เทพเจ้าสายฟ้า 雷府驱魔庞元帅 (เหลยฝู่ชูหมัว ผางหยวนซ่วย)

ตำนานของขุนพลองค์นี้มีสองหน้าที่กลับขั้วกันจนผมอ่านแล้วต้องหยุดคิด หนังสือเล่มหนึ่งเล่าว่าท่านคือคนแจวเรือข้ามฟากผู้กตัญญู ที่กระโดดลงแม่น้ำช่วยพ่อจนผีจมน้ำหาตัวตายแทนไม่ได้ ส่วนนิยายอีกเรื่องเล่าว่าท่านเคยเป็นหัวหน้าผีใต้สะพาน ที่ดึงคนข้ามสะพานลงน้ำ ก่อนจะถูกปราบแล้วได้รับแต่งตั้งเป็นจอมพล ท่านคือ 雷府驱魔庞元帅 (แต้จิ๋ว ลุ่ยหู้คูโม้ พั่งง้วนโซ่ย / จีนกลาง เหลยฝู่ชูหมัว ผางหยวนซ่วย — จอมพลแซ่ผางแห่งกรมสายฟ้าผู้ขับไล่มาร) ที่ทำเนียบชุดนี้เรียกว่าแม่ทัพผาง แต่ในคัมภีร์พิธีของเต๋า ท่านคือจอมพลผู้นั่งอยู่กลางวงแปดทิศ ซึ่งต้องเรียกก่อนทุกพิธีของวิชาหนึ่ง ผมจะเล่าทั้งสามภาพนี้พร้อมบอกว่าแต่ละภาพมาจากไหนครับ

ข้อมูลสำคัญของแม่ทัพผาง

หัวข้อ	รายละเอียด
พระนามเต็ม	雷府驱魔庞元帅 (Léifǔ Qūmó Páng Yuánshuài)
อ่านแบบจีนกลาง	เหลยฝู่ชูหมัว ผางหยวนซ่วย
อ่านแบบแต้จิ๋ว (สำเนียงเท่งไฮ้)	ลุ่ยหู้คูโม้ พั่งง้วนโซ่ย — ถอดจากพินอินแต้จิ๋ว lui5 hu2 ku1 mo5 pang5 nguang5 suê3 ในพจนานุกรม Mogher จึงเป็นเสียงโดยประมาณ
ชื่อตัวและสมญาอื่น	庞灵 (แต้จิ๋ว พั่งเล้ง / จีนกลาง ผางหลิง) ใน 道法会元 · 庞乔 ชื่อรอง 长清 ใน 搜神大全 และ 北游记 · 混炁元帅 · 上清八卦洞神主法大元帅 · 左璇开明大神 · 天魂将 · 妙道广济真君
สังกัด	กรมสายฟ้า ในวิชา 混元一炁八卦洞神天医五雷大法 ใต้ 雷祖主法妙道上帝 ส่วน 搜神大全 ให้ท่านดูแลการเข้าออกประตูฟ้า
ตำแหน่ง/หน้าที่	จอมพลประธาน (主帅) ประจำศูนย์กลาง บัญชาเทพแปดทิศ (八卦天丁) ต้องเรียกก่อนทุกพิธีเพื่อรายงานดีร้าย จับผี สอบสวนผี และช่วยรักษาโรค
ของถือ/พาหนะ	ตราดาว (斗印) กับกระบี่ ขี่มังกรเขียว (บรรพ 197) · ดาบทอง (金刀) ใน 搜神大全 และ 北游记
รูปลักษณ์ตามคัมภีร์	หน้าเขียว กายน้ำเงิน เสื้อคลุมแดง กระโปรงแดง ปากเหยี่ยว มือเท้าเป็นกรงเล็บมังกร (บรรพ 197) อีกปางหนึ่งผมสยาย เท้าเปล่า เสื้อคลุมแดง ถือกระบี่ แบบเสวียนเทียนซั่งตี้ (บรรพ 195)
วันสมโภช	ยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้ 搜神大全 ให้เวลาเกิดไว้ แต่ปีที่ระบุขัดกับปฏิทิน
ปรากฏในคัมภีร์	道法会元 บรรพ 124, 128, 154, 195, 196, 197, 199 · 雷霆总诰 (วรรค 庞刘苟毕) · 三教源流搜神大全 บรรพ 4 · 北游记 ตอนที่ 16 และรายชื่อขุนพลท้ายเรื่อง · 封神演义 ตอนที่ 99 มี 庞天君 讳洪 ซึ่งเป็นตัวละครนิยาย

เทพเจ้าสายฟ้า 36 พระองค์ กับกรมสายฟ้าแห่งสวรรค์

ในคติความเชื่อของลัทธิเต๋า เทพเจ้าสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ (三十六雷将 — แต้จิ๋ว ซาจั๊กลั้กลุ่ยเจี่ยง / จีนกลาง ซานสือลิ่วเหลยเจี้ยง) ทรงสังกัดอยู่ใน ทบวงสายฟ้าสวรรค์ หรือ กรมสายฟ้า (雷部 — แต้จิ๋ว ลุ่ยโป่ว / จีนกลาง เหลยปู้) ภายใต้การบังคับบัญชาสูงสุดขององค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า “จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน” (九天应元雷声普化天尊 — แต้จิ๋ว เก้าทีเอ่งง้วนลุ่ยเส็งพู้ฮ่วยทีจุง / จีนกลาง จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน) ซึ่งนับเป็นกองทัพเทพฝ่ายบู๊ที่มีอิทธิฤทธิ์และอำนาจการปกครองเข้มงวดที่สุดในระบบสวรรค์ โดยมีความเชื่อร่วมกันว่า พลังอัสนีบาตคือตัวแทนของพลังหยางอันบริสุทธิ์และกฎสวรรค์อันเที่ยงธรรม มีหน้าที่พิทักษ์ระเบียบแห่งจักรวาล ควบคุมดินฟ้าอากาศ ขจัดสิ่งชั่วร้าย ปราบปรามภูตผี และลงทัณฑ์ผู้ละเมิดศีลธรรม ผู้คนจึงให้ความเคารพนับถือเพื่อพึ่งพาอานุภาพอันเด็ดขาดในการขับไล่พลังงานด้านลบ ล้างอาถรรพ์อัปมงคล คุ้มครองความปลอดภัย และอำนวยพรให้ชีวิตแคล้วคลาดสงบสุขครับ

ส่วนตัวผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) ศึกษาอภิปรัชญาจีนมานาน และนับถือองค์พระมหาจักรพรรดิสายฟ้า จิ่วเทียนอิ้งหยวนเหลยเซิงผู่ฮว่าเทียนจุน เป็นปรมาจารย์สูงสุดพระองค์หนึ่งในใจ องค์ท่านคือเจ้าของคัมภีร์แก่นหยก ที่ผมเคยเล่าไว้แล้ว ผมยังได้มีโอกาสเรียนวิชายันต์อสุนีบาตของนิกาย 玄皇教 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงอ่วงก่า / จีนกลาง เสวียนหวงเจี้ยว) ซึ่งไล่ลำดับจากยันต์พื้นฐานไปถึงยันต์ชั้นสูง ยันต์ในสายอสุนีบาตที่ผมได้เรียนมีดังนี้

1. ยันต์ 5 อสุนีบาต (五雷符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยฝู)

อยู่ในเนื้อหาระดับพื้นฐาน (เล่ม 1) เป็นยันต์ที่ใช้เทวานุภาพของเทพแห่งสายฟ้าทั้ง 5 ทิศ พุทธคุณเน้นด้านการคุ้มครอง ขับไล่สิ่งอัปมงคล ป้องกันลมเพลมพัด แก้ฮวงจุ้ย และล้างอาถรรพ์ เป็นยันต์ครอบจักรวาลที่คนนิยมพกติดตัวครับ

2. ยันต์สายฟ้ากลางฝ่ามือ (掌心雷符 — แต้จิ๋ว เจี้ยซิงลุ่ยฮู้ / จีนกลาง จั่งซินเหลยฝู)

วิชานี้มักอยู่ในระดับสูง (เล่ม 3) เป็นวิชายันต์ที่ต้องผสานการเดินลมปราณ การร่ายคาถา และการเขียนอักขระยันต์ลงบนฝ่ามือ (หรือกระดาษในระดับสูง) เพื่อดึงพลังหยางแห่งสายฟ้ามาใช้ปราบปรามภูตผีร้ายแรง หรือทำน้ำมนต์เพื่อขับเสนียดจัญไร

3. ยันต์ 5 อสุนีพิฆาต / อสุนีบาตกำราบมาร (五雷斩鬼符 / 五雷镇鬼符 — แต้จิ๋ว โหงวลุ่ยจั้งกุ้ยฮู้ / จีนกลาง หวู่เหลยจ่านกุ่ยฝู)

เป็นการต่อยอดจากยันต์ 5 อสุนีบาตในเล่มแรก แต่เปลี่ยนจุดประสงค์จากการ "คุ้มครอง" เป็นการ "โจมตีและทำลาย" พลังงานลบ อาถรรพ์ หรือวิญญาณร้ายโดยตรง จะมีอักขระโองการ (เช่น 急急如律令 — แต้จิ๋ว กิกกิกหยู่ลุกเหล่ง / จีนกลาง จี๋จี๋หรูลวี่ลิ่ง) และสัญลักษณ์ของขุนพลสายฟ้าที่ซับซ้อนขึ้น

4. ยันต์มหาเทพสายฟ้าสวรรค์ชั้น 9 (九天应元雷声普化天尊符)

เป็นยันต์ขั้นสูงที่อัญเชิญบารมีของพระมหาจักรพรรดิสายฟ้า ผู้เป็นองค์ประมุขสูงสุดของกรมอัสนีบาต (เจ้านายของ 36 ขุนพลสายฟ้า) ใช้ในพิธีกรรมใหญ่เพื่อบัญชาการฟ้าดินและขจัดเคราะห์หนัก

รายนามทั้ง 36 พระองค์ในชุดนี้มาจากไหน

ผมจึงตั้งใจทำบทความชุดนี้ขึ้นเป็น Reference ให้กับผู้ที่สนใจศาสนาเต๋า และเรื่องราวของมหาเทพสายฟ้ากับเทพสายฟ้าทั้ง 36 พระองค์ รายนามในชุดนี้เรียบเรียงโดยเทียบกับขุนพลที่ปรากฏในคัมภีร์พิธีกรรมสายฟ้า (雷法 — แต้จิ๋ว ลุ่ยฮวก / จีนกลาง เหลยฝ่า) ซึ่งอยู่ในหมวดเจิ้งอี (正一部 — แต้จิ๋ว เจ่งอิกโป่ว / จีนกลาง เจิ้งอีปู้) ของสารบบคัมภีร์เต๋า โดยเฉพาะ 《道法会元》 (แต้จิ๋ว เต่าฮวกโห่ยง้วน / จีนกลาง เต้าฝ่าฮุ่ยหยวน) คัมภีร์รวมวิชาเต๋า 268 บรรพ และบทสรรเสริญชุมนุมขุนพลสายฟ้า 《雷霆总诰》 (แต้จิ๋ว ลุ่ยเท่งจ้งก่าว / จีนกลาง เหลยถิงจ่งเก้า) ที่บันทึกอยู่ในบทสวดเช้าเย็นประจำวันของสำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ (龙虎山正一日诵早晚课)

ต้องออกตัวไว้ก่อนว่า รายชื่ออาจจะไม่ได้ตรงกับสำนักใดสำนักหนึ่ง 100% เพราะแต่ละสายพิธีเลือกองค์และจัดลำดับต่างกัน บางพระองค์มีคัมภีร์ของตัวเองยาวหลายบรรพ บางพระองค์มีชื่ออยู่ในบทสรรเสริญ และบางพระองค์พบเพียงในรายพระนามขุนพล 36 พระองค์ที่สืบกันในสายพิธียุคหลัง ผมจึงบอกไว้ตรง ๆ ในแต่ละบทว่าองค์นั้นปรากฏในคัมภีร์ใด บรรพไหน แต่ทั้งหมดนี้คือเทพสายฟ้า 36 พระองค์ที่ยอมรับเป็น Reference ในการทำความรู้จักและเคารพได้ครับ

ความหมายของพระนาม 雷府驱魔庞元帅 ทีละคำ

พระนามในทำเนียบชุดนี้บอกสังกัดและหน้าที่ไว้ตรงไปตรงมา แต่ชื่อเก่าในคัมภีร์ของท่านบอกอะไรได้ลึกกว่านั้น ผมขออธิบายทั้งสองชั้น

雷府 (เหลยฝู่) แปลว่าทำเนียบหรือจวนแห่งสายฟ้า เป็นคำเรียกหน่วยงานสายฟ้าโดยรวม ในคัมภีร์《道法会元》บรรพ 197 ผู้ประกอบพิธีต้องนึกภาพการผ่าประตูสายฟ้าในนครสายฟ้า (雷城) เพื่อให้ขุนพลเสด็จลงมาท่ามกลางลม เมฆ ฟ้าร้อง และสายฟ้า

驱魔 (ชูหมัว) แปลว่าขับไล่มาร ตรงกับคำใน《三教源流搜神大全》ที่ว่าเง็กเซียนแต่งตั้งท่านให้ 「以降阴魔，除阳恶」 คือ "ปราบมารฝ่ายมืด ขจัดความชั่วฝ่ายสว่าง" ต้องบอกตามตรงว่าผมค้นคำ 雷府驱魔 ในคัมภีร์ 道法会元 ทั้ง 268 บรรพแล้วไม่พบครบรูป คำนำหน้านี้จึงน่าจะเป็นสมญาที่ทำเนียบยุคหลังตั้งขึ้นจากหน้าที่ของท่าน

庞 (ผาง) คือแซ่ ชื่อตัวในคัมภีร์พิธีคือ 庞灵 (แต้จิ๋ว พั่งเล้ง / จีนกลาง ผางหลิง) ส่วนตำนานเรียกท่านว่า 庞乔 (แต้จิ๋ว พั่งเคี้ยว / จีนกลาง ผางเฉียว) ชื่อรอง 长清 คำอ่านแต้จิ๋วของ 乔 ในพจนานุกรม Mogher ไม่มีข้อมูลสำเนียงเท่งไฮ้ ผมจึงใช้เสียงแต้จิ๋วทั่วไป kieu5 แทน

元帅 (หยวนซ่วย) คือยศจอมพล

นอกจากนี้ยังมีสมญาเก่าที่ควรรู้อีกสามคำ คำแรกคือ 混炁 (แต้จิ๋ว ฮุ่งขี่ / จีนกลาง ฮุ่นชี่ — ลมปราณที่ยังผสมรวมเป็นหนึ่ง) ซึ่ง 搜神大全 ใช้ในยศ 混炁元帅 หมายถึงภาวะดั้งเดิมก่อนแยกเป็นหยินหยาง เข้ากับชื่อวิชาในคัมภีร์ของท่านคือ 混元一炁八卦洞神天医五雷大法 คำที่สองคือ 天魂 (แต้จิ๋ว ทีฮุ้ง / จีนกลาง เทียนหุน — ดวงจิตฝ่ายฟ้า) ซึ่งคู่กับ 地魄 (ดวงจิตฝ่ายดิน) ของรองจอมพลหลิว และคำที่สามคือ 金刀 (แต้จิ๋ว กิงโต / จีนกลาง จินเตา — ดาบทอง) ที่หนังสือรวมความรู้เต๋าสมัยใหม่ใช้เรียกท่านว่า 金刀庞元帅

จอมพลกลางวงแปดทิศแห่งวิชา 八卦洞神

ถ้าจะเข้าใจแม่ทัพผางในคัมภีร์ ต้องเข้าใจวิชาที่ท่านเป็นประธานก่อน วิชานี้ชื่อ 八卦洞神 (แต้จิ๋ว โป๊ยก่วยถ่งซิ่ง / จีนกลาง ปากั้วต้งเสิน — วิชาเทพแปดทิศผู้ทะลุถึงเทพ) อยู่ใน《道法会元》บรรพ 195 ถึง 197 ใครอยากเห็นภาพรวมของกรมสายฟ้าก่อน อ่านได้ที่บทความเทพสายฟ้าแห่งลัทธิเต๋าและโครงสร้างกรมสายฟ้า

สองจอมพลกลาง กับเทพแปดทิศ

บัญชีขุนพลในบรรพ 195 วางแม่ทัพผางไว้เป็นหัวหน้า และให้หน้าที่ไว้ชัดว่า

「上清八卦洞神主法大元帅庞灵，坐镇中宫，统摄八卦将吏所任之事。凡有行持，先召此将，动报吉凶，然后行事。」

แปลว่า "จอมพลใหญ่ผู้เป็นประธานวิชา 八卦洞神 แห่งซ่างชิง ผางหลิง ประจำวังกลาง บัญชางานของขุนพลและเจ้าหน้าที่แปดทิศ ทุกครั้งที่ประกอบพิธี ให้เรียกขุนพลนี้ก่อน ให้รายงานดีร้าย แล้วจึงลงมือ" ถัดมาคือรองจอมพล 刘通 (แต้จิ๋ว เล่าทง / จีนกลาง หลิวทง) ผู้ช่วยประจำวังกลาง ที่ต้องเรียกก่อนเมื่อจะส่งฎีกาหรือหนังสือขึ้นสวรรค์ รอบสองจอมพลคือเทพแปดทิศ (八卦天丁) ประจำตรีแกรมทั้งแปด มีงานแยกกันชัด เช่น เทพประจำทิศ 坎 ดูแลเรื่องเมืองน้ำและปีศาจน้ำ เทพประจำทิศ 巽 ดูแลลม ฝน ลูกเห็บ และช่วยพืชไร่ เทพประจำทิศ 离 ดูแลกองไฟ

บันทึกส่งท้ายบรรพ 196 ซึ่งลงชื่อ 张继先 เจ้าสำนักเจิ้งอีรุ่นที่ 30 สมัยซ่ง สรุปภาพนี้ว่าสองจอมพลประจำวังกลางและบัญชาเทพแปดทิศ ส่วนบทเชิญขุนพลในบรรพ 195 เรียกพระนามเต็มของท่านว่า 「上清八卦洞神主法左璇开明大神庞元帅」 คู่กับ 「掌法右玑开光大神刘元帅」 คำว่า 璇 และ 玑 คือชื่อดาวในกลุ่มดาวเป่ยโต่ว (北斗) จอมพลผางอยู่ซ้าย จอมพลหลิวอยู่ขวา

ขุนพลคือพลังภายในของผู้ประกอบพิธี

ส่วนที่ผมชอบที่สุดของวิชานี้คือบทนำ 八卦洞神玄妙序 ในบรรพ 195 ซึ่งเริ่มด้วยประโยคว่า 「遣将者，用自已之阳神也」 คือ "การส่งขุนพล ก็คือการใช้จิตฝ่ายหยางของตนเอง" แล้วอธิบายว่าเทพแปดทิศเกิดจากลมปราณของอวัยวะภายใน ลมปราณจากไตเป็นเทพทิศ 乾 และ 坎 จากตับเป็นทิศ 艮 และ 震 จากหัวใจเป็นทิศ 巽 และ 离 จากปอดเป็นทิศ 坤 และ 兑 ส่วนสองจอมพลกลางคือดวงจิตของผู้ประกอบพิธีเอง

「天魂将，庞帅也。地魄将，刘帅也。」

แปลว่า "ขุนพลดวงจิตฝ่ายฟ้าคือแม่ทัพผาง ขุนพลดวงจิตฝ่ายดินคือแม่ทัพหลิว" ตรงนี้สอดคล้องกับข้อกำหนดในบรรพ 197 ที่ว่า 「阳日役厐，肝气接之。阴日役刘，肺气接之」 คือ "วันหยางให้ใช้แม่ทัพผาง รับด้วยลมปราณตับ วันหยินให้ใช้แม่ทัพหลิว รับด้วยลมปราณปอด" ซึ่งเข้ากับหลักในตำราแพทย์จีน《黄帝内经素问》ที่ว่า 「肝藏魂」 และ 「肺藏魄」 คือตับเก็บดวงจิตฝ่าย 魂 ปอดเก็บดวงจิตฝ่าย 魄 วิชาของแม่ทัพผางจึงผูกเทพเข้ากับร่างกายอย่างเป็นระบบ

บทนำเดียวกันยังโยงสองจอมพลขึ้นไปบนฟ้า ว่า 「主帅即是天皇星也，副帅即是紫微星也」 คือ "จอมพลประธานคือดาว 天皇 รองจอมพลคือดาว 紫微" และอธิบายว่าดาวแปดดวงของกลุ่มดาวเป่ยโต่วคือแปดตรีแกรม ส่วนดาวอีกสองดวงที่ดูแลกลุ่มดาวทั้งหมดคือสองจอมพล ใครสนใจว่าคนจีนนับดาวรอบกลุ่มดาวเป่ยโต่วอย่างไร อ่านต่อได้ที่เรื่องดาวฝู่และปี้ สองดาวเร้นลับข้างเป่ยโต่ว และระบบดาวชุดนี้คนไทยเชื้อสายจีนคุ้นกันผ่านเทศกาลกินเจเดือน 9 ที่บูชาดาวเป่ยโต่วทั้งเก้า

อีกภาพหนึ่งที่งดงามมากคือคาถาที่ให้นึกว่า 「庞帅居坎，所谓日中有雌乌；刘帅居离，所谓月中有雄兔，乃水火既济之义」 คือ "แม่ทัพผางอยู่ทิศ 坎 ดังที่ว่าในดวงอาทิตย์มีอีกาตัวเมีย แม่ทัพหลิวอยู่ทิศ 离 ดังที่ว่าในดวงจันทร์มีกระต่ายตัวผู้ นี่คือความหมายของน้ำกับไฟที่เกื้อหนุนกัน" ภาพอีกาในดวงอาทิตย์กับกระต่ายในดวงจันทร์เป็นภาพเก่าแก่ของจีน คัมภีร์นำมาใช้อธิบายว่าในหยางมีหยิน ในหยินมีหยาง ตรีแกรม 坎 คือน้ำ ข้อนี้น่าสนใจเพราะตำนานคนแจวเรือใน 搜神大全 ก็บอกว่าท่าน 「以坎为府」 คือมีตรีแกรม 坎 เป็นที่สถิตเช่นกัน

คู่ผางกับหลิวในวิชาอื่น และวรรค 庞刘苟毕

คู่ 庞灵 กับ 刘通 ไม่ได้อยู่แค่ในวิชา 八卦洞神 ในบรรพ 124 ซึ่งเป็นตำราสายฟ้า 上清雷霆火车五雷大法 มีวรรค 「庞灵、刘通押崇入狱」 คือ "ผางหลิงกับหลิวทงคุมสิ่งชั่วร้ายเข้าคุก" ในบรรพ 154 มี 「八卦洞神天魂正将庞灵」 และ "八卦洞神庞、刘二元帅" อยู่ในรายชื่อเทพร่วมกับจอมพลหม่าและขุนพลสายฟ้าองค์อื่น

จุดที่ผมตื่นเต้นที่สุดอยู่ในบรรพ 128 ซึ่งเป็นแบบหนังสือขอฝนของเทพชุมชนเก้าแคว้น ในรายชื่อเทพสายฟ้าที่ต้องประกาศให้ทราบ มีข้อความว่า 「洞神庞灵、刘通、神烈苟狻、毕獬」 คือผาง หลิว โก่ว ปี้ เรียงกันตามลำดับ ส่วนบทเชิญขุนพลในบรรพ 195 ก็มีจอมพลโก่วและปี้ (苟、毕二元帅) อยู่ในรายชื่อเดียวกับสองจอมพลกลาง ลำดับนี้ตรงกับวรรค 「庞刘苟毕神通大」 คือ "ผาง หลิว โก่ว ปี้ อิทธิฤทธิ์ยิ่งใหญ่" ในบทสวด《雷霆总诰》ที่สำนักเจิ้งอีแห่งเขาหลงหู่ใช้สวดประจำวัน ผมจึงเห็นว่าวรรคนี้ในบทสวดน่าจะมาจากชุดขุนพลสี่องค์ที่คัมภีร์พิธีใช้คู่กันมานาน ในชุด 36 พระองค์ของเรามีจอมพลแซ่โก่วคือ雷霆火部苟元帅 องค์ที่ 16 และจอมพลแซ่ปี้คือ五雷执法毕元帅 องค์ที่ 33 ส่วนจอมพลแซ่หลิวในชุดคือ斗府枢灵刘元帅 องค์ที่ 28 ซึ่งยังต้องตรวจต่อว่าเป็นองค์เดียวกับหลิวทงหรือไม่

ประวัติและตำนานของแม่ทัพผาง

ต้องบอกตามตรงว่าตำนานของแม่ทัพผางมีหลายสำนวน และบางสำนวนขัดกันชนิดกลับขั้ว ผมเล่าทุกสำนวนที่ตรวจตัวบทได้

สำนวน 搜神大全: คนแจวเรือกตัญญูแห่งท่าข้ามแม่น้ำฮั่น

《三教源流搜神大全》 (แต้จิ๋ว เซียวซิ่งไต่ฉ่วง / จีนกลาง โซวเสินต้าเฉวียน — ประมวลประวัติเทพสามศาสนาสมัยหมิง) บรรพ 4 หัวข้อ "混炁庞元帅" เล่าว่าท่านแซ่ผาง นามเฉียว ชื่อรองฉางชิง อยู่ที่ท่าข้ามแม่น้ำฮั่น (汉江渡口) บิดาชื่อ 庞定 มารดาแซ่เหยา ครอบครัวมีอาชีพแจวเรือข้ามฟาก แต่ท่านมีใจดำเนินในทางโพธิ (心行菩提) ปฏิบัติต่อผู้โดยสารทุกคนเท่าเทียมกัน ตำนานเล่าเหตุการณ์ไว้สามเรื่อง

เรื่องแรก คืนเทศกาลฉงหยาง (วันที่ 9 เดือน 9) ผู้โดยสารคนหนึ่งข้ามฟากอย่างรีบร้อนจนลืมเงินร้อยตำลึงไว้ในเรือ วันรุ่งขึ้นมาร้องไห้ตามหา ท่านคืนห่อเงินให้ครบโดยไม่แตะต้อง และไม่ยอมรับรางวัลใด ๆ

เรื่องที่สอง สองวันก่อนสิ้นปี หญิงสาวคนหนึ่งเดินทางมาคนเดียวขอข้ามฟากตอนค่ำ วันนั้นหิมะตกหนักจนไม่มีใครเดินทาง นางไม่มีที่พัก ท่านจึงให้นางพัก ก่อไฟให้ผิง และซื้ออาหารให้กิน วันรุ่งขึ้นหญิงนั้นหายไปไร้ร่องรอย

เรื่องที่สาม วันต่อมาท่านยุ่งกับการรับส่งผู้โดยสาร บิดาสวมเสื้อฟางแจวเรือข้ามไปแทน หญิงคนเดิมตามไปด้วย ถึงฝั่งแล้วย้อนกลับ ลมแม่น้ำพัดแรงจนเรือคว่ำ ท่านกระโดดลงน้ำ ดำลงไปแบกบิดาขึ้นฝั่ง แล้วกลับลงไปช่วยหญิงผู้นั้นอีก ทำเช่นนี้ถึงสามครั้ง

ตำนานอธิบายว่าคืนสิ้นปีเป็นคืนที่ผีจมน้ำออกมาหาตัวตายตัวแทน แต่ท่าน 「固一六之精，以坎为府」 คือเป็นแก่นของธาตุน้ำ (เลขหนึ่งกับหกเป็นเลขของน้ำ) และมีตรีแกรม 坎 เป็นที่สถิต คลื่นจึงทำอันตรายท่านไม่ได้ ส่วนหญิงที่ท่านเคยให้ที่พักนั้น แท้จริงคือ 「自在覌音化身佛」 คือพระโพธิสัตว์กวนอิมแปลงกายมา บิดาจึงปลอดภัย จากนั้นผีจมน้ำหลายสิบตนมาร้องไห้ว่า ปีนี้พวกตนถึงคราวได้ตัวแทนแล้ว แต่ลูกกตัญญูมาแย่งไป จะไม่มีวันได้ไปเกิด ท่านโบยไล่ก็ไม่ไป วันต่อมาก็มาร้องอีก ท่านกลัวบิดาซึ่งร่างกายอ่อนแอจะเป็นอันตราย จึงเอาผงธูปติดฝ่ามือ จุดไฟรมแล้วอธิษฐานต่อฟ้า เง็กเซียนทรงสงสาร จึงแต่งตั้งท่านเป็น 混炁元帅 ให้ 「手执金刀，惟天门之出入是命」 คือ "ถือดาบทอง ดูแลการเข้าออกประตูฟ้า" และปราบมารโดย 「秋毫不爽」 คือไม่ผิดพลาดแม้เส้นขน

ผมขอเน้นจุดหนึ่ง ตัวบท 搜神大全 บอกชัดว่า 「帅已出险」 คือ "ท่านรอดพ้นอันตรายแล้ว" และ 「抱父以泣」 คือ "กอดบิดาร้องไห้" ท่านไม่ได้ตายในน้ำ บทความสมัยใหม่บางแห่งที่เล่าว่าท่านหมดแรงจนสิ้นชีพขณะช่วยพ่อ จึงไม่ตรงกับตัวบท การได้เป็นเทพของท่านมาจากการอธิษฐานต่อฟ้าในภายหลัง ซึ่งข้อความไม่ได้บอกว่าเกิดหลังความตาย

หัวข้อนี้ยังให้เวลาเกิดว่า 「生于汉献初癸丑年十一月癸亥日丑时」 คือเกิดต้นรัชกาลฮั่นเซี่ยนตี้ ปีกุ่ยโฉ่ว เดือน 11 วันกุ่ยไฮ่ ยามโฉ่ว แต่ต้องบอกตามตรงว่าปีนี้มีปัญหา รัชกาลฮั่นเซี่ยนตี้ (ค.ศ. 189 ถึง 220) ไม่มีปีกุ่ยโฉ่วเลย ส่วนคำว่า 癸亥日 เป็นชื่อวันในรอบหกสิบวัน ไม่ใช่วันที่ของเดือน จึงแปลงเป็นวันสมโภชตรง ๆ ไม่ได้

สำนวน 北游记: หัวหน้าผีใต้สะพานทงเสิน

นิยาย《北游记》 (แต้จิ๋ว ปักอิ่วกี่ / จีนกลาง เป่ยโหยวจี้) ของ 余象斗 สมัยหมิง ซึ่งเล่าประวัติ 玄天上帝 (แต้จิ๋ว เฮี่ยงทีเซี่ยงตี่ / จีนกลาง เสวียนเทียนซั่งตี้ — จักรพรรดิแห่งฟ้าทิศเหนือ) เล่าเรื่องของ 庞乔 ไว้ในตอน 「祖师得紫微化身」 ซึ่งในฉบับวิกิซอร์ซเป็นตอนที่ 16 และเรื่องกลับขั้วกับ 搜神大全 อย่างน่าทึ่ง

นิยายเล่าว่าในหมู่บ้านแห่งหนึ่งของจวนกุ้ยโจว (贵州府) มีสะพานชื่อทงเสิน (通神桥) ใต้สะพานมีทหารผีนับหมื่น ออกมาตอนดึกและหายไปตอนสว่าง หัวหน้าของผีเหล่านั้น 「姓庞名乔，头戴金圈」 คือ "แซ่ผางนามเฉียว สวมห่วงทองบนศีรษะ" ใครข้ามสะพานหรือแจวเรือผ่านตอนกลางคืน ทหารผีจะดึงลงน้ำไปกิน คนแถวนั้นจึงไม่กล้าข้ามสะพาน คนเรือก็ไม่กล้าแจวเรือ ปรมาจารย์ (เสวียนเทียนซั่งตี้) กับขุนพลไปพักบนสะพาน พอยามแรกทหารผีก็ขึ้นมาฉุดคน เกิดการต่อสู้ 庞乔 ออกมาสู้กับขุนพลเต่าและงูจนสองขุนพลถอยขึ้นฝั่ง สุดท้ายจอมพลจูโยนถุงห้าพิษ (五毒袋) จับ 庞乔 ใส่ถุงมาเฝ้าปรมาจารย์ 庞乔 คำนับยอมสวามิภักดิ์ ปรมาจารย์ให้กินยาวิเศษหนึ่งเม็ด แล้วถวายฎีกา จนมีราชโองการแต่งตั้ง 庞乔 เป็น 混炁元帅 ถือดาบทอง ติดตามปรมาจารย์ปราบปีศาจ ในรายชื่อขุนพลท้ายเรื่องก็มีบรรทัด 「庞乔封混炁庞元帅」 ยืนยันไว้อีกครั้ง

สองสำนวนนี้ใช้ชื่อเดียวกัน ยศเดียวกัน และอาวุธเดียวกัน คือ 庞乔 混炁元帅 และดาบทอง แต่ใน 搜神大全 ท่านคือผู้ที่ทำให้ผีจมน้ำหาตัวแทนไม่ได้ ส่วนใน 北游记 ท่านคือหัวหน้าของผีที่ดึงคนลงน้ำเสียเอง ผมยังไม่พบเอกสารที่อธิบายว่าทำไมจึงต่างกันขนาดนี้ จึงขอวางไว้ทั้งสองแบบ จอมพลจูผู้จับ 庞乔 ในนิยายเรื่องนี้ รายชื่อท้ายเรื่องให้ชื่อว่า 朱彦夫 ผู้มีหน้าที่ปราบผู้ไม่เชื่อในเต๋า ส่วนในชุดของเรามีจอมพลจูคือ火犀雷府朱元帅 องค์ที่ 8

ร่องรอยในบทเพลงสายฟ้า: ลงมาช่วยจักรพรรดิเหลือง

ในคัมภีร์ 道法会元 บรรพ 199 ซึ่งเป็นบทเพลง 金火天丁神霄三炁火铃歌 มีวรรคหนึ่งเล่าตำนานไว้สั้น ๆ ว่า 「轩辕昔日斩蚩尤，天降歘火及厐刘」 คือ "ครั้งที่เซวียนหยวนประหารชือโหยว ฟ้าส่งเทพ 歘火 และผางกับหลิวลงมา" แล้วต่อด้วยว่าจอมพลโก่วและปี้ผู้มีสี่ตากับขุนพลอีกสององค์ช่วยจักรพรรดิเหลืองปราบดินแดนไกล คำว่า 歘火 ในบทสวด《雷霆总诰》เป็นสมญาของจอมพลเติ้ง (องค์ที่ 30) ข้อความนี้เป็นเพียงวรรคเดียวในบทเพลง ไม่ได้เล่ารายละเอียดต่อ แต่ก็บอกได้ว่าในสายพิธีบางสาย คู่ผางกับหลิวถูกนับเป็นเทพเก่าแก่ที่ลงมาช่วยมนุษย์ตั้งแต่ยุคตำนาน

สายสืบวิชาในคัมภีร์

คัมภีร์ 道法会元 ไม่มีประวัติชีวิตของ 庞灵 เลย บทบาทของท่านถูกนิยามด้วยระบบดาว ตรีแกรม และร่างกาย ไม่ใช่ด้วยเรื่องเล่า บทนำบรรพ 195 บอกเพียงว่าวิชานี้สืบจากท่านจางผู้บรรลุธรรมแห่งเสฉวน แล้วต่อมาถึงท่านหลิวจื้อชิง (刘致清) และรายชื่อปรมาจารย์ของวิชาก็มีชื่อ 张继先 เทียนซือรุ่นที่ 30 อยู่ด้วย

庞灵 กับ 庞乔 คือองค์เดียวกันหรือไม่

จุดร่วมที่ชวนให้เชื่อมโยงมีสามข้อ คือแซ่ผาง ความผูกพันกับน้ำและตรีแกรม 坎 ที่ปรากฏทั้งในคัมภีร์และในตำนาน และคำว่า 金刀 ซึ่งในคัมภีร์บรรพ 196 เป็นชื่อท่ามือ (金刀诀) ส่วนในตำนานเป็นดาบประจำตัว แต่ผมยังไม่พบแหล่งเก่าใดที่เชื่อม 庞灵 กับ 庞乔 โดยตรง สื่อออนไลน์บางแห่งอ้างว่าบรรพ 197 ระบุชื่อตัวว่า 乔 แต่ตัวบทบรรพ 197 ที่ผมตรวจใช้ชื่อ 庞灵 ทุกแห่ง

แม่ทัพผางในคัมภีร์เต๋า

道法会元 บรรพ 195 ตำราหลักของวิชา 八卦洞神

บรรพ 195 คือ 混元一炁八卦洞神天医五雷大法 มีบทนำ บัญชีขุนพล และบทเชิญ ซึ่งผมยกมาแล้วข้างต้น สิ่งที่ยังไม่ได้เล่าคือคำบรรยายรูปลักษณ์ในบรรพนี้ ซึ่งต่างจากบรรพ 197 คือ 「二将并如玄帝相，披发跣足，左红袍，右皂袍，仗劔」 แปลว่า "ขุนพลทั้งสองล้วนมีรูปเหมือนเสวียนตี้ ผมสยาย เท้าเปล่า องค์ซ้ายเสื้อคลุมแดง องค์ขวาเสื้อคลุมดำ ถือกระบี่" องค์ซ้ายคือแม่ทัพผาง ภาพนี้คือภาพของ 玄天上帝 ที่คนไทยคุ้น คือผมสยายและเท้าเปล่า

บรรพนี้ยังให้สมญายาวของสองจอมพลไว้ด้วย สมญาของจอมพลประธานลงท้ายว่า 校籍赏善罚恶妙道广济真君 คือ "เจินจวินผู้ตรวจบัญชี ให้รางวัลคนดี ลงโทษคนชั่ว ผู้ช่วยเหลือกว้างไกลด้วยมรรคอันวิเศษ"

道法会元 บรรพ 196 การจับและสอบสวนผี

บรรพ 196 ว่าด้วยการใช้สองจอมพลในงานจับผี มีคาถาที่ยกมาได้สั้น ๆ คือ

• 「吾今急𠡠，厐、刘二帅」 — "ข้าขอบัญชาเร่งด่วนถึงสองจอมพลผางและหลิว"
• 「中有二将，厐刘之神。运行八卦，统领万兵」 — "ตรงกลางมีขุนพลสององค์ คือเทพผางและหลิว หมุนแปดตรีแกรม บัญชาทหารนับหมื่น"
• 「金刀秀利，锋劒如霜」 — "ดาบทองคมกริบ คมกระบี่ดุจน้ำค้างแข็ง" ใช้คู่กับท่ามือ 金刀诀 ในพิธีตัดเชือกให้ผีที่ตายด้วยการผูกคอ

ส่วนท้ายบรรพยังมีตำราฝึกภายใน ให้ผู้ประกอบพิธีนั่งสมาธิแล้วนึกว่า 「厐帅自心下肾，刘帅自肾上心」 คือแม่ทัพผางเคลื่อนจากหัวใจลงไต แม่ทัพหลิวเคลื่อนจากไตขึ้นหัวใจ แล้วทั้งสองประสานกันโดยมีเทพแปดทิศล้อมรอบ

道法会元 บรรพ 197 รูปลักษณ์และยันต์สามจอมพล

บรรพ 197 คือ 九清太皇府天医八卦洞神五雷大法 มีประธานพิธีคือ 雷祖主法妙道上帝 และให้คำบรรยายรูปลักษณ์ที่ชัดที่สุด

「主师厐灵。青面蓝身，红袍红裙，仙带，左手斗印，右手仗劒，乗青龙云气从之」

แปลว่า "จอมพลหลักผางหลิง หน้าเขียว กายน้ำเงิน เสื้อคลุมแดง กระโปรงแดง มีสายสะพายเซียน มือซ้ายถือตราดาว มือขวาถือกระบี่ ขี่มังกรเขียว มีเมฆติดตาม" และต่อท้ายว่า 「已上三神，俱鹰觜龙爪手足」 คือ "เทพทั้งสามข้างต้น ล้วนมีปากเหยี่ยว มือเท้าเป็นกรงเล็บมังกร" อีกสององค์ในกลุ่มคือรองจอมพลหลิวทง หน้าดำกายดำ ขี่เสือขาว มีเสียงลมติดตาม และขุนพลประจำแท่นเถากงจี้ (陶公济) ที่ถือค้อนสายฟ้าสองมือ มีเปลวไฟติดตาม

บรรพนี้มียันต์สามจอมพล (厐刘陶三帅符) ที่บอกหลักได้ชัด คัมภีร์ให้เขียนอักษร 晅 (แสงอาทิตย์) ไว้บนหัวยันต์ของแม่ทัพผาง ใช้คู่กับคาถาดวงอาทิตย์ ส่วนยันต์ของแม่ทัพหลิวเขียนอักษร 朒 (จันทร์ข้างแรม) ใช้คู่กับคาถาดวงจันทร์ และให้ยันต์ของทั้งสองเพิ่มปีกคู่ (各添双翅) ผางคู่กับดวงอาทิตย์ หลิวคู่กับดวงจันทร์ ตรงกับภาพอีกาในดวงอาทิตย์และกระต่ายในดวงจันทร์ของบรรพ 195

บรรพอื่น ๆ และบทสวด

ชื่อ 庞灵 กับ 刘通 ยังปรากฏคู่กันในบรรพ 124, 128 และ 154 ดังที่เล่าไว้ในหัวข้อก่อน ส่วนบรรพ 199 มีวรรคตำนานจักรพรรดิเหลือง และบทสวด《雷霆总诰》มีวรรค 「庞刘苟毕神通大」 รวมแล้วผมพบชื่อแม่ทัพผางในคัมภีร์ 道法会元 อย่างน้อยเจ็ดบรรพ โดยมีคัมภีร์ของท่านเองสามบรรพติดกัน

รูปลักษณ์ของแม่ทัพผาง

แม่ทัพผางมีรูปลักษณ์อย่างน้อยสามแบบ ต่างกันมากจนแทบเป็นคนละองค์

• ปางเทพสายฟ้ากึ่งสัตว์ (บรรพ 197): หน้าเขียว กายน้ำเงิน ปากเหยี่ยว มือเท้าเป็นกรงเล็บมังกร เสื้อคลุมแดง กระโปรงแดง สายสะพายเซียนปลิว มือซ้ายถือตราดาว (斗印) มือขวาถือกระบี่ ขี่มังกรเขียวกลางหมู่เมฆ ภาพประกอบหัวบทความนี้วาดตามคำบรรยายนี้ เพียงแต่วาดหน้าเป็นมนุษย์ ไม่ได้วาดปากเหยี่ยว
• ปางแบบเสวียนเทียนซั่งตี้ (บรรพ 195): ผมสยาย เท้าเปล่า เสื้อคลุมแดง ถือกระบี่
• ปางขุนนางถือดาบทอง (搜神大全): ภาพพิมพ์ไม้ประกอบหัวข้อ "混炁庞元帅" แสดงบุรุษไว้หนวดเครา สวมหมวกขุนนางที่มีปีกยื่นสองข้าง ครองเสื้อคลุมคอกลมแขนกว้าง คาดเข็มขัด มือขวาถือดาบใบโค้งชี้ลงพื้น มือซ้ายยกขึ้นแบฝ่ามือ ยืนในภูมิทัศน์ที่มีโขดหิน ต้นไผ่ และเมฆ หน้าเป็นมนุษย์ ไม่มีเกราะ ไม่มีพาหนะ

ส่วน 北游记 ให้รายละเอียดเพียงว่าตอนเป็นหัวหน้าผี ท่านสวมห่วงทองบนศีรษะ และหลังได้รับแต่งตั้งก็ถือดาบทอง ผมยังไม่พบรูปเคารพของแม่ทัพผางในศาลเจ้าที่ระบุชื่อได้ จึงเทียบความต่างระหว่างท้องถิ่นไม่ได้

บทบาทในพิธีและการบูชา

ขุนพลที่ต้องเรียกก่อนทุกพิธี

ในวิชา 八卦洞神 แม่ทัพผางคือขุนพลองค์แรกที่ต้องเรียก ก่อนลงมือทำการใด ๆ เพื่อให้ท่าน "รายงานดีร้าย" ผมเข้าใจว่านี่คือเหตุผลที่บรรพ 195 ให้ท่านประจำวังกลาง เพราะผู้ที่อยู่กลางวงย่อมเห็นทุกทิศ วิชานี้ผสานงานสามด้านเข้าด้วยกัน คือรักษาโรค (天医) จับผี และพยากรณ์

พิธีสอบสวนผีในบรรพ 196

บรรพ 196 ให้โครงพิธีไว้ว่า ผู้ประกอบพิธีเรียกสองจอมพลให้นำผีที่รบกวนผู้ป่วยมาเข้าสิงร่างทรงเด็ก (童子) แล้วสอบถามว่าตายด้วยเหตุใด ถ้าผีไม่ยอมพูด ให้ทำพิธีซ้ำและสวดคาถาบัญชาสองจอมพลอีกครั้ง เมื่อรู้สาเหตุแล้วจึงแก้ไขตามเหตุ เช่น ผีที่ตายด้วยการผูกคอ ให้ใช้ท่ามือ 金刀诀 ทำท่าตัดที่ศีรษะ แล้วสวดว่าดาบทองตัดเชือกและตัดสิ่งอัปมงคล คัมภีร์ยังมีวิธีอ่านข้อนิ้วของร่างทรงที่เรียกว่า 动神报应 แบ่งสิ่งที่อาจเป็นต้นเหตุไว้ยี่สิบสี่ประเภท เช่น ไปรบกวนดินที่ไม่ควรรบกวน ผีบรรพบุรุษ ผีจมน้ำ และคำสาปแช่ง ผมเล่าเพียงโครงสร้างตามที่ตีพิมพ์ ไม่ถอดคาถาลับ

การบูชาในปัจจุบัน

ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า (道教文化中心资料库) จัดแม่ทัพผางเป็นหนึ่งในห้าจอมพลกรมสายฟ้า (雷部五元帅) คือ เติ้ง ปี้ หลิว ซิน และผาง และบอกว่าห้าองค์นี้พบบ่อยในคัมภีร์ แพร่หลายในหมู่ชาวบ้าน และมีรูปเคารพในอารามเต๋าบางแห่ง แต่ไม่ได้ระบุชื่ออาราม หน้าเดียวกันเรียกท่านว่า "金刀庞元帅" ตาม 搜神大全 ผมยังไม่พบศาลเจ้าที่ระบุชื่อได้ว่าตั้งแม่ทัพผางเป็นองค์ประธาน ทั้งในจีน ไต้หวัน และไทย และยังไม่พบวันสมโภชที่ยืนยันได้ สื่อออนไลน์บางแห่งให้วันที่ 9 เดือน 11 แต่ผมหาแหล่งต้นทางที่ตรวจได้ไม่พบ

ชื่อที่มักสับสน

• 庞洪 ในห้องสิน: นิยาย《封神演义》ตอนที่ 99 มี 庞天君 讳洪 เป็นลำดับที่ห้าในรายนามยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า ในตอนที่ 59 ถึง 60 ตัวละครนี้เขียนชื่อว่า 庞弘 เป็นหัวหน้าโจรแห่งเขาเอ้อร์หลง (二龙山) ที่เข้ากับอินหง (殷洪) น้องชายของอินเจียว (องค์ที่ 7) ใช้กระบองเหล็กคู่ (锏) ต่อสู้กับนาจา แล้วถูกนาจาใช้ห่วงเฉียนคุนตีตกม้าและแทงตาย เป็นคนละคนกับคนแจวเรือหรือขุนพลในคัมภีร์ ที่น่าสนใจคือรายนามในนิยายเรียงว่า 陶 庞 刘 苟 毕 ซึ่งตรงกับชุดขุนพลในพิธี ผู้แต่งนิยายน่าจะหยิบชุดนี้มาตั้งชื่อตัวใหม่ จึงไม่ควรใช้ 庞洪 เป็นชื่อของแม่ทัพผางในบริบทพิธีกรรม
• 庞煜 ในรายชื่อสมาคมเต๋า: หน้า "三十六天将" ของสมาคมเต๋าแห่งประเทศจีนมีชื่อ 庞煜 ในชุดขุนพลประจำดาวกัง 36 ดวง และมี 混炁庞元帅 庞乔 ในชุดที่สรุปจาก 北游记 ชื่อ 煜 ไม่พบในคัมภีร์ที่ผมตรวจ
• จอมพลหลิวสององค์: คู่ของแม่ทัพผางในคัมภีร์คือ 刘通 แต่ในห้าจอมพลกรมสายฟ้า จอมพลแซ่หลิวคือ 刘天君 ที่ 搜神大全 ให้ชื่อตัวว่า 后 เป็นอีกองค์หนึ่ง
• ท่านตายในน้ำหรือไม่: ตัวบท 搜神大全 บอกว่าท่านรอด คำเล่าว่าท่านจมน้ำตายเป็นการเล่าคลาดเคลื่อน
• คนแจวเรือกับหัวหน้าผีใต้สะพาน: สองสำนวนใช้ชื่อ 庞乔 เหมือนกันแต่บทบาทกลับขั้ว ควรระบุทุกครั้งว่ากำลังเล่าจากหนังสือเล่มไหน

มุมมองของผมต่อแม่ทัพผาง

สิ่งที่ผมได้จากแม่ทัพผางคือภาพของ "ผู้อยู่ตรงกลาง" ในวิชา 八卦洞神 ท่านไม่ได้วิ่งไปจับผีเอง งานนั้นเป็นของเทพแปดทิศ แต่ท่านต้องถูกเรียกก่อนทุกครั้งเพื่อบอกว่าทางข้างหน้าดีหรือร้าย ผมว่านี่คือภาพของผู้นำที่ดีในครอบครัวหรือในงาน คือคนที่มองเห็นภาพรวมก่อนใครจะลงมือ

ในฐานะคนที่เรียนยันต์อสุนีบาต ผมชอบประโยค 「遣将者，用自已之阳神也」 มาก มันบอกว่าเทพที่เราเรียกไม่ได้อยู่ไกลตัว แต่เป็นพลังที่ต้องฝึกจากข้างในก่อน ใครที่หวังพึ่งยันต์โดยไม่ฝึกใจ ก็เหมือนจะเรียกขุนพลที่ตัวเองยังไม่มี ส่วนตำนานคนแจวเรือที่คืนเงินร้อยตำลึงและช่วยหญิงแปลกหน้าในคืนหิมะตก ผมว่าเป็นคำตอบที่เรียบง่ายที่สุดว่าทำไมคนแบบนี้จึงคู่ควรกับการเฝ้าประตูฟ้า

คำถามที่พบบ่อย

雷府驱魔庞元帅 คือใคร

คือจอมพลแซ่ผางแห่งกรมสายฟ้า ในคัมภีร์《道法会元》บรรพ 195 ถึง 197 ท่านคือ 庞灵 จอมพลประธานของวิชา 八卦洞神 ประจำศูนย์กลางของแปดทิศคู่กับรองจอมพล 刘通 ต้องเรียกก่อนทุกพิธีเพื่อรายงานดีร้าย ใช้จับผี สอบสวนผี และรักษาโรค แซ่ของท่านอยู่ในวรรค「庞刘苟毕神通大」ของบทสวด《雷霆总诰》

แม่ทัพผางชื่อ 庞灵 หรือ 庞乔

ทั้งสองชื่อมีที่มา คัมภีร์พิธีใน《道法会元》ใช้ 庞灵 ทุกแห่ง ส่วน《三教源流搜神大全》และนิยาย《北游记》ใช้ 庞乔 ชื่อรอง 长清 ยังไม่พบแหล่งเก่าใดที่เชื่อมสองชื่อนี้โดยตรง ส่วน 庞洪 ในห้องสินเป็นตัวละครนิยายคนละคน

ตำนานคนแจวเรือของแม่ทัพผางเล่าว่าอย่างไร

เล่าว่า 庞乔 เป็นคนแจวเรือที่ท่าข้ามแม่น้ำฮั่น คืนเงินร้อยตำลึงให้ผู้โดยสาร ให้ที่พักหญิงสาวที่เดินทางคนเดียวในวันหิมะตก แล้วเมื่อเรือของบิดาคว่ำ ท่านดำน้ำช่วยบิดาและหญิงผู้นั้นถึงสามครั้ง หญิงนั้นคือพระโพธิสัตว์กวนอิมแปลงกาย ท่านรอดชีวิต และเมื่อผีจมน้ำมาร้องทวงตัวแทน ท่านอธิษฐานต่อฟ้า เง็กเซียนจึงแต่งตั้งเป็น 混炁元帅 ถือดาบทองเฝ้าประตูฟ้า

ทำไมแม่ทัพผางต้องถูกเรียกก่อนทุกพิธี

เพราะคัมภีร์บรรพ 195 ให้ท่านประจำวังกลางและบัญชาเทพแปดทิศ และกำหนดไว้ว่าทุกครั้งที่ประกอบพิธี ให้เรียกท่านก่อนเพื่อรายงานดีร้าย แล้วจึงลงมือ บทนำของวิชายังอธิบายว่าท่านคือดวงจิตฝ่ายฟ้า (天魂) ของผู้ประกอบพิธีเอง และคู่กับดาว 天皇 บนฟ้า

庞刘苟毕 ใน 雷霆总诰 หมายถึงใคร

หมายถึงจอมพลสี่แซ่ คือ ผาง หลิว โก่ว และปี้ คัมภีร์《道法会元》บรรพ 128 เรียงชื่อไว้ว่า 洞神庞灵、刘通、神烈苟狻、毕獬 ตรงกับลำดับในบทสวด ผมจึงเห็นว่าวรรคนี้น่าจะมาจากชุดขุนพลที่คัมภีร์พิธีใช้คู่กัน โดยผางและหลิวคือสองจอมพลกลางของวิชา 八卦洞神

บทสรุป

雷府驱魔庞元帅 คือจอมพลผู้นั่งอยู่กลางวงแปดทิศ หลักฐานในคัมภีร์ของท่านแน่นกว่าหลายองค์ในชุดนี้ มีคัมภีร์ของตัวเองสามบรรพติดกันใน《道法会元》 มีระบบที่ผูกท่านเข้ากับดวงจิตฝ่ายฟ้า ดวงอาทิตย์ ตรีแกรม 坎 และดาว 天皇 และมีชื่อคู่กับหลิวทงข้ามหลายวิชา จนกลายเป็นวรรค 庞刘苟毕 ในบทสวดประจำวัน ส่วนตำนานให้ภาพสองขั้ว คือคนแจวเรือกตัญญูใน 搜神大全 กับหัวหน้าผีใต้สะพานใน 北游记 เรื่องที่ยังสรุปไม่ได้คือความเชื่อมโยงระหว่าง 庞灵 กับ 庞乔 วันสมโภช และศาลเจ้าที่ตั้งท่านเป็นองค์ประธาน ซึ่งผมยังหาแหล่งยืนยันไม่ได้ครับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• 《道法会元》บรรพ 195 บทนำ 八卦洞神玄妙序 บัญชีขุนพล และบทเชิญสองจอมพล (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 196 คาถา 厐刘之神 พิธีสอบสวนผี และท่ามือ 金刀诀 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 196 บันทึกส่งท้ายที่ลงชื่อ 张继先 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 197 รูปลักษณ์ของ 厐灵 刘通 陶公济 และยันต์สามจอมพล (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 154 ที่เรียก 八卦洞神天魂正将庞灵 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 128 รายชื่อ 洞神庞灵、刘通、神烈苟狻、毕獬 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 124 วรรค 庞灵、刘通押崇入狱 (识典古籍)
• 《道法会元》บรรพ 199 บทเพลง 火铃歌 ที่เล่าว่าฟ้าส่งผางและหลิวลงมาช่วยจักรพรรดิเหลือง (识典古籍)
• บทสวด《雷霆总诰》วรรค 庞刘苟毕神通大 (ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า)
• 《三教源流搜神大全》บรรพ 4 หัวข้อ 混炁庞元帅 ตำนานคนแจวเรือ (วิกิซอร์ซ)
• 《三教搜神大全》อีกฉบับ หัวข้อ 混气庞元帅 (识典古籍)
• ภาพพิมพ์ไม้ 混炁庞元帅 จาก 搜神大全 (วิกิมีเดียคอมมอนส์)
• 《北游记》ตอน 祖师得紫微化身 เรื่องหัวหน้าผีใต้สะพานทงเสิน และรายชื่อขุนพลท้ายเรื่อง (วิกิซอร์ซ)
• 《封神演义》ตอนที่ 59 สี่ขุนพลแห่งเขาเอ้อร์หลง (วิกิซอร์ซ)
• 《封神演义》ตอนที่ 60 นาจาปราบ 庞弘 (วิกิซอร์ซ)
• 《封神演义》ตอนที่ 99 รายนามยี่สิบสี่เทียนจวินแห่งกรมสายฟ้า (วิกิซอร์ซ)
• ฐานข้อมูลวัฒนธรรมเต๋า: ห้าจอมพลกรมสายฟ้า และ 金刀庞元帅
• สมาคมเต๋าแห่งประเทศจีน: หน้า 三十六天将 ที่มีชื่อ 庞煜 และ 混炁庞元帅庞乔
• 《黄帝内经素问》ฉบับ 四部丛刊 บรรพ 7 บท 宣明五气 ที่ว่า 肝藏魂 肺藏魄 (วิกิซอร์ซ)