แซ่ 石 เป็นอักษรจีนตัวเดียวกับคำว่า "หิน" จีนกลางอ่านว่า "สือ" (Shí) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "เจี๊ยะ" ตามพจนานุกรม แต่ยังไม่พบว่ามีใครในไทยใช้ชื่อนี้เรียกแซ่ ตามตารางของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีนปี 2020 แซ่นี้อยู่อันดับ 61 และประมาณการว่าปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 4.92 ล้านคน
แซ่สือ (石) จีนกลางอ่านว่า "สือ" (Shí) สำเนียงแต้จิ๋วถอดเสียงเป็น "เจี๊ยะ" เป็นแซ่อันดับ 61 ของจีน ประมาณการปี 2026 มีราว 4.92 ล้านคน สายหลักสืบจากสือเชวี่ย ขุนนางรัฐเว่ย์ยุคชุนชิว ส่วนสายแต้จิ๋วยังไม่พบต้นตระกูล สายใต้ที่มีบันทึกอยู่ในฝูเจี้ยนและเมืองเหมยโจว
ประเด็นสำคัญ
- อักษร 石 แปลว่า "หิน" แต่แซ่นี้ส่วนใหญ่มาจาก "ชื่อรอง" ของบรรพชน ไม่ใช่อาชีพ
- สายหลักคือลูกหลานสือเชวี่ย รัฐเว่ย์ ผู้เป็นต้นเรื่อง "ยอมสังหารญาติเพื่อธรรม" (大义灭亲)
- แซ่นี้รวมหลายชาติพันธุ์ไว้ด้วยกัน ทั้งชาวเจี๋ย เซียนเปย ซอกเดียน และซาถัว
- ผมยังไม่พบต้นตระกูลสายแต้จิ๋ว สายใต้ที่มีบันทึกคือจางโจวในฝูเจี้ยนและสายแคะที่ซิงหนิง เหมยโจว
- ชื่อ "เจี๊ยะ" ซ้ำกับคำว่า "กิน" ในภาษาแต้จิ๋ว (อักษร 食) และใกล้กับแซ่เจี๊ย 蒋 กับแซ่เจี่ย 谢 ให้ดูอักษร 石 กำกับเสมอ
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่เจี๊ยะ แซ่สือ
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 石 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) แปลว่า "หิน" |
| จีนกลาง | Shí สือ (ตามราชบัณฑิตยสถานเขียน ฉือ) |
| แต้จิ๋ว | เจี๊ยะ (zioh8) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย |
| ภาษาอังกฤษ | Shi, Shih, Shek, Sek |
| อันดับในจีน | 61 (บัญชีปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 4.92 ล้านคน (คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% ไม่ใช่ตัวเลขนับจริง) |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | อู่เวย (武威 Wǔwēi) มณฑลกานซู่ |
แซ่สือ ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร
จีนกลางอ่านว่า "สือ" ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "เจี๊ยะ" พจนานุกรมแต้จิ๋วของเว็บ Mogher ระบุเสียง zioh8 ในสำเนียงซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) กิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) และเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) ส่วนเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) อ่าน ziêh8 และระบุว่าเป็นเสียงที่ใช้กับ "แซ่" Wiktionary ก็ให้เสียงตรงกัน ผมจึงใช้ชื่อ "เจี๊ยะ" แต่ยังไม่พบนามสกุลหรือสมาคมในไทยที่ใช้คำนี้จริง
ระวังสับสนกับ "เจี๊ยะ" ที่แปลว่ากิน
"เจี๊ยะ" ที่แปลว่ากิน เช่น เจี๊ยะปึ่ง คือกินข้าว มาจากอักษร 食 คนละตัวกับ 石 จึงควรเขียนอักษรจีนกำกับแซ่นี้ไว้เสมอ
ยังมีแซ่ที่ชื่อไทยใกล้กันอีกสองแซ่ คือ แซ่เจี๊ย 蒋 (จีนกลาง เจี่ยง) และ แซ่เจี่ย 谢 (จีนกลาง เซี่ย) ทั้งสองเป็นคนละแซ่กับ 石
แซ่สือมาจากไหน
แซ่นี้ไม่ได้มาจากช่างหิน แต่มาจากธรรมเนียมเอา "ชื่อรอง" ของบรรพชนมาตั้งเป็นแซ่ และจากชนต่างถิ่นที่รับแซ่นี้ ตามวิกิพีเดียภาษาจีนเรื่อง แซ่สือ และแหล่งรองที่ผมอ่าน สรุปได้ดังนี้
| สาย | เรื่องเล่า | หลักฐาน |
|---|---|---|
| รัฐเว่ย์ (卫 Wèi) แถบเหอหนานตอนเหนือ | สือเชวี่ย (石碏 Shí Què) เสนาบดียุคชุนชิว หลานใช้ชื่อรองของปู่เป็นแซ่ | มีบันทึก ถือเป็นสายหลัก |
| ชาวเจี๋ย (羯 Jié) | สือเล่อ (石勒) ได้รับแซ่นี้ ภายหลังตั้งราชวงศ์โฮ่วจ้าว | มีบันทึก |
| เซียนเปย (鲜卑) และซอกเดียน (粟特) | อูสือหลาน (乌石兰) ตัดเหลือ 石 และชาวเอเชียกลางจาก "รัฐสือ" (石国) ใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ | มีบันทึก |
| เปลี่ยนจากแซ่หลี่ | บางแหล่งเล่าว่าตระกูลหลี่บางสายเปลี่ยนมาเป็น 石 เพื่อหลบภัย | แหล่งรอง ยังไม่ยืนยัน |
สายที่ตำราลำดับแซ่ยอมรับว่าเป็นสายแท้คือสายสือเชวี่ย คนแซ่เดียวกันจึงอาจไม่ได้มีบรรพชนร่วมกัน ควรดูสมุดลำดับสกุลของสายตัวเองเป็นหลัก ส่วนแซ่หลี่ อ่านได้ที่ แซ่ลี้ 李
เรื่องต้นแซ่: ยอมสังหารญาติเพื่อธรรม
เรื่องของสือเชวี่ยมาจากตำรา 《左传》 (จั่วจ้วน ตำราประวัติศาสตร์ยุคชุนชิว) บุตรชายของท่านชื่อสือโฮ่ว (石厚) สมคบกับเจ้าชายโจวซฺวี่ (州吁) ลอบปลงพระชนม์เจ้าผู้ครองรัฐเว่ย์แล้วชิงบัลลังก์ สือเชวี่ยแอบส่งสาส์นให้รัฐเฉินจับสองคนนั้นไว้ แล้วส่งคนไปประหารทั้งโจวซฺวี่และบุตรของตนเอง กลายเป็นสำนวน 大义灭亲 (ต้าอี้เมี่ยชิน ยอมสังหารญาติเพื่อธรรม) ที่ใช้มาถึงทุกวันนี้ ดูเพิ่มที่ สือเชวี่ยในวิกิพีเดียภาษาจีน
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมของตระกูลที่ลำดับตระกูลอ้างถึงมากที่สุดคืออู่เวย มณฑลกานซู่ รองลงมามีป๋อไห่ (渤海) และซั่งต่าง (上党) ส่วนชื่อหอบรรพชนที่มีเรื่องเล่าชัดคือ 六顺堂 (ลิ่วซุ่นถัง) ตั้งตามคำสอนของสือเชวี่ยเรื่อง "หกประการที่ถูกทำนองคลองธรรม" คือ เจ้าเที่ยงธรรม ขุนนางปฏิบัติ บิดาเมตตา บุตรกตัญญู พี่รักน้อง น้องเคารพพี่ และ 万石堂 (ว่านสือถัง) มาจากสือเฟิ่น (石奋) สมัยฮั่น ท่านกับบุตรสี่คนเป็นขุนนางเงินเดือนคนละ 2,000 สือ รวมกันจึงเรียกว่า "หมื่นสือ" ถ้าบ้านใครมีป้ายหอบรรพชน ลองเทียบดูว่าตรงกับชื่อไหน
เส้นทางลงใต้ และสายแต้จิ๋ว
จากแหล่งที่ผมอ่าน ชาวแซ่สือจากกู้สื่อ (固始) เหอหนาน ตามเฉินเจิ้ง (陈政) กับเฉินหยวนกวง (陈元光) ลงไปบุกเบิกจางโจว (漳州) ในฝูเจี้ยนต้นราชวงศ์ถัง เป็นการลงใต้ครั้งเดียวกับที่ แซ่ตั้ง 陈 เล่าไว้ ส่วนสายแคะ เอกสารรวบรวมของตระกูลสือในกวางตุ้งเล่าว่าบรรพชนไปตั้งหมู่บ้านที่ซิงหนิง (兴宁) เมืองเหมยโจว ราวปี 1385
ส่วนเขตแต้จิ๋วเอง ผมยังไม่พบต้นตระกูลที่เข้ามาตั้งถิ่นในตัวเมืองแต้จิ๋ว ซัวเถา หรือกิ๊กเอี๊ย ชื่อสถานที่ในแต้จิ๋วที่มีคำว่า 石 ก็ไม่เกี่ยวกับแซ่เสมอไป เช่นหมู่บ้านสือปี้ (石壁) ในเตี่ยเอี๊ย ตั้งชื่อตามหน้าผาหิน ชาวบ้านเป็นแซ่อื่น
สายที่มีหลักฐานใกล้เขตแต้จิ๋วที่สุดคือสายฮกเกี้ยนในจางโจวกับสายแคะ ผมจึงสันนิษฐานได้เพียงว่า ถ้ามีคนแซ่สือในไทย ก็อาจมาจากสองสายนี้มากกว่าสายแต้จิ๋ว แต่ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน ถ้าบ้านไหนมีสมุดลำดับสกุลที่บอกหมู่บ้านเดิมในเขตแต้จิ๋ว เช่นเท่งไฮ้ (ดูแผนที่การปกครองเท่งไฮ้) ผมอยากอ่านมาก
แซ่สือในเมืองไทย
รายชื่อสมาคมสมาชิก 64 แซ่ของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (泰華各姓宗親總會聯合會) ตามข้อมูลราวปี 2009 ถึง 2011 ไม่มีแซ่ 石 จึงเข้าใจว่ายังไม่มีสมาคมแยกเฉพาะแซ่นี้ แต่ข้อมูลอาจเก่า
บุคคลไทยเชื้อสายจีนแซ่สือและนามสกุลไทยที่สืบจากแซ่นี้ ผมยังไม่พบแหล่งยืนยัน จึงไม่ใส่ชื่อ
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
ทางการจีนไม่ได้เปิดเผยว่ามณฑลใดมีแซ่สือมากที่สุด แหล่งรองจึงให้ผลไม่ตรงกัน หนังสือ 《中国四百大姓》 (จงกั๋วซื่อไป่ต้าซิ่ง ร้อยแซ่ใหญ่ของจีน) ปี 2013 ว่าเหอหนานมากที่สุดราว 8.3% แต่ข้อมูลเก่ากว่าว่าเสฉวนมากที่สุดราว 9% แหล่งรองยังชี้ว่าหนาแน่นตรงรอยต่อหูหนาน กุ้ยโจว และฉงชิ่ง
ที่เทียนจินมี 石家大院 (สือเจียต้าย่วน คฤหาสน์ตระกูลสือ) ที่หยางหลิ่วชิง สร้างปี 1875 ถึง 1877 ใช้ชื่อหอ 尊美堂 (จุนเหม่ยถัง) เป็นโบราณสถานสำคัญระดับชาติตั้งแต่ปี 2006
บุคคลสำคัญแซ่สือ
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| สือเชวี่ย (石碏) | ชุนชิว | เสนาบดีรัฐเว่ย์ บรรพชนต้นแซ่ |
| สือเล่อ (石勒) | ค.ศ. 274 ถึง 333 | ชาวเจี๋ย ผู้ตั้งราชวงศ์โฮ่วจ้าว ดู Shi Le |
| สือจิ้งถัง (石敬瑭) | ค.ศ. 892 ถึง 942 | ชาวซาถัว ผู้ตั้งราชวงศ์โฮ่วจิ้น ดู Shi Jingtang |
| สือเจี้ย (石介 Shí Jiè) | ค.ศ. 1005 ถึง 1045 | ปราชญ์ขงจื๊อสมัยซ่งเหนือ |
| สือต๋าไค (石达开 Shí Dákāi) | ค.ศ. 1831 ถึง 1863 | อี้หวางแห่งกบฏไท่ผิง ชาวแคะ ดู Shi Dakai |
สือต๋าไคมีต้นตระกูลจากเหอผิง (和平) มณฑลกวางตุ้ง เป็นชาวแคะ แสดงว่าแซ่นี้มีสายอยู่ภาคใต้ของจีนจริง
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
คำสอนในลำดับตระกูลสือฉบับหนึ่งที่ผมอ่าน เน้นความซื่อสัตย์ กตัญญู ไม่ลืมบรรพชน และญาติช่วยเหลือกัน สอดรับกับ "หกประการ" ของสือเชวี่ย
เรื่องอาหาร ผมไม่พบอาหารพิธีเฉพาะของตระกูลสือในแต้จิ๋วหรือไทย ที่เกี่ยวกับแซ่นี้โดยตรงคือร้าน 石家饭店 (สือเจียฟ่านเตี้ยน ภัตตาคารตระกูลสือ) เมืองโบราณมู่ตู๋ ซูโจว ตั้งปี 1790 โดยสือฮั่น (石汉) ขึ้นชื่อเรื่องซุปตับปลาไท่หู แต่เป็นเรื่องของร้าน ไม่ใช่ธรรมเนียมตระกูล
คำถามที่พบบ่อย
แซ่สือ แซ่เจี๊ยะ 石 มาจากไหน?
สายหลักมาจากสือเชวี่ย เสนาบดีรัฐเว่ย์ยุคชุนชิว หลานของท่านนำชื่อรองของปู่มาตั้งเป็นแซ่ และยังมีสายจากชนต่างถิ่นที่รับแซ่นี้ภายหลัง
แซ่สือ ภาษาจีนเขียนอย่างไร อ่านว่าอะไร?
เขียนว่า 石 แปลว่าหิน จีนกลางอ่านว่า "สือ" (Shí) ราชบัณฑิตยสถานเขียน "ฉือ"
แซ่สือ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
ใช้ Shi ตามพินอิน Shih ในไต้หวัน Shek ในฮ่องกง Sek ในมาเก๊า และ Chioh ในสำเนียงฮกเกี้ยน
แซ่สือ สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
อ่านว่า "เจี๊ยะ" (zioh8) ตามพจนานุกรมแต้จิ๋ว เป็นการถอดเสียง ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย และไม่ใช่ "เจี๊ยะ" ที่แปลว่ากิน ซึ่งเป็นอักษร 食
แซ่สือมีคนไทยเชื้อสายจีนมากไหม?
ผมยังไม่พบตัวเลขที่ยืนยันได้ และไม่พบสมาคมแยกเฉพาะแซ่นี้ในไทย
บทสรุป
แซ่สือหลอมคนหลายกลุ่มไว้ในอักษรตัวเดียว สายที่ตำราลำดับแซ่ยอมรับคือสือเชวี่ย สายที่ลงใต้มีบันทึกที่จางโจวและเหมยโจว แต่สายแต้จิ๋วและสายในไทยยังเป็นช่องว่างที่ผมอ่านไม่เจอ
ถ้าท่านแซ่สือและมีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากนี้ ผมยินดีรับไว้เพื่อแก้บทความ แจ้งครอบครัวเรา และถ้าอยากเทียบกับแซ่อื่น ดูได้ในตารางร้อยแซ่จีนปี 2026
