แซ่กิม แซ่จิน (金) มาจากไหน? ประวัติตระกูลจิน จากฉางอานสู่แต้จิ๋วและไทย

แซ่กิมเขียนด้วยอักษร 金 ซึ่งแปลว่าทองคำ สำเนียงแต้จิ๋วอ่านว่า "กิม" จีนกลางอ่านว่า "จิน" (Jīn) คนไทยเชื้อสายจีนคุ้นเสียงนี้จากชื่อจีนของคนจำนวนมาก แต่ "กิม" ในชื่อตัวกับ "กิม" ที่เป็นแซ่เป็นคนละเรื่องกัน

แซ่นี้มีต้นกำเนิดหลายสาย ตั้งแต่เจ้าชายซฺยงหนูที่จักรพรรดิฮั่นพระราชทานแซ่ให้ ไปจนถึงชาวแซ่หลิวที่เปลี่ยนแซ่เมื่อกว่าพันปีก่อน ส่วนสายแต้จิ๋วตามบันทึกของตระกูลมีหมู่บ้านต้นสายอยู่ในเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่)

ประเด็นสำคัญ

• แต้จิ๋วอ่านว่า "กิม" จีนกลางอ่านว่า "จิน" ในไทยใช้ชื่อ "แซ่กิม"
• สายที่มีบันทึกเก่าแก่ที่สุดคือจินมี่ตี ผู้ได้รับพระราชทานแซ่ในสมัยฮั่น
• ประเพณี "活金死刘" (หัวจินสื่อหลิว) ในเจ้อเจียง คือมีชีวิตแซ่จิน ตายแล้วแซ่หลิว
• สายแต้จิ๋วตามบันทึกของตระกูลมีโฮ่วซี เท่งไฮ้เป็นถิ่นต้นสาย และมีศาลบรรพสตรีที่หาได้ยาก
• ในไทยมีสมาคมตระกูลกิม แต่ผมยังไม่พบเอกสารการอพยพจากโฮ่วซีมาไทยโดยตรง

ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ

ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่

ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์

ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน

ข้อมูลด่วนแซ่กิม (แซ่จิน)

หัวข้อ	ข้อมูล
อักษรจีน	金 (ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน) แปลว่า ทองคำ
จีนกลาง / แต้จิ๋ว	จิน (Jīn) / กิม (gim1)
อันดับในจีน	62 (บัญชีแซ่ทางการ ปี 2020)
จำนวนคนประมาณการปี 2026	ราว 4.9 ล้านคน ค่าประมาณ คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%
มณฑลที่มีมากที่สุด	เจ้อเจียง (ทางการ ปี 2021)

แซ่กิมเขียนและอ่านอย่างไร

แซ่กิมเขียนว่า 金 อ่านว่า "กิม" ในแต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน แคะ และไหหลำ "จิน" ในจีนกลาง และ "กำ" ในกวางตุ้ง วิกิพีเดียภาษาจีนบันทึกว่าในไทยสะกดแซ่นี้ว่า "Sae-Kim" และบทความวิชาการใน ThaiJO ก็ใช้คำว่า "แซ่กิม (金)" ส่วนสำเนียงเท่งไฮ้ ถิ่นของหมู่บ้านโฮ่วซี ออกเสียงใกล้ "กิง" ตามพจนานุกรม Mogher แต่ชื่อแซ่ในไทยคือ "กิม"

มีสองเรื่องที่ควรแยกให้ชัด แซ่ "คิม" (김) ของชาวเกาหลีเขียนด้วยอักษร 金 ตัวเดียวกัน แต่มีบรรพชนของตนเองบนคาบสมุทรเกาหลี ส่วนนักเขียนกำลังภายใน "กิมย้ง" (金庸) ไม่ได้แซ่กิม ชื่อจริงคือ 查良镛 (จีนกลาง จาเหลียงยง)

แซ่กิมมาจากไหน

แซ่นี้มีหลายต้นกำเนิด สายที่มีบันทึกชัดที่สุดคือ จินมี่ตี (金日磾 — จีนกลาง Jīn Mìdī) โอรสของกษัตริย์ซิวถู (休屠王) แห่งชนเผ่าซฺยงหนู ท่านถูกจับเป็นเชลยเมื่อปี 121 ก่อน ค.ศ. แล้วเข้ารับใช้จักรพรรดิฮั่นอู่ตี้ ตามเรื่องเล่า บิดาของท่านเคยหล่อรูปคนทองคำไว้บูชาฟ้า ฮั่นอู่ตี้จึงพระราชทานแซ่ 金 ให้ มีบันทึกใน 《汉书》 (จีนกลาง ฮั่นซู — พงศาวดารราชวงศ์ฮั่น)

เรื่องที่เล่าต่อกันคือ เมื่อมารดาของท่านสิ้นชีพ ฮั่นอู่ตี้ให้วาดภาพนางไว้ในวัง จินมี่ตีเห็นภาพก็คุกเข่าคารวะและร่ำไห้ เรื่องนี้ถูกสลักไว้ในศาลตระกูลอู่เหลียง (武梁祠) สมัยฮั่นตะวันออกเป็นแบบอย่างความกตัญญู เป็นที่มาของคติ "忠孝传家" (จงเซี่ยวฉวนเจีย — สืบทอดความภักดีและกตัญญู)

ยังมีสายอื่นที่รวมอยู่ในแซ่เดียวกัน สายแมนจู คำว่า "爱新" (aisin) ในภาษาแมนจูแปลว่าทองคำ หลังการปฏิวัติปี 1911 ราชสกุลอ้ายซินเจวี๋ยหลัว (爱新觉罗) ของราชวงศ์ชิงส่วนใหญ่หันมาใช้แซ่ 金 และตระกูลแมนจูอื่นอีกหลายตระกูลก็ใช้แซ่นี้ ส่วนแซ่คิมของเกาหลีสืบจากคิมอัลจี (金阏智) แห่งชิลลา และคิมซูโร (金首露) แห่งคายา ชาวเกาหลีในจีนจำนวนมากก็แซ่จิน คนแซ่เดียวกันจึงอาจไม่ได้เป็นญาติสายเลือดเดียวกัน

"活金死刘" มีชีวิตแซ่จิน ตายแล้วแซ่หลิว

สายที่ทำให้แซ่จินมีคนมากในเจ้อเจียงมาจากแซ่หลิวในอาณาจักรอู๋เยว่ ตำราเล่าว่าพระนามของเฉียนหลิว (钱镠) ปฐมกษัตริย์อู๋เยว่ พ้องเสียงกับ 刘 ชาวหลิวในแคว้นจึงเปลี่ยนแซ่เป็น 金 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ 钱 และ 劉 สำนักงานตำราท้องถิ่นเมืองฉางโจว สรุปว่าหลังอู๋เยว่ล่มสลาย บางบ้านกลับไปใช้แซ่หลิว บ้านที่ไม่กลับกลายเป็นแกนของแซ่จินในเจียงซู เจ้อเจียง และเซี่ยงไฮ้

ข่าวของเว็บไซต์ 中新网 ปี 2012 เล่าว่าที่หมู่บ้านหงเฟิง เมืองอี้อู (义乌) เจ้อเจียง คนเป็นใช้แซ่ 金 แต่สมุดลำดับตระกูลและป้ายหลุมศพเขียนแซ่ 刘 ชาวบ้านเล่าเหตุผลไว้มากกว่าหนึ่งแบบ เช่น เรื่องหลิวซิ่ว (刘秀) หนีทหารของหวังหมั่ง จึงไม่ควรสรุปว่าเรื่องเฉียนหลิวเป็นคำตอบของทุกหมู่บ้าน ผู้สนใจแซ่ต้นทางอ่านต่อได้ที่ แซ่เล้า (刘) ส่วนแซ่ของกษัตริย์เฉียนหลิวเองคือ แซ่จี้ แซ่เฉียน (钱)

ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน

ถิ่นเดิมมีสองแห่ง คือเผิงเฉิง (彭城 ปัจจุบันคือเมืองสวีโจว 徐州 มณฑลเจียงซู) และจิงจ้าว (京兆 เขตเมืองหลวงฉางอาน ปัจจุบันคือซีอาน) ซึ่งโยงกับลูกหลานจินมี่ตีที่รับราชการในฉางอาน ชื่อหอที่พบบ่อยคือ 彭城堂 (เผิงเฉิงถัง) 京兆堂 (จิงจ้าวถัง) และ 忠孝堂 (จงเซี่ยวถัง) ส่วน 丽泽堂 (ลี่เจ๋อถัง) มาจากจินหลฺวี่เสียง (金履祥) ปราชญ์สมัยซ่งถึงหยวน หลายสายใช้ชื่อหอร่วมกัน ป้ายหอที่บ้านจึงเป็นเพียงเบาะแส ต้องเทียบกับสมุดลำดับสกุลด้วย

เส้นทางสู่แต้จิ๋ว

โฮ่วซี หมู่บ้านต้นสายแซ่กิมแต้จิ๋ว

เว็บไซต์ตระกูลจิน เล่าไว้ว่า

• บรรพชนผู้เข้าแต้จิ๋วคือจินหมินชิน (金民钦) ชาวจินหลิง (หนานจิง) ผู้มีความดีความชอบต่อราชวงศ์หมิงจนได้ตำแหน่งผู้บังคับกองพัน แล้วมารับราชการที่แต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) ปี ค.ศ. 1369 ก่อนย้ายไปตั้งหลักที่โฮ่วซี
• หมู่บ้านโฮ่วซี (后溪村) อยู่ในตำบลหลงตู (隆都) เขตเท่งไฮ้ เมืองซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) เดิมเป็นท่าเรือที่มีหลายแซ่ ต่อมากลายเป็นหมู่บ้านแซ่เดียวราว 6,700 ถึง 7,000 คน ตามข้อมูลหมู่บ้านที่ไม่ระบุปีสำรวจ
• หมู่บ้านนี้มีศาลบรรพชน 14 หลัง และเป็นหมู่บ้านชาวจีนโพ้นทะเล

สมาคมแซ่จินแต้จิ๋ว ระบุว่าโฮ่วซีเป็นถิ่นต้นกำเนิดของคนแซ่จินแต้จิ๋วทั้งหมด ข้อนี้เป็นคำของตระกูลเอง ผมยังไม่พบแหล่งอิสระมายืนยัน อ่านภูมิหลังของเขตนี้เพิ่มที่ แผนที่การปกครองเท่งไฮ้ และ ประวัติท่าเรือซัวเถา

ศาลบรรพชนของผู้หญิง ที่หาได้ยากในแต้จิ๋ว

โฮ่วซียังมีศาลบรรพสตรี (祖姑祠) ที่บูชาจินตวนเจี๋ย (金端洁) ธิดาของบรรพชนรุ่นที่ 4 ตามบันทึกของตระกูล นางไม่ได้แต่งงาน แต่ซื้อนา ปลูกข้าว และตั้งโรงกลั่นสุรา จนสร้างฐานะให้ตระกูล ลูกหลานจึงยกเป็นบรรพชน หอนี้สร้างราวปี 1560 ถึง 1620 หลังคาประดับลายหงส์คู่กับดอกโบตั๋นแทนลายมังกร และขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของเมืองซัวเถาปี 2010 (เรื่องศาลบรรพสตรีโฮ่วซี)

สังคมแต้จิ๋วแบบเก่าถือว่าลูกสาวเป็น "别人家神" (จีนกลาง เปี๋ยเหรินเจียเสิน — ผีบ้านคนอื่น) ไม่มีสิทธิ์เข้าหอบรรพชนบ้านพ่อ ศาลบรรพสตรีจึงมีอยู่น้อยมาก

แซ่กิมในประเทศไทย

ในไทยมีสมาคม 泰國金氏宗親總會 (แปลว่า สมาคมตระกูลกิมแห่งประเทศไทย) เป็นสมาชิกของสหสมาคมตระกูลแซ่แห่งประเทศไทย ตามรายชื่อในเว็บไซต์สหสมาคม แต่ข้อมูลหน้านั้นเป็นของราวปี 2009 ถึง 2011 อาจไม่เป็นปัจจุบัน และผมยังไม่พบปีก่อตั้ง

ลูกหลานแซ่กิมสายแต้จิ๋วในไทยอาจมีบรรพบุรุษจากโฮ่วซี แต่ข้อนี้เป็นข้อสันนิษฐานของผม ผมยังไม่พบเอกสารบันทึกการอพยพจากโฮ่วซีมาไทยโดยตรง และยังไม่พบนามสกุลไทยที่มีเอกสารยืนยันว่ามาจากแซ่กิม

ทุกวันนี้คนแซ่จินอยู่ที่ไหนในจีน

มณฑลที่มีคนแซ่จินมากที่สุดคือเจ้อเจียง ตามรายงานของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะจีนปี 2021 ภาคตะวันออกเฉียงเหนือก็มีคนแซ่จินมาก เพราะมีทั้งชาวเกาหลีและชาวแมนจู ส่วนสุสานของจินมี่ตีอยู่ที่เมืองซิงผิง มณฑลส่านซี

บุคคลสำคัญแซ่กิม (แซ่จิน)

ชื่อ	ยุค	ความสำคัญ
จินมี่ตี (金日磾)	134–86 ก่อน ค.ศ.	เจ้าชายซฺยงหนูผู้ได้รับพระราชทานแซ่ 金
จินเซิ่งทั่น (金圣叹)	1608–1661	นักวิจารณ์วรรณกรรม ผู้ยกย่อง《水浒传》
จินหนง (金农)	1687–1763	จิตรกร หนึ่งใน "แปดประหลาดแห่งหยางโจว"

ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร

ผมไม่พบอาหารประจำแซ่ที่ทั้งตระกูลถือร่วมกัน แฮมจินหัวได้ชื่อจากเมืองจินหัว ไม่ได้มาจากแซ่จิน และยังไม่พบคำสอนประจำตระกูลฉบับกลาง นอกจากคติ "忠孝传家"

คำถามที่พบบ่อย

แซ่กิมภาษาจีนเขียนอย่างไร?

เขียนว่า 金 ตัวเต็มและตัวย่อเหมือนกัน แปลว่า ทองคำ หรือโลหะ

แซ่กิมแต้จิ๋วและจีนกลางอ่านว่าอะไร?

แต้จิ๋วอ่านว่า "กิม" จีนกลางอ่านว่า "จิน" (Jīn) เป็นแซ่ 金 ตัวเดียวกัน

แซ่กิมมาจากไหน?

มีหลายสาย สายที่ชัดที่สุดคือจินมี่ตี เจ้าชายซฺยงหนูที่ฮั่นอู่ตี้พระราชทานแซ่ให้ สายใหญ่ในเจ้อเจียงมาจากแซ่หลิว ส่วนสายแต้จิ๋วตามบันทึกตระกูลตั้งหลักที่หมู่บ้านโฮ่วซี เท่งไฮ้

แซ่กิมภาษาอังกฤษสะกดอย่างไร?

ใช้ Jin ตามพินอิน Kim ในไทย สิงคโปร์ มาเลเซีย และเกาหลี Kam แบบฮ่องกง Chin แบบไต้หวัน และ Gim ตามระบบสะกดแต้จิ๋ว

แซ่กิมกับแซ่คิมของเกาหลีเป็นแซ่เดียวกันไหม?

เขียนด้วยอักษร 金 ตัวเดียวกัน แต่แซ่คิมของเกาหลีสืบจากบรรพชนในอาณาจักรชิลลาและคายา จึงไม่ใช่สายเดียวกันโดยอัตโนมัติ

บทสรุป

แซ่กิมรวมหลายต้นทางไว้ด้วยกัน สำหรับคนไทยเชื้อสายแต้จิ๋ว ภาพที่ใกล้ตัวที่สุดคือหมู่บ้านโฮ่วซีกับศาลบรรพสตรี

ผมยังไม่รู้เรื่องคนแซ่กิมที่มาไทยและปีก่อตั้งสมาคม ถ้าบ้านคุณแซ่กิมและเคยได้ยินชื่อหมู่บ้านต้นทางหรือเคยเห็นป้ายหอบรรพชน แจ้งครอบครัวเรา ได้ครับ ถ้าอยากเทียบแซ่อื่น ดูได้ที่ ตารางแซ่จีน 100 อันดับแรก ปี 2026

แหล่งข้อมูลและอ่านเพิ่มเติม

• วิกิพีเดียภาษาจีน: 金姓 (ที่มา ถิ่นเดิม การสะกดต่างประเทศ)
• เว็บไซต์ตระกูลจิน: หมู่บ้านโฮ่วซีมีศาลบรรพชน 14 หลัง (2016)
• เว็บไซต์ตระกูลจิน: ศาลบรรพสตรีแห่งโฮ่วซี
• เว็บไซต์ตระกูลจิน: สมาคมแซ่จินแต้จิ๋วจัดงานครบรอบ 5 ปี (2016)
• สำนักงานตำราท้องถิ่นเมืองฉางโจว: ที่มาของแซ่จิน
• สำนักข่าวจีนใหม่: หมู่บ้านในเจ้อเจียง มีชีวิตแซ่จิน ตายแล้วแซ่หลิว (2012)
• Mogher: พจนานุกรมภาษาแต้จิ๋ว อักษร 金
• ThaiJO: บทความวิชาการภาษาไทยที่ใช้คำว่า แซ่กิม (金)