亥) บนยันต์
ตรงนี้คือจุดที่ผมคิดว่าน่าสนใจที่สุดของบทนี้ครับ สองคำในพระนาม 上清枢雷 ล้วนอยู่รอบตัวเฉิงม่านชิง ท่านเป็นขุนพลประจำวิชาของคัมภีร์สายซ่างชิงในบรรพ 97 และเป็นหัวหน้าเจ็ดขุนพลแห่ง "枢机" ในคัมภีร์ 玉枢 บรรพ 61 อีกทั้งยังยืนต่อจากสามจอมพลเติ้ง ซิน จาง ในฐานะผู้คุมสายฟ้าทั้งปวง แต่ผมต้องบอกตามตรงว่ายังไม่มีเอกสารใดเรียกท่านว่า 元帅 หรือเรียกว่า 上清枢雷 ตรง ๆ ข้อเชื่อมโยงนี้จึงเป็นข้อสังเกตของผม ไม่ใช่ข้อสรุป
รูปลักษณ์และภาพประกอบ
ยังไม่พบคำบรรยายรูปลักษณ์ของ 上清枢雷程元帅 องค์นี้โดยตรง ภาพประกอบหน้าปกของบทความนี้จึงวาดตีความจากพระนาม เป็นขุนพลสวมมงกุฎลายหยินหยาง ชุดเกราะน้ำเงินทอง มือขวาถือกระบี่ที่มีสายฟ้าแลบ มือซ้ายถือป้ายคำสั่ง และมีกลุ่มดาวกระบวยใหญ่อยู่เบื้องหลังเพื่อสื่อถึงคำว่า 枢 ผู้อ่านควรเข้าใจว่าเป็นภาพตีความ
ถ้าต้องการรูปตามคัมภีร์ของเทพแซ่เฉิง แหล่งที่บรรยายไว้มีสองแบบ แบบแรกคือ 程曼卿 ในฐานะขุนพลใหญ่ผู้คุมรวมในบรรพ 61 หน้าผี กายสีคราม ผมแดง เกราะทอง เสื้อคลุมแดง ถือดาบกับขวาน แบบที่สองคือ 程曼卿 ในฐานะเทพสายฟ้าแห่งไฟสวรรค์ ทั้งในบรรพ 61 และ《法海遗珠》บรรพ 22 หน้าแดงดุจพ่นเลือด เสื้อแดง เกราะทอง สวมหมวกแบบนักรบ รองเท้าเขียว ถือกระบี่
บทบาทในพิธีและการบูชา
สำหรับองค์ที่ใช้พระนาม 上清枢雷程元帅 ผมไม่พบพิธี คาถา หรือยันต์ที่ตีพิมพ์เผยแพร่ ข้อมูลเดียวคือหนังสือรวมยันต์ที่บอกว่าใช้คลายโรคภัยและแก้เคราะห์
ส่วนบทบาทในพิธีที่มีหลักฐานเป็นของเทพแซ่เฉิงในคัมภีร์ คือขอฝนและกำจัดปีศาจภัยแล้งในบรรพ 48 และการใส่ชื่อเฉิงม่านชิงลงในยันต์เร่งสายฟ้าและยันต์ขอฝนในบรรพ 62 กับบรรพ 97 ซึ่งตรงกับงานหลักของกรมสายฟ้าในคัมภีร์ คือดูแลฝนฟ้าให้ตกตามฤดู
เรื่องการบูชา ผมพบเพียงการนับท่านอยู่ในคณะสามสิบหกจอมพลบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้ในวัดสายไต้หวัน ยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธาน และยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้ในประเทศไทย
ข้อควรระวังและเทพแซ่เฉิงองค์อื่น
- 程元帅 กับ 程曼卿 อาจเป็นคนละองค์: ในคัมภีร์ 程元帅 มีตำแหน่งจอมพล ส่วน 程曼卿 เป็นขุนพลใหญ่ เทพสายฟ้า หรือทูต ยังไม่มีบรรพใดบอกว่าทั้งสองคือองค์เดียวกัน
- 主雷 ไม่ได้เป็นของจอมพลเติ้งเสมอไป: บรรพ 65 ให้ตำแหน่ง 主雷大神 แก่ 程稀 ส่วนบรรพ 132 ให้แก่ 邓天君 ผู้อ่านที่เห็นคำว่า 主雷 จึงต้องดูชื่อกำกับทุกครั้ง
- 玉清 กับ 上清: 程元帅 ในบรรพ 48 นำหน้าด้วย 玉清 ไม่ใช่ 上清 จึงยังสรุปไม่ได้ว่าเป็นองค์เดียวกับในรายพระนาม
- ไม่เกี่ยวกับขุนพลแซ่เฉิงในประวัติศาสตร์: ผมไม่พบหลักฐานว่าองค์นี้เกี่ยวข้องกับเฉิงเหย่าจิน (程咬金) ขุนพลสมัยถังที่คนจีนรู้จักกันดี จึงไม่ควรโยงกันเอง
- แซ่ปี้กับแซ่เฉิงในคัมภีร์เดียวกัน: คัมภีร์《法海遗珠》มีรายชื่อ 「蔡金苏陈张蒋毕程八大神君」 ที่วางแซ่ปี้กับแซ่เฉิงไว้ติดกัน เหมือนลำดับในรายพระนามของเรา แต่เป็นเทพชุดหนึ่งในวิชา 洞玄 ไม่ได้บอกว่าเป็นองค์เดียวกับจอมพลในทำเนียบ
มุมมองของผมต่อแม่ทัพเฉิง
ตอนเริ่มค้น ผมคิดว่าแม่ทัพเฉิงจะเป็นอีกองค์ที่เหลือเพียงชื่อ แต่พอเปิดคัมภีร์ทีละบรรพ ก็พบเทพแซ่เฉิงที่ยืนอยู่ใกล้ศูนย์กลางของกรมสายฟ้ามากกว่าที่คิด ผมจึงอยากบอกผู้อ่านว่า การที่เราไม่รู้จักเทพองค์หนึ่ง ไม่ได้แปลว่าคัมภีร์ไม่เคยพูดถึงท่าน บางครั้งท่านอยู่ในชื่อที่เราไม่ได้มองหา
อีกเรื่องหนึ่ง คำว่า 枢 ทำให้ผมนึกถึงการทำงานในชีวิตจริง แกนหมุนไม่ใช่ส่วนที่คนมองเห็นชัดที่สุด แต่ถ้าแกนไม่มั่นคง ทั้งระบบก็หมุนไม่ได้ ผมมองว่าขุนพลแห่งแกนฟ้าก็คงเป็นแบบนั้น งานของท่านคือทำให้คำสั่งของฟ้าเดินไปได้อย่างเป็นระเบียบครับ
คำถามที่พบบ่อย
上清枢雷程元帅 คือใคร
คือจอมพลแซ่เฉิงในทำเนียบสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้ายุคหลัง พระนามแปลว่าจอมพลแซ่เฉิงแห่งสายฟ้าแกนฟ้าชั้นซ่างชิง ยังไม่พบตำนาน วันสมโภช หรือรูปลักษณ์ขององค์นี้ในคัมภีร์ชั้นต้น แต่ใน《道法会元》มีเทพแซ่เฉิงหลายองค์ที่ทำงานด้านสายฟ้าและขอฝน
ในคัมภีร์ 道法会元 มี 程元帅 ไหม
มี บรรพ 48 เรียก 玉清社令烈雷轰天霹雳程元帅 ผู้คุมฟ้าผ่าของเทพชุมชนในพิธีขอฝน บรรพ 86 เรียก 神霄驱雷霹雳程元帅 และบรรพ 132 เรียก 驱雷程雍二元帅 แต่ยังไม่มีแห่งใดใช้พระนาม 上清枢雷 แบบในรายพระนามนี้
程曼卿 คือใคร
คือเทพแซ่เฉิงที่มีหลักฐานมากที่สุดในคัมภีร์สายฟ้า บรรพ 61 เรียกท่านว่าขุนพลใหญ่ผู้คุมสายฟ้าทั้งปวง ต่อจากจอมพลเติ้ง จอมพลซิน และทูตจาง บรรพ 97 ให้เขียนชื่อท่านบนยันต์ของวิชาขอฝนสายซ่างชิง แต่ยังไม่มีเอกสารใดยืนยันว่าท่านคือแม่ทัพเฉิงในรายพระนามนี้
คำว่า 枢雷 ในพระนามหมายถึงอะไร
ผมเข้าใจว่าหมายถึงสายฟ้าแห่งแกนฟ้า เพราะคัมภีร์《道法会元》บรรพ 56 อธิบายว่าใต้ดาวเหนือมีวังแกนกับวังกลไก และมีกรมอวี้ซูหรือกรมแกนดาวกระบวยที่รับหน้าที่ด้านสายฟ้า แต่นี่เป็นการตีความจากบริบท ยังไม่พบเอกสารที่อธิบายพระนามนี้โดยตรง
บทสรุป
上清枢雷程元帅 เป็นจอมพลที่พระนามเต็มพบเฉพาะในทำเนียบยุคหลัง แต่เทพแซ่เฉิงในคัมภีร์สายฟ้ามีหลักฐานมากกว่าที่คิด ทั้ง 程元帅 ผู้คุมฟ้าผ่าของเทพชุมชนในพิธีขอฝน 主雷大神程稀 และ 程曼卿 ขุนพลผู้คุมสายฟ้าทั้งปวงที่อยู่ในคัมภีร์ทั้งสายซ่างชิงและสาย 玉枢 สิ่งที่ยังสรุปไม่ได้คือเทพแซ่เฉิงองค์ใดคือแม่ทัพเฉิงในรายพระนามนี้ ผมจึงขอวางข้อมูลทั้งหมดไว้ให้ผู้อ่านเห็นครบ แล้วแยกให้ชัดว่าส่วนไหนเป็นหลักฐาน ส่วนไหนเป็นข้อสังเกตครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- รายชื่อ 雷部三十六帅 ของ 天玉宫 ที่มี 上清枢雷程元帅
- รายชื่อ 真武三十六官将 ในบล็อกของ 北极玄元宫真武大帝庙道观
- หน้าขายหนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》 รายการ 上清枢雷程元帅 (古籍屋)
- 《道法会元》บรรพ 48 หนังสือขอฝนที่เรียก 玉清社令烈雷轰天霹雳程元帅
- 《道法会元》บรรพ 86 先天雷品隐书 ที่มี 神霄驱雷霹雳程元帅
- 《道法会元》บรรพ 132 หนังสือที่เรียก 驱雷程雍二元帅
- 《道法会元》บรรพ 65 三炁雷霆神位 ที่มี 主雷大神程稀 และ 程曼卿
- 《道法会元》บรรพ 61 บัญชีขุนพลที่มี 总摄大将都雷程曼卿 และ 总摄枢机七将
- 《道法会元》บรรพ 62 ยันต์เร่งสายฟ้าที่ใส่ชื่อ 程曼卿
- 《道法会元》บรรพ 97 上清飞捷五雷祈祷大法 ที่ให้เขียนชื่อ 程曼卿 บนยันต์
- 《道法会元》บรรพ 56 คำอธิบายวังแกนกับวังกลไก และกรมอวี้ซู
- 《清微元降大法》ที่มี 雷霆玉胄飞腾传令使者程曼卿 (วิกิซอร์ซ)
- 《法海遗珠》ตัวบทเต็ม หัวข้อ 五雷总摄 และรายชื่อแปดเทพที่มีแซ่ปี้กับแซ่เฉิง (วิกิซอร์ซ)
