เทพเจ้าสายฟ้า 飞捷报应张使者 (เฟยเจี๋ยเป้าอิ้ง จางสื่อเจ่อ)

คนที่เรียนยันต์สายอสุนีบาตจะคุ้นกับความคิดหนึ่งในคัมภีร์เต๋า คือคำสั่งที่เขียนลงบนแผ่นยันต์ไม่ได้ไปถึงฟ้าเอง ต้องมี "ผู้นำส่ง" ที่รับบัญชาไปปฏิบัติให้เกิดผล ในกรมสายฟ้า ผู้ที่คัมภีร์มอบหน้าที่นี้ให้โดยตรงคือเทพเจ้าสายฟ้าองค์แรกของชุดนี้ 飞捷报应张使者 (แต้จิ๋ว ฮุยเจี๊ยกป่อเอ่ง เตียไซ้เจี้ย / จีนกลาง เฟยเจี๋ยเป้าอิ้ง จางสื่อเจ่อ — เทวทูตแซ่จางผู้ว่องไวดุจบินและให้ผลทันตา) ที่คนทั่วไปเรียกสั้น ๆ ว่าเทวทูตจาง หรือจางหยวนซ่วย ผมเลือกเปิดชุดด้วยพระองค์ก็เพราะเหตุนี้ครับ ถ้าไม่เข้าใจผู้ถือสาร ก็ยากจะเข้าใจว่ากองทัพสายฟ้าทั้งกองเคลื่อนไหวอย่างไร

ข้อมูลสำคัญของเทวทูตจาง

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	飞捷报应张使者 (Fēijié Bàoyìng Zhāng Shǐzhě)
อ่านแบบจีนกลาง	เฟยเจี๋ยเป้าอิ้ง จางสื่อเจ่อ
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ฮุยเจี๊ยกป่อเอ่ง เตียไซ้เจี้ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว hui1 ziag8 bo3 êng3 diên1 sai2 zia2 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่อที่ผู้ประกอบพิธีเรียก	张元伯 (แต้จิ๋ว เตียง้วนเป็ก / จีนกลาง จางหยวนป๋อ)
สังกัด	กรมสายฟ้า (雷部) ในสายเสินเซียว (神霄)
ตำแหน่ง	直符 (แต้จิ๋ว ติ๊กฮู้ / จีนกลาง จื๋อฝู — ผู้ถือยันต์และบัญชาประจำการ) และองค์ที่สามของสามจอมพลสายฟ้า
หน้าที่	นำส่งบัญชาจากฟ้า เรียกฝน ทำให้ฟ้าเปิด และปราบสิ่งชั่วร้าย
ของถือ	ขวานอัสนี (雷斧) กล่องอัสนี (雷函) และขวานหยก (玉斧)
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	หน้าเขียว ปากแหลมดุจเหยี่ยว มีปีกเนื้อ อีกปางหนึ่งมีสามตา
วันสมโภช	ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 82, 95, 96 · 法海遗珠 · 雷霆总诰 (องค์ที่ 3) · บทสรรเสริญ 张天君诰 ใน 诸师真诰

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 飞捷报应张使者 ทีละคำ

พระนามของเทวทูตจางยาวแค่หกตัวอักษร แต่บอกงานของท่านไว้ครบ ผมขออธิบายทีละคำ โดยยึดคำอธิบายที่คัมภีร์《道法会元》บรรพ 82 เขียนไว้เอง ไม่ได้เดาจากความหมายในพจนานุกรมอย่างเดียว

飞捷 (เฟยเจี๋ย) แปลตรงตัวว่า "บินอย่างว่องไว" คัมภีร์บรรพ 82 ขยายความความเร็วนี้ไว้ในส่วนวิธีเขียนยันต์ว่า 「使者乃意神也，一顷刻间走徧九州」 แปลได้ว่า "ทูตนี้คือเทพแห่งเจตนา ชั่วพริบตาเดียวก็ไปได้ทั่วเก้าแคว้น" คำว่าเก้าแคว้นคือแผ่นดินจีนทั้งหมดในภาษาคนโบราณ ความเร็วของท่านจึงไม่ใช่ความเร็วของขา แต่เป็นความเร็วของความคิดที่ส่งออกไปแล้วถึงทันที

报应 (เป้าอิ้ง) ในภาษาพูดทั่วไปแปลว่าผลกรรม แต่ในบทคาถาส่งทูตของบรรพ 82 มีวรรคว่า 「升天入地，报应须臾」 คือ "ขึ้นสวรรค์ลงพิภพ ให้ผลตอบสนองในชั่วขณะ" ความหมายในบริบทพิธีกรรมจึงหมายถึงผลที่ปรากฏให้เห็นจริงหลังทำพิธี เช่นฝนตกตามที่ขอ ส่วนความหมายเรื่องให้รางวัลคนดีลงโทษคนชั่ว ปรากฏในบทสรรเสริญประจำพระองค์ที่สวดกันในปัจจุบัน ซึ่งเรียกท่านว่า 诛灭五逆赏善罚恶使者 (ทูตผู้ปราบผู้ทำกรรมหนักห้าประการ ให้รางวัลความดี ลงโทษความชั่ว) ผมจึงเข้าใจคำนี้ทั้งสองชั้นครับ

张 (จาง) คือแซ่ บันทึกท้ายบรรพ 82 อธิบายที่มาว่าบรรพบุรุษของท่าน 「以功封于张地，因以名氏」 คือ "ได้รับศักดินาที่ดินชื่อจางเพราะความดีความชอบ จึงใช้เป็นแซ่"

使者 (สื่อเจ่อ) แปลว่าทูต ผู้ถือสาร ตรงนี้คือจุดที่ทำให้ท่านต่างจากองค์อื่นแทบทั้งชุด เพราะองค์อื่นส่วนใหญ่เป็น 元帅 (แต้จิ๋ว ง้วนโซ่ย / จีนกลาง หยวนซ่วย — จอมพล) คัมภีร์จัดให้ท่านเป็น "直符" และให้นิยามไว้ชัดว่า 「直符者，主直雷霆符命之职也」 คือ "จื๋อฝู ได้แก่ตำแหน่งผู้ประจำการรักษาบัญชาและยันต์แห่งอัสนี" ใครที่เขียนยันต์มาบ้างคงรู้สึกเหมือนผม ว่าคำนิยามบรรทัดเดียวนี้อธิบายได้ดีที่สุดว่าทำไมยันต์ต้องมีผู้นำส่ง

ทูตผู้ถือยันต์ในสามจอมพลสายฟ้า เติ้ง ซิน และจาง

เทวทูตจางไม่ได้ทำงานโดดเดี่ยว ท่านเป็นองค์ที่สามของ 雷霆三帅 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งซาโซ่ย / จีนกลาง เหลยถิงซานซ่วย — สามจอมพลแห่งอัสนี) บันทึก 雷霆三帅心录 ที่พิมพ์รวมไว้ท้ายบรรพ 82 และลงชื่อผู้เขียนว่าไป๋อวี้ฉาน (白玉蟾) ปรมาจารย์สมัยซ่ง สรุปการแบ่งงานว่า ผู้คนรู้กันว่าจอมพลใหญ่คือเติ้งป๋อเวิน หรือจอมพลเติ้ง (องค์ที่ 30 ในชุดนี้) ผู้พิพากษาคือซินฮั่นเฉิน หรือจอมพลซิน (องค์ที่ 2) และทูตคือ "直符张元伯" ซึ่งบทความจีนสมัยหลังสรุปเป็นคำง่าย ๆ ว่า เติ้งออกคำสั่ง ซินกำกับคำสั่ง จางนำคำสั่งไปปฏิบัติ

ประโยคที่ผมชอบที่สุดในบันทึกนี้คือ 「雷霆三帅，本一家人也」 แปลว่า "สามจอมพลแห่งอัสนี เดิมเป็นคนตระกูลเดียวกัน" ผู้เขียนตำหนิว่าสมัยนั้นคนแยกยันต์ของสามจอมพลออกเป็นสามสาย ทั้งที่แท้จริงทั้งสามเป็นหนึ่งเดียว และยังบอกตำแหน่งของทั้งสามในร่างกายผู้ประกอบพิธีว่า 「邓帅在心，辛帅在胆，张帅在肾」 คือ เติ้งอยู่ที่หัวใจ ซินอยู่ที่ถุงน้ำดี จางอยู่ที่ไต ตรงนี้คือหลักคิดของเหลยฝ่าที่มองร่างกายเป็นจักรวาลย่อส่วน ใครอยากเห็นภาพใหญ่ของกรมสายฟ้าก่อน อ่านต่อได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

บทสวด《雷霆总诰》ที่สำนักเจิ้งอีเขาหลงหู่ใช้สวดทุกเช้าเย็นก็เรียงลำดับไว้ตรงกัน คือ 「欻火律令邓元帅。银牙猛吏辛天君。飞捷报应张使者」 เทวทูตจางจึงอยู่ลำดับที่สามของบทสวด ต่อจากจอมพลเติ้งและจอมพลซิน พระนามในบทสวดตรงกับพระนามที่ใช้เป็นชื่อบทความนี้ทุกตัวอักษร ซึ่งเป็นหลักฐานที่ดีว่าชื่อนี้ไม่ใช่ชื่อที่ใครตั้งขึ้นใหม่

ประวัติและตำนานของเทวทูตจาง

ต้องบอกตามตรงว่าประวัติของเทวทูตจางมีมากกว่าหนึ่งสำนวน และสองสำนวนหลักขัดกันเรื่องบรรพบุรุษ ผมเล่าทั้งสองแบบพร้อมบอกว่ามาจากไหน

สำนวนแรก: สายตี้คู่ ตามบันทึกสามจอมพล

บันทึก 雷霆三帅心录 เล่าเป็นบทสนทนาระหว่างผู้เขียนกับแขกที่มาถามถึงที่มาของสามจอมพล ผู้เขียนไล่ลำดับกษัตริย์ในตำนานตั้งแต่ฝูซีจนถึงตี้คู่ (帝喾 — แต้จิ๋ว ตี่ค็อก / จีนกลาง ตี้คู่) แล้วบอกว่าสายตระกูลนี้คือต้นกำเนิดของจอมพลซินและจาง สำหรับจอมพลจาง บันทึกอ้างตำราประวัติศาสตร์ว่าบุตรของฝูเฟิงชื่อจื้อโซวหมิง มีฉายาว่าเย่าหมิง ได้รับศักดินาที่ดินจางจึงใช้แซ่จาง

จุดที่น่าสนใจคือผู้เขียนแก้ความเข้าใจผิดเรื่องชื่อ 张元伯 ไว้ตรง ๆ ว่า 「盖元伯乃字之讹耳」 คือ "อันที่จริงคำว่าหยวนป๋อเป็นอักษรที่เพี้ยนไปเท่านั้น" เพราะผู้รับวิชาไม่สืบต้นปลาย เห็นในโลกมนุษย์มีผู้ประจำการชื่อจางหยวนป๋อก็เรียกตามกันมา ถึงอย่างนั้น ชื่อ 元伯 ก็ยังถูกใช้ในพิธีจริงต่อมาอีกนาน

สำนวนที่สอง: สายจวนซวี ตามคัมภีร์บรรพ 95

คัมภีร์ 雷霆飞捷使者大法 ใน《道法会元》บรรพ 95 ให้ประวัติอีกแบบว่า 「使者乃颛帝之孙，挚明之子」 คือ "ทูตเป็นหลานของจวนตี้ (จวนซวี) เป็นบุตรของจื้อหมิง" และเป็นทูตของหยวนจวินจื่อซวีแห่งภูเขาหนานเยว่ คัมภีร์ยังบอกว่าวิชานี้สืบมาจากท่านซื่อเฉิน (王文卿 หวังเหวินชิง) นักพรตสายเสินเซียวสมัยซ่ง ซึ่งช่วยให้เรากำหนดอายุของสายวิชาทูตจางได้ว่าอยู่ในยุคที่เหลยฝ่าเฟื่องฟูที่สุด

ชื่อบิดา "挚明" ในสำนวนนี้ใกล้กับ "挚收明" ในสำนวนแรก แต่บรรพบุรุษต่างกัน คนหนึ่งเป็นจวนซวี อีกคนเป็นตี้คู่ ผมยังไม่พบเอกสารที่อธิบายว่าทำไมจึงต่างกัน จึงขอวางไว้ทั้งสองแบบ

ชื่อตัวหลายแบบ และจางเจี๋ยในห้องสิน

นอกจาก 张元伯 แล้ว บัญชีขุนพลในบรรพ 82 ยังเขียนชื่อตัวของท่านว่า 张燔 ส่วนแหล่งข้อมูลสายเต๋าร่วมสมัยรวบรวมชื่ออื่นอีก เช่น 张亚 และ 张钰 ซึ่งยังไม่พบในคัมภีร์ชั้นต้นที่ผมตรวจ และควรรู้ไว้ด้วยว่าในรายพระนาม 36 พระองค์ชุดนี้ยังมีแซ่จางอีกสององค์ คือ三五梅仙张元帅 องค์ที่ 10 และ五雷天医张元帅 องค์ที่ 18 ทั้งสองเป็นคนละองค์กับเทวทูตจาง

อีกชื่อที่คนไทยอาจคุ้นคือ จางเจี๋ย ในนิยาย《封神演义》(ห้องสิน) ตอนที่ 99 เจียงจื่อหยาแต่งตั้งเหวินจ้งเป็นมหาเทพสายฟ้า แล้วประกาศรายนาม 雷部二十四位天君 (ยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า) ขึ้นต้นด้วย 邓天君 讳忠、辛天君 讳环、张天君 讳节 ลำดับนี้ตรงกับสามจอมพลในคัมภีร์ แต่ชื่อตัวถูกเปลี่ยนใหม่ นักวิชาการญี่ปุ่น ศ.นิไกโด โยชิฮิโระ (二阶堂善弘) วิเคราะห์ว่าผู้แต่งนิยายหยิบจอมพลในคัมภีร์เต๋ามาตั้งชื่อใหม่โดยเจตนา จางเจี๋ยจึงเป็นตัวละครนิยายที่สร้างขึ้นจากเทวทูตจาง ไม่ใช่ชื่อจริงของพระองค์ในคัมภีร์ครับ

เทวทูตจางในคัมภีร์เต๋า

道法会元 บรรพ 82 คัมภีร์ขอฝนของทูตจาง

บรรพ 82 คือ 先天一炁火雷张使者祈祷大法 เป็นคัมภีร์หลักของทูตจางสำหรับพิธีขอฝนและขอให้ฟ้าเปิด ในบัญชีขุนพล ท่านเป็นหัวหน้า ตามด้วยทูตอัสนีห้าทิศ เทพฟ้าร้อง เทพีฟ้าแลบ เทพลม และเทพฝน ที่น่าสนใจมากคือในบัญชีเดียวกันมีกลุ่ม 岳府五雷使者 (ทูตห้าอัสนีแห่งจวนภูเขา) ซึ่งมีชื่อ 关羽 กวนอู รวมอยู่ด้วย (ในชุดนี้ท่านคือเทพเจ้าสายฟ้าองค์ที่ 6 九天降魔关元帅) แปลว่าในคัมภีร์สายนี้ กวนอูเคยอยู่ใต้บัญชาทูตจางมาก่อน

ข้อความที่ยกมาได้สั้น ๆ ได้แก่

• 「火雷使者，职事直符」 — "ทูตอัคคีอัสนี มีหน้าที่ถือยันต์ประจำการ"
• 「威灵捷疾」 — "อานุภาพว่องไวฉับพลัน"
• 「使者以胆为体，以怒为用」 — "ทูตใช้ถุงน้ำดีเป็นกาย ใช้ความโกรธเป็นแรงทำงาน"

ประโยคสุดท้ายนี้ชวนคิดครับ คัมภีร์อธิบายว่าฟ้าร้องคือความโกรธของฟ้า ผู้ประกอบพิธีจึงต้องรวมพลังของความโกรธที่ควบคุมได้ ไม่ใช่โกรธแบบเสียสติ ในส่วนวิธีเขียนยันต์ คัมภีร์สั่งให้ตั้งสมาธิจนนิ่ง แล้ว 「乘怒意一笔扫成」 คือ "อาศัยเจตนาแห่งความโกรธ ตวัดพู่กันเดียวให้เสร็จ" และยังแยกวิธีจับพู่กันไว้ด้วยว่า ขอฝนให้คว่ำมือจับ ขอฟ้าเปิดให้หงายมือจับ ยันต์ทูตทั้งแผ่นมีเส้นรวม 25 เส้น ตรงกับเลขแห่งการก่อเกิดของฟ้าดิน และหลังยันต์ต้องเขียนชื่อของเทพชุมชนเก้าแคว้น (九州社令) เพราะทูตต้องสั่งการเทพท้องถิ่นทั่วแผ่นดิน

道法会元 บรรพ 95 และ 96

บรรพ 95 คือ 雷霆飞捷使者大法 ให้รูปลักษณ์ คาถา และแบบฟอร์มหนังสือขอฝนกับขอฟ้าเปิด พร้อมวิธีนั่งสมาธินึกเห็นทูตบินลงมาจากดาวในกลุ่มดาวหนานโต่ว ส่วนบรรพ 96 คือ 太乙捷疾使者大法 เรียกท่านว่า 「太乙捷疾直符张使者」 และในบทเรียกขานมีวรรค 「五雷直符，元伯之呼」 ซึ่งยืนยันทั้งตำแหน่ง 直符 และชื่อ 元伯 ไว้ในที่เดียว

法海遗珠 และบทสรรเสริญประจำพระองค์

ในคัมภีร์《法海遗珠》มีวิชา 六一飞捷秘法 ที่ยกทูตจางเป็นขุนพลประธาน คัมภีร์อธิบายว่า 「旗与斧皆太一剑化，使者以罡气为形」 คือ "ธงและขวานล้วนแปรมาจากกระบี่ไท่อี่ ทูตมีลมปราณแห่งดาวกังเป็นรูปกาย" ส่วนบทสรรเสริญ 张天君诰 ที่รวมอยู่ในคัมภีร์ 诸师真诰 ยกพระนามของท่านเป็นสร้อยยาว ลงท้ายด้วย 飞捷报应真君 และ 太乙五雷广应天尊

รูปลักษณ์ของเทวทูตจางตามคัมภีร์

คัมภีร์บรรยายเทวทูตจางไว้มากกว่าหนึ่งปาง เพราะเทพในพิธีอัสนีเปลี่ยนรูปตามงาน ปางที่ชัดที่สุดอยู่ในบรรพ 95

• ปางเหยี่ยว (บรรพ 95 ช่วงต้น): หน้าสีเขียว (青面) ปากเป็นจะงอยเหยี่ยว (鹰觜) สวมมงกุฎขุนนางทรงสูง เสื้อคลุมแดง มีปีกเนื้อ (肉翅) เท้าเหมือนกรงเล็บเหยี่ยว มือถือขวานอัสนี และคัมภีร์ย้ำว่า 「无龙」 คือไม่มีมังกร
• ปางสามตา (บรรพ 95 ช่วงท้าย): ผมแดง กายสีคราม หน้าเขียว สามตา สวมเกราะทองกับเสื้อคลุมแดง นุ่งกางเกงหนังเสือดาว มือเท้าเป็นกรงเล็บ คัมภีร์บรรยายของถือว่า 「左手雷函，右手执玉斧」 คือ มือซ้ายถือกล่องอัสนี มือขวาถือขวานหยก
• ปางในบรรพ 96: ผมแดง หน้าเขียว สามตาพ่นไฟ ถือทวนไฟ มีบริวารรูปอสูรอยู่ข้างกาย

บทความจีนออนไลน์บางแห่งบรรยายอีกปางหนึ่งว่าหน้าสีพุทรา ปากและตาเหมือนหงส์ ถือขวานกับสิ่ว และแยกของถือตามงาน ขอฝนถือขวาน ขอฟ้าเปิดถือไม้ปัดเมฆ ส่งสารถือธงอักษร 敕 แต่ผมยังหาเลขบรรพต้นฉบับของคำบรรยายนี้ไม่พบ จึงขอให้ถือเป็นข้อมูลที่ยังไม่ยืนยัน

บทบาทในพิธีเหลยฝ่าและการบูชา

ในพิธีขอฝน บรรพ 82 ให้ลำดับตั้งแต่ยื่นฎีกา เรียกทูต อ่านคำร้อง ส่งหนังสือสั่งการ ไปจนถึงวิธีเร่งเมื่อเมฆหนาแต่ฝนไม่ตก ส่วนการขอให้ฟ้าเปิด ผู้ประกอบพิธีต้องนึกเห็นแสงทองเต็มลานพิธีและให้ทูตกวาดเมฆออกไป หนังสือสั่งการที่คัมภีร์ให้แบบฟอร์มไว้มอบอำนาจให้ทูตจาง "部领" คือคุมขบวนเทพฟ้าร้อง ฟ้าแลบ ลม และฝน แล้วไปกำกับเทพเมือง (城隍) และเทพชุมชนให้ฝนตกตามวันเวลาที่กำหนด

เรื่องการบูชาในหมู่ประชาชน ผมต้องบอกตามตรงว่ายังไม่พบศาลเจ้าที่ตั้งเทวทูตจางเป็นองค์ประธานจากแหล่งที่ตรวจสอบได้ ท่านมักได้รับการบูชาร่วมกับจอมพลสายฟ้าองค์อื่น งานของ ศ.นิไกโด ระบุว่าในหอสามบริสุทธิ์ของอาราม 玄妙观 เมืองซูโจว มีรูปสิบสองเทียนจวินแห่งกรมสายฟ้าที่ขึ้นต้นด้วยเติ้ง ซิน และจาง และพบรูปจอมพลชุดนี้บ่อยที่ภูเขาอู่ตังและเขาหลงหู่ ส่วนภาพม้วนของราชสำนักหมิงที่วาดใน ค.ศ. 1596 ซึ่งปัจจุบันอยู่ที่โคเปนเฮเกน ก็มี 张天君 อยู่ในกลุ่มเทพกรมสายฟ้าด้วย

มีชื่อที่คนมักสับสนอยู่สองชื่อ ชื่อแรกคือ จางเทียนซือ (张天师) ซึ่งเป็นปฐมาจารย์ของสำนักเจิ้งอี เป็นบุคคลในประวัติศาสตร์ คนละองค์กับเทวทูตจางโดยสิ้นเชิง ชื่อที่สองคือ 飞天大圣 หรือ 张圣者 เทพแพทย์ชาวฮกเกี้ยนสมัยซ่งที่เป็นบริวารของเป่าเซิงต้าตี้ แม้มีคำว่า 飞 และแซ่จางเหมือนกัน แต่ไม่มีหลักฐานว่าเป็นองค์เดียวกับเทวทูตจางแห่งกรมสายฟ้าครับ

มุมมองของผมต่อเทวทูตจาง

ในฐานะคนที่เรียนยันต์อสุนีบาต ผมว่าเทวทูตจางสอนเรื่องสำคัญข้อหนึ่ง คือพลังของยันต์ไม่ได้อยู่ที่ความสวยของลายเส้น แต่อยู่ที่ความชัดของเจตนาและความเร็วในการลงมือ คัมภีร์ถึงกับบอกว่าทูตคือ "เทพแห่งเจตนา" และสั่งให้เขียนยันต์ด้วยพู่กันเดียวโดยไม่ลังเล ใครเคยเขียนยันต์คงรู้ว่ามือที่ลังเลจะทิ้งรอยไว้บนกระดาษเสมอ

อีกเรื่องที่ผมชอบคือแนวคิด "สามจอมพลเป็นหนึ่งเดียว" ผู้ออกคำสั่ง ผู้กำกับ และผู้ปฏิบัติ ต้องเป็นใจเดียวกันงานจึงสำเร็จ ผมว่าข้อนี้ใช้ได้กับชีวิตจริงด้วย ไม่ว่าจะในครอบครัวหรือในธุรกิจ ถ้าคนสั่งกับคนทำคิดคนละทาง ต่อให้คำสั่งดีแค่ไหนก็ไม่เกิดผล

คำถามที่พบบ่อย

飞捷报应张使者 คือใคร

คือเทวทูตแซ่จางแห่งกรมสายฟ้าในลัทธิเต๋า ทำหน้าที่ 直符 ถือและนำส่งบัญชากับยันต์อัสนี เป็นองค์ที่สามของสามจอมพลสายฟ้า เติ้ง ซิน และจาง มีคัมภีร์ของตัวเองใน《道法会元》บรรพ 82, 95 และ 96 และมีพระนามอยู่ในบทสวด《雷霆总诰》

เทวทูตจางเกี่ยวข้องกับจอมพลเติ้งและจอมพลซินอย่างไร

ทั้งสามคือสามจอมพลแห่งอัสนี (雷霆三帅) เติ้งเป็นจอมพลใหญ่ผู้ออกคำสั่ง ซินเป็นผู้พิพากษา และจางเป็นทูตผู้นำคำสั่งไปปฏิบัติ บันทึกท้ายคัมภีร์บรรพ 82 บอกว่าทั้งสามเดิมเป็นคนตระกูลเดียวกัน และสถิตอยู่ที่หัวใจ ถุงน้ำดี และไต ของผู้ประกอบพิธีตามลำดับ

ทำไมพระนามจึงเป็น 使者 ไม่ใช่ 元帅

เพราะงานของท่านคือทูตผู้ถือสาร ไม่ใช่แม่ทัพผู้บัญชาการ คัมภีร์จัดให้ท่านเป็น 直符 ผู้ประจำการรักษาบัญชาและยันต์แห่งอัสนี คัมภีร์ชั้นต้นที่ตรวจจึงใช้คำว่า 使者 กับท่านเสมอ ส่วนชื่อเรียกจางหยวนซ่วยเป็นชื่อที่ใช้กันภายหลัง

เทวทูตจางคือจางเจี๋ยในห้องสินหรือไม่

ไม่ใช่องค์เดียวกันในทางคัมภีร์ จางเจี๋ยเป็นตัวละครในนิยาย《封神演义》ที่ผู้แต่งสร้างจากจอมพลในคัมภีร์เต๋า ลำดับเติ้ง ซิน จาง ตรงกัน แต่ชื่อตัวถูกเปลี่ยนใหม่โดยเจตนา ชื่อในคัมภีร์ของเทวทูตจางคือ 张元伯 หรือ 张燔

เทวทูตจางกับจางเทียนซือเป็นองค์เดียวกันไหม

ไม่ใช่ จางเทียนซือ (张天师) คือปฐมาจารย์ของสำนักเจิ้งอีที่มีตัวตนในประวัติศาสตร์ ส่วนเทวทูตจางเป็นเทพในกรมสายฟ้าที่ทำหน้าที่ถือยันต์ ทั้งสองแซ่จางเหมือนกันเท่านั้น

บทสรุป

飞捷报应张使者 คือผู้ถือสารแห่งกรมสายฟ้า พระนามของท่านบอกงานไว้ครบในหกตัวอักษร คือว่องไว ให้ผลทันตา และเป็นทูตผู้นำบัญชาไปปฏิบัติ หลักฐานในคัมภีร์ของท่านแน่นกว่าหลายองค์ในชุดนี้ ทั้งคัมภีร์ของตัวเองสามบรรพใน《道法会元》 บันทึกสามจอมพล และพระนามในบทสวดประจำวันของสายเจิ้งอี ส่วนเรื่องที่ยังสรุปไม่ได้คือชื่อตัวที่มีหลายแบบ สายบรรพบุรุษที่สองสำนวนขัดกัน และวันสมโภชที่ผมยังหาแหล่งยืนยันไม่ได้ ผมเล่าเรื่องของพระองค์เป็นบทแรกเพราะเชื่อว่า ถ้าเข้าใจผู้ถือสาร เราจะเข้าใจว่ากองทัพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ทำงานร่วมกันอย่างไรครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《道法会元》บรรพ 82 先天一炁火雷张使者祈祷大法 และบันทึก 雷霆三帅心录 (ตัวบทเต็ม)
• 《道法会元》บรรพ 95 雷霆飞捷使者大法 รูปลักษณ์ ประวัติสายจวนซวี และของถือของทูตจาง (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 96 太乙捷疾使者大法 ที่เรียกท่านว่า 五雷直符 (识典古籍)
• 《法海遗珠》วิชา 六一飞捷秘法 ที่ยกทูตจางเป็นขุนพลประธาน (识典古籍)
• บทสรรเสริญ 张天君诰 ในคัมภีร์ 诸师真诰 (识典古籍)
• บทสวด《雷霆总诰》จาก 龙虎山正一日诵早晚课 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• 《封神演义》ตอนที่ 99 รายนามยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า (วิกิซอร์ซ)
• 二阶堂善弘 บทความวิชาการเรื่องจอมพลในนิยายห้องสิน มหาวิทยาลัยคันไซ 2023 (PDF)
• 许蔚 งานวิจัยเรื่องวิชาจอมพลซินและสามจอมพลสายฟ้า วารสารเต๋าศึกษา มหาวิทยาลัยจีนฮ่องกง (PDF)
• Daoist Iconography Project มหาวิทยาลัยฮาวาย: ภาพม้วนกรมสายฟ้าโคเปนเฮเกน ค.ศ. 1596
• สารานุกรมเต๋า daowiki: สามจอมพลเติ้ง ซิน จาง และชื่อตัวของทูตจาง
• วิกิพีเดียภาษาจีน: 飞天大圣 เทพแพทย์แซ่จางที่ไม่ควรสับสนกับเทวทูตจาง