แซ่ลื่อ เขียนด้วยอักษรจีน 吕 (ตัวเต็ม 呂) ภาษาแต้จิ๋วอ่านว่า "ลื่อ" ส่วนจีนกลางอ่านว่า "หลวี่" คนไทยคุ้นเสียงนี้จากชื่อเซียน "ลื่อทงปิน" หนึ่งในโป๊ยเซียน และคุ้นอีกเสียงจากสามก๊ก คือ "ลิโป้" กับ "ลิบอง" ซึ่งเป็นแซ่ตัวเดียวกันแต่อ่านตามสำเนียงฮกเกี้ยน
แซ่นี้สืบย้อนไปถึงสกุลเจียง สกุลเดียวกับเจียงไท่กงผู้ตกปลาริมแม่น้ำเว่ย ส่วนสายแต้จิ๋วยังมีรายละเอียดอีกมากที่ผมหาไม่พบ ผมเขียนไว้ตรง ๆ ในบทความครับ
แซ่ลื่อ (吕/呂) จีนกลางอ่านว่า หลวี่ (Lǚ) เป็นแซ่อันดับ 47 ของจีน ประมาณการปี 2026 มีราว 6.36 ล้านคน (ค่าประมาณ ±10%) สายหลักสืบจากแคว้นหลวี่ในเขตหนานหยาง มณฑลเหอหนาน ของสกุลเจียง ลำดับรุ่นของบางหมู่บ้านแต้จิ๋วชี้ไปที่ปราชญ์ซ่งใต้ชื่อหลวี่จู่เชียน ซึ่งเป็นคำอ้างของผังตระกูล ในไทยมีสมาคมตระกูลลื่อ (泰国吕氏宗亲总会) ก่อตั้งราวปี 2000
ประเด็นสำคัญ
- แต้จิ๋วอ่านว่า "ลื่อ" ฮกเกี้ยนอ่านว่า "ลิ" จีนกลางอ่านว่า "หลวี่" ทั้งหมดคืออักษรตัวเดียวกัน
- "ลิ" ของฮกเกี้ยนใกล้กับแซ่ 李 แต่เป็นคนละแซ่
- สายหลักมาจากแคว้นหลวี่ที่ถูกแคว้นฉู่ทำลาย ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่
- ชื่อหอที่ใช้มากที่สุดคือ 河东堂 (จีนกลาง เหอตงถัง — หอเหอตง ตั้งตามเขตเหอตงในซานซี)
- ยังไม่พบเอกสารที่ระบุชื่อบรรพชนผู้เข้ามาตั้งรกรากในแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) มีแต่ร่องรอยจากลำดับรุ่นในผังตระกูล
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่ลื่อ
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | ตัวย่อ 吕 / ตัวเต็ม 呂 |
| แต้จิ๋ว | ลื่อ (le6) |
| จีนกลาง | หลวี่ (Lǚ) ราชบัณฑิตฯ เขียน ลฺหวี่ |
| ภาษาอังกฤษ | Lu, Lü, Lyu (จีนกลาง) · Lui (กวางตุ้ง) · Loo, Lee, Ler |
| อันดับในจีน | 47 (อันดับทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ประมาณการปี 2026 ราว 6.36 ล้านคน (ค่าประมาณ ±10%) |
| ชื่อหอ | 河东堂 (เหอตงถัง) |
เขียนและอ่านอย่างไร
ตัวย่อเขียน 吕 ตัวเต็มเขียน 呂 จีนกลางอ่านว่า "หลวี่"
ภาษาแต้จิ๋วอ่านว่า "ลื่อ" ตามที่ ถาวร สิกขโกศล เทียบไว้ใน บทความเรื่องตำนานแซ่คนจีนในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ส่วนวิกิพจนานุกรมลงเสียง le6 ในซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) เท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) และกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) แต่ lu6 ในเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) โผวเล้ง (普宁 — จีนกลาง ผู่หนิง) และฮุยไล้ (惠来 — จีนกลาง ฮุ่ยไหล)
"ลิ" ในสามก๊ก คนละเสียงกับ "ลื่อ"
สามก๊กฉบับไทยแปลตามเสียงฮกเกี้ยน อักษร 吕 จึงกลายเป็น "ลิโป้" (吕布 หลวี่ปู้) กับ "ลิบอง" (吕蒙 หลวี่เหมิง) แต่ชื่อแซ่ของคนแต้จิ๋วคือ "ลื่อ"
เสียง "ลิ" ใกล้แซ่ 李 มาก และคนแซ่ 吕 บางครอบครัวก็สะกดอังกฤษว่า "Lee" แบบแซ่ 李 แต่สองแซ่นี้เป็นคนละแซ่ ต้องดูอักษรจีนเสมอ แซ่ 李 แต้จิ๋วอ่านว่า "ลี้" อ่านต่อได้ใน แซ่ลี้ แซ่หลี่ (李)
แซ่ลื่อมาจากไหน
สายหลักสืบจากสกุลเจียง (姜 — แต้จิ๋ว เกียง / จีนกลาง เจียง) ตามตำนาน เหยียนตี้ (炎帝) อยู่ริมแม่น้ำเจียง ชนเผ่าเจียงแตกเป็นหลายกลุ่มที่เรียกรวมว่า "ซื่อเยวี่ย" (四岳 สี่ขุนเขา) ผู้นำกลุ่มหนึ่งคือป๋ออี๋ (伯夷) ซึ่งช่วยพระเจ้าอวี่ (大禹) ปราบน้ำท่วม จึงได้รับพระราชทานแคว้นหลวี่ในเขตหนานหยาง (南阳) มณฑลเหอหนาน เรื่องนี้เล่าใน สารานุกรมออนไลน์ Baike อ่านสกุลเจียงต่อได้ใน แซ่เกียง แซ่เจียง (姜)
ในยุคชุนชิว แคว้นหลวี่ถูกแคว้นฉู่ทำลาย ลูกหลานจึงใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่ ข้อนี้มีบันทึกในตำรา ต่างจากเรื่องป๋ออี๋ที่เป็นตำนาน ตำราภูมิศาสตร์สมัยถัง 《括地志》 (คั่วตี้จื้อ) ว่าเมืองหลวี่อยู่ทางตะวันตกของหนานหยางราว 30 ลี้ ตาม เว็บรวบรวมเรื่องตระกูลหลวี่
บุคคลที่โด่งดังที่สุดของสายนี้คือหลวี่ซ่าง (吕尚) ที่คนไทยรู้จักในชื่อเจียงไท่กง (姜太公) ท่านมีสกุล (姓 ซิ่ง) ว่าเจียง และตระกูล (氏 ซื่อ) ว่าหลวี่ ช่วยโจวโค่นราชวงศ์ซาง แล้วได้ครองแคว้นฉี ลูกหลานบางสายต่อมากลับมาใช้ "หลวี่" เป็นแซ่ หลังแคว้นฉีถูกตระกูลเถียน (田) แย่งไป
แซ่ลื่อไม่ได้มาทางเดียว ยังมีสายขุนนางเว่ยฉี (魏锜) แห่งแคว้นจิ้น และชนกลุ่มน้อยที่เปลี่ยนมาใช้แซ่นี้
ที่เกาะจินเหมิน (金门) มีสมาคม 四岳宗親會 (ซื่อเยวี่ยจงชินฮุ่ย — สมาคมญาติร่วมตระกูลสี่ขุนเขา) ที่ขยายจากสมาคมหกแซ่เดิม คือ 姜 呂 盧 許 高 紀 (เจียง หลวี่ หลู สวี่ เกา จี้) ตาม ข่าวปี 2023 แซ่ในกลุ่มนี้ เช่น แซ่โล้ว แซ่หลู (卢) ผมเล่าแยกไว้
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมที่ตระกูลหลวี่อ้างถึงมากคือเหอตง (河东) ในซานซี และตงผิง (东平) ในซานตง ครอบครัวลื่อสายฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว และไต้หวันใช้ชื่อหอ 河东堂 มากที่สุด แต่แซ่อื่นที่อ้างถิ่นเดียวกันก็อาจใช้ จึงควรดูอักษรแซ่บนป้ายด้วย ชื่อหออื่นมี 渭滨堂 (เว่ยปินถัง) จากเรื่องเจียงไท่กงตกปลาริมแม่น้ำเว่ย
ลื่อแต้จิ๋วมาจากไหน
ผมยังไม่พบเอกสารที่ระบุชื่อบรรพชนลื่อผู้เข้ามาตั้งรกรากในแต้จิ๋ว มีเพียงผังตระกูลสายฮกเกี้ยนที่บันทึกว่าหลวี่จั้น (吕占) ย้ายจากเหอหนานมาจิ้นเจียง (晋江) ฝูเจี้ยน จึงนับเป็นต้นสายที่เข้าฝูเจี้ยน และผังตระกูลสายเหอตงถังของไต้หวันฉบับปี 1976 ระบุว่าลูกหลานแตกไป "派衍潮、漳两府" คือแต้จิ๋วและจางโจว ข้อมูลนี้อยู่ใน ผังตระกูลเหอตงถังบนเว็บทำเนียบผังตระกูล เป็นแหล่งของตระกูลเอง ไม่ใช่งานวิชาการ
ตามข้อมูลออนไลน์ที่ผมอ่านเจอ หมู่บ้านถานโถว (坛头村) ในเท่งไฮ้ ใช้ลำดับอักษรประจำรุ่นขึ้นต้นว่า 金华发祥 蕃衍潮漳 (จินหัวฟาเสียง ฟานเหยี่ยนเฉาจาง) แปลคร่าว ๆ ว่า รุ่งเรืองที่จินหัว แตกสาขาไปแต้จิ๋วและจางโจว ชุดเดียวกันพบที่ไห่เฟิง (海丰) และที่หนานจิ้ง (南靖) ของจางโจวด้วย ชี้ไปที่หลวี่จู่เชียน (吕祖谦) ปราชญ์สำนักตงไหลแห่งจินหัว (金华) ในเจ้อเจียง สมัยซ่งใต้ ดูพื้นที่เท่งไฮ้ได้ใน แผนที่การปกครองเท่งไฮ้
ผังตระกูลไต้หวันโยงว่าหลวี่จู่เชียนสืบจากหลวี่จั้น แต่ประวัติศาสตร์กระแสหลักถือว่าตระกูลตงไหลเป็นขุนนางในเหอหนานและโซ่วโจว ผมจึงถือการโยงนี้เป็น "คำอ้างของผังตระกูล"
เว็บสารานุกรมรายงานว่าตำบลหลูก่าง (胪岗) เขตเฉาหนาน ซัวเถา มีหมู่บ้านแซ่เดียว 吕厝 (จีนกลาง หลวี่ชั่ว — หมู่บ้านตระกูลหลวี่) ราว 6,000 คน แต่ผมตรวจกับต้นฉบับไม่ได้
แซ่ลื่อในเมืองไทย
ชื่อจีนของสมาคมคือ 泰国吕氏宗亲总会 (ไท่กั๋วหลวี่ซื่อจงชินจ่งฮุ่ย) ข่าวปี 2017 ใน เว็บข่าวชุมชนจีนไทย เรื่องพิธีไหว้ฤดูใบไม้ร่วง ระบุว่าสมาคมก่อตั้งมาสิบเจ็ดปี จึงเทียบได้ราวปี 2000 และไหว้บรรพชนปีละสองครั้ง คือฤดูใบไม้ผลิกับฤดูใบไม้ร่วง ผมยังไม่พบชื่อภาษาไทยที่สมาคมจดทะเบียนไว้
ปี 2008 สมาคมเป็นเจ้าภาพการประชุมใหญ่ตระกูลหลวี่โลกครั้งที่ 3 ที่กรุงเทพฯ มีผู้ร่วมราว 500 คนจากกว่า 10 ประเทศและดินแดน ตามบันทึกของเว็บไซต์ตระกูลหลวี่
ที่อยู่ของสมาคมในเอกสารต่างปีไม่ตรงกัน ถ้าจะติดต่อควรสอบถามสหสมาคมตระกูลแซ่ต่าง ๆ ในไทย (泰华各姓宗亲总会联合会) ก่อน
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
สารานุกรมออนไลน์ที่อ้างรายงานทางการปี 2021 ว่าซานตงมีคนแซ่นี้มากที่สุด แต่อีกแหล่งเรียงอานฮุยเป็นอันดับแรก จึงยังไม่นิ่ง ตัวเลข 6.36 ล้านคนเป็นประมาณการจากสถิติแซ่ทางการ ไม่ใช่การนับจริง
บุคคลสำคัญแซ่หลวี่
| ชื่อ | ยุค | เกี่ยวกับอะไร |
|---|---|---|
| หลวี่ซ่าง / เจียงไท่กง (吕尚) | ต้นโจว | ที่ปรึกษาผู้ช่วยสถาปนาราชวงศ์โจว |
| หลวี่ปู้เหวย (吕不韦) | เสียชีวิต 235 ปีก่อน ค.ศ. | พ่อค้าที่ได้เป็นอัครเสนาบดีแคว้นฉิน |
| ลิโป้ (吕布) และลิบอง (吕蒙) | ปลายฮั่น | ขุนพลและแม่ทัพในสามก๊ก |
| ลื่อทงปิน (吕洞宾 หลวี่ต้งปิน) | สมัยถัง (กึ่งตำนาน) | หนึ่งในโป๊ยเซียน |
| หลวี่จู่เชียน (吕祖谦) | ซ่งใต้ (1137–1181) | ปราชญ์สำนักตงไหล ผังตระกูลบางสายในแต้จิ๋วอ้างเป็นต้นสาย |
บุคคลดังอื่น ดูต่อได้ใน วิกิพีเดียภาษาอังกฤษเรื่องแซ่ Lü
ธรรมเนียมและคำสอนของตระกูล
ผมไม่พบอาหารที่ผูกกับแซ่หลวี่โดยตรง
มรดกเด่นของตระกูลนี้คือ 《吕氏乡约》 (หลวี่ซื่อเซียงเยวีย) กฎประชาคมหมู่บ้านที่พี่น้องตระกูลหลวี่แห่งหลานเถียน (蓝田) ร่างในปี 1076 ใจความคือ 德业相劝，过失相规，礼俗相交，患难相恤 หมายถึง ชวนกันทำดี ตักเตือนกันเมื่อผิด คบกันตามจารีต และช่วยกันยามทุกข์ยาก ผมอ่านจาก บทความเรื่องกฎประชาคมนี้ในเว็บขงจื๊อจงกั๋ว
คำถามที่พบบ่อย
แซ่ลื่อ ภาษาจีนเขียนอย่างไร
ตัวย่อ 吕 ตัวเต็ม 呂 เป็นอักษรเดียวกับในชื่อเซียนลื่อทงปิน (吕洞宾)
แซ่ลื่อ แต้จิ๋วและจีนกลางอ่านว่าอะไร
แต้จิ๋วอ่านว่า "ลื่อ" จีนกลางอ่านว่า "หลวี่" ส่วน "ลิ" ในลิโป้และลิบองเป็นเสียงฮกเกี้ยน
แซ่ลื่อ มาจากไหน
สายหลักมาจากแคว้นหลวี่ในเขตหนานหยาง มณฑลเหอหนาน ลูกหลานใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่หลังแคว้นถูกฉู่ทำลาย ส่วนผังตระกูลลื่อแต้จิ๋วบางสายอ้างหลวี่จู่เชียนเป็นต้นสาย
แซ่ลื่อ ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร
เช่น Lu, Lü, Lyu (จีนกลาง) Lui (กวางตุ้ง) Loo, Lee, Ler ระวังว่า Lee เป็นการสะกดหลักของแซ่ 李 และ Lu ก็ใช้กับแซ่ 卢 และ 陆 ด้วย ซึ่งเป็นคนละแซ่ทั้งหมด
แซ่ลื่อ ในไทยมีสมาคมไหม
มี ชื่อจีนว่า 泰国吕氏宗亲总会 ก่อตั้งราวปี 2000 เคยเป็นเจ้าภาพประชุมใหญ่ตระกูลหลวี่โลกที่กรุงเทพฯ ปี 2008
บทสรุป
ต้นทางของแซ่ลื่อมีในตำรา แต่สายแต้จิ๋วเหลือเพียงลำดับรุ่นและคำเล่าในผังตระกูล ภาพรวมของแซ่อื่นดูได้ใน แซ่จีน 100 อันดับแรกปี 2026
ถ้าบ้านคุณแซ่ลื่อ มีป้าย 河东堂 ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือลำดับรุ่นที่ต่างจากที่ผมเขียน แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- ข่าวพิธีไหว้บรรพชนฤดูใบไม้ร่วงของสมาคมตระกูลลื่อในไทย (ข่าวชุมชนจีนไทย 2017)
- การประชุมใหญ่ตระกูลหลวี่โลกครั้งที่ 3 ที่กรุงเทพฯ (เว็บไซต์ตระกูลหลวี่)
- แซ่หลวี่ ที่มาและประชากร (สารานุกรมออนไลน์ Baike)
- ผังตระกูลเหอตงถังแซ่หลวี่ ฉบับไต้หวัน 1976 (ทำเนียบผังตระกูล)
- กฎประชาคมหลวี่ซื่อเซียงเยวีย (เว็บไซต์ขงจื๊อจงกั๋ว)
- แซ่ Lü (วิกิพีเดียภาษาอังกฤษ)
- ตำนานแซ่คนจีน โดย ถาวร สิกขโกศล (นิตยสารศิลปวัฒนธรรม)
- เสียงอ่านของอักษร 呂 (วิกิพจนานุกรม)
