แซ่เที้ย แซ่เฉิง (程) มาจากไหน? ประวัติตระกูลเฉิง จากเหอหนานสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่เที้ย เขียนด้วยอักษร 程 จีนกลางอ่านว่า "เฉิง" (Chéng) ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "เที้ย" ในปี 2026 มีคนแซ่นี้ประมาณ 6.43 ล้านคน อยู่อันดับ 44 ของแซ่ในจีน ใครเคยได้ยินชื่อ "เฉิงอี๋" "เฉิงเฮ่า" สองพี่น้องนักปราชญ์สมัยซ่ง ก็คือคนแซ่นี้ครับ

ผมอ่านเจอว่าแซ่เที้ยมีสายใหญ่อยู่ที่ฮุยโจวในมณฑลอานฮุย และลำดับวงศ์ของตระกูลบันทึกสายแต้จิ๋วย้อนไปถึงปี 1288 แถบเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ส่วนในเมืองไทย ผมยังไม่พบสมาคมแซ่หรือเรื่องเล่าที่มีแหล่งยืนยันครับ

ประเด็นสำคัญ

• 程 แต้จิ๋วอ่านเที้ย จีนกลางอ่านเฉิง และสะกดภาษาอังกฤษได้ทั้ง Cheng, Ching และ Thia
• ที่มาหลักคือแคว้นเฉิงแถบลั่วหยาง ลำดับวงศ์ส่วนใหญ่ยกป๋อฝูเป็นต้นแซ่ แต่ช่วงก่อนสมัยโจวยังเป็นตำนาน
• ฮุยโจวเป็นถิ่นใหญ่ของแซ่ และเป็นถิ่นบรรพชนของสองพี่น้องเฉิงเฮ่ากับเฉิงอี๋ ผู้วางรากฐานปรัชญาซ่ง
• ลำดับวงศ์สายแต้จิ๋วเริ่มที่เฉิงกงจ้าน ปี 1288 แถบเท่งไฮ้ ต่อมาบางส่วนย้ายไปหมู่บ้านเฉิงพ่านที่กิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง)
• ตัวเลขประชากรเป็นค่าประมาณ และอย่าสับสนกับ 成 (เฉิง) 陈 (เฉิน) หรือ 田 (เที้ยง) ซึ่งเป็นคนละแซ่

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่เที้ย (แซ่เฉิง)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	程 (ตัวย่อกับตัวเต็มเหมือนกัน)
จีนกลาง	เฉิง (Chéng)
แต้จิ๋ว	เที้ย (tian5) เสียงพูด ซึ่งสำเนียงเท่งไฮ้ใช้ ส่วนเสียงอ่านแบบหนังสือคือเท้ง (têng5)
ภาษาอังกฤษ	Cheng, Ching, Thia (เวด-ไจลส์ Ch'eng)
อันดับในจีน	44 (รายชื่อแซ่ทางการปี 2020)
จำนวนคน	ประมาณ 6.43 ล้านคน (ประมาณการปี 2026)
มณฑลที่มีมากที่สุด	อานฮุย (安徽) ตามรายงานกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีนปี 2021
ถิ่นเดิมของตระกูล	กว่างผิง (广平) เหอหนาน (河南) อันติ้ง (安定)
ชื่อหอ	世忠堂 (จีนกลาง ซื่อจงถัง) ของสายหวงตุน และ 和庆堂 (เหอชิ่งถัง) ของสายแต้จิ๋วที่หมู่บ้านกวนซาน

ตัวเลขประชากรเป็นค่าประมาณ คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% (5.79 ถึง 7.07 ล้านคน) เพราะปรับจากสถิติแซ่ทางการปี 2020 ไม่ได้นับจริงรายคนครับ

แซ่เที้ย เขียนและอ่านอย่างไร

อักษร 程 ไม่มีตัวย่อ จีนกลางอ่านว่า "เฉิง" ส่วนแต้จิ๋วพจนานุกรมแต้จิ๋ว mogher ให้ไว้สองเสียง คือเสียงพูด tian5 ถอดเป็นไทยว่า "เที้ย" ซึ่งสำเนียงเท่งไฮ้ใช้เสียงนี้ และเสียงอ่านแบบหนังสือ têng5 หรือ "เท้ง" วิกิพจนานุกรม ก็ให้เสียงแต้จิ๋วว่า tian5 บางที่เขียน "เทีย" ไม่มีไม้โท ซึ่งไม่ตรงกับเสียงแต้จิ๋วจริง

ถาวร สิกขโกศล เขียนชื่อแซ่นี้ว่า "แซ่เฉิง (เที้ย)" ในบทความที่ลงนิตยสารศิลปวัฒนธรรม

อย่าสับสนกับแซ่อื่น

• 成 (จีนกลาง เฉิง) จีนกลางอ่านเหมือนกันทุกเสียง แต่เป็นคนละอักษรและคนละแซ่
• 陈 (แต้จิ๋วตั้ง / จีนกลางเฉิน) จีนกลางลงท้ายด้วย น อังกฤษสะกด Chen คนละแซ่กัน
• 田 (แต้จิ๋วเที้ยง / จีนกลางเถียน) เสียงแต้จิ๋วใกล้กับเที้ยมาก ต่างกันแค่ตัวสะกด ง อ่านต่อที่แซ่เที้ยง 田
• หมู่บ้านเฉิงหยางกัง (程洋冈) ที่เท่งไฮ้ ไม่ใช่หมู่บ้านของแซ่ 程 ชื่อมาจากลักษณะภูมิประเทศ ตามข้อมูลหมู่บ้านโบราณแห่งนี้

แซ่เที้ยมาจากไหน

ลำดับวงศ์ส่วนใหญ่เล่าว่าแซ่ 程 มาจากชื่อแคว้นเฉิง (程国) แถบลั่วหยาง มณฑลเหอหนาน ต้นสมัยโจวตะวันตก คนในแคว้นใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ผู้ที่ตระกูลยกเป็นต้นแซ่ในสายหลักคือ 伯符 (จีนกลาง ป๋อฝู) ซึ่งตำนานว่าสืบมาจาก 重黎 (จีนกลาง ฉงหลี) ผมสรุปตามที่เว็บไซต์ตระกูลเฉิงและสื่อจีนเล่าไว้ดังนี้

สาย	ต้นสาย	ความน่าเชื่อถือ
แคว้นเฉิง	伯符 ต้นสมัยโจวตะวันตก	ลำดับวงศ์ส่วนใหญ่ยึดสายนี้ แต่ช่วงก่อนสมัยโจวเป็นตำนาน
程伯休父 (เฉิงป๋อซิวฝู่)	ขุนพลของพระเจ้าโจวซวนหวาง	มีบันทึกในตำราโบราณ น้ำหนักมากกว่า
ตระกูล 荀 (สวิน) แห่งแคว้นจิ้น	บุตรสายรองได้ครองเมืองเฉิงอี้	มีบันทึก

ใครคือผู้ได้แซ่ที่แท้จริงยังไม่ชัด ผมจึงไม่ฟันธงสายเดียวครับ

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมมี 3 แห่งตามตารางข้างต้น ส่วนชื่อหอมีหลายแบบ เช่น

• 世忠堂 ชื่อหอหลักของสายหวงตุน มาจากป้ายศาล 世忠庙 (ซื่อจงเมี่ยว) ที่จักรพรรดิซ่งหนิงจงพระราชทานปี 1223 เพื่อบูชา 程灵洗 (เฉิงหลิงสี่)
• 立雪堂 (ลี่เสวี่ยถัง) มาจากสำนวน "程门立雪" (เฉิงเหมินลี่เสวี่ย — ยืนรอในหิมะหน้าประตูบ้านเฉิง) เรื่องศิษย์ที่ยืนรอเฉิงอี๋จนหิมะตกหนา ใช้เปรียบการเคารพครู

ศูนย์กลางที่ฮุยโจว หมู่บ้านหวงตุน

สายใหญ่ที่สุดเรียกว่าสายซินอัน (新安) ตามเมืองที่ 程元谭 (เฉิงเยวียนถาน) เป็นเจ้าเมืองสมัยจิ้นตะวันออก ท่านปกครองดีจนราษฎรขอให้อยู่ต่อ ลูกหลานจึงตั้งรกรากที่หมู่บ้านหวงตุน (篁墩)

ที่หวงตุนมีซุ้มประตูจารึกว่า "程朱阙里" (เฉิงจูเชวี่ยหลี่) คือถิ่นบรรพชนของสองพี่น้องเฉิงและจูซี (朱熹 ผู้สืบสายวิชา ซึ่งเป็นแซ่เดียวกับแซ่จู) ตามประวัติศาลตระกูลแห่งนี้ ที่นั่นเคยมีศาลรวมตระกูล 5 อาคาร จากหวงตุน ลูกหลานแผ่ไปทั่วอานฮุย เจียงซี เจ้อเจียง และฝูเจี้ยน

เส้นทางสู่แต้จิ๋ว สายเฉิงกงจ้าน

ส่วนนี้ผมสรุปตามประวัติหมู่บ้านเฉิงพ่านในเว็บไซต์ตระกูลเฉิง ซึ่งอ้างสมุดลำดับวงศ์ของตระกูล

1. เฉิงกงจ้าน (程功赞) ผู้สอบได้จิ้นซื่อสมัยหยวน มาตรวจสภาพราษฎรที่แต้จิ๋วปี 1288 แล้วตั้งรกรากแถบเฟิ่งเสียง (凤翔) ในเขตเท่งไฮ้ปัจจุบัน
2. ลูกหลานรุ่นลื่อ (玄孙) ไปบุกเบิกหมู่บ้านกวนซาน (冠山村) ตำบลซ่างหัว เท่งไฮ้ และสร้างศาลตระกูลชื่อ 和庆堂
3. ปี 1662 ราชสำนักชิงสั่งให้ชาวชายฝั่งอพยพเข้าแผ่นดินใน ตระกูลที่กวนซานบางส่วนจึงย้ายไปกิ๊กเอี๊ย ตั้ง หมู่บ้านเฉิงพ่าน (程畔村) ปัจจุบันมีกว่า 2,000 คน

ผมยังไม่พบเอกสารทางการยืนยันเรื่องนี้ บทความจีนอีกชิ้นเรียกเฉิงกงจ้านว่า "หนึ่งในปฐมบรรพชนแซ่เฉิงแห่งแต้จิ๋ว" แสดงว่าอาจมีสายอื่นด้วย เช่นสายที่อ้างว่าสืบจาก 程旼 (เฉิงหมิน) ผู้บุกเบิกที่ผิงหย่วนในถิ่นแคะ ซึ่งผมอ่านเจอจากสื่อจีนชิ้นเดียว จึงยังไม่ขอยืนยัน ส่วนบ้านเกิดที่เท่งไฮ้ ดูเขตการปกครองได้ในแผนที่เท่งไฮ้

แซ่เที้ยในเมืองไทย

ผมต้องบอกตรง ๆ ว่ายังไม่พบ "สมาคมแซ่เที้ย" ทั้งจากการค้นภาษาจีนและภาษาไทย ไม่พบนามสกุลไทยหรือบุคคลที่มีแหล่งยืนยันชัด จึงไม่ขอใส่ชื่อใครไว้

ที่พอพูดได้คือ เท่งไฮ้และกิ๊กเอี๊ยเป็นต้นทางสำคัญของชาวจีนในไทย ลูกหลานสายเฉิงกงจ้านจึงอาจอยู่ในไทย หากอากงอาม่าเคยเล่าว่ามาจากหมู่บ้านกวนซานหรือเฉิงพ่าน ก็นับเป็นเบาะแสที่ดีครับ

ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน

รายงานทางการปี 2021 ระบุว่าอานฮุยมีคนแซ่ 程 มากที่สุด ตัวเลขรายมณฑลอื่นที่ผมพบยังเชื่อถือไม่ได้ จึงไม่นำมาลงครับ

ที่ลูกหลานไปไหว้บรรพชนมีหวงตุน และหมู่บ้านเฉิงที่ซงเซี่ยน ลั่วหยาง (两程故里 จีนกลาง เหลี่ยงเฉิงกู้หลี่ แปลว่าบ้านเก่าสองเฉิง) บ้านเดิมของสองพี่น้อง ซึ่งเป็นโบราณสถานระดับชาติปี 2006 ตามข้อมูลท้องถิ่นลั่วหยาง ส่วนสุสานสองพี่น้องอยู่ที่อำเภออีชวน ตามเว็บไซต์ขงจื๊อ

บุคคลสำคัญ

ชื่อ	ยุค	เรื่องที่ควรรู้
程普 (เฉิงผู่)	สามก๊ก	ขุนพลอาวุโสของง่อก๊ก
程灵洗 (เฉิงหลิงสี่)	เหลียงถึงเฉิน	ขุนพลผู้ปกป้องฮุยโจว ที่มาของ 世忠堂
程颢 (เฉิงเฮ่า)	ซ่งเหนือ 1032 ถึง 1085	นักปราชญ์ผู้วางรากฐานปรัชญาซ่ง
程颐 (เฉิงอี๋)	ซ่งเหนือ 1033 ถึง 1107	น้องชายของเฉิงเฮ่า ต้นเรื่อง "程门立雪"
程功赞 (เฉิงกงจ้าน)	หยวน	ต้นสายแต้จิ๋วตามลำดับวงศ์ของตระกูล ปี 1288

วิชาของสองพี่น้องสืบผ่าน 杨时 (หยางสือ ศิษย์ผู้ยืนรอกลางหิมะ แซ่เดียวกับแซ่เอี้ย 杨) ไปถึงจูซี

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

คำสอนที่เล่าสืบมาคือ 《程子家训》 (เฉิงจื่อเจียซวิ่น) ที่ระบุว่าเป็นของเฉิงอี๋ ขึ้นต้นว่า "父慈子孝，兄友弟恭" (พ่อเมตตา ลูกกตัญญู พี่รักน้อง น้องเคารพพี่) ตามที่บทความรวบรวมคำสอนตระกูลเฉิงเล่าไว้ ผมไม่ได้ตรวจกับต้นฉบับ จึงถือเป็นคำสอนที่ตระกูลเล่าสืบกันมา

ที่หมู่บ้านเฉิงพ่าน มีงานแห่เจ้าปีละสองครั้ง คือขึ้น 10 ค่ำ เดือน 1 และขึ้น 13 ค่ำ เดือน 2 ตามจันทรคติ ส่วนอาหาร ผมไม่พบเมนูที่ผูกกับแซ่ 程 โดยตรง

คำถามที่พบบ่อย

แซ่เที้ยมาจากไหน?

ลำดับวงศ์ส่วนใหญ่ว่ามาจากแคว้นเฉิงแถบลั่วหยาง เหอหนาน สมัยโจว คนในแคว้นใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ช่วงก่อนสมัยโจวยังเป็นตำนาน

แซ่เที้ยภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 程 ตัวย่อกับตัวเต็มเหมือนกัน

แซ่เที้ยภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

สะกดได้หลายแบบ เช่น Cheng, Ch'eng, Ching และ Thia

แซ่เที้ยกับแซ่เฉิงเป็นแซ่เดียวกันไหม?

เป็นแซ่เดียวกัน คืออักษร 程 เหมือนกัน เที้ยคือสำเนียงแต้จิ๋ว เฉิงคือสำเนียงจีนกลาง แต่ไม่ใช่แซ่เดียวกับ 成 ที่จีนกลางอ่านเฉิงเหมือนกัน ไม่ใช่ 陈 แซ่ตั้ง (จีนกลางเฉิน) และไม่ใช่ 田 แซ่เที้ยง

หมู่บ้านเฉิงหยางกังที่เท่งไฮ้เป็นหมู่บ้านแซ่เที้ยหรือไม่?

ไม่ใช่ ชื่อมาจากเนินกลางทะเล ชาวบ้านเป็นแซ่ 陈 郑 许 蔡 林 และ 柯

บทสรุป

แซ่เที้ยเป็นตระกูลของสองปราชญ์ที่วางรากฐานปรัชญาซ่ง สายแต้จิ๋วที่ผมพบคือลำดับวงศ์ของเฉิงกงจ้านกับหมู่บ้านกวนซานและเฉิงพ่าน ส่วนเรื่องในไทยยังไม่พบหลักฐาน

ถ้าท่านเป็นลูกหลานแซ่เที้ย มีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างออกไป แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ และถ้าอยากเทียบกับแซ่อื่น ดูตารางแซ่จีน 100 อันดับ

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• ประวัติเฉิงกงจ้านและหมู่บ้านเฉิงพ่าน (เว็บไซต์ตระกูลเฉิง 族谱网)
• ชื่อหอและถิ่นเดิมของแซ่ 程 (เว็บไซต์ตระกูลเฉิง 族谱网)
• ศาลรวมตระกูลและศาลซื่อจงที่หวงตุน (เว็บไซต์ตระกูลเฉิง 族谱网)
• เสียงอ่านแซ่ 程 ตามภาษาถิ่น (Wiktionary)
• พจนานุกรมแต้จิ๋ว 程 (mogher)
• บทความชื่อแซ่จีนกับเสียงแต้จิ๋วของ ถาวร สิกขโกศล (นิตยสารศิลปวัฒนธรรม)
• บ้านเกิดสองเฉิงที่ลั่วหยาง (印象河南网)
• สุสานของสองพี่น้องเฉิง (儒家网)