ในกองทัพสายฟ้าที่เต็มไปด้วยไฟ มีขุนพลองค์หนึ่งที่มาพร้อมความเย็น เทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 34 ของชุดนี้ 北极冰池李元帅 (แต้จิ๋ว ปักเก๊กเปียตี๊ ลี้ง้วนโซ่ย / จีนกลาง เป่ยจี๋ปิงฉือ หลี่หยวนซ่วย — จอมพลแซ่หลี่แห่งสระน้ำแข็งขั้วเหนือ) หรือแม่ทัพหลี่ คือขุนพลผู้นำน้ำแข็งและหิมะลงมาดับความร้อนครับ พระนามเต็มนี้พบในทำเนียบสามสิบหกจอมพลยุคหลัง แต่ตัวตนของท่านมีหลักฐานเก่ากว่านั้นมาก เพราะคัมภีร์《道法会元》บรรพ 121 มีขุนพลชื่อ "冰池大将李存真" ที่หน้าตา ของถือ และงานตรงกับภาพของแม่ทัพหลี่แทบทุกข้อ บทนี้จะเล่าว่าคัมภีร์บอกอะไร วัดเล่าอะไร และตรงไหนที่ผมยังยืนยันไม่ได้
北极冰池李元帅 หรือแม่ทัพหลี่ คือจอมพลแห่งสระน้ำแข็งขั้วเหนือในทำเนียบสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้า หลักฐานชั้นต้นที่ใกล้ที่สุดคือ《道法会元》บรรพ 121 ซึ่งมีขุนพลชื่อ 冰池大将李存真 รูปลักษณ์เหมือนเสวียนเทียนซั่งตี้ ผมสยาย เสื้อดำ เกราะทอง มือขวาถือกระบี่ไฟ มือซ้ายชูภูเขาน้ำแข็ง เข็นกงล้อน้ำแข็งมาจากทิศเหนือ หน้าที่ในคัมภีร์คือนำน้ำค้างแข็งและหิมะลงมาดับไข้และความร้อน ส่วนชื่อ "หลี่ชิงเทียน" กับประวัติสมัยราชวงศ์ถังเป็นตำนานของวัดยุคหลังที่ยังไม่พบในคัมภีร์
ข้อมูลสำคัญของแม่ทัพหลี่
| หัวข้อ | รายละเอียด |
|---|---|
| พระนามเต็ม | 北极冰池李元帅 (Běijí Bīngchí Lǐ Yuánshuài) |
| อ่านแบบจีนกลาง | เป่ยจี๋ปิงฉือ หลี่หยวนซ่วย |
| อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้) | ปักเก๊กเปียตี๊ ลี้ง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว bag4 gêg8 bian1 di5 li2 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ |
| ชื่ออื่น | แม่ทัพหลี่ · ในคัมภีร์คือ 冰池大将 (แต้จิ๋ว เปียตี๊ไต่เจี่ยง / จีนกลาง ปิงฉือต้าเจี้ยง — แม่ทัพใหญ่แห่งสระน้ำแข็ง) ชื่อตัว 李存真 (แต้จิ๋ว ลี้ชุ้งจิง / จีนกลาง หลี่ฉุนเจิน) · ตำนานวัดยุคหลังเรียกว่า 李青天 (แต้จิ๋ว ลี้แชที / จีนกลาง หลี่ชิงเทียน) และ 北极冰池李天君 |
| สังกัด | ในคัมภีร์อยู่ในกองทัพของวิชา 南宫火府乌旸雷师秘法 ใต้บัญชาของจอมพลอู๋หมิงต๋า · ในตำนานวัดอยู่ใต้ 翊圣真君 หนึ่งในสี่อริยะแห่งขั้วเหนือ |
| ตำแหน่ง/หน้าที่ | แม่ทัพใหญ่สระน้ำแข็ง และ 主水使者 ทูตผู้คุมน้ำ นำน้ำค้างแข็ง ลูกเห็บ และหิมะลงมาดับไข้ร้อน |
| ของถือ/พาหนะ | กระบี่ไฟในมือขวา ภูเขาน้ำแข็งในมือซ้าย เข็นกงล้อน้ำแข็ง (บรรพ 121) · ตำนานวัดว่าได้กระบี่น้ำแข็งกับกระบี่ไฟจากเง็กเซียนฮ่องเต้ |
| รูปลักษณ์ตามคัมภีร์ | เหมือนรูปเสวียนเทียนซั่งตี้ ใบหน้าแบบเทวดา ผมสยาย เสื้อดำ เกราะทอง (บรรพ 121) |
| วันสมโภช | ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้ |
| ปรากฏในคัมภีร์ | 道法会元 บรรพ 121 (冰池大将李存真) · บรรพ 226 มีคาถา "冰池冰池" ในวิชาของจอมพลหม่า · ไม่มีใน 雷霆总诰 · บทของ 李元帅 ใน 搜神大全 บรรพ 4 และ 先锋李元帅 ใน 北游记 เป็นอีกองค์หนึ่ง |
เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์
ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ
ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้
1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)
อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ
2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)
วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร
3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)
เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น
4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)
เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก
รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน
ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)
ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ
ความหมายของพระนาม 北极冰池李元帅 ทีละคำ
北极 (เป่ยจี๋) แปลว่าขั้วเหนือ ในคติเต๋าทิศเหนือเป็นทิศของน้ำ ความเย็น และสีดำ และเป็นทิศของ 玄天上帝 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงทีเซี่ยงตี่ / จีนกลาง เสวียนเทียนซั่งตี้ — จักรพรรดิแห่งฟ้าทิศเหนือ) คำนี้จึงบอกตั้งแต่ต้นว่าแม่ทัพหลี่เป็นขุนพลฝ่ายเหนือ ฝ่ายน้ำ และฝ่ายเย็น
冰池 (ปิงฉือ) (แต้จิ๋ว เปียตี๊ / จีนกลาง ปิงฉือ — สระน้ำแข็ง) คือชื่อตำแหน่งที่สำคัญที่สุดในพระนาม เพราะเป็นคำเดียวกับที่คัมภีร์ใช้จริงในตำแหน่ง 冰池大将 แม่ทัพใหญ่แห่งสระน้ำแข็ง และ 冰池使者 ทูตแห่งสระน้ำแข็ง ผมยังไม่พบคัมภีร์ที่อธิบายว่าสระน้ำแข็งนี้ตั้งอยู่ที่ใด ในพิธีมันทำหน้าที่เป็นแหล่งของความเย็นที่ผู้ประกอบพิธีเรียกลงมา
李 (หลี่) คือแซ่ อ่านแต้จิ๋วว่า li2 (ลี้) เป็นแซ่ที่พบบ่อยมากในหมู่เทพ ในชุดสามสิบหกจอมพลนี้มีขุนพลแซ่หลี่มากกว่าหนึ่งองค์ในแหล่งต่าง ๆ จึงต้องระวังไม่ให้ปนกัน ผมแยกไว้ในหัวข้อข้อควรระวังด้านล่าง
元帅 (หยวนซ่วย) คือจอมพล ยศของขุนพลชั้นสูงในกรมสายฟ้า
เมื่ออ่านรวมกัน พระนามแปลว่า "จอมพลแซ่หลี่แห่งสระน้ำแข็งขั้วเหนือ" ต่างจากหลายองค์ในชุดนี้ที่พระนามบอกแค่หน้าที่ เพราะคำว่า 冰池 ชี้กลับไปหาตำแหน่งที่มีอยู่ในคัมภีร์ได้ตรง ๆ
冰池大将李存真 ใน 道法会元 บรรพ 121
หลักฐานชั้นต้นที่ผมพบอยู่ในบรรพ 121 ของ《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน — ประมวลวิชาเต๋า) ซึ่งทั้งบรรพเป็นวิชาชื่อ 南宫火府乌旸雷师秘法 คือวิชาลับของเทพสายฟ้า 乌旸 (แต้จิ๋ว ออเอี๊ยง / จีนกลาง อูหยาง — นามของเทพสายฟ้าแห่งจวนไฟฝ่ายใต้) ปรมาจารย์ของวิชาคือ 乌旸雷师吴真君 และแม่ทัพหลักคือจอมพลอู๋หมิงต๋า ซึ่งในชุดนี้คือ南极乌旸吴元帅 องค์ที่ 22
ในรายชื่อขุนพลของวิชานี้ เกือบทุกองค์เป็นขุนพลไฟ ตั้งแต่ขุนพลกงล้อไฟชั้นบน 宋无忌 ไปจนถึงขุนพลกระดิ่งทองคำไหล 杨昌年 ซึ่งทั้งสองชื่อเกี่ยวข้องกับ流金火铃宋元帅 องค์ที่ 25 แต่ท้ายรายชื่อมีสององค์ที่ต่างออกไป คัมภีร์เขียนว่า
「冰池大将李存真，如玄帝状，天人相，披发，皂衣金甲，右手火剑，左托冰山，推冰轮自北而来。」
แปลว่า "แม่ทัพใหญ่สระน้ำแข็ง หลี่ฉุนเจิน รูปลักษณ์เหมือนเสวียนเทียนซั่งตี้ ใบหน้าแบบเทวดา ผมสยาย เสื้อดำ เกราะทอง มือขวาถือกระบี่ไฟ มือซ้ายชูภูเขาน้ำแข็ง เข็นกงล้อน้ำแข็งมาจากทิศเหนือ"
ถัดไปคือผู้ช่วยของท่าน 「冰池使者刘友华」 ทูตแห่งสระน้ำแข็ง หลิวโหย่วหัว หน้าดำ สามตา สวมผ้าโพกและเสื้อคลุมสีดำ เกราะทอง มือซ้ายถือถุงลม มือขวาถือก้อนหิมะ เท้าเหยียบกงล้อน้ำแข็ง
ข้อที่ทำให้ผมเชื่อว่า 李存真 คือที่มาของแม่ทัพหลี่ในรายพระนาม มีสามข้อ ข้อแรก ตำแหน่ง 冰池 ตรงกับพระนาม ข้อสอง คัมภีร์บอกว่าท่านมาจากทิศเหนือ ตรงกับคำว่า 北极 ข้อสาม ภาพของแม่ทัพหลี่ที่วัดยุคหลังเล่าต่อกันมา คือผมสยาย ใส่เกราะ เข็นกงล้อน้ำแข็ง ถือกระบี่ไฟและภูเขาน้ำแข็ง ตรงกับคัมภีร์แทบคำต่อคำ อย่างไรก็ตาม ผมยังไม่พบเอกสารที่เขียนว่า "李存真 คือ 北极冰池李元帅" ไว้ตรง ๆ จึงขอวางไว้เป็นข้อสรุปที่หลักฐานหนักแน่น ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่มีผู้รับรองไว้
ไฟกับน้ำแข็ง งานของแม่ทัพหลี่ในวิชารักษาไข้
ถ้าอ่านบรรพ 121 ทั้งบรรพ จะเห็นว่าวิชานี้ใช้รักษาคนป่วยที่มีไข้ร้อน และใช้ทั้งไฟกับน้ำแข็งเป็นสองขั้น ขั้นแรกเป็นงานของฝ่ายไฟ คัมภีร์ให้นึกถึงจอมพลนำ 「发汗判官」 ผู้พิพากษาเรียกเหงื่อ ขี่ไฟเผาทั่วร่างคนป่วย ไล่ลมร้ายออกมาทางรูขุมขนพร้อมเหงื่อ
ขั้นที่สองคือการดับร้อน ตรงนี้แม่ทัพหลี่เข้ามามีบทบาท คัมภีร์มีบท 「退热咒」 คาถาลดไข้ ที่ขึ้นต้นว่า 「北方玄天，杳杳泉源。冰池大将，速降吾前。潮热邪鬼，押赴探渊。」 คือ "ฟ้าลึกล้ำแห่งทิศเหนือ ต้นน้ำที่ลึกไกล แม่ทัพใหญ่สระน้ำแข็ง จงรีบลงมาตรงหน้าข้า ผีร้ายแห่งไข้ร้อนเป็นระลอก จงคุมตัวไปยังห้วงลึก" อักษร 探 ในฉบับที่ผมอ่านน่าจะคลาดจาก 深 ที่แปลว่าลึก ผมจึงแปลตามความหมายนั้น แล้วต่อด้วยคำเชิญ 「谨请冰池大将去放雪霜，冰池大将与吾作伴」 คือขอเชิญแม่ทัพใหญ่สระน้ำแข็งไปปล่อยหิมะและน้ำค้างแข็ง และมาเป็นเพื่อนร่วมงานของผู้ประกอบพิธี
ท้ายบรรพยังมีคำอธิบายยันต์ลดไข้ร้อนเป็นระลอก (退潮热符) ที่ให้ผู้ประกอบพิธีนึกถึง 「吴将军部领主水使者李存真，及水部史兵，自西北来降，下严霜霰雪，冰冻潮热之鬼」 คือ "แม่ทัพอู๋นำทูตผู้คุมน้ำ หลี่ฉุนเจิน พร้อมไพร่พลฝ่ายน้ำ ลงมาจากทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ปล่อยน้ำค้างแข็ง ลูกเห็บ และหิมะ แช่แข็งผีแห่งไข้ร้อน" ประโยคนี้บอกสองเรื่อง เรื่องแรก ท่านมีตำแหน่งที่สองคือ 主水使者 (แต้จิ๋ว จู้จุ้ยไซ้เจี้ย / จีนกลาง จู่สุ่ยสื่อเจ่อ — ทูตผู้คุมน้ำ) เรื่องที่สอง ท่านทำงานใต้บัญชาของแม่ทัพอู๋ ไม่ได้ทำงานลำพัง
ผมคิดว่าภาพนี้อธิบายได้ดีว่าทำไมแม่ทัพหลี่ถือกระบี่ไฟทั้งที่เป็นขุนพลน้ำแข็ง ในวิชาเดียวกันนี้ไฟกับน้ำแข็งไม่ได้เป็นศัตรูกัน ไฟขับลมร้ายออก น้ำแข็งดับความร้อนที่เหลือ การรักษาจึงครบทั้งสองฝั่ง ในชุดนี้ยังมีขุนพลที่ทำงานด้านการรักษาโรคโดยตรงคือ五雷天医张元帅 องค์ที่ 18 ใครสนใจเรื่องเทพสายฟ้ากับการรักษาโรคอ่านต่อได้
ในบทความนี้ผมเล่าเฉพาะความหมายของคาถาที่ตีพิมพ์อยู่ในคัมภีร์ ไม่ได้ลงรายละเอียดวิธีเขียนยันต์ วิธีกำมุทรา หรือการสูดลมปราณที่คัมภีร์บรรยายไว้ เพราะเป็นส่วนที่ควรเรียนกับอาจารย์ที่มีสายวิชาโดยตรง
冰池 ในบรรพอื่นและในทำเนียบยุคหลัง
นอกจากบรรพ 121 ผมค้นคำว่า 冰池 ทั่วทั้ง《道法会元》แล้วพบอีกแห่งเดียว คือบรรพ 226 ซึ่งเป็นวิชา 正一灵官马帅秘法 ของจอมพลหม่า ในชุดนี้คือ正一灵官马元帅 องค์ที่ 5 ในวิชานั้นมีคาถาน้ำแข็งที่ขึ้นต้นว่า 「冰池冰池，九江大神，四渎元君」 คือเรียกสระน้ำแข็ง เทพแห่งเก้าแม่น้ำ และเจ้าแห่งสี่แม่น้ำใหญ่ ให้มาช่วยทำให้วิญญาณเย็นเฉียบ ตรงนี้ไม่มีชื่อแม่ทัพหลี่ แต่แสดงว่า 冰池 เป็นแหล่งความเย็นที่หลายวิชาเรียกใช้
พระนามเต็ม 北极冰池李元帅 พบในทำเนียบสามสิบหกจอมพลยุคหลังอย่างน้อยสามแหล่งที่ผมเปิดตรวจได้
- รายชื่อ "雷部三十六帅" บนเว็บไซต์ 天玉宫 เขียนว่า 「北极冰池李元帅」 ต่อจาก五雷执法毕元帅 องค์ที่ 33 แล้วตามด้วย 冲霄灵官马元帅 และ 酆都杀鬼吕元帅
- บล็อกของ 北极玄元宫真武大帝庙道观 มีบทความประวัติขององค์นี้โดยเฉพาะชื่อ 「北极冰池李元帅圣纪」 และรายชื่อสามสิบหกขุนพลที่เรียง 李 马 吕 แบบเดียวกัน
- หนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》ที่ขายบนเว็บ 古籍屋 ระบุในลำดับที่ 33 ว่า 「北极冰池李元帅：防寒驱寒、祛冰邪」 คือยันต์ใช้กันหนาว ไล่ความหนาว และขับสิ่งร้ายจากความเย็น
ข้อสังเกตคือรายชื่อทั้งสองแหล่งแรกเรียงองค์ที่ 35 และ 36 สลับกับรายพระนามชุดนี้ ชุดของเราเรียง酆都杀鬼吕元帅 องค์ที่ 35 ก่อน冲霄灵官马元帅 องค์ที่ 36 ส่วนบทสวด《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า — บทสรรเสริญรวมแห่งกรมสายฟ้า) ไม่มีพระนามแม่ทัพหลี่ ภาพรวมว่าทำเนียบเหล่านี้วางอยู่ตรงไหนของกรมสายฟ้า อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า
ตำนานหลี่ชิงเทียนจากวัดสายไต้หวัน
ตำนานที่เล่าเรื่องชีวิตของแม่ทัพหลี่อย่างละเอียดที่สุดที่ผมพบ คือบทความ 「北极冰池李元帅圣纪」 ของ 北极玄元宫 ผมสรุปเนื้อความไว้ตรงนี้ และขอให้อ่านในฐานะตำนานของวัด
ตามบันทึกนั้น ท่านมีนามเดิมว่าหลี่ชิงเทียน เรียกว่า 北极冰池李天君 อยู่ใต้การบังคับบัญชาของ 翊圣真君 (แต้จิ๋ว เอ๊กเซ่งจิงกุง / จีนกลาง อี้เซิ่งเจินจวิน — เทพผู้ช่วยค้ำจุนองค์อริยะ) หนึ่งในสี่อริยะแห่งขั้วเหนือ มีรูปลักษณ์แบบเทพทิศเหนือ ผมสยาย ใส่เกราะ ขี่กงล้อน้ำแข็งท่องไปทั่วสิบทิศ เง็กเซียนฮ่องเต้พระราชทานกระบี่น้ำแข็งกับกระบี่ไฟไว้ปราบมาร และมอบสระน้ำแข็งกับภูเขาน้ำแข็งไว้ดับความร้อน ท่านมีหน้าที่ปราบความมืด ขจัดเคราะห์ ไล่โรคระบาด รักษาโรค และต่ออายุ และนับเป็นหนึ่งใน "สี่สิบเทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า"
บันทึกเล่าต่อว่าท่านเป็นภาคแบ่งของเสวียนเทียนซั่งตี้ ลงมาเกิดปลายราชวงศ์สุย ติดตามหลี่เยวียนลุกขึ้นสู้ ได้ความดีความชอบมาก ต่อมาสมัยถังไท่จง ได้รับมอบหมายให้ติดต่อหลี่หยวนป้าเพื่อกำจัดตระกูลอู่ แต่แผนรั่วไหลและหลี่หยวนป้าถูกวางยาตาย ภายหลังท่านถูกส่งไปเป็นเจี๋ยตู้สื่อที่ชายแดน ไกล่เกลี่ยสงครามระหว่างโคกูรยอ ซิลลา และแพ็กเจ จนสงบชั่วคราว และรับราชการจนสิ้นชีวิต เมื่อถังไท่จงสร้างหอหลิงเยียนเพื่อระลึกถึง "ขุนนางผู้ก่อตั้งสี่สิบคน" ก็มีชื่อท่านอยู่ด้วย หลังกลับขึ้นสวรรค์จึงได้ตำแหน่ง 北极冰池 และในสมัยซ่ง ไท่ซั่งเหล่าจวินแต่งตั้งเป็น 神霄辅使 (แต้จิ๋ว ซิ่งเซียฮู่ไซ้ / จีนกลาง เสินเซียวฝู่สื่อ — ทูตผู้ช่วยแห่งสวรรค์ชั้นเสินเซียว) เข้าสังกัดกรมสายฟ้า
ส่วนที่ผมเห็นว่ามีค่ามากคือภาพของท่านในตำนานนี้ ทั้งผมสยาย เกราะ กงล้อน้ำแข็ง กระบี่ไฟ และภูเขาน้ำแข็ง ตรงกับบรรพ 121 อย่างชัดเจน และการที่บันทึกบอกว่าท่านเป็นภาคแบ่งของเสวียนเทียนซั่งตี้ ก็สอดคล้องกับคำในคัมภีร์ที่ว่า "รูปลักษณ์เหมือนเสวียนเทียนซั่งตี้" ตำนานของวัดจึงน่าจะต่อยอดจากภาพในคัมภีร์ แต่ชื่อหลี่ชิงเทียนและเรื่องชีวิตในราชวงศ์ถัง ผมไม่พบในคัมภีร์ชั้นต้นเลย
ตรวจตำนานกับประวัติศาสตร์
เมื่อเทียบตำนานกับประวัติศาสตร์ที่ตรวจสอบได้ มีหลายจุดที่ไม่ตรงกัน ผมเล่าไว้ไม่ใช่เพื่อหักล้างความศรัทธา แต่เพื่อให้ผู้อ่านแยกได้ว่าส่วนไหนเป็นประวัติศาสตร์ ส่วนไหนเป็นตำนาน
- หอหลิงเยียนมีขุนนาง 24 คน ไม่ใช่ 40 คน: 凌烟阁 (แต้จิ๋ว เล้งอิงเกาะ / จีนกลาง หลิงเยียนเก๋อ — หอที่ถังไท่จงสร้างเพื่อระลึกถึงขุนนางผู้มีความชอบ) สร้างภาพเหมือนขุนนางผู้มีความชอบ 24 คนในปีเจินกวนที่ 17 (ค.ศ. 643) โดยมีหยานลี่เปิ่นเป็นผู้วาด และไม่มีชื่อหลี่ชิงเทียนในรายชื่อนั้น
- หลี่หยวนป้าเป็นตัวละครในนิยาย: ตัวละครหลี่หยวนป้า (李元霸) ผู้มีพละกำลังมหาศาลมาจากนิยายอย่าง《说唐》 ส่วนบุคคลจริงคือหลี่เสวียนป้า (李玄霸) บุตรของหลี่เยวียน ซึ่งเสียชีวิตตั้งแต่ปีต้าเย่ที่ 10 (ค.ศ. 614) อายุเพียง 16 ปี ก่อนราชวงศ์ถังจะตั้งขึ้น จึงไม่อาจถูกวางยาในสมัยถังไท่จงได้
ผมจึงอ่านตำนานนี้ว่าเป็นเรื่องเล่าเชิงศรัทธาที่ยืมฉากราชวงศ์สุยและถังมาเล่าความภักดีของขุนพล ไม่ใช่ชีวประวัติทางประวัติศาสตร์
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์และภาพประกอบ
รูปลักษณ์ที่มีหลักฐานชัดที่สุดมาจากบรรพ 121 คือเหมือนเสวียนเทียนซั่งตี้ ใบหน้าแบบเทวดา ผมสยาย เสื้อดำ เกราะทอง มือขวาถือกระบี่ไฟ มือซ้ายชูภูเขาน้ำแข็ง และเข็นกงล้อน้ำแข็งมาจากทิศเหนือ คำว่า 天人相 แปลว่าหน้าตาแบบเทวดา ไม่ใช่หน้ายักษ์หรือหน้าดุร้ายแบบขุนพลสายฟ้าหลายองค์ ส่วนผู้ช่วยของท่าน หลิวโหย่วหัว ต่างหากที่มีหน้าดำ สามตา
ภาพประกอบหน้าปกของบทความนี้วาดตามคัมภีร์ข้อนี้ คือขุนพลผมดำยาวสยาย เกราะดำทอง มือหนึ่งถือกระบี่ลุกเป็นไฟ อีกมือชูภูเขาน้ำแข็ง ฉากหลังเป็นทะเลสาบน้ำแข็งและภูเขาหิมะ ภาพนี้เป็นภาพเชิงศิลป์ ไม่ใช่รูปเคารพของศาลเจ้าแห่งใด
บทบาทในพิธีและการบูชา
ในคัมภีร์ แม่ทัพหลี่ไม่ได้เป็นองค์ประธานของวิชาใด ท่านเป็นขุนพลในกองทัพของวิชาฝ่ายไฟ ถูกเรียกลงมาเมื่อต้องการดับความร้อน งานในคัมภีร์จึงแคบและชัด คือลดไข้ ดับไข้ร้อนเป็นระลอก และแช่แข็งผีแห่งความร้อน
ในทำเนียบยุคหลัง หน้าที่ของท่านถูกขยายออกไป ตำนานของ 北极玄元宫 ให้ท่านปราบมาร ขจัดเคราะห์ ไล่โรคระบาด รักษาโรค และต่ออายุ ส่วนหนังสือรวมยันต์บอกว่ายันต์ของท่านใช้กันหนาวและไล่ความหนาว ผมสังเกตว่าข้อหลังนี้กลับด้านกับคัมภีร์ เพราะในบรรพ 121 ท่านเป็นผู้นำความเย็นมา ไม่ใช่ผู้ไล่ความเย็นไป อาจเป็นการตีความใหม่ของผู้รวบรวมยันต์ แต่หน้านั้นเป็นคำบรรยายสินค้า ไม่ใช่คัมภีร์ ผมจึงไม่ถือเป็นหลัก
การบูชาที่ผมพบคือการนับท่านอยู่ในคณะสามสิบหกจอมพลบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้ในวัดสายไต้หวัน ผมยังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธาน ยังไม่พบวันสมโภช และยังไม่พบข้อมูลการบูชาในประเทศไทย ใครที่อยากเข้าใจความเชื่อเรื่องดาวเหนือและการต่ออายุในคติจีน อ่านต่อได้ที่พิธีจุดตะเกียงดาวเหนือ (斗灯)
ข้อควรระวังและขุนพลแซ่หลี่องค์อื่น
- ไม่ใช่ 先锋李元帅 ใน 北游记: รายชื่อบริวารท้ายนิยาย《北游记》เขียนว่า 「李伏龙封先锋李元帅」 คือหลี่ฝูหลงได้เป็น 先锋 (แต้จิ๋ว โซยฮง / จีนกลาง เซียนเฟิง — กองหน้า) จอมพลหลี่ เป็นอีกองค์หนึ่งที่ไม่เกี่ยวกับน้ำแข็ง
- ไม่ใช่ 李元帅 ใน 搜神大全: บทของจอมพลหลี่ใน《三教源流搜神大全》บรรพ 4 บอกว่าท่านชื่อ 封 เป็นคนเดินเรือแห่งทะเลใต้ ปราบสัตว์ร้ายในทะเลและจระเข้ยักษ์ แล้วเง็กเซียนฮ่องเต้แต่งตั้งเป็น "จอมพลหลี่ตำแหน่งกองหน้า" เรื่องนี้เกี่ยวกับทะเล ไม่เกี่ยวกับสระน้ำแข็งหรือทิศเหนือ แม้บทนั้นจะบอกว่าท่านเกิดในสมัยสุยเหมือนตำนานหลี่ชิงเทียน
- ไม่ใช่ 李德 ใน 封神演义: ตอนที่ 99 ของ《封神演义》มี "หลี่เทียนจวิน นามว่าเต๋อ" อยู่ในยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า และระบุว่าตายในค่ายหมื่นเซียน ไม่มีเรื่องน้ำแข็งเลย
- หลี่ชิงเทียนไม่มีในคัมภีร์: ชื่อในคัมภีร์คือ 李存真 ชื่อหลี่ชิงเทียนมาจากตำนานของวัดยุคหลัง
- กันหนาวหรือนำความเย็น: คัมภีร์ให้ท่านนำความเย็นมาดับไข้ ส่วนคำว่ากันหนาวมาจากหน้าขายหนังสือยันต์
มุมมองของผมต่อแม่ทัพหลี่
สิ่งที่ผมชอบที่สุดในบทนี้คือภาพของขุนพลที่ถือไฟมือหนึ่งและน้ำแข็งอีกมือหนึ่ง ในคติหยินหยาง ร้อนกับเย็นไม่ได้มีไว้ให้ฝ่ายใดชนะ แต่มีไว้ให้สมดุล วิชาในบรรพ 121 สอนเรื่องนี้ชัดมาก ไฟขับของเสียออก น้ำแข็งดับส่วนที่ร้อนเกิน ร่างกายจึงกลับมาเป็นปกติ
ผมคิดว่าบทเรียนนี้ใช้กับชีวิตได้ด้วยครับ บางช่วงเราต้องมีไฟเพื่อลงมือทำ บางช่วงต้องมีความเย็นเพื่อหยุดและทบทวน คนที่มีแต่ไฟจะเผาตัวเอง คนที่มีแต่น้ำแข็งก็ไม่ขยับไปไหน ส่วนเรื่องตำนานหลี่ชิงเทียน ผมเคารพในฐานะความศรัทธาของวัด แต่ก็เห็นว่าควรบอกผู้อ่านตรง ๆ ว่าส่วนไหนตรวจได้ ส่วนไหนตรวจไม่ได้
คำถามที่พบบ่อย
北极冰池李元帅 คือใคร
คือจอมพลแซ่หลี่แห่งสระน้ำแข็งขั้วเหนือในทำเนียบสามสิบหกจอมพลกรมสายฟ้า หลักฐานชั้นต้นที่ใกล้ที่สุดคือแม่ทัพใหญ่สระน้ำแข็งหลี่ฉุนเจินใน 道法会元 บรรพ 121 ผู้นำน้ำค้างแข็งและหิมะลงมาดับไข้และความร้อน
แม่ทัพหลี่ถือของอะไร
ตาม 道法会元 บรรพ 121 มือขวาถือกระบี่ไฟ มือซ้ายชูภูเขาน้ำแข็ง และเข็นกงล้อน้ำแข็งมาจากทิศเหนือ รูปลักษณ์เหมือนเสวียนเทียนซั่งตี้ ผมสยาย เสื้อดำ เกราะทอง
หลี่ชิงเทียนกับหลี่ฉุนเจินเป็นองค์เดียวกันไหม
ชื่อในคัมภีร์คือหลี่ฉุนเจิน ส่วนหลี่ชิงเทียนมาจากตำนานของวัดสายไต้หวันยุคหลัง รูปลักษณ์ในตำนานตรงกับคัมภีร์ แต่ยังไม่พบเอกสารที่ยืนยันว่าสองชื่อนี้คือองค์เดียวกัน
ทำไมขุนพลน้ำแข็งจึงถือกระบี่ไฟ
เพราะในวิชาของบรรพ 121 ไฟกับน้ำแข็งทำงานร่วมกัน ฝ่ายไฟขับลมร้ายออกมาพร้อมเหงื่อ ฝ่ายน้ำแข็งดับความร้อนที่เหลือ กระบี่ไฟในมือขุนพลน้ำแข็งจึงสื่อถึงความสมดุลของร้อนกับเย็น
แม่ทัพหลี่มีวันสมโภชไหม
ยังไม่พบวันสมโภชขององค์นี้ในแหล่งที่ตรวจสอบได้ การบูชาที่พบคือการนับรวมอยู่ในคณะสามสิบหกจอมพลบริวารของเสวียนเทียนซั่งตี้
บทสรุป
北极冰池李元帅 เป็นจอมพลที่พระนามชี้กลับไปหาคัมภีร์ได้ชัดกว่าหลายองค์ในชุดนี้ ตำแหน่ง 冰池 ทิศเหนือ และภาพของขุนพลผมสยายที่ถือกระบี่ไฟกับภูเขาน้ำแข็ง ล้วนตรงกับแม่ทัพใหญ่สระน้ำแข็งหลี่ฉุนเจินใน《道法会元》บรรพ 121 ซึ่งทำงานใต้บัญชาของจอมพลอู๋ในวิชารักษาไข้ ส่วนชื่อหลี่ชิงเทียนและเรื่องในราชวงศ์ถังเป็นตำนานของวัดยุคหลังที่ขัดกับประวัติศาสตร์หลายจุด ผมจึงขอให้ผู้อ่านจำท่านไว้ในฐานะขุนพลผู้นำความเย็นมาดับความร้อน ซึ่งเป็นภาพที่คัมภีร์รับรองไว้จริงครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- 《道法会元》บรรพ 121 南宫火府乌旸雷师秘法 ที่มี 冰池大将李存真 คาถาลดไข้ และยันต์ลดไข้ร้อน
- 《道法会元》บรรพ 121 ฉบับ 识典古籍
- 《道法会元》บรรพ 226 正一灵官马帅秘法 ที่มีคาถา 冰池冰池
- บทความ 北极冰池李元帅圣纪 และรายชื่อสามสิบหกขุนพล (北极玄元宫真武大帝庙道观)
- รายชื่อ 雷部三十六帅 ของ 天玉宫 ที่มี 北极冰池李元帅
- หน้าขายหนังสือรวมยันต์《道教三十六帅宝符》 ลำดับที่ 33 北极冰池李元帅 (古籍屋)
- 《三教源流搜神大全》บรรพ 4 บทของ 李元帅 ผู้มีนามว่า 封 (วิกิซอร์ซ)
- 《北游记》รายชื่อบริวารที่มี 李伏龙封先锋李元帅 (วิกิซอร์ซ)
- 《封神演义》ตอนที่ 99 รายนามยี่สิบสี่เทียนจวินที่มี 李天君 讳德 (วิกิซอร์ซ)
- วิกิพีเดียภาษาจีน: ขุนนางยี่สิบสี่คนแห่งหอหลิงเยียน
- วิกิพีเดียภาษาจีน: หลี่เสวียนป้า บุคคลจริงเบื้องหลังตัวละครหลี่หยวนป้า
