เทพเจ้าสายฟ้า 九天降魔关元帅 (จิ่วเทียนเจี้ยงหมัว กวานหยวนซ่วย)

คนไทยรู้จักกวนอูในฐานะเทพแห่งความซื่อสัตย์ เทพผู้คุ้มครองการค้า และขุนพลหน้าแดงถือง้าว แต่ในคัมภีร์พิธีกรรมของลัทธิเต๋า ท่านมีอีกบทบาทหนึ่งที่คนไม่ค่อยพูดถึง คือเป็นจอมพลในกรมสายฟ้าและกองทัพแห่งเฟิงตู ทำเนียบ 36 ขุนพลที่ผมใช้ในชุดนี้เรียกท่านว่า 九天降魔关元帅 (แต้จิ๋ว เก้าทีฮั้งโม้ กวงง้วนโซ่ย / จีนกลาง จิ่วเทียนเสียงหมัว กวานหยวนซ่วย — จอมพลกวนผู้ปราบมารแห่งเก้าชั้นฟ้า) บทความนี้จึงไม่ใช่ชีวประวัติกวนอูทั้งชีวิต แต่จะเล่าเฉพาะกวนอูในฐานะจอมพลสายฟ้า ตามที่คัมภีร์《道法会元》บรรพ 259 และ 260 กับบรรพอื่นอีกหลายบรรพบันทึกไว้ครับ

ข้อมูลสำคัญของจอมพลกวน

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	九天降魔关元帅 (Jiǔtiān Xiángmó Guān Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	จิ่วเทียนเสียงหมัว กวานหยวนซ่วย — ทำเนียบสะกดว่า "เจี้ยงหมัว" ตามเสียง jiàng แต่เมื่อ 降 แปลว่าปราบ จะอ่านว่า xiáng
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	เก้าทีฮั้งโม้ กวงง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว gao2 tin1 hang5 mo5 guang1 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่อตัวและพระนามอื่น	ชื่อตัว 关羽 ชื่อรอง 云长 (บรรพ 262 เขียนว่า 子云) · 地祇馘魔关元帅 · 雷部斩邪使兴风拨云上将馘魔大将护国都统军平章政事崇宁真君 · 酆都朗灵馘魔大将 · 东岳独体地祇义勇武安英济关元帅 · 轰雷摄正青灵上卫上将 (บรรพ 36) · 崇宁真君 · 显灵关元帅 (北游记)
สังกัด	กรมสายฟ้า (雷部) ในฐานะทูตผู้ฟันสิ่งชั่ว ขึ้นต่อ 北极紫微大帝 ฝ่ายเทพแผ่นดินแห่งตงเยว่ และกองทัพแห่งเฟิงตู เป็นหนึ่งในสี่จอมพลใหญ่ หม่า จ้าว เวิน กวาน
ตำแหน่ง / หน้าที่	สังหารมารและผีร้าย จับผีมาสอบสวน คุมคุกแห่งเฟิงตู เรียกลมเมฆและฝน นำส่งเอกสารอภัยโทษและพาวิญญาณมาสู่พิธีโปรดผู้ตาย และงานอื่นตั้งแต่รักษาโรค เร่งคลอด ขอบุตร ไปจนถึงยื่นฎีกา
ของถือ / พาหนะ	ง้าวหัวมังกร (龙头大刀) มีม้าเซ็กเธาว์ (赤兔马) ตามข้างกาย อีกสายหนึ่งขี่เมฆไฟมาจากทิศใต้ ส่วน 北游记 ให้ถือง้าวทรายทองกับตราคำสั่งของจื่อเวย
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	บรรพ 259 หน้าสีพุทราสุกเข้ม ตาหงส์ หนวดสามแฉก เครายาวหนึ่งฉื่อแปดชุ่น โพกผ้าสีฟ้าคราม ชุดขุนนางแดงสด เข็มขัดหยก อีกสายหนึ่งหน้าแดงอมม่วง เสื้อคลุมแดง เกราะทอง บรรพ 262 หน้าแดง เครายาว โพกผ้าดำ รองเท้าเขียว
วันสมโภช	คัมภีร์ไม่ได้ระบุ ส่วนการบูชากวนตี้โดยรวม ชาวเกาะตงซานในฝูเจี้ยนถือวันที่ 13 ค่ำเดือน 5 และ 24 ค่ำเดือน 6 แต่นั่นเป็นวันของกวนตี้ ไม่ได้แยกเป็นวันของจอมพลสายฟ้า
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 259, 260 (คัมภีร์ของท่าน) · บรรพ 36 (สี่จอมพลสายชิงเวย) · บรรพ 15, 16, 22, 23 (พิธีโปรดผู้ตาย) · บรรพ 47–49, 88, 127, 128 (พิธีขอฝน) · บรรพ 82, 86, 146, 184, 221, 262 · 搜神大全 卷三 (义勇武安王) · 北游记 · ไม่ปรากฏใน 雷霆总诰 และ 封神演义

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 九天降魔关元帅 ทีละคำ

พระนามในทำเนียบมีสี่ส่วน แต่ละส่วนบอกอะไรบางอย่าง และมีส่วนหนึ่งที่ต้องบอกตามตรงว่ายังหาต้นทางในคัมภีร์ไม่เจอ

• 九天 (เก้าชั้นฟ้า) หมายถึงสวรรค์ทั้งปวง เป็นคำนำหน้าที่พบบ่อยในหมู่เทพแห่งกรมสายฟ้า เช่นองค์ 九天应元雷声普化天尊 ผู้เป็นประมุขของกรม
• 降魔 (ปราบมาร) ในความหมายนี้อักษร 降 อ่านว่า xiáng ไม่ใช่ jiàng ที่แปลว่าลงมา คัมภีร์《道法会元》ไม่ได้ใช้คำนี้กับท่าน แต่ใช้คำที่ดุกว่าคือ 馘魔 (แต้จิ๋ว กอกโม้ / จีนกลาง กั๋วหมัว — สังหารมาร) อักษร 馘 เดิมหมายถึงการตัดหูข้าศึกที่ถูกสังหารเพื่อนับผลงาน ส่วนคำว่า "ช่วยองค์เจินอู่ปราบมาร" (助上帝降魔 — ในเรื่องเรียกเจินอู่ว่า 上帝) ปรากฏในนิยาย《北游记》ตอนที่ท่านได้รับแต่งตั้ง
• 关 (กวาน) คือแซ่ของ 关羽 (แต้จิ๋ว กวงอู้ / จีนกลาง กวานอวี่) ที่คนไทยเรียกว่ากวนอู ขุนพลของเล่าปี่ในยุคสามก๊ก
• 元帅 (จอมพล) คือตำแหน่งแม่ทัพใหญ่ในกองทัพสวรรค์ คัมภีร์เรียกท่านว่า 关元帅 ตรงกับทำเนียบ

ผมค้นทั้ง 268 บรรพของ《道法会元》ในไฟล์ตัวบทแล้ว ไม่พบสร้อยพระนาม "九天降魔" ติดกับชื่อท่านเลย สร้อยที่คัมภีร์ใช้จริงคือ 馘魔 (สังหารมาร) 朗灵 (แต้จิ๋ว หลั่งเล้ง / จีนกลาง หล่างหลิง — วิญญาณสว่าง) 地祇 (แต้จิ๋ว ตี่จี้ / จีนกลาง ตี้ฉี — เทพแห่งแผ่นดิน) และ 崇宁真君 (แต้จิ๋ว ช้งเล้งจินกุง / จีนกลาง ฉงหนิงเจินจวิน — เทพเจินจวินแห่งศักราชฉงหนิง) ส่วนคำว่า 九天 ที่ใกล้ที่สุดในเรื่องนี้กลับเป็นของปรมาจารย์สตรี 九天司命清真紫虚魏元君 ผู้เป็นประธานในวิชาของท่านในบรรพ 36 ไม่ใช่ของตัวท่านเอง ผมจึงเข้าใจว่า 九天降魔 เป็นสร้อยพระนามที่ทำเนียบรุ่นหลังตั้งขึ้นจากหน้าที่ปราบมารของท่าน

จอมพลกวนในกรมสายฟ้า

คัมภีร์ประจำตัวท่านคือ《道法会元》บรรพ 259 ชื่อ 地祇馘魔关元帅秘法 (วิชาลับของจอมพลกวนผู้สังหารมาร เทพแห่งแผ่นดิน) ในสายแรกของบรรพนี้ ประธานแห่งวิชาคือ 北极紫微大帝 จักรพรรดิแห่งดาวเหนือที่ผมเคยเล่าไว้ในบทความเรื่องดาวฝู่และดาวปี้ ดาวซ่อนข้างจื่อเวยต้าตี้ และตำแหน่งของท่านเขียนไว้ยาวเหยียดว่า

「雷部斩邪使兴风拨云上将馘魔大将护国都统军平章政事崇宁真君关元帅，讳羽，字云长」

แปลได้ว่า "ทูตผู้ฟันสิ่งชั่วแห่งกรมสายฟ้า ขุนพลเอกผู้ปลุกลมแหวกเมฆ แม่ทัพใหญ่ผู้สังหารมาร ผู้บัญชาการทัพปกป้องแผ่นดิน ผู้มีตำแหน่งผิงจางเจิ้งซื่อ เทพเจินจวินแห่งศักราชฉงหนิง จอมพลกวน นามว่าอวี่ ชื่อรองอวิ๋นฉาง" คำแรกสุดคือ 雷部 หรือกรมสายฟ้า นี่คือหลักฐานตรงที่สุดว่าพิธีกรรมเต๋านับกวนอูเป็นขุนพลของกรมนี้ คัมภีร์ยังบอกว่าเมื่อท่านมาถึงแท่นพิธี ท่าน 「自雷门而至」 คือมาจากประตูแห่งสายฟ้า

ผมสังเกตเห็นอย่างหนึ่งจากตารางพระนามที่ราชสำนักถวายแก่กวนอูในวิกิพีเดียภาษาจีน คือพระนามที่จักรพรรดิหยวนเหวินจงพระราชทานในปี 1331 มีคำว่า 中书门下平章政事 驾前都统军 และ 护国崇宁真君 อยู่ด้วย คำเหล่านี้ไปปรากฏในตำแหน่งของท่านในบรรพ 259 แทบทุกคำ จึงน่าจะบอกได้ว่าคัมภีร์สายนี้เขียนหรือเรียบเรียงในบรรยากาศที่ราชสำนักหยวนยกย่องกวนอูแล้ว อันนี้เป็นข้อสังเกตของผมเอง ยังไม่ได้เห็นนักวิชาการเขียนยืนยันไว้

ตำแหน่งของท่านในกรมสายฟ้าไม่ได้สูงเท่ากันทุกสายวิชา ต้องดูเป็นชั้น ๆ ไป

• จอมพลประธานของวิชาตัวเอง ในบรรพ 259 และ 260 ท่านเป็นจอมพลหลัก มีขุนพลบริวาร สายหนึ่งว่ามี 「前驱三千猛将，后从八百神兵」 คือทัพหน้าขุนพลกล้าสามพันและทัพหลังทหารเทพแปดร้อย
• หนึ่งในสี่จอมพลใหญ่ ในบรรพ 36 ที่รวมวิชาสี่จอมพลของสายชิงเวย ท่านอยู่ร่วมกับจอมพลหม่า จอมพลจ้าว และจอมพลเวิน ในชื่อ 轰雷摄正青灵上卫上将 (ขุนพลเอกผู้พิทักษ์ฝ่ายเขียวผู้ใช้ฟ้าคำรามกำราบให้ตรง)
• หนึ่งในหกจอมพล ในบรรพ 221 ว่าด้วยวิชาขับโรคระบาด ผู้ประกอบพิธีเชิญจอมพลหม่า จ้าว อิน เวิน กวาน และหวังหลิงกวาน มาพร้อมกัน ส่วนบรรพ 86 ก็เรียงท่านไว้ในกลุ่มเดียวกับจอมพลอิน และจอมพลจู
• ทูตระดับรอง ในบรรพ 82 ซึ่งเป็นวิชาของเทวทูตจาง กวนอูเป็นเพียงหนึ่งในห้า 「岳府五雷使者」 ทูตอัสนีแห่งสำนักภูเขา ร่วมกับ 张巡 และ 石固

ภาพรวมของกรมสายฟ้าและรายชื่อขุนพลทั้งชุด ผมรวบรวมไว้ในบทความเทพเจ้าสายฟ้าในลัทธิเต๋า ใครเพิ่งเริ่มอ่านชุดนี้แนะนำให้เปิดคู่กันไปครับ

ตำนานที่พากวนอูเข้าสู่กองทัพสายฟ้า

ในประวัติศาสตร์ กวนอูคือขุนพลของเล่าปี่ในปลายราชวงศ์ฮั่น ถ้าอยากรู้เรื่องเล่าปี่และพี่น้องร่วมสาบาน ผมเขียนไว้แล้วในบทความเล่าปี่ในฐานะผู้นำ และเตียวหุยกับการเคารพผู้มีความรู้ ส่วนม้าคู่ใจของท่านอยู่ในบทความม้าเซ็กเธาว์ในประวัติศาสตร์และตำนาน ในบทความนี้ผมจะเล่าเฉพาะตำนานที่อธิบายว่าขุนพลมนุษย์คนนี้กลายเป็นจอมพลในพิธีกรรมได้อย่างไร ซึ่งมีอย่างน้อยสามฉบับ

ฉบับ 道法会元: ปราบมังกรที่บ่อเกลือ

ท้ายบรรพ 259 มีบันทึกชื่อ 事实 ลงท้ายว่า 陈希微谨志 (เฉินซีเวยบันทึกด้วยความเคารพ) เล่าว่าในศักราชฉงหนิง เทียนซือรุ่นที่ 30 คือ 虚靖真君 (ชื่อตัว 张继先 จีนกลาง จางจี้เซียน) ได้รับพระราชโองการว่าบ่อเกลือ 「被蛟作孽」 คือถูกมังกรเจียวก่อความเดือดร้อน เทียนซือเขียนยันต์แล้วจุดธูปเดินไปถึงระเบียงศาลตงเยว่ เห็นรูปปั้นองค์หนึ่ง ถามว่าเป็นเทพองค์ใด ศิษย์ตอบว่าเป็นขุนพลกวนอูแห่งราชวงศ์ฮั่น 「此神忠义之神」 เป็นเทพแห่งความภักดีและคุณธรรม เทียนซือจึงเขียนอักษร 关 โดยใส่คำว่า 六丁 ไว้ข้างใน ทำเป็นยันต์เหล็กโยนลงบ่อ ทันใดนั้นลมเมฆก็ลุกขึ้นทั่ว ฟ้าร้องฟ้าผ่าประสานกัน แล้วหัวมังกรก็ถูกตัดขาดอยู่บนปากบ่อ

เรื่องยังไม่จบเท่านั้น จักรพรรดิอยากเห็นเทพองค์นี้ เทียนซือเคาะป้ายคำสั่งสามครั้ง กวนอูก็ปรากฏกายหน้าท้องพระโรง ลากง้าว ถือหัวมังกร และไม่ยอมถอยออกไป จักรพรรดิโยนเหรียญศักราชฉงหนิงพระราชทาน แล้วแต่งตั้งเป็น 崇宁真君 แต่เทียนซือกลับตำหนิว่า 「要君非礼」 คือแสดงอำนาจข่มองค์จักรพรรดิ ผิดธรรมเนียม จึง 「罚下酆都五百年」 ลงโทษให้ไปประจำเฟิงตูห้าร้อยปี บันทึกสรุปว่านี่คือเหตุที่ท่านเป็นแม่ทัพแห่งเฟิงตู และวิชานี้คือต้นกำเนิดของวิชาฟันมังกรและสังหารมาร

ฉบับ 搜神大全: ปราบชือโหยว

《三教源流搜神大全》卷三 หัวข้อ 义勇武安王 (แต้จิ๋ว หงี่อ้งบู้อังอ๋อง / จีนกลาง อี้หย่งอู่อันหวัง — ราชาผู้ภักดีกล้าหาญ ผู้ใช้กำลังนำความสงบ) เล่าอีกแบบ ในรัชกาลซ่งเจินจง บ่อเกลือที่ 解州 (แต้จิ๋ว ไห่จิว / จีนกลาง เซี่ยโจว) น้ำลดจนเก็บภาษีเกลือไม่ได้ ทูตที่ไปบวงสรวงฝันว่าเทพเจ้าเมืองบอกว่าเป็นฝีมือ 蚩尤 (แต้จิ๋ว ชีอิ้ว / จีนกลาง ชือโหยว) ผู้เคยรบแพ้และถูกสังหารริมบ่อนี้ ชือโหยวโกรธที่ราชสำนักสร้างหอบูชาเซวียนหยวนผู้เป็นศัตรูเก่า ขุนนางหวังชินรั่วจึงเสนอให้เชิญเทียนซือจากเขาหลงหู่ เทียนซือทูลว่า 「臣举一将最英勇者蜀関将军也」 ขอเสนอขุนพลที่กล้าหาญที่สุด คือแม่ทัพกวนแห่งจ๊ก

กวนอูปรากฏกายรับคำสั่ง ขอเรียกทหารวิญญาณจากห้าภูเขาสี่แม่น้ำ และขอให้ราษฎรในรัศมีสามร้อยลี้ปิดประตูอยู่ในบ้านเจ็ดวัน วันหนึ่งฟ้ามืดเหมือนกลางคืน ฟ้าร้องฟ้าแลบ มีเสียงเหมือน 「铁马金戈」 ม้าเหล็กและง้าวทองอยู่กลางอากาศห้าวัน แล้วฟ้าก็ใส น้ำในบ่อเกลือกลับมาดังเดิม จักรพรรดิพระราชทานป้ายศาลว่า 义勇 และพระนาม 武安王 หนังสือปิดท้ายว่าซ่งฮุยจงถวายพระนาม 崇宁至道真君 ภายหลัง

ฉบับ 北游记: ง้าวที่กลายเป็นปีศาจ

นิยายสมัยหมิงเรื่อง《北游记》เล่าเรื่องที่สามซึ่งต่างออกไปมาก ง้าวทรายของกวนอูกลายเป็นปีศาจชื่อ 金烈将军 ไปอาละวาดที่เขาเทียนไท่ จนเจินอู่พ่ายแพ้ อาจารย์ของเจินอู่อธิบายว่าเมื่อกวนอูสิ้นชีวิต วิญญาณได้พบพระเถระ 普庵 (แต้จิ๋ว โผวอัง / จีนกลาง ผู่อัน) แล้วบวชเป็นศิษย์ ภายหลังเง็กเซียนแต่งตั้งเป็นแม่ทัพ 「日把天门，夜管酆都」 กลางวันเฝ้าประตูฟ้า กลางคืนดูแลเฟิงตู ตอนนั้นกวนอูกำลังไปฟังธรรมที่ดินแดนตะวันตกกับ 周仓 (แต้จิ๋ว จิวเชง / จีนกลาง โจวชาง) และ 关平 (แต้จิ๋ว กวงเพ้ง / จีนกลาง กวานผิง) จึงทิ้งง้าวไว้ที่บ้าน เจินอู่ต้องไปเชิญท่านมาจับง้าวของตัวเอง ครั้นปีศาจเห็นเจ้าของ ก็กลับคืนร่างเดิมทันที เง็กเซียนจึงแต่งตั้งท่านเป็น 「崇宁王道太真君朗灵关元帅」 ให้ช่วยเจินอู่ปราบมาร และในรายชื่อขุนพลของเจินอู่ท้ายตอนเขียนว่า 「关羽封为显灵关元帅」

สามฉบับเหมือนกันตรงไหน

ทั้งสามฉบับต่างกันเรื่องศัตรู (มังกรเจียว ชือโหยว หรือง้าวของตัวเอง) และต่างกันเรื่องรัชกาล แต่มีแกนร่วมกันสามข้อ คือผู้ที่เรียกกวนอูมาใช้เป็นนักพรตหรือเทพชั้นสูง เทียนซือหรือเจินอู่ ท่านได้พระนามที่มีคำว่า 崇宁 และสองในสามฉบับผูกท่านกับเฟิงตู ผมคิดว่านี่คือภาพที่คนในพิธีกรรมยุคซ่งถึงหมิงมองกวนอู คือขุนพลผู้ภักดีที่ "ถูกเรียกใช้" ผ่านยันต์และคำสั่ง ไม่ใช่เทพที่นั่งรับเครื่องบูชาเฉย ๆ

จอมพลกวนในคัมภีร์ 道法会元

นอกจากตำนานแล้ว คัมภีร์ยังมีรายละเอียดเชิงพิธีที่น่าสนใจหลายจุด ผมยกเฉพาะที่ตีพิมพ์เปิดเผยแล้ว และตัดส่วนที่เป็นนามลับและลายยันต์ออก

บรรพ 259 地祇馘魔关元帅秘法 มีอย่างน้อยสามสายรวมอยู่ในบรรพเดียว สายแรกขึ้นต่อจื่อเวยต้าตี้ อีกสายเรียกท่านว่า 「酆都朗灵大将关羽」 และสายสุดท้ายยกเทียนซือจางจี้เซียนเป็นปรมาจารย์ เรียกท่านว่า 东岳独体地祇义勇武安英济关元帅 บทสาบานแห่งความภักดีของบรรพนี้มีวรรคว่า

「剑气凌云，寔曰虎臣。义敌一国，力效万神。」

"ปราณกระบี่ทะลุเมฆ แท้คือขุนนางผู้ดุจพยัคฆ์ คุณธรรมเทียบได้กับทั้งแคว้น กำลังเทียบได้กับเทพหมื่นองค์" บทคำสาบานอีกบทว่า 「关羽神吏，翻倒乾坤…呼吸雷霆，撼动山川」 "เทพขุนนางกวนอู พลิกฟ้าคว่ำดิน หายใจเป็นฟ้าร้อง สั่นสะเทือนภูเขาและแม่น้ำ" และบทสั่งการว่า

「朗灵大将，速下酆营。持刀跨马，斩鬼来呈。顺者不斩，逆者灭形。」

"แม่ทัพหล่างหลิง จงลงจากค่ายเฟิงตูโดยเร็ว ถือง้าวขึ้นม้า ฟันผีมาถวาย ผู้ยอมจะไม่ฟัน ผู้ขัดขืนจะสิ้นรูป" วรรคสุดท้ายนี้ผมชอบเป็นพิเศษ เพราะบอกว่าจอมพลไม่ได้ฆ่าทุกตัวที่ขวาง ผีที่ยอมกลับตัวมีทางรอด

บรรพ 260 酆都朗灵关元帅秘法 ยกเทียนซือรุ่นที่ 30 เป็นปรมาจารย์เช่นกัน จอมพลหลักคือ 「酆都朗灵馘魔大将关元帅」 และรองจอมพลคือ 清源真君赵昊 บทสรรเสริญของบรรพนี้ว่า 「在生忠勇，死后为神。忠贯日月，德合乾坤」 "ยามมีชีวิตภักดีและกล้าหาญ ตายไปเป็นเทพ ความภักดีทะลุตะวันและจันทร์ คุณธรรมประสานฟ้ากับดิน" และอีกวรรคหนึ่งว่า 「神知汝姓，鬼惧汝名」 "เทพรู้จักแซ่ของท่าน ผีกลัวชื่อของท่าน" คำอธิบายของอาจารย์ในบรรพเดียวกันบอกว่าจอมพล 「有大威德，一日行一周天」 มีอานุภาพใหญ่ วันหนึ่งเดินรอบฟ้าได้หนึ่งรอบ

บรรพ 262 酆都考召大法 วิชาสอบสวนผีแห่งเฟิงตู บรรยายท่านว่า 「酆都朗灵馘魔大神关羽字子云，赤面长髯，皂巾，手执大刀，绿靴」 ซึ่งให้ชื่อรองต่างจากประวัติศาสตร์ (子云 แทน 云长) และให้นึกภาพว่าท่าน 「自东北方云雾而来」 มาจากทิศตะวันออกเฉียงเหนือกลางเมฆหมอก ทิศนี้ในคัมภีร์สายเฟิงตูคือ "ประตูผี"

คุมคุกแห่งเฟิงตู บรรพ 241 ซึ่งเป็นวิชาของหวังหลิงกวาน เรียกขุนพลผู้หนึ่งว่า 「外台狱主关将军」 ผู้คุมคุกฝ่ายนอก และบรรพ 264 ว่าด้วยการจับหมอผีชั่ว ให้ 「备牒九狱主者关帅捉之」 ส่งหนังสือให้จอมพลกวนผู้ดูแลคุกเก้าชั้นไปจับตัว สองบรรพนี้ไม่ได้ระบุชื่อตัวว่าอวี่ แต่ตรงกับบทบาท "ดูแลเฟิงตูยามกลางคืน" ใน《北游记》 ใครสนใจกลุ่มเทพแห่งเฟิงตูและตงเยว่ อ่านต่อได้ที่จอมพลเมิ่งผู้ทรมานผีแห่งเฟิงตู จอมพลหนิงแห่งตงเยว่ และจอมพลหลวี่ผู้สังหารผีแห่งเฟิงตู

บรรพ 36 蓬玄摄正雷书 ในเล่มสี่จอมพลสายชิงเวย ประธานแห่งวิชาคือ 九天司命清真紫虚魏元君 รองจอมพลคือ 肃惠赵将军 มีขุนพลสี่องค์ 李贡 张端 刘升 石盈 และ "ทหารธงดำม้าดำแห่งเฟิงตู" คาถาเรียกของบรรพนี้อาศัยอำนาจของเป่ยตี้และเทียนเผิง ขึ้นต้นว่า 「北帝灵书，天蓬令行」 "หนังสือวิเศษของเป่ยตี้ คำสั่งของเทียนเผิงดำเนินไป" และมีวรรคว่า 「有犯黑律，押送北阴」 ผู้ใดละเมิดกฎดำ จะถูกคุมตัวส่งแดนเหนือแห่งความมืด

รูปลักษณ์ของจอมพลกวนตามคัมภีร์

ภาพกวนอูที่คนคุ้นตามีที่มาจากหลายแหล่ง แต่ภาพในฐานะจอมพลสายฟ้ามีคำบรรยายในคัมภีร์ชัดเจน และมีมากกว่าหนึ่งแบบ

• บรรพ 259 สายแรก: 「元帅重枣色面，凤眼，三牙须，长髯一尺八寸，天青结巾，大红朝服，玉束带，皂朝靴，执龙头大刀，有赤兔马随」 คือหน้าสีพุทราสุกเข้ม ตาหงส์ หนวดสามแฉก เครายาวหนึ่งฉื่อแปดชุ่น โพกผ้าสีฟ้าคราม ชุดขุนนางแดงสด คาดเข็มขัดหยก สวมรองเท้าขุนนางสีดำ ถือ 龙头大刀 (แต้จิ๋ว เล้งเท้าตั่วโต / จีนกลาง หลงโถวต้าเตา — ง้าวหัวมังกร) และมี 赤兔马 (แต้จิ๋ว เฉียะโท่วเบ้ / จีนกลาง ชื่อทู่หม่า — ม้าเซ็กเธาว์) ตามข้างกาย ยามปกติหน้ายิ้มแย้ม ยามสังหารและจับกุมหน้าโกรธ
• บรรพ 259 สายเทียนซือ: 「面红紫色，红袍，金甲，长髯，手执大刀，乘火云自南而来」 หน้าแดงอมม่วง เสื้อคลุมแดง เกราะทอง เครายาว ถือง้าว ขี่เมฆไฟมาจากทิศใต้
• บรรพ 262: หน้าแดง เครายาว โพกผ้าดำ ถือง้าว สวมรองเท้าเขียว และในขั้นนึกภาพให้เห็นท่านสวมชุดดำถือง้าว
• 《北游记》: หน้าเหมือนพุทราสุก สวมเสื้อคลุมเขียว ขี่ม้าเซ็กเธาว์ หลังได้รับแต่งตั้งถือง้าวทรายทองในมือซ้าย ตราคำสั่งของจื่อเวยในมือขวา

มีรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ผมเห็นแล้วยิ้ม คือบรรพ 29 บรรยายรองจอมพลอีกองค์หนึ่งว่าสวม 「关帅巾」 ผ้าโพกแบบจอมพลกวน แปลว่าผ้าโพกของท่านเป็นภาพจำที่ผู้ประกอบพิธีสมัยนั้นใช้อ้างอิงกันได้ทันที นอกจากนี้โครงการวิจัยภาพเทพของมหาวิทยาลัยฮาวายยังระบุว่าภาพม้วนกรมสายฟ้าปี ค.ศ. 1596 ที่โคเปนเฮเกนมี Guan yuanshuai อยู่ในภาพ แต่หน้าเว็บไม่ได้บรรยายรายละเอียดรูปลักษณ์

ภาพปกบทความนี้วาดตามบรรพ 259 สายแรกค่อนข้างตรง ทั้งผ้าโพกสีฟ้าคราม ชุดแดงลายมังกร เข็มขัดหยก ง้าวหัวมังกร และม้าแดงข้างกาย ต่างกันตรงที่ใบหน้าในภาพไม่ได้แดงจัดอย่างที่คัมภีร์ว่า และฉากหลังประตูที่มีป้ายอักษร 雷 คือการตีความวรรค "มาจากประตูแห่งสายฟ้า" ของผู้วาด

บทบาทในพิธีเหลยฝ่าและการบูชา

จากบรรพต่าง ๆ ที่ผมตรวจ งานของจอมพลกวนในพิธีกรรมแบ่งได้สี่กลุ่มใหญ่

หนึ่ง งานปราบผีและสังหารมาร เป็นงานหลักตามชื่อ คัมภีร์บรรพ 259 มีพิธีสอบสวนผีผ่านร่างทรงเด็ก ผู้ประกอบพิธีเขียนอักษร 井 บนลานพิธีแล้วนึกเป็นบ่อลึก สั่งจอมพลจับผีมาเข้าร่างเพื่อให้สารภาพ กรณีผีร้ายมาก ให้เรียกราชามารแห่งเฟิงตูชื่อ 韩仪 มาช่วย ส่วนในยันต์บางแผ่นมีชื่อบริวาร 关平 关索 และ 周昌 และยันต์แผ่นหนึ่งเรียก 「崇宁真君关羽」 คู่กับ 清源妙道真君 ซึ่งเป็นพระนามของเทพที่ผมเล่าไว้ในบทความเอ้อหลางเสินจ้าวอวี้

สอง งานขอฝน ในหนังสือคำร้องขอฝนบรรพ 47 ถึง 49 ท่านถูกเรียกในชื่อ 「义勇武安元帅关羽」 หรือ 「酆都朗灵元帅关羽」 พร้อมขุนพลสายฟ้าองค์อื่น ให้ 「诛锄旱魃」 กำจัดผีแล้งให้สิ้น บรรพ 88 สั่ง 「阴雷大将关元帅」 ให้ปลุกเทพมังกรแห่งภูเขา แม่น้ำ และทะเลทั้งเก้าแคว้นให้ 「注雨润枯」 เทฝนชุบสิ่งที่แห้งแล้ง และบรรพ 127 เรียกท่านว่า 「地祇兴风遏云大将」 แม่ทัพแห่งแผ่นดินผู้ปลุกลมและหยุดเมฆ

สาม งานในพิธีโปรดผู้ตาย นี่คือบทบาทที่คนรู้จักน้อยที่สุด ในพิธี 炼度 (แต้จิ๋ว เลี่ยงโต่ว / จีนกลาง เลี่ยนตู้ — พิธีหลอมและโปรดวิญญาณ) ของสายชิงเวย บรรพ 16 มียันต์ชื่อ 「召赍赦官将符」 เรียกขุนพลผู้นำส่งเอกสารอภัยโทษ และผู้ที่ถูกเรียกคือ 「轰雷摄正青灵上将关羽」 บรรพ 15 ให้ท่านถือหนังสือคำสั่งไปพร้อมทูตหกเจี่ย (六甲) ผู้ถือยันต์เปิดทาง บรรพ 22 เรียกท่านว่า 「酆都追摄元帅关羽」 จอมพลแห่งเฟิงตูผู้ตามตัว และบรรพ 23 มอบให้จอมพลกวนแห่งเฟิงตู 「追取亡人」 ไปพาวิญญาณผู้ตายมายังพิธี ขุนพลที่ทำงานคู่กับท่านในพิธีเหล่านี้บ่อยที่สุดคือจอมพลเวิน

สี่ งานทั่วไปของชาวบ้าน รายการรหัสอักษรในบรรพ 259 กว้างกว่าที่คิดมาก มีตั้งแต่ยื่นฎีกา ส่งจดหมายถึงบ้าน รักษาโรค ขับไล่ผี แก้คำสาปแช่ง ระงับโรคระบาด ไปพบผู้ใหญ่และให้คนปรองดองกัน เร่งคลอด ขอบุตร และเรียกลมเมฆฟ้าฝน แต่คัมภีร์ก็เตือนว่ายันต์บางชนิด 「小事不可轻用，敬之慎之」 ห้ามใช้กับเรื่องเล็ก ต้องเคารพและระวัง

ขั้นตอนการเรียกในคัมภีร์อาศัยการนึกภาพและลมปราณ เช่นในบรรพ 259 ให้สูดลมปราณจากตับเป่าไปทางทิศตะวันออก นึกเห็นเมฆเขียวคลุมเขาไท่ซาน เปิดสำนักตงเยว่ แล้วนำจอมพลขึ้นไปยังประตูแห่งสายฟ้าก่อนนำมาสู่แท่นพิธี อีกสายหนึ่งให้นึกภาพดวงจันทร์ มีวรรคว่า 「一轮明月上，此即朗灵机」 ดวงจันทร์เต็มดวงที่ลอยขึ้นคือกลไกของหล่างหลิง ส่วนบรรพ 260 ให้นึกภาพดวงจันทร์เขียวเหนือบึงเย็น ผมเล่าแค่ระดับนี้ และไม่ถอดรายละเอียดนามลับหรือลายยันต์

เงื่อนไขที่คัมภีร์ย้ำชัดที่สุดคือ 「传法之士，以忠义为心，其应如响」 ผู้สืบวิชานี้ต้องถือความภักดีและคุณธรรมเป็นหัวใจ ผลจึงตอบกลับมาดุจเสียงสะท้อน นี่สอดคล้องกับภาพลักษณ์ของกวนอูอย่างที่สุด

ส่วนการบูชาในปัจจุบัน ผมต้องบอกตามตรงว่าศาลส่วนใหญ่ทั้งในจีน ไต้หวัน และไทย บูชาท่านในฐานะ 关圣帝君 (แต้จิ๋ว กวงเส่งตี่กุง / จีนกลาง กวานเซิ่งตี้จวิน) หรือกวนตี้โดยรวม ไม่ได้แยกเป็นจอมพลสายฟ้า วันสำคัญที่มีแหล่งยืนยันคือของกวนตี้ เช่นหนังสือพิมพ์ฝูเจี้ยนรายวันรายงานว่าชาวเกาะตงซานถือวันที่ 13 ค่ำเดือน 5 และ 24 ค่ำเดือน 6 เป็นวันเซ่นใหญ่และวันระลึกวันประสูติ ผมยังไม่พบแหล่งที่ระบุวันสมโภชของจอมพลกวนในฐานะขุนพลสายฟ้าโดยเฉพาะ

เรื่องที่มักสับสนเกี่ยวกับจอมพลกวน

จอมพลกวนกับกวนตี้เป็นองค์เดียวกันไหม เป็นบุคคลเดียวกัน แต่เป็นคนละบทบาท จอมพลกวนในคัมภีร์คือขุนพลที่ผู้ประกอบพิธีเรียกใช้ภายใต้คำสั่งของเทพชั้นสูง ส่วนกวนตี้หรือ "เทพเจ้ากวนอู" ในศาลทั่วไปคือเทพที่ราชสำนักยกย่องขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงพระนาม 三界伏魔大帝神威远镇天尊关圣帝君 ในสมัยหมิงว่านลี่ ศาสตราจารย์นิไกโด โยชิฮิโระ ชี้ว่าเทพที่มีชื่อเสียงอย่างกวนตี้และจ้าวเสวียนถานต่อมาพัฒนาไปเป็นเทพแห่งโชคลาภมากกว่าจะเป็นจอมพล

กวนอูกับพระเจียหลาน ในพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน กวนอูได้รับนับถือเป็น 伽蓝 (แต้จิ๋ว เกียนั้ง / จีนกลาง เฉียหลาน — เทพผู้พิทักษ์อาราม) จากตำนานพระจื้ออี่แห่งสำนักเทียนไท่ วิกิพีเดียภาษาจีนหน้าความเชื่อเรื่องกวนตี้ยังชี้ว่ารูปพระเจียหลานในวัดพุทธกับรูปกวนตี้ของเต๋ามีแบบแผนการสร้างต่างกันชัดเจน จึงไม่ควรเหมาว่าเป็นบทบาทเดียวกัน ที่น่าสนใจคือ《北游记》ก็ผูกท่านกับพุทธด้วย โดยให้ท่านเป็นศิษย์ของพระผู่อันและไปฟังธรรม

ทำไมกวนอูไม่อยู่ในห้องสินและไม่อยู่ใน 雷霆总诰 《封神演义》เป็นเรื่องยุคราชวงศ์โจว นิไกโดอธิบายว่าผู้แต่งดัดแปลงจอมพลหม่า จ้าว และเวินเป็นตัวละครได้ แต่เอาคนยุคสามก๊กอย่างกวนอูมาใส่ไม่ได้ บทบาทบางส่วนของท่านจึงตกไปอยู่กับหวงเฟยหู่ ส่วนบทสวด《雷霆总诰》มีขุนพลอย่าง 温康岳孟 แต่ไม่มีชื่อกวนอู ทำเนียบ 36 ขุนพลจึงไม่ได้ยกท่านมาจากบทสวดนั้น

สี่จอมพลใหญ่มีกวนอูเสมอไหม ไม่เสมอไป ละครสมัยหยวน《萨真人夜断碧桃花》ที่งานวิจัยของหวงหย่งเฟิงและเฉินหงอี้ยกมา มีสี่แม่ทัพสวรรค์ หม่า จ้าว เวิน กวาน และนิไกโดก็ถือชุดนี้เป็นชุดทั่วไป แต่บางท้องถิ่นมีชุดอื่น และจอมพลเยว่ วีรบุรุษผู้ภักดีอีกองค์หนึ่งก็เข้ามาอยู่ในกองทัพสายฟ้าด้วยเหตุผลคล้ายกัน

ชื่อที่คล้ายกันแต่ไม่ใช่องค์เดียวกัน บรรพ 65 มีขุนพลชื่อ 关帅允 เป็นเทพผู้พิทักษ์ฝ่ายขวาของตำหนักอวี้ซู ไม่ใช่กวนอู และในหลายบรรพสะกดว่า 诚魔 แทน 馘魔 ซึ่งน่าจะเป็นอักษรที่คลาดกันเพราะรูปคล้าย ส่วน 关平 และ 周仓 ในศาลทั่วไปคือบุตรบุญธรรมกับทหารคนสนิท ในคัมภีร์ 关平 ปรากฏเป็นขุนพลบริวารในยันต์ แต่ผมยังไม่พบ 周仓 ใน《道法会元》

มุมมองของผมต่อจอมพลกวน

ผมเรียนยันต์อสุนีบาต และยันต์ที่ผมเรียนมีทั้งยันต์ฟันผีและยันต์กำราบผี พอได้อ่านคัมภีร์ของจอมพลกวน ผมสะดุดกับประโยค "ผู้สืบวิชาต้องถือความภักดีและคุณธรรมเป็นหัวใจ ผลจึงตอบกลับดุจเสียงสะท้อน" มันบอกว่าคัมภีร์ไม่ได้มองยันต์เป็นแค่เครื่องมือ แต่มองว่าใจของคนเขียนต้องตรงกับเทพที่ตัวเองเรียก จะเรียกขุนพลผู้ภักดี ใจตัวเองก็ต้องภักดีด้วย

อีกเรื่องที่ผมชอบคือตอนจบของบันทึกบ่อเกลือ กวนอูทำงานสำเร็จ ได้พระนามจากจักรพรรดิ แต่กลับถูกเทียนซือลงโทษเพราะไม่ยอมถอยและแสดงอำนาจข่มเจ้าเหนือหัว ผมอ่านแล้วเห็นบทเรียนว่าความสามารถกับความถ่อมตนต้องไปด้วยกัน คนเก่งที่ลืมที่ทางของตัวเองก็ยังผิดได้ และเรื่องนี้ทำให้ผมเห็นกวนอูเป็นคนมากขึ้น ไม่ใช่รูปปั้นที่สมบูรณ์แบบตลอดเวลาครับ

คำถามที่พบบ่อย

九天降魔关元帅 คือใคร

คือกวนอูในบทบาทจอมพลแห่งกรมสายฟ้าของลัทธิเต๋า คัมภีร์《道法会元》บรรพ 259 เรียกท่านว่า 地祇馘魔关元帅 ขึ้นต่อ 北极紫微大帝 ส่วนบรรพ 260 เรียก 酆都朗灵关元帅 แม่ทัพแห่งเฟิงตู ท่านถูกเรียกใช้ปราบผี ขอฝน และนำส่งวิญญาณในพิธีโปรดผู้ตาย และเป็นหนึ่งในสี่จอมพลใหญ่ หม่า จ้าว เวิน กวาน

จอมพลกวนกับกวนตี้ต่างกันอย่างไร

เป็นบุคคลเดียวกันแต่คนละบทบาท จอมพลกวนคือขุนพลที่ผู้ประกอบพิธีเรียกใช้ผ่านยันต์และคำสั่งภายใต้เทพชั้นสูง ส่วนกวนตี้หรือ 关圣帝君 คือเทพที่ศาลทั่วไปบูชาเป็นองค์ประธาน ราชสำนักยกย่องขึ้นจนถึงพระนาม 三界伏魔大帝 ในสมัยหมิง และชาวบ้านจำนวนมากนับถือเป็นเทพแห่งโชคลาภ

ทำไมกวนอูได้ชื่อว่า 崇宁真君

ตามบันทึกท้าย《道法会元》บรรพ 259 ในศักราชฉงหนิง เทียนซือรุ่นที่ 30 เรียกกวนอูมาฟันมังกรที่ก่อร้ายในบ่อเกลือ จักรพรรดิจึงโยนเหรียญศักราชฉงหนิงพระราชทานและแต่งตั้งเป็น 崇宁真君 ส่วน《搜神大全》เล่าว่าศัตรูคือชือโหยว และซ่งฮุยจงถวายพระนาม 崇宁至道真君

จอมพลกวนอยู่ในบทสวด 雷霆总诰 หรือไม่

ไม่อยู่ บทสวด《雷霆总诰》มีขุนพลอย่าง 温康岳孟 และ 灵官王马二元帅 แต่ไม่มีชื่อกวนอู หลักฐานของท่านในฐานะจอมพลสายฟ้ามาจาก《道法会元》บรรพ 259 และ 260 บรรพ 36 และบรรพพิธีขอฝนกับพิธีโปรดผู้ตายอีกหลายบรรพ

คำว่า 九天降魔 มาจากคัมภีร์ไหน

ผมยังไม่พบคำนี้ติดกับชื่อท่านใน《道法会元》ทั้ง 268 บรรพ คัมภีร์ใช้คำว่า 馘魔 朗灵 地祇 และ 崇宁真君 ส่วนนิยาย《北游记》มีวลีว่าช่วยเจินอู่ปราบมาร จึงเข้าใจว่า 九天降魔 เป็นสร้อยพระนามที่ทำเนียบรุ่นหลังตั้งขึ้นจากหน้าที่ปราบมารของท่าน

บทสรุป

九天降魔关元帅 คือกวนอูในบทบาทที่คนไทยรู้จักน้อยที่สุด คือจอมพลแห่งกรมสายฟ้าและแม่ทัพแห่งเฟิงตู หลักฐานของท่านหนาแน่นมาก ทั้งคัมภีร์ประจำตัวใน《道法会元》บรรพ 259 และ 260 การเป็นหนึ่งในสี่จอมพลใหญ่ในบรรพ 36 และชื่อที่ปรากฏในพิธีขอฝน พิธีโปรดผู้ตาย และพิธีปราบผีอีกนับสิบบรรพ ตำนานที่พาท่านเข้าสู่พิธีกรรมมีสามฉบับที่ต่างกัน แต่ทุกฉบับเห็นตรงกันว่าท่านคือขุนพลผู้ภักดีที่ถูกเรียกใช้ เรื่องที่ยังไม่ชัดคือที่มาของสร้อยพระนาม 九天降魔 และวันสมโภชในฐานะจอมพลสายฟ้า ครั้งหน้าที่เห็นรูปกวนอูโพกผ้าสีฟ้าครามมีม้าแดงยืนข้าง ลองนึกถึงจอมพลที่ "มาจากประตูแห่งสายฟ้า" ดูนะครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《道法会元》บรรพ 259 地祇馘魔关元帅秘法 รูปลักษณ์ บทสาบาน และบันทึกเรื่องบ่อเกลือ
• 《道法会元》บรรพ 260 酆都朗灵关元帅秘法 แม่ทัพแห่งเฟิงตู
• 《道法会元》บรรพ 262 酆都考召大法 ที่บรรยายจอมพลกวนหน้าแดงโพกผ้าดำ
• 《道法会元》บรรพ 36 วิชาสี่จอมพลสายชิงเวย หมวด 蓬玄摄正雷书
• 《道法会元》บรรพ 16 ยันต์เรียกขุนพลผู้นำส่งเอกสารอภัยโทษในพิธีโปรดผู้ตาย
• 《道法会元》บรรพ 22 ที่เรียกท่านว่าจอมพลแห่งเฟิงตูผู้ตามตัววิญญาณ
• 《道法会元》บรรพ 23 ที่มอบให้จอมพลกวนพาวิญญาณมาสู่พิธี
• 《道法会元》บรรพ 49 หนังสือคำร้องขอฝนที่เรียกจอมพลกวนกำจัดผีแล้ง
• 《道法会元》บรรพ 88 คำสั่งให้แม่ทัพอัสนีฝ่ายหยินปลุกเทพมังกรมาโปรยฝน
• 《道法会元》บรรพ 127 ที่เรียกท่านว่าแม่ทัพผู้ปลุกลมและหยุดเมฆ
• 《道法会元》บรรพ 82 ที่กวนอูเป็นหนึ่งในทูตอัสนีห้าองค์ของเทวทูตจาง
• 《道法会元》บรรพ 221 วิชาขับโรคระบาดที่เรียกหกจอมพลพร้อมกัน
• 《道法会元》บรรพ 264 ที่จอมพลกวนเป็นผู้ดูแลคุกเก้าชั้น
• 《三教源流搜神大全》卷三 หัวข้อ 义勇武安王 ตำนานปราบชือโหยว (วิกิซอร์ซ)
• 《北游记》ตอนเจินอู่ปราบปีศาจง้าวทรายและรายชื่อขุนพล (วิกิซอร์ซ)
• บทสวด《雷霆总诰》จาก 龙虎山正一日诵早晚课 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• 黄永锋 และ 陈弘毅 งานวิจัยที่ยกละครหยวนเรื่องสี่แม่ทัพสวรรค์ หม่า จ้าว เวิน กวาน (中国宗教学术网)
• 二阶堂善弘 บทความวิชาการเรื่องจอมพลในนิยายห้องสินและสี่จอมพลใหญ่ มหาวิทยาลัยคันไซ 2023 (PDF)
• Daoist Iconography Project: รายชื่อเทพในภาพม้วนกรมสายฟ้า ค.ศ. 1596 ที่มี Guan yuanshuai
• วิกิพีเดียภาษาจีน: ความเชื่อเรื่องกวนตี้ ตารางพระนามที่ราชสำนักถวาย และพระเจียหลานในพุทธศาสนา
• หนังสือพิมพ์ฝูเจี้ยนรายวัน: วันเซ่นกวนตี้ของชาวเกาะตงซาน 13 ค่ำเดือน 5 และ 24 ค่ำเดือน 6