แซ่ชิ้ง 秦 คืออักษรตัวเดียวกับ "ราชวงศ์ฉิน" ที่คนไทยรู้จัก จีนกลางอ่านว่า ฉิน (Qín) สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า ชิ้ง (cing5) และ "จิ๋น" ในชื่อจิ๋นซีฮ่องเต้ เป็นเสียงฮกเกี้ยนของอักษรเดียวกัน
แซ่นี้เป็นอันดับ 72 ของจีนตามสถิติทางการปี 2020 ประมาณการปี 2026 มีคนราว 4.17 ล้านคน (ค่าประมาณ คลาดเคลื่อนได้ราว ±10% ไม่ใช่ตัวเลขนับจริง) ควรรู้ไว้ก่อนว่า จิ๋นซีฮ่องเต้ไม่ได้แซ่ฉิน และมีอีกแซ่หนึ่งคือ 覃 ที่อ่านออกเสียงเหมือนกันทุกประการแต่เป็นคนละแซ่
แซ่ชิ้ง แซ่ฉิน (秦) มีสองต้นสายหลัก คือลูกหลานป๋อฉินแห่งแคว้นหลู่ที่ได้กินเมืองชื่อ "ฉิน" ซึ่งตำราถือเป็นสายหลัก กับเชื้อพระวงศ์แคว้นฉินที่ใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่หลังราชวงศ์ล่มสลาย ปัจจุบันมีราว 4.17 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) มากที่สุดในมณฑลเหอหนาน ส่วนสายแต้จิ๋วมีร่องรอยเพียงชุดลำดับชื่อรุ่นบนเว็บไซต์ของตระกูล ยังไม่พบหมู่บ้านหรือบรรพชนผู้มาตั้งรกราก
ประเด็นสำคัญ
- 秦 ตัวเต็มกับตัวย่อเขียนเหมือนกัน จีนกลางอ่านฉิน แต้จิ๋วอ่านชิ้ง ฮกเกี้ยนอ่านจิ๋น
- จิ๋นซีฮ่องเต้แซ่ 嬴 (จีนกลาง หยิง) ไม่ใช่แซ่ 秦 คนแซ่ฉินส่วนใหญ่ในปัจจุบันสืบจากสายแคว้นหลู่
- แซ่ 覃 อ่านฉิน/ชิ้งเหมือนกัน แต่เป็นคนละแซ่ ต้องดูอักษรจีนบนป้ายบรรพชนทุกครั้ง
- หมู่บ้านหนานกั่งที่กวางโจวเป็นหมู่บ้านแซ่ฉินที่ใหญ่ที่สุดของกวางตุ้ง ตามบันทึกของตระกูลสืบจากกวีฉินกวน
- ในแต้จิ๋วเป็นแซ่เล็กมาก ในไทยผมยังไม่พบข้อมูลที่ยืนยันได้
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนแซ่ชิ้ง แซ่ฉิน
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 秦 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) |
| จีนกลาง | ฉิน (Qín) |
| แต้จิ๋ว | ชิ้ง (cing5) ถอดเสียงตามหลักการอ่านแต้จิ๋ว ยังไม่พบการใช้เป็นชื่อแซ่ในเอกสารไทย |
| อันดับในจีน | 72 (สถิติทางการปี 2020) |
| จำนวนคน | ราว 4.17 ล้านคน ประมาณการปี 2026 ±10% |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | เหอหนาน (ราว 15% จากงานวิจัยการกระจายแซ่ ไม่ใช่ตัวเลขทางการ) |
| ระวังสับสน | 覃 อ่านฉิน/ชิ้งเหมือนกัน แต่เป็นคนละแซ่ |
เขียนและอ่านอย่างไร
秦 (ฉิน) เป็นชื่อย่อของมณฑลส่านซีด้วย
แต้จิ๋วอ่าน cing5 ผมถอดเป็น "ชิ้ง" ส่วนจิ๋นเป็นเสียงฮกเกี้ยน (Wiktionary) ภาษาอังกฤษสะกดได้ทั้ง Qin (พินอิน) Chin (เวด–ไจลส์) Chun และ Tsun (กวางตุ้ง)
秦 กับ 覃 อ่านเหมือนกันแต่คนละแซ่
แซ่ 覃 อยู่อันดับ 92 จีนกลางอ่านได้ทั้งฉิน (Qín) และถาน (Tán) เมื่ออ่านแบบ Qín เสียงแต้จิ๋วก็เป็น cing5 เหมือน 秦 ถ้าไม่มีอักษรจีนกำกับ จึงบอกไม่ได้ว่าเป็นแซ่ไหน ให้ดูอักษรบนป้ายบรรพชนของบ้านเป็นหลัก เรื่องอีกแซ่อ่านได้ที่ แซ่ชิ้ง 覃 มาจากไหน
จิ๋นซีฮ่องเต้ไม่ได้แซ่ฉิน
ตามธรรมเนียมโบราณที่แยก 姓 (แต้จิ๋ว แซ่ / จีนกลาง ซิ่ง — แซ่ใหญ่) กับ 氏 (จีนกลาง ซื่อ — สายตระกูล) พระองค์ทรงแซ่ 嬴 (จีนกลาง หยิง) สายตระกูล 赵 (จ้าว) ส่วน 秦 เป็นชื่อแคว้นที่ทรงปกครอง เรื่องสายตระกูลจ้าวอ่านต่อที่ แซ่เตี่ย 赵
แซ่ชิ้ง แซ่ฉิน มาจากไหน
สายแคว้นหลู่ (สายหลัก) ป๋อฉิน (伯禽) บุตรของโจวกงตั้น (周公旦) ไปครองแคว้นหลู่ในซานตง ลูกหลานที่เป็นขุนนางได้ศักดินาที่เมืองชื่อ 秦邑 (ฉินอี้ — เมืองฉิน) ในเหอหนานปัจจุบัน (เหนืออำเภอฟ่านเซี่ยน 范县) แล้วใช้ชื่อเมืองเป็นแซ่ ตำราส่วนใหญ่ถือว่าเป็น "ฉินแท้" และมีลูกหลานมากที่สุด (สรุปที่มาของแซ่ฉิน)
สายแคว้นฉิน ลูกหลานของป๋ออี้ (伯益) ผู้ได้แซ่ 嬴 ตามตำนาน คือ เฟยจื่อ (非子) เลี้ยงม้าเก่ง กษัตริย์โจวจึงให้ปกครองแถบ 秦亭 (ฉินถิง — ศาลาฉิน) ในกานซู่ นั่นคือจุดเริ่มของแคว้นฉิน เมื่อพระเจ้าจื่ออิง (子婴) ยอมจำนนต่อหลิวปังเมื่อ 206 ปีก่อน ค.ศ. ตำราซ่งว่าเชื้อพระวงศ์ที่เหลือใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมที่ใช้มากที่สุดคือ เทียนสุ่ย (天水) ในกานซู่ ใกล้ถิ่นกำเนิดแคว้นฉิน แม้ศาลบรรพชนหนานกั่งที่กวางโจวก็เขียนป้ายคู่ว่า 派源天水郡 (ต้นสายจากเทียนสุ่ย)
ชื่อหอ 三贤堂 (ซานเสียนถัง — หอสามปราชญ์) มาจากการที่ศิษย์เอก 72 คนของขงจื๊อมีคนแซ่ฉินถึง 4 คน (三 ในที่นี้หมายถึงหลายคน) ส่วน 淮海堂 (หวายไห่ถัง) ตั้งตามหนังสือของกวีฉินกวน (秦观)
เส้นทางลงใต้สู่กวางตุ้งและแต้จิ๋ว
ตั้งแต่ยุคราชวงศ์เหนือ–ใต้ แซ่ฉินมีศูนย์กลางในแถบเจียงหนาน เช่นอู๋ซี (无锡) และหนิงปัว สมัยซ่งเหนือ เมื่อกวีฉินกวนเสียชีวิต บุตรชายนำศพมาฝังที่เขาฮุ่ยซานในอู๋ซี ลูกหลานจึงตั้งรกรากแถบนั้น ตระกูลนี้รุ่งเรืองสมัยหมิง–ชิง มีจิ้นซื่อ (进士 — ผู้สอบผ่านขั้นสูงสุดของการสอบขุนนาง) 33 คน และเป็นเจ้าของสวนจี้ชั่งหยวนเกือบ 400 ปี (เล่าเรื่องตระกูลฉินและคำสอนของอู๋ซี)
หนานกั่ง หมู่บ้านแซ่ฉินที่ใหญ่ที่สุดในกวางตุ้ง
ตามบันทึกของตระกูล ลูกหลานสายอู๋ซีชื่อ 秦悦会 (ฉินเยว่ฮุ่ย) ย้ายผ่านเซียงหยางในหูเป่ย์ ไปหนานสงจูจีเซี่ยง (南雄珠玑巷) ทางผ่านของผู้อพยพเข้ากวางตุ้ง บุตรชายชื่อ 秦仕廉 (ฉินซื่อเหลียน) ไปตั้งรกรากที่ หนานกั่ง (南岗) เขตหวงผู่ กวางโจว ราว ค.ศ. 1237–1240 (แหล่งของตระกูลเขียนปีไม่ตรงกันเอง)
ปัจจุบันมีประชากรตามทะเบียนราว 1 หมื่นคน ส่วนใหญ่แซ่ฉิน ศาลบรรพชนใหญ่สร้างสมัยหย่งเล่อของราชวงศ์หมิง ทางการกวางโจวขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน (เรื่องหนานกั่งจากเว็บของตระกูล) มีผู้กล่าวว่าฉินเยว่ฮุ่ยเป็นลูกหลานฉินฮุ่ย (秦桧) แต่ชาวหนานกั่งปฏิเสธ ข้อนี้พิสูจน์ไม่ได้ทั้งสองทาง
ในแต้จิ๋ว มีร่องรอยแต่เป็นแซ่เล็กมาก
ในแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ผมพบเพียงชุดลำดับชื่อรุ่นบนเว็บไซต์ของตระกูล (ลำดับชื่อรุ่นแซ่ฉินเขตแต้จิ๋ว) ซึ่งแยกชื่อในผังตระกูลกับชื่อเรียกในชุมชนแบบแต้จิ๋ว แต่ไม่ระบุหมู่บ้านหรือบรรพชนผู้มาตั้งรกราก และยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน
ดัชนีผังตระกูลออนไลน์มีรายการแซ่ฉินในซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) และกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) แต่มีเพียงชื่อรายการ ถ้าบ้านไหนรู้ชื่อหมู่บ้านเดิม ผมอยากฟังครับ
แซ่ฉินในเมืองไทย
ผมยังไม่พบสมาคมแซ่ฉินของไทยในรายชื่อของ สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย (ข้อมูลราวปี 2009–2011) ส่วนนามสกุลไทยหรือบุคคลไทยแซ่นี้ ผมไม่พบแหล่งยืนยัน จึงไม่ขอเดา
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
งานวิจัยการกระจายแซ่ที่เว็บของตระกูลอ้างถึง (ไม่ใช่ตัวเลขทางการ) ระบุว่า เหอหนาน กว่างซี เหอเป่ย์ เสฉวน และซานซี รวมกันมีคนแซ่ฉินราว 47% โดยเหอหนานมากที่สุดราว 15% (ข้อมูลการกระจายแซ่ฉิน)
บุคคลสำคัญแซ่ฉิน
| ชื่อ | ยุค | ความสำคัญ |
|---|---|---|
| เปี่ยนเชวี่ย 扁鹊 | จั้นกั๋ว | หมอในตำนาน 《史记》 (สื่อจี้ — บันทึกประวัติศาสตร์) บันทึกว่าชื่อเดิมแซ่ฉิน |
| ฉินฉยง 秦琼 (ฉินซูเป่า) | สุย–ถัง | ขุนพลผู้สร้างราชวงศ์ถัง เป็นเทพทวารบาล |
| ฉินกวน 秦观 | ซ่งเหนือ (1049–1100) | กวีบทฉือ บรรพชนสายอู๋ซีตามผังตระกูล |
| ฉินฮุ่ย 秦桧 | ซ่งใต้ (1090–1155) | อัครมหาเสนาบดีที่คนจีนประณามว่าใส่ร้ายงักฮุย (岳飞 — จีนกลาง เยว่เฟย) |
| ฉินเหลียงอวี้ 秦良玉 | หมิง (1574–1648) | แม่ทัพหญิง นำ "ทหารทวนด้ามขาว" ป้องกันราชวงศ์หมิง |
อ่านเพิ่มเรื่อง ฉินเหลียงอวี้ และ ฉินกวน ในวิกิพีเดีย
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
อิ่วจาก้วย ตำนานแต้จิ๋วที่ผูกกับชื่อฉินฮุ่ย ตำนานฉบับกิ๊กเอี๊ยเล่าว่า คนขายขนมทอดโกรธที่ฉินฮุ่ยใส่ร้ายงักฮุยจนตาย จึงปั้นแป้งเป็นรูปคนสองคนติดกันแทนฉินฮุ่ยกับภรรยา แล้วโยนลงทอดในน้ำมัน ขนมนี้คืออิ่วจาก้วย (油炸粿 — จีนกลาง โหยวจ๋ากั่ว) หรือปาท่องโก๋ (ที่มาของอิ่วจาก้วยฉบับแต้จิ๋ว) นี่เป็นตำนานเกี่ยวกับฉินฮุ่ย ไม่ใช่อาหารของตระกูลแซ่ฉิน และไม่มีบันทึกสมัยซ่งรองรับ
อาหารของหมู่บ้านแซ่ฉินจริง ๆ ที่หนานกั่ง น้ำตาลอ้อยแผ่นเคยมีชื่อเสียงทั่วกวางตุ้ง และวันที่ 16 เดือน 8 ชาวบ้านยังห่อบ๊ะจ่างแจกญาติมิตร ที่อื่นผมไม่พบอาหารเฉพาะแซ่
คำสอนตระกูลฉินแห่งอู๋ซี เน้น "诗书传家" (ซือชูฉวนเจีย) สืบทอดตระกูลด้วยหนังสือ ประโยคที่ยกกันบ่อยคือ 子孙虽愚，经书不可不读 แปลว่าลูกหลานแม้จะไม่เฉลียวฉลาด ก็ต้องอ่านคัมภีร์
ลำดับชื่อรุ่น ของแซ่ฉินแต้จิ๋วใช้ได้จริงที่สุดสำหรับลูกหลาน ชุดชื่อในผังตระกูลขึ้นต้นด้วย 光承文佳宾 奕世大克昌 ชุดชื่อเรียกในชุมชนขึ้นต้นด้วย 继正天啟良 廷崇殿国君 ถ้าชื่อจีนของอากงตรงกับชุดนี้ ก็อาจใช้สืบสายได้ แต่ต้องตรวจกับผังตระกูลบ้านตนเอง
คำถามที่พบบ่อย
แซ่ฉิน ภาษาจีนเขียนอย่างไร?
เขียนว่า 秦 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน
แซ่ฉิน แต้จิ๋วอ่านว่าอะไร?
แต้จิ๋วอ่าน cing5 ถอดเป็นไทยว่า "ชิ้ง" ส่วน "จิ๋น" ในจิ๋นซีฮ่องเต้เป็นเสียงฮกเกี้ยน
แซ่ฉิน 秦 กับ 覃 ต่างกันอย่างไร?
เป็นคนละแซ่ คนละอักษร แม้จีนกลางอ่านฉินและแต้จิ๋วอ่านชิ้งเหมือนกัน แซ่ 覃 อ่านได้อีกเสียงว่าถาน (Tán) และพบมากในกว่างซี จึงต้องดูอักษรจีนกำกับทุกครั้ง
แซ่ฉิน มาจากไหน?
มีสองสาย คือลูกหลานป๋อฉินแห่งแคว้นหลู่ที่ได้กินเมืองฉิน (สายหลัก) กับเชื้อพระวงศ์แคว้นฉินที่ใช้ชื่อแคว้นเป็นแซ่
แซ่ฉิน ภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?
สะกดว่า Qin ตามพินอิน Chin ตามเวด–ไจลส์และเสียงฮกเกี้ยน หรือ Chun และ Tsun ตามเสียงกวางตุ้ง
บทสรุป
แซ่ฉินมีชื่อดังเพราะแคว้นฉิน แต่ตามตำราส่วนใหญ่ คนแซ่ฉินส่วนมากไม่ได้สืบจากราชวงศ์นั้น ส่วนเรื่องที่ตระกูลฉินแห่งอู๋ซีภูมิใจคือหนังสือกับการสอบ ดูแซ่อื่นได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก
ในแต้จิ๋วและในไทย ข้อมูลยังบางมากครับ ถ้าบ้านคุณแซ่ 秦 มีป้าย 天水堂 (เทียนสุ่ยถัง) ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือชื่ออากงที่ตรงกับลำดับชื่อรุ่นข้างต้น แจ้งครอบครัวเรา ได้เลย
แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม
- สรุปที่มา ถิ่นเดิม และชื่อหอของแซ่ฉิน (大道家园 ไม่ระบุปี)
- ข้อมูลการกระจายแซ่ฉิน (族谱网 เว็บของตระกูล)
- หมู่บ้านหนานกั่ง กวางโจว (族谱网 เว็บของตระกูล)
- ลำดับชื่อรุ่นแซ่ฉินเขตแต้จิ๋ว (秦氏家园 เว็บของตระกูล)
- คำสอนตระกูลฉินแห่งอู๋ซี (家谱国际 2017)
- ตำนานอิ่วจาก้วยฉบับแต้จิ๋ว (族谱网 2018)
- เสียงอ่านของอักษร 秦 ในหลายสำเนียง (Wiktionary)
- รายชื่อสมาคมแซ่ในไทย (สหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย)
