แซ่ 韩 (ตัวเต็มเขียน 韓) คนแต้จิ๋วอ่านว่า "ฮั้ง" ส่วนจีนกลางอ่านว่า "หาน" (hán) อยู่อันดับ 27 ของแซ่ทั้งประเทศจีนตามบัญชีทางการปี 2020 ประมาณการปี 2026 มีคนแซ่นี้ราว 8.72 ล้านคน
แซ่นี้มีสองด้านที่ต่างกันมาก ด้านหนึ่งเป็นแซ่เก่าแก่ของรัฐหาน (韩国) ในยุคจั้นกั๋ว คนส่วนใหญ่อยู่ทางเหนือ มีมากที่สุดที่เหอหนาน อีกด้านหนึ่งคือทางแต้จิ๋ว คนแซ่ฮั้งมีน้อยมาก แต่ชื่อ "หาน" กลับอยู่ทั่วเมืองเพราะหานอวี้ (韩愈) ข้าหลวงที่เคยมาปกครองแต้จิ๋ว
แซ่ฮั้ง (韩 จีนกลางอ่านว่า หาน) สืบมาจากแซ่จี (姬) ของราชวงศ์โจว โดยหานว่าน (韩万) ได้ศักดินาที่หานหยวนในรัฐจิ้น ลูกหลานภายหลังตั้งรัฐหาน ปัจจุบันมีคนแซ่นี้ราว 8.72 ล้านคน (ประมาณการปี 2026) ส่วนใหญ่อยู่ทางเหนือของจีน คนแซ่ฮั้งในแต้จิ๋วมีไม่ถึงสองหมื่นคนตามข้อมูลของตระกูล ส่วนในไทย ข่าวจีนปี 2017 รายงานว่ามีศาลบรรพชนและสมาคมของตระกูลในกรุงเทพฯ
ประเด็นสำคัญ
- อักษรจีนตัวย่อ 韩 ตัวเต็ม 韓 แต้จิ๋วอ่านว่า "ฮั้ง" จีนกลางอ่านว่า "หาน" อังกฤษมักเขียน Han หรือ Hang
- อันดับ 27 ของแซ่ในจีน (บัญชีทางการปี 2020) ประมาณการปี 2026 ราว 8.72 ล้านคน ซึ่งเป็นค่าประมาณที่คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%
- ต้นสายหลักคือหานว่านแห่งรัฐจิ้น ต่อมาลูกหลานตั้งรัฐหาน ซึ่งถูกฉินผนวกเมื่อ 230 ปีก่อนคริสตกาล
- คนแซ่ฮั้งในแต้จิ๋วมีไม่ถึงสองหมื่นคน แต่ชื่อแม่น้ำหาน (韩江) และเขาหานซานมาจากหานอวี้
- หอบรรพชนที่พบบ่อยคือ 昌黎堂 (จีนกลาง ชางหลีถัง — หอตามถิ่นชางหลี) และ 昼锦堂 (จีนกลาง โจ้วจิ่นถัง — หอแพรกลางวัน) ศาลบรรพชนตระกูลฮั้งในกรุงเทพฯ ก็มีป้ายอักษรชื่อหลังนี้
ก่อนอ่าน: ทำไมผมเขียนเรื่องแซ่ของตระกูลต่าง ๆ
ผม ธนินพงษ์ ศุภพิทักษ์พงษ์ (MingPaPa) เป็นคนแต้จิ๋ว แซ่ 黃 (แต้จิ๋ว อึ้ง / จีนกลาง หวง) บรรพบุรุษมาจากเท่งไฮ้ (澄海 — จีนกลาง เฉิงไห่) ผมรักและภูมิใจในรากเหง้าวัฒนธรรมจีนที่อากงอาม่าส่งต่อมาให้ หลังจากเขียนเรื่องแซ่อึ้งของบ้านผมเองและตาราง 100 แซ่จีนอันดับแรกแล้ว ผมอยากให้ลูกหลานตระกูลอื่นได้มีเรื่องราวของแซ่ตัวเองเก็บไว้บ้าง จึงขออนุญาตรวบรวมข้อมูลเท่าที่พอจะหาได้ มาเขียนเป็นบทความของแซ่ตระกูลที่มีอยู่ในเมืองไทยทีละแซ่
ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ต่อลูกหลานแต่ละตระกูล และเป็นอีกแรงหนึ่งในการช่วยคนไทยเชื้อสายจีนค้นหารากเหง้าของตัวเอง ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากรายงานทะเบียนราษฎร์ของทางการจีน หนังสือและเว็บไซต์ของตระกูล งานวิชาการ และข่าวจากจีน ผมพยายามบอกไว้ทุกครั้งว่าเรื่องไหนเป็นตำนานหรือบันทึกของตระกูล และเรื่องไหนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์
ผมไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ เป็นเพียงลูกหลานคนจีนคนหนึ่งที่อยากเห็นเรื่องเหล่านี้ถูกเก็บไว้ หากข้อมูลตระกูลใดผิดพลาด หรือพี่น้องบ้านไหนมีเรื่องราวที่อยากเพิ่มเติม แจ้งครอบครัวเราได้เลยครับ ผมจะแก้ไขและบันทึกไว้ในประวัติการแก้ไขท้ายบทความ เพื่อให้ข้อมูลสมบูรณ์ที่สุด และช่วยให้การศึกษารากเหง้าและวัฒนธรรมของแต่ละแซ่ง่ายขึ้นสำหรับทุกคน
ข้อมูลด่วนของแซ่ฮั้ง (韩)
| หัวข้อ | ข้อมูล |
|---|---|
| อักษรจีน | 韩 (ตัวย่อ) / 韓 (ตัวเต็ม) |
| จีนกลาง | หาน (hán) |
| แต้จิ๋ว | ฮั้ง (hang5) |
| กวางตุ้งและแคะ | ราว ๆ "ฮ่อน" (ตาม Wiktionary) |
| ภาษาอังกฤษ | Han, Hang, Hon |
| อันดับในจีน | 27 (บัญชีทางการปี 2020) |
| จำนวนคนประมาณการปี 2026 | ราว 8.72 ล้านคน (ค่าประมาณ คลาดเคลื่อนได้ราว ±10%) |
| มณฑลที่มีมากที่สุด | เหอหนาน (ราว 14% ของคนแซ่นี้) |
| ถิ่นเดิมของตระกูล | อิ่งชวน (颍川) หนานหยาง (南阳) ชางหลี (昌黎) |
| ชื่อหอที่พบบ่อย | 昌黎堂 (ชางหลีถัง) 昼锦堂 (โจ้วจิ่นถัง) 南阳堂 (หนานหยางถัง) |
แหล่งเก่าบางแห่งให้อันดับ 25 หรือ 26 ผมใช้ตามบัญชีปี 2020
เขียนและอ่านอย่างไร
ตัวย่อ 韩 ใช้ในจีนแผ่นดินใหญ่ ส่วนตัวเต็ม 韓 ยังใช้ในไต้หวันและฮ่องกง คนแต้จิ๋วอ่านว่า "ฮั้ง" ซึ่งนิตยสารศิลปวัฒนธรรมจัดไว้ในกลุ่มแซ่ที่มาจากชื่อแคว้น (ดูบทความของศิลปวัฒนธรรมเรื่องที่มาของแซ่จีน) ส่วน "หาน" เป็นเสียงจีนกลาง
แซ่นี้มาจากชื่อรัฐหานและที่ดินศักดินาโบราณ และ 韩 ไม่ใช่ตัวเดียวกับ 汉 ของราชวงศ์ฮั่น
แซ่ฮั้งมาจากไหน
สายหลักมาจากแซ่จี (姬) ของราชวงศ์โจว หนังสือ 《元和姓纂》 (จีนกลาง หยวนเหอซิ่งจ่วน — ตำราแซ่สมัยถัง) บันทึกว่าแซ่หานสืบจากถังซูอวี๋ (唐叔虞) ปฐมกษัตริย์รัฐจิ้น ลูกหลานรุ่นหลังชื่อว่าน (万) ได้ศักดินาที่หานหยวน (韩原) ในเขตมณฑลส่านซีปัจจุบัน จึงเรียกว่าหานว่าน (韩万) หรือหานอู่จื่อ (韩武子) และนับเป็นต้นตระกูลของแซ่นี้
ตระกูลหานเติบโตเป็นขุนนางใหญ่ของรัฐจิ้น ในปี 403 ก่อนคริสตกาล ตระกูลหาน จ้าว และเว่ยแบ่งรัฐจิ้นเป็นสามรัฐ (三家分晋 ซานเจียเฟินจิ้น) รัฐหานตั้งเมืองหลวงที่หยางจ๋าย (阳翟) ปัจจุบันคืออวี่โจว (禹州) เหอหนาน แล้วย้ายไปซินเจิ้ง (新郑) จนถูกแคว้นฉินผนวกในปี 230 ก่อนคริสตกาล เชื้อพระวงศ์จึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่ ส่วนอีกสองตระกูลที่แบ่งรัฐจิ้นด้วยกัน อ่านได้ที่แซ่เตี่ย 赵และแซ่งุ้ย 魏
ถิ่นเดิมและชื่อหอบรรพชน
ถิ่นเดิมของตระกูลที่เอกสารตระกูลหานอ้างถึงมีสามแห่ง คืออิ่งชวนซึ่งตั้งสมัยฉินบนแผ่นดินเดิมของรัฐหานในเหอหนาน หนานหยางในเหอหนานเช่นกัน และชางหลีในเหลียวหนิง ซึ่งหานอวี้มักเซ็นชื่อว่า "ชาวชางหลี" ทั้งที่เกิดทางเหอหนาน เพราะถือเป็นถิ่นบรรพชน
หอบรรพชนมีเรื่องเล่าที่น่าสนใจสองหอ หอแรกคือ 昌黎堂 (ชางหลีถัง) ยกย่องหานอวี้ ผู้นำของ "แปดปราชญ์อักษรศาสตร์ถัง–ซ่ง" หอที่สองคือ 昼锦堂 (โจ้วจิ่นถัง แปลว่า หอแพรกลางวัน) ตั้งตามหอที่หานฉี (韩琦) อัครมหาเสนาบดีสามรัชกาลของซ่งเหนือสร้างที่บ้านเกิด โอวหยางซิว (欧阳修) เขียนความเรียง 《相州昼锦堂记》 (เซียงโจวโจ้วจิ่นถังจี้ แปลว่า บันทึกหอแพรกลางวันที่เซียงโจว) ไว้ ขึ้นต้นว่า "仕宦而至将相，富贵而归故乡" แปลว่ารับราชการจนเป็นแม่ทัพเสนาบดี มั่งมีแล้วกลับบ้านเกิด ดูประวัติหานฉีบนวิกิพีเดีย
เส้นทางลงใต้สู่แต้จิ๋ว
ผมต้องบอกตรง ๆ ว่าแซ่ฮั้งไม่ใช่แซ่ใหญ่ของแต้จิ๋ว ตามข้อมูลของตระกูลบน 族谱网 (จีนกลาง จู๋ผู่หวั่ง — เว็บสมุดลำดับสกุล) คนแซ่นี้ในแต้จิ๋ว (潮州 — จีนกลาง เฉาโจว) และซัวเถา (汕头 — จีนกลาง ซ่านโถว) มีไม่ถึงสองหมื่นคน เป็นตัวเลขของตระกูลเองไม่ระบุปี และผมยังไม่พบเอกสารอื่นยืนยัน
บทความนั้นเล่าว่าบรรพชนคนแรกที่ลงหลักปักฐานคือหานชิงฉี (韩清奇) ชาวผูเถียน (莆田) ฝูเจี้ยน หนีศึกปลายราชวงศ์หยวนต่อต้นหมิงมาอยู่ที่หลินเถียน (霖田) ในเขตกิ๊กเอี๊ย (揭阳 — จีนกลาง เจียหยาง) ซึ่งปัจจุบันคือเหอผัว (河婆) ลูกหลานย้ายต่อไปเตี่ยเอี๊ย (潮阳 — จีนกลาง เฉาหยาง) บทความเดียวกันยังอ้างว่าชาวแต้จิ๋วแซ่ฮั้งเป็นลูกหลานหานอวี้ ข้อนี้เป็นคำอ้างของตระกูล ไม่ใช่ข้อสรุปทางประวัติศาสตร์
ทำไมแต้จิ๋วมีชื่อ "หาน" เต็มเมือง
เหตุผลไม่ใช่จำนวนคนแซ่ฮั้ง แต่เป็นเพราะหานอวี้ (韩愈) เป็นข้าหลวงแต้จิ๋วในปี 819 ได้ราวแปดเดือน ชาวแต้จิ๋วระลึกถึงท่านด้วยการตั้งชื่อแม่น้ำหาน (韩江) และเขาหานซาน (韩山) จนมีคำกล่าวว่า "一片江山尽姓韩" แปลว่าทั้งผืนแผ่นดินกลายเป็นแซ่หาน หมายถึงชื่อภูเขาแม่น้ำ ไม่ได้หมายถึงคนแซ่หานมีมาก อ่านเพิ่มในบทความท่องเที่ยวและข่าว 网易 (หวั่งอี้)
ชาวเมืองยังรำลึกถึงท่านที่ศาลหานเหวินกง (韩文公祠) เชิงเขาหานซาน
แซ่ฮั้งในเมืองไทย
ข่าวภาษาจีนปี 2017 ใน 搜狐 (โซหู) รายงานว่ากรุงเทพฯ มีศาลบรรพชนตระกูลฮั้ง (泰国韩氏祖祠 ไท่กั๋วหานซื่อจู่ฉือ) อายุกว่า 110 ปี ภายในมีป้ายอักษรสองแผ่นของเจียงไคเช็ก คือ "敦本报国" (ตุนเปิ่นเป้ากั๋ว) และ "昼锦堂" และจัดพิธีไหว้ใหญ่ปีละสองครั้ง ฤดูใบไม้ผลิและใบไม้ร่วง
ข่าวเดียวกันอ้างตามผู้ให้สัมภาษณ์ว่าคนแซ่ฮั้งในไทยมีกว่าสองแสนคน แต่ผมยังไม่พบแหล่งอิสระที่ยืนยัน จึงยกมาเป็นคำของสมาคมเท่านั้น
ป้ายหอ 昼锦堂 ตรงกับสายเหวินชาง (文昌) ไหหลำ ที่มีบรรพชนคือหานเสี่ยนชิง (韩显卿) สมัยซ่ง ซึ่งมีพงศาวลีชื่อ 《昼锦堂韩氏族谱》 (โจ้วจิ่นถังหานซื่อจู๋ผู่ แปลว่า สมุดลำดับสกุลตระกูลหานหอโจ้วจิ่น) ดูรายการพงศาวลีนี้ในฐานข้อมูล การที่สมาคมในไทยใช้ชื่อหอเดียวกันเป็นเพียงหลักฐานแวดล้อมที่ชี้ว่าอาจเกี่ยวกับสายนี้ ไม่ใช่ข้อยืนยัน
ทุกวันนี้อยู่ที่ไหนในจีน
แซ่ฮั้งเป็นแซ่ของคนเหนือ กว่า 70% อยู่เหนือแม่น้ำแยงซี เหอหนานมีมากที่สุดราว 14% ทางใต้ของแยงซีมีน้อย
บุคคลสำคัญ
| ชื่อ | ยุค | เรื่องที่รู้กัน |
|---|---|---|
| หานเฟย 韩非 | จั้นกั๋ว | เจ้าชายรัฐหาน นักปรัชญาสำนักนิตินิยม (วิกิพีเดีย) |
| หานอวี้ 韩愈 (768–824) | ถัง | กวี นักคิด ข้าหลวงแต้จิ๋วปี 819 (วิกิพีเดีย) |
| หานฉี 韩琦 (1008–1075) | ซ่งเหนือ | อัครมหาเสนาบดี ผู้สร้างหอ 昼锦堂 |
| ซ่งเย่าหรู 宋耀如 | ปลายชิง | ชาวเหวินชาง ไหหลำ บิดาของซ่งอ้ายหลิง ซ่งชิ่งหลิง และซ่งเหม่ยหลิง ตามพงศาวลีสายไหหลำเดิมชื่อหานเจี้ยวจุ่น (韩教准) (วิกิพีเดีย) |
ธรรมเนียม คำสอน และอาหาร
เรื่องอาหาร แซ่นี้มีอาหารที่ผูกกับบุคคลโดยตรงคือ "韩公宴" (จีนกลาง หานกงเยี่ยน — โต๊ะจีนท่านหาน) ของเมืองแต้จิ๋ว มาจากกลอนของหานอวี้ที่เล่าถึงอาหารทะเลถิ่นใต้ เช่น หอยนางรมและปลากระเบน ปัจจุบันมีการออกแบบเป็นเมนูชุด ส่วนอาหารประจำแซ่ของสายเหนือ ผมยังไม่พบ
คำถามที่พบบ่อย
แซ่ฮั้ง (韩) มาจากไหน?
สายหลักมาจากแซ่จี (姬) ของราชวงศ์โจว โดยหานว่านได้ศักดินาที่หานหยวนในรัฐจิ้น ลูกหลานตั้งรัฐหาน ซึ่งถูกฉินผนวกในปี 230 ก่อนคริสตกาล เชื้อพระวงศ์จึงใช้ชื่อรัฐเป็นแซ่
แซ่ฮั้งภาษาจีนและภาษาอังกฤษเขียนอย่างไร?
เขียนเป็นตัวย่อ 韩 หรือตัวเต็ม 韓 อ่านจีนกลางว่า hán (หาน) ภาษาอังกฤษมักเป็น Han ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วเป็น Hang และกวางตุ้งเป็น Hon
แซ่ฮั้ง กับ แซ่หาน ต่างกันอย่างไร?
เป็นแซ่เดียวกัน คืออักษร 韩 ตัวเดียวกัน ฮั้งเป็นเสียงแต้จิ๋ว ส่วนหานเป็นเสียงจีนกลางที่ใช้ทั่วไปในปัจจุบัน
แซ่ฮั้งแปลว่าอะไร?
เป็นชื่อรัฐหานและที่ดินศักดินาโบราณของตระกูล ไม่ได้เป็นคำที่แปลเป็นความหมายอื่น
คนแซ่ฮั้งมีมากในแต้จิ๋วไหม?
ไม่มาก ข้อมูลของตระกูลระบุว่าในแต้จิ๋วและซัวเถามีไม่ถึงสองหมื่นคน แต่ชื่อหานอยู่ทั่วเมืองเพราะหานอวี้เคยเป็นข้าหลวงที่ชาวเมืองเคารพ
บทสรุป
แซ่ฮั้งเป็นแซ่ของรัฐหานโบราณ ฐานใหญ่อยู่ทางเหนือ สายแต้จิ๋วเล็กและมาถึงช้า ส่วนสายไหหลำกับศาลบรรพชนในกรุงเทพฯ มีพงศาวลีและข่าวจีนบันทึกไว้ แต่หลายเรื่องยังเป็นคำอ้างที่ผมไม่ขอยืนยัน ดูตารางแซ่จีนทั้งหมดได้ที่บทความ 100 แซ่จีนปี 2026 และตำราโบราณเล่าว่าแซ่ฮ้อ (何) ก็สืบจากลูกหลานรัฐหานเช่นกัน อ่านต่อที่แซ่ฮ้อ 何
ถ้าบ้านคุณแซ่ฮั้ง มีสมุดลำดับสกุล ชื่อหมู่บ้านเดิม หรือเรื่องเล่าที่ต่างจากที่ผมเขียน ผมยินดีรับฟังและแก้ไขให้ถูกต้อง แจ้งครอบครัวเรา ได้เลยครับ
